Brahma Sutra [Hindu ]

hindu philosophy

॥ ब्रह्मसूत्राणि ॥
॥ श्री बादरायणाभिधेयश्रीवेदव्यासमहर्षिप्रणीतानि  श्री ब्रह्मसूत्राणि॥

॥ अथ प्रथमोऽध्यायः॥

ॐ अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ॐ ॥ १.१.१॥

ॐ जन्माद्यस्य यतः ॐ ॥ १.१.२॥

ॐ शास्त्रयोनित्वात् ॐ ॥ १.१.३॥

ॐ तत्तुसमन्वयात् ॐ ॥ १.१.४॥

ॐ ईक्षतेर्नाशब्दम् ॐ ॥ १.१.५॥

ॐ गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ॐ ॥ १.१.६॥

ॐ तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ॐ ॥ १.१.७॥

ॐ हेयत्वावचनाच्च ॐ ॥ १.१.८॥

ॐ स्वाप्ययात् ॐ ॥ १.१.९॥

ॐ गतिसामान्यात् ॐ ॥ १.१.१०॥

ॐ श्रुतत्वाच्च ॐ ॥ १.१.११॥

ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ॥ १.१.१२॥

ॐ विकारशब्दान्नेतिचेन्न प्राचुर्यात् ॐ ॥ १.१.१३॥

ॐ तद्धेतुव्यपदेशाच्च ॐ ॥ १.१.१४॥

ॐ मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ॐ ॥ १.१.१५॥

ॐ नेतरोऽनुपपत्तेः ॐ ॥ १.१.१६॥

ॐ भेदव्यपदेशाच्च ॐ ॥ १.१.१७॥

ॐ कामाच्च नानुमानापेक्षा ॐ ॥ १.१.१८॥

ॐ अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ॐ ॥ १.१.१९॥

ॐ अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ॐ ॥ १.१.२०॥

ॐ भेदव्यपदेशाच्चान्यः ॐ ॥ १.१.२१॥

ॐ आकाशस्तल्लिङ्गात् ॐ ॥ १.१.२२॥

ॐ अत एव प्राणः ॐ ॥ १.१.२३॥

ॐ ज्योतिश्चरणाभिधानात् ॐ ॥ १.१.२४॥

ॐ छन्दोऽभिधानान्नेतिचेन्न तथाचेतोऽर्पणनिगदात्तथा
हि दर्शनम् ॐ ॥ १.१.२५॥

ॐ भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ॐ ॥ १.१.२६॥

ॐ उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॐ ॥ १.१.२७॥

ॐ प्राणस्तथानुगमात् ॐ ॥ १.१.२८॥

ॐ नवक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसंबन्धभूमा
ह्यस्मिन् ॐ ॥ १.१.२९॥

ॐ शास्त्रदृष्ट्या तूपदेशो वामदेववत् ॐ ॥ १.१.३०॥

ॐ जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासत्रैविध्यादाश्रितत्वादिह
तद्योगात् ॐ ॥ १.१.३१॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः समाप्तः
ॐ सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ॐ ॥ १.२.१॥

ॐ विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ॐ ॥ १.२.२॥

ॐ अनुपपत्तेस्तु न शारीरः ॐ ॥ १.२.३॥

ॐ कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ॐ ॥ १.२.४॥

ॐ शब्दविशेषात् ॐ ॥ १.२.५॥

ॐ स्मृतेश्च ॐ ॥ १.२.६॥

ॐ अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं
व्योमवच्च ॐ ॥ १.२.७॥

ॐ संभोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ॐ ॥ १.२.८॥

ॐ अत्ता चराचरग्रहणात् ॐ ॥ १.२.९॥

ॐ प्रकरणाच्च ॐ ॥ १.२.१०॥

ॐ गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ॐ ॥ १.२.११॥

ॐ विशेषणाच्च ॐ ॥ १.२.१२॥

ॐ अन्तर उपपत्तेः ॐ ॥ १.२.१३॥

ॐ स्थानादिव्यपदेशाच्च ॐ ॥ १.२.१४॥

ॐ सुखविशिष्टाभिधानादेव च ॐ ॥ १.२.१५॥

ॐ श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ॐ ॥ १.२.१६॥

ॐ अनवस्थितेरसंभवाच्च नेतरः ॐ ॥ १.२.१७॥

ॐ अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ॐ ॥ १.२.१८॥

ॐ न च स्मार्तं अतद्धर्माभिपालात् ॐ ॥ १.२.१९॥

ॐ शरीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ॐ ॥ १.२.२०॥

ॐ अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ॐ ॥ १.२.२१॥

ॐ विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ॐ ॥ १.२.२२॥

ॐ रूपोपन्यासाच्च ॐ ॥ १.२.२३॥

ॐ वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ॐ ॥ १.२.२४॥

ॐ स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ॐ ॥ १.२.२५॥

ॐ शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा
(पाठेभद प्रतिष्ठानाच्च नेति चेन्न)
दृष्ट्युपदेशादसंभवात्पुरुषविध्मपि चैनमधीयते ॐ ॥ १.२.२६॥

ॐ अत एव न देवता भूतं च ॐ ॥ १.२.२७॥

ॐ साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ॐ ॥ १.२.२८॥

ॐ अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ॐ ॥ १.२.२९॥

ॐ अनुस्मृतेर्बादरिः ॐ ॥ १.२.३०॥

ॐ सम्पत्तेरिति जैमिनिः तथा हि दर्शयति ॐ ॥ १.२.३१॥

ॐ आमनन्ति चैनमस्मिन् ॐ ॥ १.२.३२॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः समाप्तः
ॐ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ॐ ॥ १.३.१॥

ॐ मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ॐ ॥ १.३.२॥

ॐ नानुमानमतच्छब्दात् ॐ ॥ १.३.३॥

ॐ प्राणभृच्च ॐ ॥ १.३.४॥

ॐ भेदव्यपदेशात् ॐ ॥ १.३.५॥

ॐ प्रकरणात् ॐ ॥ १.३.६॥

ॐ स्थित्यदनाभ्यां च ॐ ॥ १.३.७॥

ॐ भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ॐ ॥ १.३.८॥

ॐ धर्मोपपत्तेश्च ॐ ॥ १.३.९॥

ॐ अक्षरमम्बरान्तधृतेः ॐ ॥ १.३.१०॥

ॐ सा च प्रशासनात् ॐ ॥ १.३.११॥

ॐ अन्यभावव्यावृत्तेश्च ॐ ॥ १.३.१२॥

ॐ ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ॐ ॥ १.३.१३॥

ॐ दहर उत्तरेभ्यः ॐ ॥ १.३.१४॥

ॐ गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ॐ ॥ १.३.१५॥

ॐ धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ॐ ॥ १.३.१६॥

ॐ प्रसिद्धेश्च ॐ ॥ १.३.१७॥

ॐ इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ॐ ॥ १.३.१८॥

ॐ उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ॐ ॥ १.३.१९॥

ॐ अन्यार्थश्च परामर्शः ॐ ॥ १.३.२०॥

ॐ अल्पश्रुतेरिति चेत्तदुक्तम् ॐ ॥ १.३.२१॥

ॐ अनुकृतेस्तस्य च ॐ ॥ १.३.२२॥

ॐ अपि स्मर्यते ॐ ॥ १.३.२३॥ पाठभेद अपि च स्मर्यते
ॐ शब्दादेव प्रमितः ॐ ॥ १.३.२४॥

ॐ हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ॐ ॥ १.३.२५॥

ॐ तदुपर्यपि बादरायणः संभवात् ॐ ॥ १.३.२६॥

ॐ विरोधः कर्मणीति चेदनेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ॐ ॥ १.३.२७॥

ॐ शब्द इतिचेन्नातः प्रभवात्प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ॐ ॥ १.३.२८॥

ॐ अत एव च नित्यत्वम् ॐ ॥ १.३.२९॥

ॐ समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो
दर्शनात्स्मृतेश्च ॐ ॥ १.३.३०॥

ॐ मध्वादिष्वसंभवादनधिकारं जैमिनिः ॐ ॥ १.३.३१॥

ॐ ज्योतिषि भावाच्च ॐ ॥ १.३.३२॥

ॐ भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ॐ ॥ १.३.३३॥

ॐ शुगस्य तदनादरश्रवणात्तदाद्रवणात्सूच्यते हि ॐ ॥ १.३.३४॥

ॐ क्षत्रियत्वागतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ॐ ॥ १.३.३५॥

ॐ संस्कारपरामर्शात्तदभावाभिलापाच्च ॐ ॥ १.३.३६॥

ॐ तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ॐ ॥ १.३.३७॥

ॐ श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ॐ ॥ १.३.३८॥

ॐ कम्पनात् ॐ ॥ १.३.३९॥

ॐ ज्योतिर्दर्शनात् ॐ ॥ १.३.४०॥

ॐ आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ॐ ॥ १.३.४१॥

ॐ सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ॐ ॥ १.३.४२॥

ॐ पत्यादिशब्देभ्यः ॐ ॥ १.३.४३॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः समाप्तः
ॐ आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दर्शयति
च ॐ ॥ १.४.१॥

ॐ सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ॐ ॥ १.४.२॥

ॐ तदधीनत्वादर्थवत् ॐ ॥ १.४.३॥

ॐ ज्ञेयत्वावचनाच्च ॐ ॥ १.४.४॥

ॐ वदतीति चेन्न प्राज्ञो हि ॐ ॥ १.४.५॥

पाठभेद 1.4.5 and 6 combined
ॐ प्रकरणात् ॐ ॥ १.४.६॥

ॐ त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ॐ ॥ १.४.७॥

ॐ महद्वच्च ॐ ॥ १.४.८॥

ॐ चमसवदविशेषात् ॐ ॥ १.४.९॥

ॐ ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके ॐ ॥ १.४.१०॥

ॐ कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः ॐ ॥ १.४.११॥

ॐ न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ॐ ॥ १.४.१२॥

ॐ प्राणादयो वाक्यशेषात् ॐ ॥ १.४.१३॥

ॐ ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ॐ ॥ १.४.१४॥

ॐ कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः ॐ ॥ १.४.१५॥

ॐ समाकर्षात् ॐ ॥ १.४.१६॥

ॐ जगद्वाचित्वात् ॐ ॥ १.४.१७॥

ॐ जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम् ॐ ॥ १.४.१८॥

ॐ अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके ॐ ॥ १.४.१९॥

ॐ वाक्यान्वयात् ॐ ॥ १.४.२०॥

ॐ प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः ॐ ॥ १.४.२१॥

ॐ उत्क्रमिष्यत एवं भावादित्यौडुलोमिः ॐ ॥ १.४.२२॥

ॐ अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ॐ ॥ १.४.२३॥

ॐ प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ॐ ॥ १.४.२४॥

ॐ अभिध्योपदेशाच्च ॐ ॥ १.४.२५॥

ॐ साक्षाच्चोभयाम्नानात् ॐ ॥ १.४.२६॥

ॐ आत्मकृतेः परिणामात् ॐ ॥ १.४.२७॥

ॐ योनिश्च हि गीयते ॐ ॥ १.४.२८॥

ॐ एतेन सर्वेव्याख्याताव्याख्याताः ॐ ॥ १.४.२९॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः पादः समाप्तः
॥ इति प्रथमोऽध्यायः॥

॥ अथ द्वितीयोऽध्यायः॥
ॐ स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति
चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् ॐ ॥ २.१.१॥

ॐ इतरेषां चानुपलब्धेः ॐ ॥ २.१.२॥

ॐ एतेन योगः प्रत्युक्तः ॐ ॥ २.१.३॥

ॐ न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च शब्दात् ॐ ॥ २.१.४॥

ॐ दृश्यते तु ॐ ॥ २.१.५॥

ॐ अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् ॐ ॥ २.१.६॥

ॐ दृश्यते च ॐ ॥ २.१.७॥ पाठभेद दृश्यते तु
ॐ असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् ॐ ॥ २.१.८॥

ॐ अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम् ॐ ॥ २.१.९॥

ॐ न तु दृष्टान्तभावात् ॐ ॥ २.१.१०॥

ॐ स्वपक्षदोषाच्च ॐ ॥ २.१.११॥

ॐ तर्काप्रतिष्ठानादपि अन्यथानुमेयमिति
चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः ॐ ॥ २.१.१२॥

ॐ एतेन शिष्टापरिग्रहाऽपि व्याख्याताः ॐ ॥ २.१.१३॥

ॐ भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत्स्याल्लोकवत् ॐ ॥ २.१.१४॥

ॐ तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः ॐ ॥ २.१.१५॥

ॐ भावे चोपलब्धेः ॐ ॥ २.१.१६॥

ॐ सत्त्वाच्चावरस्य ॐ ॥ २.१.१७॥

ॐ असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ॐ ॥ २.१.१८॥

ॐ युक्तेः शब्दान्तराच्च ॐ ॥ २.१.१९॥

ॐ पटवच्च ॐ ॥ २.१.२०॥

ॐ यथा प्राणादिः ॐ ॥ २.१.२१॥

ॐ इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः ॐ ॥ २.१.२२॥

ॐ अधिकं तु भेदनिर्देशात् ॐ ॥ २.१.२३॥

ॐ अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः ॐ ॥ २.१.२४॥

ॐ उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न क्षीरवद्धि ॐ ॥ २.१.२५॥

ॐ देवादिवदपि लोके ॐ ॥ २.१.२६॥

ॐ कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा ॐ ॥ २.१.२७॥

ॐ श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ॐ ॥ २.१.२८॥

ॐ आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि ॐ ॥ २.१.२९॥

ॐ स्वपक्षदोषाच्च ॐ ॥ २.१.३०॥

ॐ सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ॐ ॥ २.१.३१॥

ॐ विकरणत्वान्नेतिचेत्तदुक्तम् ॐ ॥ २.१.३२॥

ॐ न प्रयोजनत्त्वात् ॐ ॥ २.१.३३॥

ॐ लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ॐ ॥ २.१.३४॥

ॐ वैष्यम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात्तथा हि दर्शयति ॐ ॥ २.१.३५॥

ॐ कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् ॐ ॥ २.१.३६॥

ॐ उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ॐ ॥ २.१.३७॥

ॐ सर्वधर्मोपपत्तेश्च ॐ ॥ २.१.३८॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः समाप्तः
ॐ रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ॐ ॥ २.२.१॥

ॐ प्रवृत्तेश्च ॐ ॥ २.२.२॥

ॐ पयोऽम्बुवच्चेत्तत्रापि ॐ ॥ २.२.३॥

ॐ व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात् ॐ ॥ २.२.४॥

ॐ अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् ॐ ॥ २.२.५॥

ॐ अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् ॐ ॥ २.२.६॥

ॐ पुरुषाश्मवदितिचेत्तथापि ॐ ॥ २.२.७॥

ॐ अङ्गित्वानुपपत्तेः ॐ ॥ २.२.८॥

ॐ अन्यथानुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् ॐ ॥ २.२.९॥

ॐ विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ॐ ॥ २.२.१०॥

ॐ महद्दीर्घवद्धा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् ॐ ॥ २.२.११॥

ॐ उभयथापि न कर्मातस्तदभावः ॐ ॥ २.२.१२॥

ॐ समवायाभ्युपगमाच्च साम्यादनवस्थितेः ॐ ॥ २.२.१३॥

ॐ नित्यमेव च भावात् ॐ ॥ २.२.१४॥

ॐ रूपादिमत्त्वाच्च विपर्ययो दर्शनात् ॐ ॥ २.२.१५॥

ॐ उभयथा च दोषात् ॐ ॥ २.२.१६॥

ॐ अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ॐ ॥ २.२.१७॥

ॐ समुदायोभयहेतुकेऽपि तदप्राप्तिः ॐ ॥ २.२.१८॥

ॐ इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्नौत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ॐ ॥ २.२.१९॥

ॐ उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् ॐ ॥ २.२.२०॥

ॐ असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा ॐ ॥ २.२.२१॥

ॐ प्रतिसङ्ख्याप्रतिसङ्ख्यानिरोधाप्राप्तिः अविच्छेदात् ॐ ॥ २.२.२२॥

ॐ उभयथा च दोषात् ॐ ॥ २.२.२३॥

ॐ आकाशे चाविशेषात् ॐ ॥ २.२.२४॥

ॐ अनुस्मृतेश्च ॐ ॥ २.२.२५॥

ॐ नासतोऽदृष्टत्वात् ॐ ॥ २.२.२६॥

ॐ उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः ॐ ॥ २.२.२७॥

ॐ नाभाव उपलब्धेः ॐ ॥ २.२.२८॥

ॐ वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् ॐ ॥ २.२.२९॥

ॐ न भावोऽनुपलब्धेः ॐ ॥ २.२.३०॥

ॐ क्षणिकत्वाच्च ॐ ॥ २.२.३१॥

ॐ सर्वथानुपपत्तेश्च ॐ ॥ २.२.३२॥

ॐ नैकस्मिन्नसम्भवात् ॐ ॥ २.२.३३॥

ॐ एवं चात्माकार्त्स्न्यम् ॐ ॥ २.२.३४॥

ॐ न च पर्यायादप्यविरोधः विकारादिभ्यः ॐ ॥ २.२.३५॥

ॐ अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषत् ॐ ॥ २.२.३६॥

ॐ पत्युरसामञ्जस्यात् ॐ ॥ २.२.३७॥

ॐ संबन्धानुपपत्तेश्च ॐ ॥ २.२.३८॥

ॐ अधिष्ठानानुपपत्तेश्च ॐ ॥ २.२.३९॥

ॐ करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ॐ ॥ २.२.४०॥

ॐ अन्तवत्त्वमसर्वज्ञता वा ॐ ॥ २.२.४१॥

ॐ उत्पत्त्यसम्भवात् ॐ ॥ २.२.४२॥

ॐ न च कर्तुः करणम् ॐ ॥ २.२.४३॥

ॐ विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः ॐ ॥ २.२.४४॥

ॐ विप्रतिषेधाच्च ॐ ॥ २.२.४५॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः समाप्तः
ॐ न वियदश्रुतेः ॐ ॥ २.३.१॥

ॐ अस्ति तु ॐ ॥ २.३.२॥

ॐ गौण्यसम्भवात् ॐ ॥ २.३.३॥

ॐ शब्दाच्च ॐ ॥ २.३.४॥

ॐ स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ॐ ॥ २.३.५॥

ॐ प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ॐ ॥ २.३.६॥

ॐ यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ॐ ॥ २.३.७॥

ॐ एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ॐ ॥ २.३.८॥

ॐ असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ॐ ॥ २.३.९॥

ॐ तेजोऽतस्तथा ह्याह ॐ ॥ २.३.१०॥

ॐ आपः ॐ ॥ २.३.११॥

ॐ पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ॐ ॥ २.३.१२॥

ॐ तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ॐ ॥ २.३.१३॥

ॐ विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ॐ ॥ २.३.१४॥

ॐ अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति
चेन्नाविशेषात् ॐ ॥ २.३.१५॥

ॐ चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तः
तद्भावभावित्वात् ॐ ॥ २.३.१६॥

ॐ नात्मा अश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ॐ ॥ २.३.१७॥

ॐ ज्ञोऽत एव ॐ ॥ २.३.१८॥

ॐ युक्तेश्च ॐ ॥ २.३.१९॥

ॐ उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ॐ ॥ २.३.२०॥

ॐ स्वात्मना चोत्तरयोः ॐ ॥ २.३.२१॥

ॐ नाणुरतत् श्रुतेरिति चेन्न इतराधिकारात् ॐ ॥ २.३.२२॥

ॐ स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ॐ ॥ २.३.२३॥

ॐ अविरोधश्चन्दनवत् ॐ ॥ २.३.२४॥

ॐ अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृद्धि हि ॐ ॥ २.३.२५॥

ॐ गुणाद्वाऽऽलोकवत् ॐ ॥ २.३.२६॥

ॐ व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ॐ ॥ २.३.२७॥

ॐ पृथगुपदेशात् ॐ ॥ २.३.२८॥

ॐ तद्गुणसारत्वात्तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ॐ ॥ २.३.२९॥

ॐ यावदात्मभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ॐ ॥ २.३.३०॥

ॐ पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् ॐ ॥ २.३.३१॥

ॐ नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो
वाऽन्यथा ॐ ॥ २.३.३२॥

ॐ कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ॐ ॥ २.३.३३॥

ॐ विहारोपदेशात् ॐ ॥ २.३.३४॥

ॐ उपादानात् ॐ ॥ २.३.३५॥

ॐ व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ॐ ॥ २.३.३६॥

ॐ उपलब्धिवदनियमः ॐ ॥ २.३.३७॥

ॐ शक्तिविपर्ययात् ॐ ॥ २.३.३८॥

ॐ समाध्यभावाछ ॐ ॥ २.३.३९॥

ॐ यथा च तक्षोभयथा ॐ ॥ २.३.४०॥

ॐ परात्तु तच्छ्रुतेः ॐ ॥ २.३.४१॥

ॐ कृतप्रयत्नोपेक्षस्तु विहितप्रतिषिद्धावैयर्थ्यादिभ्यः ॐ ॥ २.३.४२॥

ॐ अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि
दाशकितवादित्वमधीयत एके ॐ ॥ २.३.४३॥

ॐ मन्त्रवर्णात् ॐ ॥ २.३.४४॥

ॐ अपि स्मर्यते ॐ ॥ २.३.४५॥ पाठभेद अपि च स्मर्यते
ॐ प्रकाशादिवन्नैवं परः ॐ ॥ २.३.४६॥

ॐ स्मरन्ति च ॐ ॥ २.३.४७॥

ॐ अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ॐ ॥ २.३.४८॥

ॐ असन्ततेश्चाव्यतिकरः ॐ ॥ २.३.४९॥

ॐ आभास एव च ॐ ॥ २.३.५०॥

ॐ अदृष्टानियमात् ॐ ॥ २.३.५१॥

ॐ अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ॐ ॥ २.३.५२॥

ॐ प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ॐ ॥ २.३.५३॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः समाप्तः
ॐ तथा प्राणाः ॐ ॥ २.४.१॥

ॐ गौण्यसम्भवात् ॐ ॥ २.४.२॥

ॐ प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ॐ ॥ २.४.३॥ पाठभेद sUtra absent
ॐ तत्प्राक्श्रुतेश्च ॐ ॥ २.४.४॥

ॐ तत्पूर्वकत्वाद्वाचः ॐ ॥ २.४.५॥

ॐ सप्त गतेर्विशेषितत्वाच्च ॐ ॥ २.४.६॥

ॐ हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ॐ ॥ २.४.७॥

ॐ अणवश्च ॐ ॥ २.४.८॥

ॐ श्रेष्ठश्च ॐ ॥ २.४.९॥

ॐ न वायुक्रिये पृथगुपदेशात् ॐ ॥ २.४.१०॥

ॐ चक्षुरादिवत्तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ॐ ॥ २.४.११॥

ॐ अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ॐ ॥ २.४.१२॥

ॐ पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ॐ ॥ २.४.१३॥

ॐ अणुश्च ॐ ॥ २.४.१४॥

ॐ ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ॐ ॥ २.४.१५॥

ॐ प्राणवता शब्दात् ॐ ॥ २.४.१६॥

ॐ तस्य च नितयत्वात् ॐ ॥ २.४.१७॥

ॐ त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ॐ ॥ २.४.१८॥

ॐ भेदश्रुतेः ॐ ॥ २.४.१९॥

ॐ वैलक्षण्याच्च ॐ ॥ २.४.२०॥

ॐ संज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् ॐ ॥ २.४.२१॥

ॐ मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ॐ ॥ २.४.२२॥

ॐ वैशेष्यात्तु तद्वादस्तद्वादः ॐ ॥ २.४.२३॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः समाप्तः
॥ इति द्वितीयोऽध्यायः॥
%aद्द्लिने

॥ अथ तृतीयोऽध्यायः॥
ॐ तदन्तरप्रतिपत्तौ रंहति सम्परिष्वक्तः
प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ॐ ॥ ३.१.१॥

ॐ त्र्यात्मकत्वात्तु भूयस्त्वात् ॐ ॥ ३.१.२॥

ॐ प्राणगतेश्च ॐ ॥ ३.१.३॥

ॐ अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् ॐ ॥ ३.१.४॥

ॐ प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः ॐ ॥ ३.१.५॥

ॐ अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणां प्रतीतेः ॐ ॥ ३.१.६॥

ॐ भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति ॐ ॥ ३.१.७॥

ॐ कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम् ॐ ॥ ३.१.८॥

पाठभेद 3.1.8 and 9 combined
ॐ यथेतमनेवं च ॐ ॥ ३.१.९॥

ॐ चरणादिति चेन्नोपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजनिः ॐ ॥ ३.१.१०॥

ॐ आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् ॐ ॥ ३.१.११॥

ॐ सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ॐ ॥ ३.१.१२॥

ॐ अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् ॐ ॥ ३.१.१३॥

ॐ संयमने त्वनुभूयेतरेषामारोहावरोहौ
तद्गतिदर्शनात् ॐ ॥ ३.१.१४॥

ॐ स्मरन्ति च ॐ ॥ ३.१.१५॥

ॐ अपि सप्त ॐ ॥ ३.१.१६॥

ॐ तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ॐ ॥ ३.१.१७॥

ॐ विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ॐ ॥ ३.१.१८॥

ॐ न तृतीये तथोपलब्धेः ॐ ॥ ३.१.१९॥

ॐ स्मर्यतेऽपि च लोके ॐ ॥ ३.१.२०॥

ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ ३.१.२१॥

ॐ तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य ॐ ॥ ३.१.२२॥

ॐ स्मरणाच्च ॐ ॥ ३.१.२३॥

ॐ तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः ॐ ॥ ३.१.२४॥

ॐ नातिचिरेण विशेषात् ॐ ॥ ३.१.२५॥

ॐ अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलापात् ॐ ॥ ३.१.२६॥

ॐ अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् ॐ ॥ ३.१.२७॥

ॐ रेतः सिग्योगोऽथ ॐ ॥ ३.१.२८॥

ॐ योनेः शरीरम् ॐ ॥ ३.१.२९॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः समाप्तः
ॐ सन्ध्ये सृष्टिराह हि ॐ ॥ ३.२.१॥

ॐ निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ॐ ॥ ३.२.२॥

ॐ मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ॐ ॥ ३.२.३॥

ॐ सूचकश्च हि श्रुतेः आचक्षते च तद्विदः ॐ ॥ ३.२.४॥

ॐ पराभिध्यानात्तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ॐ ॥ ३.२.५॥

ॐ देहयोगाद्वासोऽपि ॐ ॥ ३.२.६॥

ॐ तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेः आत्मनि च ॐ ॥ ३.२.७॥

ॐ अतः प्रबोधोऽस्मात् ॐ ॥ ३.२.८॥

ॐ स एव तु कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ॐ ॥ ३.२.९॥

ॐ मुग्धेऽर्थसम्पत्तिर्परिशेषात् ॐ ॥ ३.२.१०॥

ॐ न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ॐ ॥ ३.२.११॥

ॐ न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ॐ ॥ ३.२.१२॥

ॐ अपि चैवमेके ॐ ॥ ३.२.१३॥

ॐ अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ॐ ॥ ३.२.१४॥

ॐ प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम् ॐ ॥ ३.२.१५॥

ॐ आह च तन्मात्रम् ॐ ॥ ३.२.१६॥

ॐ दर्शयति चाथोऽपि स्मर्यते ॐ ॥ ३.२.१७॥

ॐ अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ॐ ॥ ३.२.१८॥

ॐ अम्बुवदग्रहणात्तु न तथात्वम् ॐ ॥ ३.२.१९॥

ॐ वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावात्
उभयसामञ्जस्यादेवम् ॐ ॥ ३.२.२०॥

ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ ३.२.२१॥

ॐ प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति
च भूयः ॐ ॥ ३.२.२२॥

ॐ तदव्यक्तमाह हि ॐ ॥ ३.२.२३॥

ॐ अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ॐ ॥ ३.२.२४॥

ॐ प्रकाशवच्चावैशेष्यं ॐ ॥ ३.२.२५॥

पाठभेद 3.2.25 and 26 combined
ॐ प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात् ॐ ॥ ३.२.२६॥

ॐ अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ॐ ॥ ३.२.२७॥

ॐ उभयव्यपदेशात्तु अहिकुण्डलवत् ॐ ॥ ३.२.२८॥

ॐ प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ॐ ॥ ३.२.२९॥

ॐ पूर्ववद्वा ॐ ॥ ३.२.३०॥

ॐ प्रतिषेधाच्च ॐ ॥ ३.२.३१॥

ॐ परमतस्सेतून्मानसंबन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ॐ ॥ ३.२.३२॥

ॐ दर्शनात् ॐ ॥ ३.२.३३॥

ॐ बुद्ध्यर्थः पादवत् ॐ ॥ ३.२.३४॥

ॐ स्थानविशेषात्प्रकाशादिवत् ॐ ॥ ३.२.३५॥

ॐ उपपत्तेश्च ॐ ॥ ३.२.३६॥

ॐ तथाऽन्यप्रतिषेधात् ॐ ॥ ३.२.३७॥

ॐ अनेन सर्वगतत्वमायामयशब्दादिभ्यः ॐ ॥ ३.२.३८॥

ॐ फलमत उपपत्तेः ॐ ॥ ३.२.३९॥

ॐ श्रुतत्वाच्च ॐ ॥ ३.२.४०॥

ॐ धर्मं जैमिनिः अत एव ॐ ॥ ३.२.४१॥

ॐ पूर्वं तु बादरायणो हेतुव्यपदेशात् ॐ ॥ ३.२.४२॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः समाप्तः
ॐ सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ॐ ॥ ३.३.१॥

ॐ भेदान्नेति चेदेकस्यामपि ॐ ॥ ३.३.२॥

ॐ स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि समाचारेऽधिकाराच्च ॐ ॥ ३.३.३॥

पाठभेद + समाचारेऽधिकाराच्च सववच्च तन्नियमः
ॐ सलिलवच्च तन्नियमः ॐ ॥ ३.३.४॥

ॐ दर्शयति च ॐ ॥ ३.३.५॥

ॐ उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत्समाने च ॐ ॥ ३.३.६॥

ॐ अन्यथात्वं च शब्दादिति चेन्नाविशेषात् ॐ ॥ ३.३.७॥

ॐ न वा प्रकरणभेदात्परोवरीयस्त्वादिवत् ॐ ॥ ३.३.८॥

ॐ संज्ञातश्चेत्तदुक्तमस्ति तु तदपि ॐ ॥ ३.३.९॥

ॐ प्राप्तेश्च समञ्जसम् ॐ ॥ ३.३.१०॥

ॐ सर्वाभेदादन्यत्रेमे ॐ ॥ ३.३.११॥

ॐ आनन्दादयः प्रधानस्य ॐ ॥ ३.३.१२॥

ॐ प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ॐ ॥ ३.३.१३॥

ॐ इतरे त्वर्थसामान्यात् ॐ ॥ ३.३.१४॥

ॐ आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ॐ ॥ ३.३.१५॥

ॐ आत्मशब्दाच्च ॐ ॥ ३.३.१६॥

ॐ आत्मगृहीतिरितरवदुत्तरात् ॐ ॥ ३.३.१७॥

ॐ अन्वयादिति चेत्स्यादवधारणात् ॐ ॥ ३.३.१८॥

ॐ कार्याख्यानादपूर्वम् ॐ ॥ ३.३.१९॥

ॐ समान एवञ्चाभेदात् ॐ ॥ ३.३.२०॥

ॐ संबन्धादेवमन्यत्रापि ॐ ॥ ३.३.२१॥

ॐ न वा विशेषात् ॐ ॥ ३.३.२२॥

ॐ दर्शयति च ॐ ॥ ३.३.२३॥

ॐ सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः ॐ ॥ ३.३.२४॥

ॐ पुरुषविद्यायामिव चेतरेषामनाम्नानात् ॐ ॥ ३.३.२५॥

ॐ वेधाद्यर्थभेदात् ॐ ॥ ३.३.२६॥

ॐ हानौ तूपायनशब्दशेषात् कुशाच्छन्दस्स्तुत्युपगानवत्
तदुक्तम् ॐ ॥ ३.३.२७॥

ॐ साम्पराये तर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ॐ ॥ ३.३.२८॥

ॐ छन्दत उभयाविरोधात् ॐ ॥ ३.३.२९॥

ॐ गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा हि विरोधः ॐ ॥ ३.३.३०॥

ॐ उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेः लोकवत् ॐ ॥ ३.३.३१॥

ॐ अनियमः सर्वेषामविरोधश्शब्दानुमानाभ्याम् ॐ ॥ ३.३.३२॥

ॐ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॐ ॥ ३.३.३३॥

ॐ अक्षरधियां त्वविरोधः
सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत्तदुक्तम् ॐ ॥ ३.३.३४॥

ॐ इयदामननात् ॐ ॥ ३.३.३५॥

ॐ अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम् ॐ ॥ ३.३.३६॥

ॐ अन्यथा भेदानुपपत्तिरितिचेन्नोपदेशवत् ॐ ॥ ३.३.३७॥

ॐ व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरव्रत् ॐ ॥ ३.३.३८॥

ॐ सैव हि सत्यादयः ॐ ॥ ३.३.३९॥

ॐ कामादितरत्र तत्र च आयतनादिभ्यः ॐ ॥ ३.३.४०॥

ॐ आदारादलोपः ॐ ॥ ३.३.४१॥

ॐ उपस्थितेस्तद्वचनात् ॐ ॥ ३.३.४२॥

ॐ तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेर्पृथग्ध्यप्रतिबन्धः
फलम् ॐ ॥ ३.३.४३॥

ॐ प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ॐ ॥ ३.३.४४॥

ॐ लिङ्गभूयस्त्वात्तद्धि बलीयस्तदपि ॐ ॥ ३.३.४५॥

ॐ पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्यात्क्रियामानसवत् ॐ ॥ ३.३.४६॥

ॐ अतिदेशाच्च ॐ ॥ ३.३.४७॥

ॐ विद्यैव तु निर्धारणात् ॐ ॥ ३.३.४८॥

ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ ३.३.४९॥

ॐ श्रुत्यादिबलीयस्त्वाच्च न बाधः ॐ ॥ ३.३.५०॥

ॐ अनुबन्धादिभ्यः ॐ ॥ ३.३.५१॥

ॐ प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ॐ ॥ ३.३.५२॥

ॐ न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्नहि लोकापत्तिः ॐ ॥ ३.३.५३॥

ॐ परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात्त्वनुबन्धः ॐ ॥ ३.३.५४॥

ॐ एक आत्मनः शरीरे भावात् ॐ ॥ ३.३.५५॥

ॐ व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ॐ ॥ ३.३.५६॥

ॐ अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् ॐ ॥ ३.३.५७॥

ॐ मन्त्रादिवद्वाऽविरोधः ॐ ॥ ३.३.५८॥

ॐ भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ॐ ॥ ३.३.५९॥

ॐ नानाशब्दादिभेदात् ॐ ॥ ३.३.६०॥

ॐ विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ॐ ॥ ३.३.६१॥

ॐ काम्यास्तु यथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ॐ ॥ ३.३.६२॥

ॐ अङ्गेषु यथाश्रयभावः ॐ ॥ ३.३.६३॥

ॐ शिष्टेश्च ॐ ॥ ३.३.६४॥

ॐ समाहारात् ॐ ॥ ३.३.६५॥

ॐ गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ॐ ॥ ३.३.६६॥

ॐ न वा तत्सहभावश्रुतेः ॐ ॥ ३.३.६७॥

ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ ३.३.६८॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः समाप्तः
ॐ पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः ॐ ॥ ३.४.१॥

ॐ शेषत्वात्पुरुषार्थवादो यथाऽन्येष्विति जैमिनिः ॐ ॥ ३.४.२॥

ॐ आचारदर्शनात् ॐ ॥ ३.४.३॥

ॐ तच्छ्रुतेः ॐ ॥ ३.४.४॥

ॐ समन्वारम्भणात् ॐ ॥ ३.४.५॥

ॐ तद्वतो विधानात् ॐ ॥ ३.४.६॥

ॐ नियमाच्च ॐ ॥ ३.४.७॥

ॐ अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ॐ ॥ ३.४.८॥

ॐ तुल्यं तु दर्शनम् ॐ ॥ ३.४.९॥

ॐ असार्वत्रिकी ॐ ॥ ३.४.१०॥

ॐ विभागः शतवत् ॐ ॥ ३.४.११॥

ॐ अध्ययनमात्रवतः ॐ ॥ ३.४.१२॥

ॐ नाविशेषात् ॐ ॥ ३.४.१३॥

ॐ स्तुतयेऽनुमतिर्वा ॐ ॥ ३.४.१४॥

ॐ कामकारेण चैके ॐ ॥ ३.४.१५॥

ॐ उपमर्दं च ॐ ॥ ३.४.१६॥

ॐ ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि ॐ ॥ ३.४.१७॥

ॐ परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदिति हि ॐ ॥ ३.४.१८॥

ॐ अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ॐ ॥ ३.४.१९॥

ॐ विधिर्वा धारणवत् ॐ ॥ ३.४.२०॥

ॐ स्तुतिमात्रमुपादानादिति चेन्नापूर्वत्वात् ॐ ॥ ३.४.२१॥

ॐ भावशब्दाच्च ॐ ॥ ३.४.२२॥

ॐ पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात् ॐ ॥ ३.४.२३॥

ॐ तथा चैकवाक्योपबन्धात् ॐ ॥ ३.४.२४॥

ॐ अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ॐ ॥ ३.४.२५॥

ॐ सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेः अश्ववत् ॐ ॥ ३.४.२६॥

ॐ शमदमाद्युपेतः स्यात्तथाऽपि तु तद्विधेस्तदङ्गतया
तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ॐ ॥ ३.४.२७॥

ॐ सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ॐ ॥ ३.४.२८॥

ॐ अबाधाच्च ॐ ॥ ३.४.२९॥

ॐ अपि स्मर्यते ॐ ॥ ३.४.३०॥

ॐ शब्दश्चातोऽकामचारे ॐ ॥ ३.४.३१॥

ॐ विहितत्वाच्चाश्रमकर्मापि ॐ ॥ ३.४.३२॥

ॐ सहकारित्वेन च ॐ ॥ ३.४.३३॥

ॐ सर्वथापि तु त एवोभयलिङ्गात् ॐ ॥ ३.४.३४॥

ॐ अनभिभवं च दर्शयति ॐ ॥ ३.४.३५॥

ॐ अन्तरा चापि तु तद्दृष्टेः ॐ ॥ ३.४.३६॥

ॐ अपि स्मर्यते ॐ ॥ ३.४.३७॥

ॐ विशेषणानुग्रहं च ॐ ॥ ३.४.३८॥

ॐ अतस्त्वितरज्ज्यायो लिङ्गाच्च ॐ ॥ ३.४.३९॥

ॐ तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि
नियमातद्रूपाऽभावेभ्यः ॐ ॥ ३.४.४०॥

ॐ न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात्तदयोगात् ॐ ॥ ३.४.४१॥

ॐ उपपूर्वमपीत्येके भावशमनवत्तदुक्तम् ॐ ॥ ३.४.४२॥

ॐ बहिस्तूभयथापि स्मृतेराचाराच्च ॐ ॥ ३.४.४३॥

ॐ स्वामिनः श्रुतेरित्यात्रेयः ॐ ॥ ३.४.४४॥

ॐ आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिः तस्मै हि परिक्रियते ॐ ॥ ३.४.४५॥

ॐ सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण तृतीयं तद्वतो
विध्यादिवत् ॐ ॥ ३.४.४६॥

पाठभेद श्रुतेश्च added to 3.4.46
ॐ कृत्स्नभावात्तु गृहिणोपसंहारः ॐ ॥ ३.४.४७॥

ॐ मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ॐ ॥ ३.४.४८॥

ॐ अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ॐ ॥ ३.४.४९॥

ॐ ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ॐ ॥ ३.४.५०॥

ॐ एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ॐ ॥ ३.४.५१॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः समाप्तः
॥ इति तृतीयोऽध्यायः॥

॥ अथ चतुर्थोऽध्यायः॥
ॐ आवृत्तिः असकृदुपदेशात् ॐ ॥ ४.१.१॥

ॐ लिङ्गाच्च ॐ ॥ ४.१.२॥

ॐ आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ॐ ॥ ४.१.३॥

ॐ न प्रतीके न हि सः ॐ ॥ ४.१.४॥

ॐ ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ॐ ॥ ४.१.५॥

ॐ आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ॐ ॥ ४.१.६॥

ॐ आसीनस्सम्भवात् ॐ ॥ ४.१.७॥

ॐ ध्यानाच्च ॐ ॥ ४.१.८॥

ॐ अचलत्वं चापेक्ष्य ॐ ॥ ४.१.९॥

ॐ स्मरन्ति च ॐ ॥ ४.१.१०॥

ॐ यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ॐ ॥ ४.१.११॥

ॐ आ प्रायणात्तत्रापि हि दृष्टम् ॐ ॥ ४.१.१२॥

ॐ तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ
तद्व्यपदेशात् ॐ ॥ ४.१.१३॥

ॐ इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ॐ ॥ ४.१.१४॥

ॐ अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ॐ ॥ ४.१.१५॥

ॐ अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ॐ ॥ ४.१.१६॥

ॐ अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ॐ ॥ ४.१.१७॥

ॐ यदेव विद्ययेति हि ॐ ॥ ४.१.१८॥

ॐ भागेन त्वितरे क्षपयित्वा सम्पत्स्यते ॐ ॥ ४.१.१९॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः समाप्तः
ॐ वाङ्ग्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च ॐ ॥ ४.२.१॥

ॐ अत एव च सर्वाण्यनु ॐ ॥ ४.२.२॥

ॐ तन्मनः प्राण उत्तरात् ॐ ॥ ४.२.३॥

ॐ सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ॐ ॥ ४.२.४॥

ॐ भूतेषु तच्छ्रुतेः ॐ ॥ ४.२.५॥

ॐ नैकस्मिन् दर्शयतो हि ॐ ॥ ४.२.६॥

ॐ समाना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ॐ ॥ ४.२.७॥

ॐ तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ॐ ॥ ४.२.८॥

ॐ सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ॐ ॥ ४.२.९॥

ॐ नोपमर्देनातः ॐ ॥ ४.२.१०॥

ॐ अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ॐ ॥ ४.२.११॥

ॐ प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ॐ ॥ ४.२.१२॥

ॐ स्पष्टो ह्येकेषाम् ॐ ॥ ४.२.१३॥

ॐ स्मर्यते च ॐ ॥ ४.२.१४॥

ॐ तानि परे तथा ह्याह ॐ ॥ ४.२.१५॥

ॐ अविभागो वचनात् ॐ ॥ ४.२.१६॥

ॐ तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो
विद्यासामर्थ्यात्तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीताः
शताधिकया ॐ ॥ ४.२.१७॥

ॐ रश्म्यनुसारी ॐ ॥ ४.२.१८॥

ॐ निशि नेति चेन्न संभन्धात् ॐ ॥ ४.२.१९॥

पाठभेद 4.2.19 and 20 combined
ॐ यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ॐ ॥ ४.२.२०॥

ॐ अतश्चायनेऽपि दक्षिणे ॐ ॥ ४.२.२१॥

ॐ योगिनः प्रति स्मर्यते स्मार्ते चैते ॐ ॥ ४.२.२२॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः समाप्तः
ॐ अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ॐ ॥ ४.३.१॥

ॐ वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ॐ ॥ ४.३.२॥

ॐ तटितोऽधि वरुणः संबन्धात् ॐ ॥ ४.३.३॥

ॐ आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ॐ ॥ ४.३.४॥

ॐ उभयव्यामोहात्तत्सिद्धेः ॐ ॥ ४.३.५॥

ॐ वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ॐ ॥ ४.३.६॥

ॐ कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ॐ ॥ ४.३.७॥

ॐ विशेषितत्वाच्च ॐ ॥ ४.३.८॥

ॐ सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ॐ ॥ ४.३.९॥

ॐ कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ॐ ॥ ४.३.१०॥

ॐ स्मृतेश्च ॐ ॥ ४.३.११॥

ॐ परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ॐ ॥ ४.३.१२॥

ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ ४.३.१३॥

ॐ न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ॐ ॥ ४.३.१४॥

ॐ अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायणरुभयथा च
दोषात् तत्क्रतुश्च ॐ ॥ ४.३.१५॥

ॐ विशेषं च दर्शयति ॐ ॥ ४.३.१६॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः समाप्तः
ॐ सम्पद्याविहाय स्वेनशब्दात् ॐ ॥ ४.४.१॥

ॐ मुक्तः प्रतिज्ञानात् ॐ ॥ ४.४.२॥

ॐ आत्मा प्रकरणात् ॐ ॥ ४.४.३॥

ॐ अविभागेन दृष्टत्वात् ॐ ॥ ४.४.४॥

ॐ ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ॐ ॥ ४.४.५॥

ॐ चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ॐ ॥ ४.४.६॥

ॐ एवमप्युपन्यासात्पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ॐ ॥ ४.४.७॥

ॐ सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः ॐ ॥ ४.४.८॥

ॐ अत एव चानन्याधिपतिः ॐ ॥ ४.४.९॥

ॐ अभावं बादरिराह ह्येवम् ॐ ॥ ४.४.१०॥

ॐ भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ॐ ॥ ४.४.११॥

ॐ द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ॐ ॥ ४.४.१२॥

ॐ तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ॐ ॥ ४.४.१३॥

ॐ भावे जाग्रद्वत् ॐ ॥ ४.४.१४॥

ॐ प्रदीपवदावेशः तथा हि दर्शयति ॐ ॥ ४.४.१५॥

ॐ स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ॐ ॥ ४.४.१६॥

ॐ जगद्व्यापारवर्जम् ॐ ॥ ४.४.१७॥

पाठभेद 4.4.17 and 18 combined
ॐ प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ॐ ॥ ४.४.१८॥

ॐ प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ॐ ॥ ४.४.१९॥

ॐ विकारावर्ति च तथा हि दर्शयति ॐ ॥ ४.४.२०॥

ॐ स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ॐ ॥ ४.४.२१॥

ॐ भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ॐ ॥ ४.४.२२॥

ॐ अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ॐ ॥ ४.४.२३॥

इति श्रीमत्कृष्णद्वैपायनकृतब्रह्मसूत्रेषु
चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः समाप्तः
॥ इति चतुर्थोऽध्यायः॥