Sanskrit

मज्जा – Majja

मज्जा, [न्] पुं, (मज्जति अस्थिष्विति । मस्ज् +

“श्वन् उक्षन् पूषन् प्लीहन् क्लेदन् स्नेहन् मूर्द्धन्
मज्जन्नित्यादि ।” उणा० । १ । १५८ । इति कनिन्
निपात्यते च ।) वृक्षादेरुत्तमस्थिरभागः । सार
इति ख्यातः । इत्यमरभरतौ ॥ फलमज्जगुणो
यथा, —
“यस्य यस्य फलस्येह वीर्य्यं भवति यादृशम् ।
तस्य तस्यैव वीर्य्येण मज्जानमभिनिर्द्दिशेत् ॥”
इति राजवल्लभः ॥
अस्थिमध्यस्थस्नेहविशेषः । तत्पर्य्यायः । कौशिकः
२ शुक्रकरः ३ अस्थिस्नेहः ४ अस्थिसम्भवः ५ ।
इति हेमचन्द्रः । ६ । १९ ॥ अस्थिसारः ६ तेजः ७
बीजम् ८ अस्थिजम् ९ जीवनम् १० देहसारः
११ । इति राजनिर्घण्टः ॥ अथ मज्जस्वरूप-
माह ।
“अस्थि यत् स्वाग्निना पक्वं तस्य सारो द्रवो
घनः ।
यः स्वेदवत् पृथग्भूतः स मज्जेत्यभिधीयते ॥”
अथ मज्जस्थानमाह ।
“स्थूलास्थिषु विशेषेण मज्जा त्वभ्यन्तरे स्थितः ।”
इति भावप्रकाशः ॥
अस्य गुणाः ।
“बलशुक्ररसश्लेष्ममेदोमज्जविवर्द्धनः ।
मज्जा विशेषतोऽस्थ्नाञ्च बलकृत् स्नेहने हितः ॥”
इति चरकः ॥
मज्जाशब्द आबन्तोऽपि । यथा । शणातसी-
मूलकशिग्रुसिद्धैः पियालमज्जासहितैस्त्विति
सुश्रुतः ॥ द्बयमेवाह त्रिकाण्डे भागुरिः ॥
“लज्जावद्राजवन्मज्जा मांससारास्थिसारयोः ।”
इत्यमरटीकायां भरतः ॥


मज्जा, स्त्री, (मज्जतीति । मस्ज् + अच् ।

अजादित्वात् टाप् ।) अस्थिसारः । इत्यमर-
टीकायां भरतः ॥ अस्य गुणाः । वातनाशि-
त्वम् । बलपित्तकफप्रदत्वम् । मांसतुल्यगन्धरूप-
त्वञ्च । कुम्भीरमहिषमज्जागुणाः । मधुरत्वम् ।
बृंहणत्वम् । बल्यत्वञ्च । मज्जसत्त्वगुणौ यथा ।
शैत्यम् । उष्णत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥

Categories: Sanskrit