Indian culture

Names of the early Sanskrit dictionarians

Names and works

सर्व्वेषां कोषाणामादि अग्निपुराणोक्ताभिधानं । तत्रादौ स्वर्गपातालादिवर्गः । ततोऽव्ययवर्गः । ततो नानार्थवर्गः । ततो भूपुराद्रिवनौषधिसिंहा-
दिवर्गाः । ततो नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गाः । शेषे सामान्यानि नामलिङ्गानि सन्तीति मया दृष्टं । अमरसिंहस्तु उक्ताग्निपुराणीयाभिधानस्य कस्यचित्
कस्यचित् वर्गस्य व्यतिक्रमं कृत्वा तत्रोदित-सामान्य-नामलिङ्गानां विशेष्य-निघ्न-वर्गसङ्कीर्णवर्गाविति संज्ञां स्थापयित्वा अन्ते लिङ्गादिसंग्रहवर्गस्य योगं कृत्वा स्वीयकोषं रचितवान् । एवं जटाधरोऽपि अमरकोषस्यानुकरणं कृतवान् । इति विरलप्रचारः ॥

  1. अमरसिंहकृतं . . नामलिङ्गानुशासनं
  2. अजयपालकृतः . . नानार्थसंग्रहः
  3. गदसिंहकृता . . नानार्थध्वनिमञ्जरी
  4. चक्रपाणिदत्तकृता . . शब्दचन्द्रिका
  5. जटाधराचार्य्यकृतः . . पर्य्यायनानार्थकोषः
  6. दण्डाधिनाथकृता . . नानार्थरत्नमाला
  7. दुर्गादासविद्यावागीशकृता . धातुदीपिका
  8. धनञ्जयकविकृता . . नाममाला
  9. धरणिदासब्राह्मणकृतः . सारसंग्रहनामकानेकार्थसमुच्चयः
  10. बरसिंहकाश्मीरपण्डितकृतः . निर्घण्टुराजः अर्थात् राजनिर्घण्टः
  11. नारायणदासकविराजकृतः . राजवल्लभः
  12. पद्मनाभदत्तद्विजकृतः . भूरिप्रयोगः
  13. पुरुषोत्तमदेवकृतः . . एकाक्षरकोषः
  14. तत्कृतः . . द्विरूपकोषः
  15. पुरुषोत्तम देवकृतः . . त्रिकाण्डशेषः
  16. तत्कृता . . हारावली
  17. भावमिश्रकृतः . . भावप्रकाशः
  18. मथुरेशपण्डितकृता . . शब्दरत्नावली
  19. महेश्वरवैद्यकृतः . . विश्वप्रकाशः
  20. मेदिनीकरवैद्यकृतः . . नानार्थशब्दकोषः
  21. रामेश्वरशर्म्मकृता . . शब्दमाला
  22. रत्नमालाकरवैद्यकृता . आयर्वेदार्णवोत्थितपर्य्यायरत्नमाला
  23. वोपदेवविप्रकृतः . . कविकल्पद्रुमः
  24. श्रीनन्दनभट्टाचार्य्यकृतं . वर्णाभिधानं
  25. श्रीरामशर्म्मकृतः . . उणादिकोषः
  26. सिद्धान्तकौमुदीसंक्षिप्तसारकारकृते उणादिवृत्ती
  27. हलायुधभट्टकृता . . अभिधानरत्नमाला
  28. हेमचन्द्रजैनकृतः . . अभिधानचिन्तामणिः

Note: एतद्भिन्नानेकप्राचीनाभिधानानि सन्ति

Categories: Indian culture

Tagged as: