Category Archives: Sanskrit

नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः [ DEVI SUKTAM]

Sanskrit

अथ तन्त्रोक्तं देविसुक्तम

नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः।
नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्मतां ॥१॥

रौद्राय नमो नित्यायै गौर्यै धात्र्यै नमो नमः
ज्योत्स्नायै चेन्दुरूपिण्यै सुखायै सततं नमः ॥२॥

कल्याण्यै प्रणता वृद्ध्यै सिद्ध्यै कुर्मो नमो नमः।
नैरृत्यै भूभृतां लक्ष्मै शर्वाण्यै ते नमो नमः ॥३॥

दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै
ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः ॥४॥

अतिसौम्यतिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः
नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः ॥५॥

यादेवी सर्वभूतेषू विष्णुमायेति शब्धिता।
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥६॥

यादेवी सर्वभूतेषू चेतनेत्यभिधीयते।
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥७॥

यादेवी सर्वभूतेषू बुद्धिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥८॥

यादेवी सर्वभूतेषू निद्रारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥९॥

यादेवी सर्वभूतेषू क्षुधारूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥१०॥

यादेवी सर्वभूतेषू छायारूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥११॥

यादेवी सर्वभूतेषू शक्तिरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥१२॥

यादेवी सर्वभूतेषू तृष्णारूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥१३॥

यादेवी सर्वभूतेषू क्षान्तिरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥१४॥

यादेवी सर्वभूतेषू जातिरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥१५॥

यादेवी सर्वभूतेषू लज्जारूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥१६॥

यादेवी सर्वभूतेषू शान्तिरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥१७॥

यादेवी सर्वभूतेषू श्रद्धारूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥१८॥

यादेवी सर्वभूतेषू कान्तिरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥१९॥

यादेवी सर्वभूतेषू लक्ष्मीरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥२०॥

यादेवी सर्वभूतेषू वृत्तिरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥२१॥

यादेवी सर्वभूतेषू स्मृतिरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥२२॥

यादेवी सर्वभूतेषू दयारूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥२३॥

यादेवी सर्वभूतेषू तुष्टिरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥२४॥

यादेवी सर्वभूतेषू मातृरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥२५॥

यादेवी सर्वभूतेषू भ्रान्तिरूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥२६॥

इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या।
भूतेषु सततं तस्यै व्याप्ति देव्यै नमो नमः ॥२७॥

चितिरूपेण या कृत्स्नमेत द्व्याप्य स्थिता जगत्
नमस्तस्यै, नमस्तस्यै,नमस्तस्यै नमोनमः ॥२८॥

स्तुतासुरैः पूर्वमभीष्ट संश्रयात्तथा
सुरेन्द्रेण दिनेषुसेविता।
करोतुसा नः शुभहेतुरीश्वरी
शुभानि भद्राण्य भिहन्तु चापदः ॥२९॥

या साम्प्रतं चोद्धतदैत्यतापितै
रस्माभिरीशाचसुरैर्नमश्यते।
याच स्मता तत्क्षण मेव हन्ति नः
सर्वा पदोभक्तिविनम्रमूर्तिभिः ॥३०॥


TRANSLATION

We bow to the Goddess, to the Great Goddess, to the energy of infinite goodness. We prostrate, with hands together, to Nature, to the excellent one.

We bow to the reliever of sufferings, to the eternal, to the embodiment of rays of light. We continually bow to the Goddess who manifests light, to the form of devotion, to Happiness.

We bow to change, to perfection, to dissolution, to the wealth which sustains earth, to the wife of Shiva, the Blessed Mother of the World, we bow.

We bow to the one who removes difficulties, who moves beyond all difficulties, to the essence. We continually bow to the doer of all, to perception and to the unknowable one.

We bow to the extremely beautiful and to the extremely fierce. We bow to the establisher of the perceivable world and who is mundane existence, we bow.

We bow to the divine Goddess existing in all, who is the power of Lord Vishnu. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides throughout Consciousness and is known by the reflections of mind. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of wisdom. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of sleep. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of hunger. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of the shadow of the Real Being. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of divine energy. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of thirst. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of patient forgiveness. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of social classification . We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of humility. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of peace. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of faith. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of beauty enhanced by love. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of true wealth. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of change. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of memory. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of compassion. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of satisfaction. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of Mother. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

We bow to the divine Goddess existing in all, who resides in the form of confusion. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

Presiding over the senses of all beings and pervading all existence, to the omnipresent Goddess who individualizes creation we bow, we bow.

In the form of consciousness, She distinguishes the individual phenomena of the perceivable universe. We bow to Her, we bow to Her and we continually bow to Her.

Let the Goddess who brings good fortune, who is praised by the Gods, who is served by Devendra, who is praised by Devas troubled by the Asuras, who is praised and remembered as devotion to her solves all, who is the source of all good in the world, let that Goddess destroy all obstacles.

 

Ashtadhyayi – Panini Sutra [ Hindu]

पाणिनये नमः।

SANSKRIT GRAMMAR BY PANINI MUNI

अष्टाध्यायी – EIGHT CHAPTERS -IS THE NAME OF THE GRAMMAR

Panini explained both Vaidik and Village Languages

4 × 4 = 16 Sub-chapters

माहेश्वर-सूत्राणि -14 [9 and 4]

अ इ उ ण् । ऋ ऌ क् । ए ओ ङ् । ऐ औ च् । ह य व र ट् । लँ ण् । ञ म ङ ण न म् । झ भ ञ् । घ ढ ध ष् । ज ब ग ड द श् । ख फ छ ठ थ च ट त व् । क प य् । श ष स र् । ह ल् ।

Chapter -1

1-1-1 वृद्धिरादैच् ।
1-1-2 अदेङ् गुणः ।
1-1-3 इको गुणवृद्धी ।
1-1-4 न धातुलोप आर्धधातुके ।
1-1-5 ग्क्ङिति च ।
1-1-6 दीधीवेवीटाम् ।
1-1-7 हलोऽनन्तराः संयोगः ।
1-1-8 मुखनासिकावचनोऽनुनासिकः ।
1-1-9 तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम् ।
1-1-10 नाज्झलौ ।
1-1-11 ईदूदेद्द्विवचनं प्रगृह्यम् ।
1-1-12 अदसो मात् ।
1-1-13 शे ।
1-1-14 निपात एकाजनाङ् ।
1-1-15 ओत् ।
1-1-16 सम्बुद्धौ शाकल्यस्येतावनार्षे ।
1-1-17 उञः ।
1-1-18 ऊँ ।
1-1-19 ईदूतौ च सप्तम्यर्थे ।
1-1-20 दाधा घ्वदाप् ।
1-1-21 आद्यन्तवदेकस्मिन् ।
1-1-22 तरप्तमपौ घः ।
1-1-23 बहुगणवतुडति संख्या ।
1-1-24 ष्णान्ता {षट्} ।
1-1-25 डति च ।
1-1-26 क्तक्तवतू निष्ठा ।
1-1-27 सर्वादीनि सर्वनामानि ।
1-1-28 विभाषा दिक्समासे बहुव्रीहौ ।
1-1-29 न बहुव्रीहौ ।
1-1-30 तृतीयासमासे ।
1-1-31 द्वन्द्वे च ।
1-1-32 विभाषा जसि ।
1-1-33 प्रथमचरमतयाल्पार्धकतिपयनेमाश्च ।
1-1-34 पूर्वपरावरदक्षिणोत्तरापराधराणि -व्यवस्थायामसंज्ञायाम् ।
1-1-35 स्वमज्ञातिधनाख्यायाम् ।
1-1-36 अन्तरं बहिर्योगोपसंव्यानयोः ।
1-1-37 स्वरादिनिपातमव्ययम् ।
1-1-38 तद्धितश्चासर्वविभक्तिः ।
1-1-39 कृन्मेजन्तः ।
1-1-40 क्त्वातोसुन्कसुनः ।
1-1-41 अव्ययीभावश्च ।
1-1-42 शि सर्वनामस्थानम् ।
1-1-43 सुडनपुंसकस्य ।
1-1-44 न वेति विभाषा ।
1-1-45 इग्यणः सम्प्रसारणम् ।
1-1-46 आद्यन्तौ टकितौ ।
1-1-47 मिदचोऽन्त्यात्परः ।
1-1-48 एच इग्घ्रस्वादेशे ।
1-1-49 षष्ठी स्थानेयोगा ।
1-1-50 स्थानेऽन्तरतमः ।
1-1-51 उरण् रपरः ।
1-1-52 अलोऽन्त्यस्य ।
1-1-53 ङिच्च ।
1-1-54 आदेः परस्य ।
1-1-55 अनेकाल्शित्सर्वस्य ।
1-1-56 स्थानिवदादेशोऽनल्विधौ ।
1-1-57 अचः परस्मिन् पूर्वविधौ ।
1-1-58 न पदान्तद्विर्वचनवरेयलोपस्वरसवर्णानुस्वारदीर्घ\- जश्चर्विधिषु ।
1-1-59 द्विर्वचनेऽचि ।
1-1-60 अदर्शनं लोपः ।
1-1-61 प्रत्ययस्य लुक्‌श्लुलुपः ।
1-1-62 प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्षणम् ।
1-1-63 न लुमताऽङ्गस्य ।
1-1-64 अचोऽन्त्यादि टि ।
1-1-65 अलोऽन्त्यात् पूर्व उपधा ।
1-1-66 तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य ।
1-1-67 तस्मादित्युत्तरस्य ।
1-1-68 स्वं रूपं शब्दस्याशब्दसंज्ञा ।
1-1-69 अणुदित् सवर्णस्य चाप्रत्ययः ।
1-1-70 तपरस्तत्कालस्य ।
1-1-71 आदिरन्त्येन सहेता ।
1-1-72 येन विधिस्तदन्तस्य ।
1-1-73 वृद्धिर्यस्याचामादिस्तद् वृद्धम् ।
1-1-74 त्यदादीनि च ।
1-1-75 एङ् प्राचां देशे ।
1-2-1 गाङ्कुटादिभ्योऽञ्णिन्ङ् इत् ।
1-2-2 विज इट् ।
1-2-3 विभाषोर्णोः ।
1-2-4 सार्वधातुकमपित् ।
1-2-5 असंयोगाल्लिट् कित् ।
1-2-6 ईन्धिभवतिभ्यां च ।
1-2-7 मृडमृदगुधकुषक्लिशवदवसः क्त्वा ।
1-2-8 रुदविदमुषग्रहिस्वपिप्रच्छः सँश्च ।
1-2-9 इको झल् ।
1-2-10 हलन्ताच्च ।
1-2-11 लिङ्सिचावात्मनेपदेषु ।
1-2-12 उश्च ।
1-2-13 वा गमः ।
1-2-14 हनः सिच् ।
1-2-15 यमो गन्धने ।
1-2-16 विभाषोपयमने ।
1-2-17 स्था घ्वोरिच्च ।
1-2-18 न क्त्वा सेट् ।
1-2-19 निष्ठा शीङ्स्विदिमिदिक्ष्विदिधृषः ।
1-2-20 मृषस्तितिक्षायाम् ।
1-2-21 उदुपधाद्भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम् ।
1-2-22 पूङः क्त्वा च ।
1-2-23 नोपधात्थफान्ताद्वा ।
1-2-24 वञ्चिलुञ्च्यृतश्च ।
1-2-25 तृषिमृषिकृशेः काश्यपस्य ।
1-2-26 रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च ।
1-2-27 ऊकालोऽज्झ्रस्वदीर्घप्लुतः ।
1-2-28 अचश्च ।
1-2-29 उच्चैरुदात्तः ।
1-2-30 नीचैरनुदात्तः ।
1-2-31 समाहारः स्वरितः ।
1-2-32 तस्यादित उदात्तमर्धह्रस्वम् ।
1-2-33 एकश्रुति दूरात् सम्बुद्धौ ।
1-2-34 यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु ।
1-2-35 उच्चैस्तरां वा वषट्कारः ।
1-2-36 विभाषा छन्दसि ।
1-2-37 न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः ।
1-2-38 देवब्रह्मणोरनुदात्तः ।
1-2-39 स्वरितात् संहितायामनुदात्तानाम् ।
1-2-40 उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः ।
1-2-41 अपृक्त एकाल् प्रत्ययः ।
1-2-42 तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः ।
1-2-43 प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम् ।
1-2-44 एकविभक्ति चापूर्वनिपाते ।
1-2-45 अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् ।
1-2-46 कृत्तद्धितसमासाश्च ।
1-2-47 ह्रस्वो नपुंसके प्रातिपदिकस्य ।
1-2-48 गोस्त्रियोरुपसर्ज्जनस्य ।
1-2-49 लुक् तद्धितलुकि ।
1-2-50 इद्गोण्याः ।
1-2-51 लुपि युक्तवद्व्यक्तिवचने ।
1-2-52 विशेषणानां चाजातेः ।
1-2-53 तदशिष्यं संज्ञाप्रमाणत्वात् ।
1-2-54 लुब्योगाप्रख्यानात् ।
1-2-55 योगप्रमाणे च तदभावेऽदर्शनं स्यात् ।
1-2-56 प्रधानप्रत्ययार्थवचनमर्थस्यान्यप्रमाणत्वात् ।
1-2-57 कालोपसर्जने च तुल्यम् ।
1-2-58 जात्याख्यायामेकस्मिन् बहुवचनमन्यतरस्याम् ।
1-2-59 अस्मदो द्वायोश्च ।
1-2-60 फल्गुनीप्रोष्ठपदानां च नक्षत्रे ।
1-2-61 छन्दसि पुनर्वस्वोरेकवचनम् ।
1-2-62 विशाखयोश्च ।
1-2-63 तिष्यपुनर्वस्वोर्नक्षत्रद्वंद्वे बहुवचनस्य द्विवचनं नित्यम् ।
1-2-64 सरूपाणामेकशेष एकविभक्तौ ।
1-2-65 वृद्धो यूना तल्लक्षणश्चेदेव विशेषः ।
1-2-66 स्त्री पुंवच्च ।
1-2-67 पुमान् स्त्रिया ।
1-2-68 भ्रातृपुत्रौ स्वसृदुहितृभ्याम् ।
1-2-69 नपुंसकमनपुंसकेनैकवच्चास्यान्यतरस्याम् ।
1-2-70 पिता मात्रा ।
1-2-71 श्वशुरः श्वश्र्वा ।
1-2-72 त्यदादीनि सर्वैर्नित्यम् ।
1-2-73 ग्राम्यपशुसंघेषु अतरुणेषु स्त्री ।
1-3-1 भूवादयो धातवः ।
1-3-2 उपदेशेऽजनुनासिक इत् ।
1-3-3 हलन्त्यम् ।
1-3-4 न विभक्तौ तुस्माः ।
1-3-5 आदिर्ञिटुडवः ।
1-3-6 षः प्रत्ययस्य ।
1-3-7 चुटू ।
1-3-8 लशक्वतद्धिते ।
1-3-9 तस्य लोपः ।
1-3-10 यथासंख्यमनुदेशः समानाम् ।
1-3-11 स्वरितेनाधिकारः ।
1-3-12 अनुदात्तङित आत्मनेपदम् ।
1-3-13 भावकर्मणोः ।
1-3-14 कर्त्तरि कर्म्मव्यतिहारे ।
1-3-15 न गतिहिंसार्थेभ्यः ।
1-3-16 इतरेतरान्योन्योपपदाच्च ।
1-3-17 नेर्विशः ।
1-3-18 परिव्यवेभ्यः क्रियः ।
1-3-19 विपराभ्यां जेः ।
1-3-20 आङो दोऽनास्यविहरणे ।
1-3-21 क्रीडोऽनुसम्परिभ्यश्च ।
1-3-22 समवप्रविभ्यः स्थः ।
1-3-23 प्रकाशनस्थेयाख्ययोश्च ।
1-3-24 उदोऽनूर्द्ध्वकर्मणि ।
1-3-25 उपान्मन्त्रकरणे ।
1-3-26 अकर्मकाच्च ।
1-3-27 उद्विभ्यां तपः ।
1-3-28 आङो यमहनः ।
1-3-29 समो गम्यृच्छिप्रच्छिस्वरत्यर्तिश्रुविदिभ्यः ।
1-3-30 निसमुपविभ्यो ह्वः ।
1-3-31 स्पर्द्धायामाङः ।
1-3-32 गन्धनावक्षेपणसेवनसाहसिक्य\-
प्रतियत्नप्रकथनोपयोगेषु कृञः ।
1-3-33 अधेः प्रसहने ।
1-3-34 वेः शब्दकर्म्मणः ।
1-3-35 अकर्मकाच्च ।
1-3-36 सम्माननोत्सञ्जनाचार्यकरणज्ञानभ्ऋतिविगणनव्ययेषु
नियः ।
1-3-37 कर्तृस्थे चाशरीरे कर्मणि ।
1-3-38 वृत्तिसर्गतायनेषु क्रमः ।
1-3-39 उपपराभ्याम् ।
1-3-40 आङ उद्गमने ।
1-3-41 वेः पादविहरणे ।
1-3-42 प्रोपाभ्यां समर्थाभ्याम् ।
1-3-43 अनुपसर्गाद्वा ।
1-3-44 अपह्नवे ज्ञः ।
1-3-45 अकर्मकाच्च ।
1-3-46 सम्प्रतिभ्यामनाध्याने ।
1-3-47 भासनोपसम्भाषाज्ञानयत्नविमत्युपमन्त्रणेषु वदः ।
1-3-48 व्यक्तवाचां समुच्चारणे ।
1-3-49 अनोरकर्मकात् ।
1-3-50 विभाषा विप्रलापे ।
1-3-51 अवाद्ग्रः ।
1-3-52 समः प्रतिज्ञाने ।
1-3-53 उदश्चरः सकर्मकात् ।
1-3-54 समस्तृतीयायुक्तात् ।
1-3-55 दाणश्च सा चेच्चतुर्थ्यर्थे ।
1-3-56 उपाद्यमः स्वकरणे ।
1-3-57 ज्ञाश्रुस्मृदृशां सनः ।
1-3-58 नानोर्ज्ञः ।
1-3-59 प्रत्याङ्भ्यां श्रुवः ।
1-3-60 शदेः शितः ।
1-3-61 म्रियतेर्लुङ्‌लिङोश्च ।
1-3-62 पूर्ववत् सनः ।
1-3-63 आम्प्रत्ययवत् कृञोऽनुप्रयोगस्य ।
1-3-64 प्रोपाभ्यां युजेरयज्ञपात्रेषु ।
1-3-65 समः क्ष्णुवः ।
1-3-66 भुजोऽनवने ।
1-3-67 णेरणौ यत् कर्म णौ चेत् स कर्ताऽनाध्याने ।
1-3-68 भीस्म्योर्हेतुभये ।
1-3-69 गृधिवञ्च्योः प्रलम्भने ।
1-3-70 लियः सम्माननशालिनीकरणयोश्च ।
1-3-71 मिथ्योपपदात् कृञोऽभ्यासे ।
1-3-72 स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले ।
1-3-73 अपाद्वदः ।
1-3-74 णिचश्च ।
1-3-75 समुदाङ्भ्यो यमोऽग्रन्थे ।
1-3-76 अनुपसर्गाज्ज्ञः ।
1-3-77 विभाषोपपदेन प्रतीयमाने ।
1-3-78 शेषात् कर्तरि परस्मैपदम् ।
1-3-79 अनुपराभ्यां कृञः ।
1-3-80 अभिप्रत्यतिभ्यः क्षिपः ।
1-3-81 प्राद्वहः ।
1-3-82 परेर्मृषः ।
1-3-83 व्याङ्परिभ्यो रमः ।
1-3-84 उपाच्च ।
1-3-85 विभाषाऽकर्मकात् ।
1-3-86 बुधयुधनशजनेङ्प्रुद्रुस्रुभ्यो णेः ।
1-3-87 निगरणचलनार्थेभ्यः ।
1-3-88 अणावकर्मकाच्चित्तवत्कर्तृकात् ।
1-3-89 न पादम्याङ्यमाङ्यसपरिमुहरुचिनृतिवदवसः ।
1-3-90 वा क्यषः ।
1-3-91 द्युद्भ्यो लुङि ।
1-3-92 वृद्भ्यः स्यसनोः ।
1-3-93 लुटि च कपः ।
1-4-1 आ कडारादेका संज्ञा ।
1-4-2 विप्रतिषेधे परं कार्यम् ।
1-4-3 यू स्त्र्याख्यौ नदी ।
1-4-4 नेयङुवङ्स्थानावस्त्री ।
1-4-5 वाऽऽमि ।
1-4-6 ङिति ह्रस्वश्च ।
1-4-7 शेषो घ्यसखि ।
1-4-8 पतिः समास एव ।
1-4-9 षष्ठीयुक्तश्छन्दसि वा ।
1-4-10 ह्रस्वं लघु ।
1-4-11 संयोगे गुरु ।
1-4-12 दीर्घं च ।
1-4-13 यस्मात् प्रत्ययविधिस्तदादि प्रत्ययेऽङ्गम् ।
1-4-14 सुप्तिङन्तं पदम् ।
1-4-15 नः क्ये ।
1-4-16 सिति च ।
1-4-17 स्वादिष्वसर्वनामस्थाने ।
1-4-18 यचि भम् ।
1-4-19 तसौ मत्वर्थे ।
1-4-20 अयस्मयादीनि च्छन्दसि ।
1-4-21 बहुषु बहुवचनम् ।
1-4-22 द्व्येकयोर्द्विवचनैकवचने ।
1-4-23 कारके ।
1-4-24 ध्रुवमपायेऽपादानम् ।
1-4-25 भीत्रार्थानां भयहेतुः ।
1-4-26 पराजेरसोढः ।
1-4-27 वारणार्थानां ईप्सितः ।
1-4-28 अन्तर्द्धौ येनादर्शनमिच्छति ।
1-4-29 आख्यातोपयोगे ।
1-4-30 जनिकर्तुः प्रकृतिः ।
1-4-31 भुवः प्रभवः ।
1-4-32 कर्मणा यमभिप्रैति स सम्प्रदानम् ।
1-4-33 रुच्यर्थानां प्रीयमाणः ।
1-4-34 श्लाघह्नुङ्स्थाशपां ज्ञीप्स्यमानः ।
1-4-35 धारेरुत्तमर्णः ।
1-4-36 स्पृहेरीप्सितः ।
1-4-37 क्रुधद्रुहेर्ष्यऽसूयार्थानां यं प्रति कोपः ।
1-4-38 क्रुधद्रुहोरुपसृष्टयोः कर्म ।
1-4-39 राधीक्ष्योर्यस्य विप्रश्नः ।
1-4-40 प्रत्याङ्भ्यां श्रुवः पूर्वस्य कर्ता ।
1-4-41 अनुप्रतिगृणश्च ।
1-4-42 साधकतमं करणम् ।
1-4-43 दिवः कर्म च ।
1-4-44 परिक्रयणे सम्प्रदानमन्यतरस्याम् ।
1-4-45 आधारोऽधिकरणम् ।
1-4-46 अधिशीङ्स्थाऽऽसां कर्म ।
1-4-47 अभिनिविशश्च ।
1-4-48 उपान्वध्याङ्वसः ।
1-4-49 कर्तुरीप्सिततमं कर्म ।
1-4-50 तथायुक्तं चानिप्सीतम् ।
1-4-51 अकथितं च ।
1-4-52 गतिबुद्धिप्रत्यवसानार्थशब्दकर्माकर्मकाणामणि कर्ता स णौ ।
1-4-53 हृक्रोरन्यतरस्याम् ।
1-4-54 स्वतन्त्रः कर्ता ।
1-4-55 तत्प्रयोजको हेतुश्च ।
1-4-56 प्राग्रीश्वरान्निपाताः ।
1-4-57 चादयोऽसत्त्वे ।
1-4-58 प्रादयः ।
1-4-59 उपसर्गाः क्रियायोगे ।
1-4-60 गतिश्च ।
1-4-61 ऊर्यादिच्विडाचश्च ।
1-4-62 अनुकरणं चानितिपरम् ।
1-4-63 आदरानादरयोः सदसती ।
1-4-64 भूषणेऽलम् ।
1-4-65 अन्तरपरिग्रहे ।
1-4-66 कणेमनसी श्रद्धाप्रतीघाते ।
1-4-67 पुरोऽव्ययम् ।
1-4-68 अस्तं च ।
1-4-69 अच्छ गत्यर्थवदेषु ।
1-4-70 अदोऽनुपदेशे ।
1-4-71 तिरोऽन्तर्द्धौ ।
1-4-72 विभाषा कृञि ।
1-4-73 उपाजेऽन्वाजे ।
1-4-74 साक्षात्प्रभृतीनि च ।
1-4-75 अनत्याधान उरसिमनसी ।
1-4-76 मध्येपदेनिवचने च ।
1-4-77 नित्यं हस्ते पाणावुपयमने ।
1-4-78 प्राध्वं बन्धने ।
1-4-79 जीविकोपनिषदावौपम्ये ।
1-4-80 ते प्राग्धातोः ।
1-4-81 छन्दसि परेऽपि ।
1-4-82 व्यवहिताश्च ।
1-4-83 कर्मप्रवचनीयाः ।
1-4-84 अनुर्लक्षणे ।
1-4-85 तृतीया.अर्थे ।
1-4-86 हीने ।
1-4-87 उपोऽधिके च ।
1-4-88 अपपरी वर्जने ।
1-4-89 आङ् मर्यादावचने ।
1-4-90 लक्षणेत्थम्भूताख्यानभागवीप्सासु प्रतिपर्यनवः ।
1-4-91 अभिरभागे ।
1-4-92 प्रतिः प्रतिनिधिप्रतिदानयोः ।
1-4-93 अधिपरी अनर्थकौ ।
1-4-94 सुः पूजायाम् ।
1-4-95 अतिरतिक्रमणे च ।
1-4-96 अपिः पदार्थसम्भावनान्ववसर्गगर्हासमुच्चयेषु ।
1-4-97 अधिरीश्वरे ।
1-4-98 विभाषा कृञि ।
1-4-99 लः परस्मैपदम् ।
1-4-100 तङानावात्मनेपदम् ।
1-4-101 तिङस्त्रीणि त्रीणि प्रथममध्यमोत्तमाः ।
1-4-102 तान्येकवचनद्विवचनबहुवचनान्येकशः ।
1-4-103 सुपः ।
1-4-104 विभक्तिश्च ।
1-4-105 युष्मद्युपपदे समानाधिकरणे स्थानिन्यपि मध्यमः ।
1-4-106 प्रहासे च मन्योपपदे मन्यतेरुत्तम एकवच्च ।
1-4-107 अस्मद्युत्तमः ।
1-4-108 शेषे प्रथमः ।
1-4-109 परः संनिकर्षः संहिता ।
1-4-110 विरामोऽवसानम् ।
Devider

Chapter -2

2-1-1 समर्थः पदविधिः ।
2-1-2 सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्‌ स्वरे ।
2-1-3 प्राक् कडारात्‌ समासः ।
2-1-4 सह सुपा ।
2-1-5 अव्ययीभावः ।
2-1-6 अव्ययं विभक्तिसमीपसमृद्धि\-
व्यृद्ध्यर्थाभावात्ययासम्प्रति\-
शब्दप्रादुर्भावपश्चाद्यथाऽऽनुपूर्व्ययौगपद्यसादृश्य\-
सम्पत्तिसाकल्यान्तवचनेषु ।
2-1-7 यथाऽसादृये ।
2-1-8 यावदवधारणे ।
2-1-9 सुप्प्रतिना मात्राऽर्थे ।
2-1-10 अक्षशलाकासंख्याः परिणा ।
2-1-11 विभाषा ।
2-1-12 अपपरिबहिरञ्चवः पञ्चम्या ।
2-1-13 आङ् मर्यादाऽभिविध्योः ।
2-1-14 लक्षणेनाभिप्रती आभिमुख्ये ।
2-1-15 अनुर्यत्समया ।
2-1-16 यस्य चायामः ।
2-1-17 तिष्ठद्गुप्रभृतीनि च ।
2-1-18 पारे मध्ये षष्ठ्या वा ।
2-1-19 संख्या वंश्येन ।
2-1-20 नदीभिश्च ।
2-1-21 अन्यपदार्थे च संज्ञायाम्‌ ।
2-1-22 तत्पुरुषः ।
2-1-23 द्विगुश्च ।
2-1-24 द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः ।
2-1-25 स्वयं क्तेन ।
2-1-26 खट्वा क्षेपे ।
2-1-27 सामि ।
2-1-28 कालाः ।
2-1-29 अत्यन्तसंयोगे च ।
2-1-30 तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन ।
2-1-31 पूर्वसदृशसमोनार्थकलहनिपुणमिश्रश्लक्ष्णैः ।
2-1-32 कर्तृकरणे कृता बहुलम्‌ ।
2-1-33 कृत्यैरधिकार्थवचने ।
2-1-34 अन्नेन व्यञ्जनम्‌ ।
2-1-35 भक्ष्येण मिश्रीकरणम्‌ ।
2-1-36 चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः ।
2-1-37 पञ्चमी भयेन ।
2-1-38 अपेतापोढमुक्तपतितापत्रस्तैरल्पशः ।
2-1-39 स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन ।
2-1-40 सप्तमी शौण्डैः ।
2-1-41 सिद्धशुष्कपक्वबन्धैश्च ।
2-1-42 ध्वाङ्क्षेण क्षेपे ।
2-1-43 कृत्यैरृणे ।
2-1-44 संज्ञायाम्‌ ।
2-1-45 क्तेनाहोरात्रावयवाः ।
2-1-46 तत्र ।
2-1-47 क्षेपे ।
2-1-48 पात्रेसमितादयश्च ।
2-1-49 पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन ।
2-1-50 दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌ ।
2-1-51 तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च ।
2-1-52 संख्यापूर्वो द्विगुः ।
2-1-53 कुत्सितानि कुत्सनैः ।
2-1-54 पापाणके कुत्सितैः ।
2-1-55 उपमानानि सामान्यवचनैः ।
2-1-56 उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे ।
2-1-57 विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ ।
2-1-58 पूर्वापरप्रथमचरमजघन्यसमान\-
मध्यमध्यमवीराश्च ।
2-1-59 श्रेण्यादयः कृतादिभिः ।
2-1-60 क्तेन नञ्विशिष्टेनानञ् ।
2-1-61 सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः ।
2-1-62 वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम्‌ ।
2-1-63 कतरकतमौ जातिपरिप्रश्ने ।
2-1-64 किं क्षेपे ।
2-1-65 पोटायुवतिस्तोककतिपयगृष्टिधेनुवशा\-
वेहत्बष्कयणीप्रवक्तॄ\- श्रोत्रियाध्यापकधूर्तैर्जातिः ।
2-1-66 प्रशंसावचनैश्च ।
2-1-67 युवा खलतिपलितवलिनजरतीभिः ।
2-1-68 कृत्यतुल्याख्या अजात्या ।
2-1-69 वर्णो वर्णेन ।
2-1-70 कुमारः श्रमणाऽऽदिभिः ।
2-1-71 चतुष्पादो गर्भिण्या ।
2-1-72 मयूरव्यंसकादयश्च ।
2-2-1 पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे ।
2-2-2 अर्धं नपुंसकम्‌ ।
2-2-3 द्वितीयतृतीयचतुर्थतुर्याण्यन्यतरस्याम्‌ ।
2-2-4 प्राप्तापन्ने च द्वितीयया ।
2-2-5 कालाः परिमाणिना ।
2-2-6 नञ्‌ ।
2-2-7 ईषदकृता ।
2-2-8 षष्ठी ।
2-2-9 याजकादिभिश्च ।
2-2-10 न निर्धारणे ।
2-2-11 पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्यसमानाधिकरणेन ।
2-2-12 क्तेन च पूजायाम्‌ ।
2-2-13 अधिकरणवाचिना च ।
2-2-14 कर्म्मणि च ।
2-2-15 तृजकाभ्यां कर्तरि ।
2-2-16 कर्त्तरि च ।
2-2-17 नित्यं क्रीडाजीविकयोः ।
2-2-18 कुगतिप्रादयः ।
2-2-19 उपपदमतिङ् ।
2-2-20 अमैवाव्ययेन ।
2-2-21 तृतीयाप्रभृतीन्यन्यतरस्याम्‌ ।
2-2-22 क्त्वा च ।
2-2-23 शेषो बहुव्रीहिः ।
2-2-24 अनेकमन्यपदार्थे ।
2-2-25 संख्ययाऽव्ययासन्नादूराधिकसंख्याः संख्येये ।
2-2-26 दिङ्नामान्यन्तराले ।
2-2-27 तत्र तेनेदमिति सरूपे ।
2-2-28 तेन सहेति तुल्ययोगे ।
2-2-29 चार्थे द्वंद्वः ।
2-2-30 उपसर्जनं पूर्वम्‌ ।
2-2-31 राजदन्तादिषु परम्‌ ।
2-2-32 द्वंद्वे घि ।
2-2-33 अजाद्यदन्तम्‌ ।
2-2-34 अल्पाच्तरम्‌ ।
2-2-35 सप्तमीविशेषणे बहुव्रीहौ ।
2-2-36 निष्ठा ।
2-2-37 वाऽऽहिताग्न्यादिषु ।
2-2-38 कडाराः कर्मधराये ।
2-3-1 अनभिहिते ।
2-3-2 कर्मणि द्वितीया ।
2-3-3 तृतीया च होश्छन्दसि ।
2-3-4 अन्तराऽन्तरेण युक्ते ।
2-3-5 कालाध्वनोरत्यन्तसंयोगे ।
2-3-6 अपवर्गे तृतीया ।
2-3-7 सप्तमीपञ्चम्यौ कारकमध्ये ।
2-3-8 कर्मप्रवचनीययुक्ते द्वितीया ।
2-3-9 यस्मादधिकं यस्य चेश्वरवचनं तत्र सप्तमी ।
2-3-10 पञ्चमी अपाङ्परिभिः ।
2-3-11 प्रतिनिधिप्रतिदाने च यस्मात्‌ ।
2-3-12 गत्यर्थकर्मणि द्वितीयाचतुर्थ्यौ चेष्टायामनध्वनि ।
2-3-13 चतुर्थी सम्प्रदाने ।
2-3-14 क्रियार्थोपपदस्य च कर्मणि स्थानिनः ।
2-3-15 तुमर्थाच्च भाववचनात्‌ ।
2-3-16 नमःस्वस्तिस्वाहास्वधालंवषड्योगाच्च ।
2-3-17 मन्यकर्मण्यनादरे विभाषाऽप्राणिषु ।
2-3-18 कर्तृकरणयोस्तृतीया ।
2-3-19 सहयुक्तेऽप्रधाने ।
2-3-20 येनाङ्गविकारः ।
2-3-21 इत्थंभूतलक्षणे ।
2-3-22 संज्ञोऽन्यतरस्यां कर्मणि ।
2-3-23 हेतौ ।
2-3-24 अकर्तर्यृणे पञ्चमी ।
2-3-25 विभाषा गुणेऽस्त्रियाम्‌ ।
2-3-26 षष्ठी हेतुप्रयोगे ।
2-3-27 सर्वनाम्नस्तृतीया च ।
2-3-28 अपादाने पञ्चमी ।
2-3-29 अन्यारादितरर्त्तेदिक्‌शब्दाञ्चूत्तरपदाजाहियुक्ते ।
2-3-30 षष्ठ्यतसर्थप्रत्ययेन ।
2-3-31 एनपा द्वितीया ।
2-3-32 पृथग्विनानानाभिस्तृतीयाऽन्यतरस्याम्‌ ।
2-3-33 करणे च स्तोकाल्पकृच्छ्रकतिपयस्यासत्त्ववचनस्य ।
2-3-34 दूरान्तिकार्थैः षष्ठ्यन्यतरस्याम्‌ ।
2-3-35 दूरान्तिकार्थेभ्यो द्वितीया च ।
2-3-36 सप्तम्यधिकरणे च ।
2-3-37 यस्य च भावेन भावलक्षणम्‌ ।
2-3-38 षष्ठी चानादरे ।
2-3-39 स्वामीश्वराधिपतिदायादसाक्षिप्रतिभूप्रसूतैश्च ।
2-3-40 आयुक्तकुशलाभ्यां चासेवायाम्‌ ।
2-3-41 यतश्च निर्धारणम्‌ ।
2-3-42 पञ्चमी विभक्ते ।
2-3-43 साधुनिपुणाभ्याम् अर्चायां सप्तम्यप्रतेः ।
2-3-44 प्रसितोत्सुकाभ्यां तृतीया च ।
2-3-45 नक्षत्रे च लुपि ।
2-3-46 प्रातिपदिकार्थलिङ्गपरिमाणवचनमात्रे प्रथमा ।
2-3-47 सम्बोधने च ।
2-3-48 साऽऽमन्त्रितम्‌ ।
2-3-49 एकवचनं संबुद्धिः ।
2-3-50 षष्ठी शेषे ।
2-3-51 ज्ञोऽविदर्थस्य करणे ।
2-3-52 अधीगर्थदयेशां कर्मणि ।
2-3-53 कृञः प्रतियत्ने ।
2-3-54 रुजार्थानां भाववचनानामज्वरेः ।
2-3-55 आशिषि नाथः ।
2-3-56 जासिनिप्रहणनाटक्राथपिषां हिंसायाम्‌ ।
2-3-57 व्यवहृपणोः समर्थयोः ।
2-3-58 दिवस्तदर्थस्य ।
2-3-59 विभाषोपसर्गे ।
2-3-60 द्वितीया ब्राह्मणे ।
2-3-61 प्रेष्यब्रुवोर्हविषो देवतासम्प्रदाने ।
2-3-62 चतुर्थ्यर्थे बहुलं छन्दसि ।
2-3-63 यजेश्च करणे ।
2-3-64 कृत्वोऽर्थप्रयोगे कालेऽधिकरणे ।
2-3-65 कर्तृकर्मणोः कृति ।
2-3-66 उभयप्राप्तौ कर्मणि ।
2-3-67 क्तस्य च वर्तमाने ।
2-3-68 अधिकरणवाचिनश्च ।
2-3-69 न लोकाव्ययनिष्ठाखलर्थतृनाम्‌ ।
2-3-70 अकेनोर्भविष्यदाधमर्ण्ययोः ।
2-3-71 कृत्यानां कर्तरि वा ।
2-3-72 तुल्यार्थैरतुलोपमाभ्यां तृतीयाऽन्यतरस्याम्‌ ।
2-3-73 चतुर्थी चाशिष्यायुष्यमद्रभद्र\-
कुशलसुखार्थहितैः ।
2-4-1 द्विगुरेकवचनम्‌ ।
2-4-2 द्वंद्वश्च प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम्‌ ।
2-4-3 अनुवादे चरणानाम्‌ ।
2-4-4 अध्वर्युक्रतुरनपुंसकम्. ।
2-4-5 अध्ययनतोऽविप्रकृष्टाख्यानाम्‌ ।
2-4-6 जातिरप्राणिनाम्‌ ।
2-4-7 विशिष्टलिङ्गो नदी देशोऽग्रामाः ।
2-4-8 क्षुद्रजन्तवः ।
2-4-9 येषां च विरोधः शाश्वतिकः ।
2-4-10 शूद्राणामनिरवसितानाम्‌ ।
2-4-11 गवाश्वप्रभृतीनि च ।
2-4-12 विभाषा वृक्षमृगतृणधान्यव्यञ्जन\-
पशुशकुन्यश्ववडवपूर्वापराधरोत्तराणाम्‌ ।
2-4-13 विप्रतिषिद्धं चानधिकरणवाचि ।
2-4-14 न दधिपयआदीनि ।
2-4-15 अधिकरणैतावत्त्वे च ।
2-4-16 विभाषा समीपे ।
2-4-17 स नपुंसकम्‌ ।
2-4-18 अव्ययीभावश्च ।
2-4-19 तत्पुरुषोऽनञ्‌ कर्मधारयः ।
2-4-20 संज्ञायां कन्थोशीनरेषु ।
2-4-21 उपज्ञोपक्रमं तदाद्याचिख्यासायाम्‌ ।
2-4-22 छाया बाहुल्ये ।
2-4-23 सभा राजाऽमनुष्यपूर्वा ।
2-4-24 अशाला च ।
2-4-25 विभाषा सेनासुराछायाशालानिशानाम्‌ ।
2-4-26 परवल्लिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुषयोः ।
2-4-27 पूर्ववदश्ववडवौ ।
2-4-28 हेमन्तशिशिरावहोरात्रे च च्छन्दसि ।
2-4-29 रात्राह्नाहाः पुंसि ।
2-4-30 अपथं नपुंसकम्‌ ।
2-4-31 अर्धर्चाः पुंसि च ।
2-4-32 इदमोऽन्वादेशेऽशनुदात्तस्तृतीयाऽऽदौ ।
2-4-33 एतदस्त्रतसोस्त्रतसौ चानुदात्तौ ।
2-4-34 द्वितीयाटौस्स्वेनः ।
2-4-35 आर्द्धधातुके ।
2-4-36 अदो जग्धिर्ल्यप्ति किति ।
2-4-37 लुङ्सनोर्घस ।
2-4-38 घञपोश्च ।
2-4-39 बहुलं छन्दसि ।
2-4-40 लिट्यन्यतरस्याम्‌ ।
2-4-41 वेञो वयिः ।
2-4-42 हनो वध लिङि ।
2-4-43 लुङि च ।
2-4-44 आत्मनेपदेष्वन्यतरस्याम्‌ ।
2-4-45 इणो गा लुङि ।
2-4-46 णौ गमिरबोधने ।
2-4-47 सनि च ।
2-4-48 इङश्च ।
2-4-49 गाङ्‌ लिटि ।
2-4-50 विभाषा लुङ्लृङोः ।
2-4-51 णौ च सँश्चङोः ।
2-4-52 अस्तेर्भूः ।
2-4-53 ब्रुवो वचिः ।
2-4-54 चक्षिङः ख्याञ्‌ ।
2-4-55 वा लिटि ।
2-4-56 अजेर्व्यघञपोः ।
2-4-57 वा यौ ।
2-4-58 ण्यक्षत्रियार्षञितो यूनि लुगणिञोः ।
2-4-59 पैलादिभ्यश्च ।
2-4-60 इञः प्राचाम्‌ ।
2-4-61 न तौल्वलिभ्यः ।
2-4-62 तद्राजस्य बहुषु तेनैवास्त्रियाम्‌ ।
2-4-63 यस्कादिभ्यो गोत्रे ।
2-4-64 यञञोश्च ।
2-4-65 अत्रिभृगुकुत्सवसिष्ठगोतमाङ्गिरोभ्यश्च ।
2-4-66 बह्वचः इञः प्राच्यभरतेषु ।
2-4-67 न गोपवनादिभ्यः ।
2-4-68 तिककितवादिभ्यो द्वंद्वे ।
2-4-69 उपकादिभ्योऽन्यतरस्यामद्वंद्वे ।
2-4-70 आगस्त्यकौण्डिन्ययोरगस्तिकुण्डिनच्‌ ।
2-4-71 सुपो धातुप्रातिपदिकयोः ।
2-4-72 अदिप्रभृतिभ्यः शपः ।
2-4-73 बहुलं छन्दसि ।
2-4-74 यङोऽचि च ।
2-4-75 जुहोत्यादिभ्यः श्लुः ।
2-4-76 बहुलं छन्दसि ।
2-4-77 गातिस्थाघुपाभूभ्यः सिचः परस्मैपदेषु ।
2-4-78 विभाषा घ्राधेट्शाच्छासः ।
2-4-79 तनादिभ्यस्तथासोः ।
2-4-80 मन्त्रे घसह्वरणशवृदहाद्वृच्कृगमिजनिभ्यो लेः ।
2-4-81 आमः ।
2-4-82 अव्ययादाप्सुपः ।
2-4-83 नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः ।
2-4-84 तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌ ।
2-4-85 लुटः प्रथमस्य डारौरसः ।

Chapter -3

3-1-1 प्रत्ययः ।
3-1-2 परश्च ।
3-1-3 आद्युदात्तश्च ।
3-1-4 अनुदत्तौ सुप्पितौ ।
3-1-5 गुप्तिज्किद्भ्यः सन् ।
3-1-6 मान्बधदान्शान्भ्यो दीर्घश्चाभ्यासस्य ।
3-1-7 धातोः कर्मणः समानकर्तृकादिच्छायां वा ।
3-1-8 सुप आत्मनः क्यच् ।
3-1-9 काम्यच्च ।
3-1-10 उपमानादाचारे ।
3-1-11 कर्तुः क्यङ् सलोपश्च ।
3-1-12 भृशादिभ्यो भुव्यच्वेर्लोपश्च हलः ।
3-1-13 लोहितादिडाज्भ्यः क्यष्।
3-1-14 कष्टाय क्रमणे ।
3-1-15 कर्मणः रोमन्थतपोभ्यां वर्तिचरोः ।
3-1-16 बाष्पोष्माभ्यां उद्वमने ।
3-1-17 शब्दवैरकलहाभ्रकण्वमेघेभ्यः करणे ।
3-1-18 सुखादिभ्यः कर्तृवेदनायाम् ।
3-1-19 नमोवरिवश्चित्रङः क्यच् ।
3-1-20 पुच्छभाण्डचीवराण्णिङ् ।
3-1-21 मुण्डमिश्रश्लक्ष्णलवणव्रतवस्त्रहलकलकृततूस्तेभ्यो
णिच् ।
3-1-22 धातोरेकाचो हलादेः क्रियासमभिहारे यङ् ।
3-1-23 नित्यं कौटिल्ये गतौ ।
3-1-24 लुपसदचरजपजभदहदशगॄभ्यो भावगर्हायाम् ।
3-1-25 सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्ण\-
चूर्णचुरादिभ्यो णिच् ।
3-1-26 हेतुमति च ।
3-1-27 कण्ड्वादिभ्यो यक् ।
3-1-28 गुपूधूपविच्छिपणिपनिभ्य आयः ।
3-1-29 ऋतेरीयङ् ।
3-1-30 कमेर्णिङ् ।
3-1-31 आयादय आर्धद्धातुके वा ।
3-1-32 सनाद्यन्ता धातवः ।
3-1-33 स्यतासी लृलुटोः ।
3-1-34 सिब्बहुलं लेटि ।
3-1-35 कास्प्रत्ययादाममन्त्रे लिटि ।
3-1-36 इजादेश्च गुरुमतोऽनृच्छः ।
3-1-37 दयायासश्च ।
3-1-38 उषविदजागृभ्योऽन्यतरस्याम् ।
3-1-39 भीह्रीभृहुवां श्लुवच्च ।
3-1-40 कृञ् चानुप्रयुज्यते लिटि ।
3-1-41 विदाङ्कुर्वन्त्वित्यन्यतरस्याम् ।
3-1-42 अभ्युत्सादयांप्रजनयांचिकयांरमयामकः
पावयांक्रियाद्विदामक्रन्निति च्छन्दसि ।
3-1-43 च्लि लुङि ।
3-1-44 च्लेः सिच् ।
3-1-45 शल इगुपधादनिटः क्सः ।
3-1-46 श्लिष आलिङ्गने ।
3-1-47 न दृशः ।
3-1-48 णिश्रिद्रुस्रुभ्यः कर्तरि चङ् ।
3-1-49 विभाषा धेट्श्व्योः ।
3-1-50 गुपेश्छन्दसि ।
3-1-51 नोनयतिध्वनयत्येलयत्यर्दयतिभ्यः ।
3-1-52 अस्यतिवक्तिख्यातिभ्योऽङ् ।
3-1-53 लिपिसिचिह्वश्च ।
3-1-54 आत्मनेपदेष्वन्यतरस्याम् ।
3-1-55 पुषादिद्युताद्यॢदितः परस्मैपदेषु ।
3-1-56 सर्त्तिशास्त्यर्तिभ्यश्च ।
3-1-57 इरितो वा ।
3-1-58 जृस्तम्भुम्रुचुम्लुचुग्रुचुग्लुचुग्लुञ्चुश्विभ्यश्च ।
3-1-59 कृमृदृरुहिभ्यश्छन्दसि ।
3-1-60 चिण् ते पदः ।
3-1-61 दीपजनबुधपूरितायिप्यायिभ्योऽन्यतरस्याम् ।
3-1-62 अचः कर्मकर्तरि ।
3-1-63 दुहश्च ।
3-1-64 न रुधः ।
3-1-65 तपोऽनुतापे च ।
3-1-66 चिण् भावकर्मणोः ।
3-1-67 सार्वधातुके यक् ।
3-1-68 कर्तरि शप्‌ ।
3-1-69 दिवादिभ्यः श्यन् ।
3-1-70 वा भ्राशभ्लाशभ्रमुक्रमुक्लमुत्रसित्रुटिलषः ।
3-1-71 यसोऽनुपसर्गात्‌ ।
3-1-72 संयसश्च ।
3-1-73 स्वादिभ्यः श्नुः ।
3-1-74 श्रुवः शृ च ।
3-1-75 अक्षोऽन्यतरस्याम् ।
3-1-76 तनूकरणे तक्षः ।
3-1-77 तुदादिभ्यः शः ।
3-1-78 रुधादिभ्यः श्नम् ।
3-1-79 तनादिकृञ्भ्य उः ।
3-1-80 धिन्विकृण्व्योर च ।
3-1-81 क्र्यादिभ्यः श्ना ।
3-1-82 स्तम्भुस्तुम्भुस्कम्भुस्कुम्भुस्कुञ्भ्यः श्नुश्च ।
3-1-83 हलः श्नः शानज्झौ ।
3-1-84 छन्दसि शायजपि ।
3-1-85 व्यत्ययो बहुलम् ।
3-1-86 लिङ्याशिष्यङ् ।
3-1-87 कर्मवत्‌ कर्मणा तुल्यक्रियः ।
3-1-88 तपस्तपःकर्मकस्यैव ।
3-1-89 न दुहस्नुनमां यक्चिणौ ।
3-1-90 कुषिरजोः प्राचां श्यन् परस्मैपदं च ।
3-1-91 धातोः ।
3-1-92 तत्रोपपदं सप्तमीस्थम्‌ ।
3-1-93 कृदतिङ् ।
3-1-94 वाऽसरूपोऽस्त्रियाम् ।
3-1-95 कृत्याः प्राङ् ण्वुलः ।
3-1-96 तव्यत्तव्यानीयरः ।
3-1-97 अचो यत्‌ ।
3-1-98 पोरदुपधात्‌ ।
3-1-99 शकिसहोश्च ।
3-1-100 गदमदचरयमश्चानुपसर्गे ।
3-1-101 अवद्यपण्यवर्या गर्ह्यपणितव्यानिरोधेषु ।
3-1-102 वह्यं करणम्‌ ।
3-1-103 अर्यः स्वामिवैश्ययोः ।
3-1-104 उपसर्या काल्या प्रजने ।
3-1-105 अजर्यं संगतम्‌ ।
3-1-106 वदः सुपि क्यप् च ।
3-1-107 भुवो भावे ।
3-1-108 हनस्त च ।
3-1-109 एतिस्तुशस्वृदृजुषः क्यप्‌ ।
3-1-110 ऋदुपधाच्चाकपिचृतेः ।
3-1-111 ई च खनः ।
3-1-112 भृञोऽसंज्ञायाम् ।
3-1-113 मृजेर्विभाषा ।
3-1-114 राजसूयसूर्यमृषोद्यरुच्यकुप्यकृष्टपच्याव्यथ्याः

3-1-115 भिद्योद्ध्यौ नदे ।
3-1-116 पुष्यसिद्ध्यौ नक्षत्रे ।
3-1-117 विपूयविनीयजित्या मुञ्जकल्कहलिषु ।
3-1-118 प्रत्यपिभ्यां ग्रहेश्छन्दसि ।
3-1-119 पदास्वैरिबाह्यापक्ष्येषु च ।
3-1-120 विभाषा कृवृषोः ।
3-1-121 युग्यं च पत्त्रे ।
3-1-122 अमावस्यदन्यतरस्याम् ।
3-1-123 छन्दसि निष्टर्क्यदेवहूयप्रणीयोन्नीयोच्छिष्य
मर्यस्तर्याध्वर्यखन्यखान्यदेवयज्याऽऽपृच्छ्य
प्रतिषीव्यब्रह्मवाद्यभाव्यस्ताव्योपचाय्यपृडानि ।
3-1-124 ऋहलोर्ण्यत्‌ ।
3-1-125 ओरावश्यके ।
3-1-126 आसुयुवपिरपिलपित्रपिचमश्च ।
3-1-127 आनाय्योऽनित्ये ।
3-1-128 प्रणाय्योऽसंमतौ ।
3-1-129 पाय्यसान्नाय्यनिकाय्यधाय्या मानहविर्निवाससामिधेनीषु ।
3-1-130 क्रतौ कुण्डपाय्यसंचाय्यौ ।
3-1-131 अग्नौ परिचाय्योपचाय्यसमूह्याः ।
3-1-132 चित्याग्निचित्ये च ।
3-1-133 ण्वुल्तृचौ ।
3-1-134 नन्दिग्रहिपचादिभ्यो ल्युणिन्यचः ।
3-1-135 इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः ।
3-1-136 आतश्चोपसर्गे ।
3-1-137 पाघ्राध्माधेट्दृशः शः ।
3-1-138 अनुपसर्गाल्लिम्पविन्दधारिपारिवेद्युदेजिचेति\-
सातिसाहिभ्यश्च ।
3-1-139 ददातिदधात्योर्विभाषा ।
3-1-140 ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः ।
3-1-141 श्याऽऽद्व्यधास्रुसंस्र्वतीणवसाऽवहृलिह\-
श्लिषश्वसश्च ।
3-1-142 दुन्योरनुपसर्गे ।
3-1-143 विभाषा ग्रहेः ।
3-1-144 गेहे कः ।
3-1-145 शिल्पिनि ष्वुन् ।
3-1-146 गस्थकन् ।
3-1-147 ण्युट् च ।
3-1-148 हश्च व्रीहिकालयोः ।
3-1-149 प्रुसृल्वः समभिहारे वुन् ।
3-1-150 आशिषि च ।
3-2-1 कर्मण्यण् ।
3-2-2 ह्वावामश्च ।
3-2-3 आतोऽनुपसर्गे कः ।
3-2-4 सुपि स्थः ।
3-2-5 तुन्दशोकयोः परिमृजापनुदोः ।
3-2-6 प्रे दाज्ञः ।
3-2-7 समि ख्यः ।
3-2-8 गापोष्टक् ।
3-2-9 हरतेरनुद्यमनेऽच् ।
3-2-10 वयसि च ।
3-2-11 आङि ताच्छील्ये ।
3-2-12 अर्हः ।
3-2-13 स्तम्बकर्णयोः रमिजपोः ।
3-2-14 शमि धातोः संज्ञायाम् ।
3-2-15 अधिकरणे शेतेः ।
3-2-16 चरेष्टः ।
3-2-17 भिक्षासेनाऽऽदायेषु च ।
3-2-18 पुरोऽग्रतोऽग्रेषु सर्तेः ।
3-2-19 पूर्वे कर्तरि ।
3-2-20 कृञो हेतुताच्छील्यानुलोम्येषु ।
3-2-21 दिवाविभानिशाप्रभाभास्करान्तानन्तादिबहुनान्दी\- किम्लिपि
लिबिबलिभक्तिकर्तृचित्रक्षेत्र\-
संख्याजङ्घाबाह्वहर्यत्तत्धनुररुष्षु ।
3-2-22 कर्मणि भृतौ ।
3-2-23 न शब्दश्लोककलहगाथावैरचाटुसूत्रमन्त्रपदेषु ।
3-2-24 स्तम्बशकृतोरिन् ।
3-2-25 हरतेर्दृतिनाथयोः पशौ ।
3-2-26 फलेग्रहिरात्मम्भरिश्च ।
3-2-27 छन्दसि वनसनरक्षिमथाम् ।
3-2-28 एजेः खश् ।
3-2-29 नासिकास्तनयोर्ध्माधेटोः ।
3-2-30 नाडीमुष्ट्योश्च ।
3-2-31 उदि कूले रुजिवहोः ।
3-2-32 वहाभ्रे लिहः ।
3-2-33 परिमाणे पचः ।
3-2-34 मितनखे च ।
3-2-35 विध्वरुषोः तुदः ।
3-2-36 असूर्यललाटयोर्दृशितपोः ।
3-2-37 उग्रम्पश्येरम्मदपाणिन्धमाश्च ।
3-2-38 प्रियवशे वदः खच् ।
3-2-39 द्विषत्परयोस्तापेः ।
3-2-40 वाचि यमो व्रते ।
3-2-41 पूःसर्वयोर्दारिसहोः ।
3-2-42 सर्वकूलाभ्रकरीषेषु कषः ।
3-2-43 मेघर्तिभयेषु कृञः ।
3-2-44 क्षेमप्रियमद्रेऽण् च ।
3-2-45 आशिते भुवः करणभावयोः ।
3-2-46 संज्ञायां भृतॄवृजिधारिसहितपिदमः ।
3-2-47 गमश्च ।
3-2-48 अन्तात्यन्ताध्वदूरपारसर्वानन्तेषु डः ।
3-2-49 आशिषि हनः ।
3-2-50 अपे क्लेशतमसोः ।
3-2-51 कुमारशीर्षयोर्णिनिः ।
3-2-52 लक्षणे जायापत्योष्टक् ।
3-2-53 अमनुष्यकर्तृके च ।
3-2-54 शक्तौ हस्तिकपाटयोः ।
3-2-55 पाणिघताडघौ शिल्पिनि ।
3-2-56 आढ्यसुभगस्थूलपलितनग्नान्धप्रियेषु
च्व्य्र्थेष्वच्वौ कृञः करणे ख्युन् ।
3-2-57 कर्तरि भुवः खिष्णुच्खुकञौ ।
3-2-58 स्पृशोऽनुदके क्विन् ।
3-2-59 ऋत्विग्दधृक्स्रग्दिगुष्णिगञ्चुयुजिक्रुञ्चां च ।
3-2-60 त्यदादिषु दृशोऽनालोचने कञ् च ।
3-2-61
सत्सूद्विषद्रुहदुहयुजविदभिदच्छिद-जिनीराजामुपसर्गेऽपि
क्विप्‌ ।
3-2-62 भजो ण्विः ।
3-2-63 छन्दसि सहः ।
3-2-64 वहश्च ।
3-2-65 कव्यपुरीषपुरीष्येषु ञ्युट् ।
3-2-66 हव्येऽनन्तः पादम् ।
3-2-67 जनसनखनक्रमगमो विट् ।
3-2-68 अदोऽनन्ने ।
3-2-69 क्रव्ये च ।
3-2-70 दुहः कब् घश्च ।
3-2-71 मन्त्रे श्वेतवहौक्थशस्पुरोडाशो ण्विन् ।
3-2-72 अवे यजः ।
3-2-73 विजुपे छन्दसि ।
3-2-74 आतो मनिन्क्वनिप्वनिपश्च ।
3-2-75 अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते ।
3-2-76 क्विप् च ।
3-2-77 स्थः क च ।
3-2-78 सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छिल्ये ।
3-2-79 कर्तर्युपमाने ।
3-2-80 व्रते ।
3-2-81 बहुलमाभीक्ष्ण्ये ।
3-2-82 मनः ।
3-2-83 आत्ममाने खश्च ।
3-2-84 भूते ।
3-2-85 करणे यजः ।
3-2-86 कर्मणि हनः ।
3-2-87 ब्रह्मभ्रूणवृत्रेषु क्विप्‌ ।
3-2-88 बहुलं छन्दसि ।
3-2-89 सुकर्मपापमन्त्रपुण्येषु कृञः ।
3-2-90 सोमे सुञः ।
3-2-91 अग्नौ चेः ।
3-2-92 कर्मण्यग्न्याख्यायाम् ।
3-2-93 कर्मणीनिर्विक्रियः ।
3-2-94 दृशेः क्वनिप्‌ ।
3-2-95 राजनि युधिकृञः ।
3-2-96 सहे च ।
3-2-97 सप्तम्यां जनेर्डः ।
3-2-98 पञ्चम्यामजातौ ।
3-2-99 उपसर्गे च संज्ञायाम् ।
3-2-100 अनौ कर्मणि ।
3-2-101 अन्येष्वपि दृश्यते ।
3-2-102 निष्ठा ।
3-2-103 सुयजोर्ङ्वनिप्‌ ।
3-2-104 जीर्यतेरतृन् ।
3-2-105 छन्दसि लिट् ।
3-2-106 लिटः कानज्वा ।
3-2-107 क्वसुश्च ।
3-2-108 भाषायां सदवसश्रुवः ।
3-2-109 उपेयिवाननाश्वाननूचानश्च ।
3-2-110 लुङ् ।
3-2-111 अनद्यतने लङ् ।
3-2-112 अभिज्ञावचने लृट् ।
3-2-113 न यदि ।
3-2-114 विभाषा साकाङ्क्षे ।
3-2-115 परोक्षे लिट् ।
3-2-116 हशश्वतोर्लङ् च ।
3-2-117 प्रश्ने चासन्नकाले ।
3-2-118 लट् स्मे ।
3-2-119 अपरोक्षे च ।
3-2-120 ननौ पृष्टप्रतिवचने ।
3-2-121 नन्वोर्विभाषा ।
3-2-122 पुरि लुङ् चास्मे ।
3-2-123 वर्तमाने लट् ।
3-2-124 लटः शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणे ।
3-2-125 सम्बोधने च ।
3-2-126 लक्षणहेत्वोः क्रियायाः ।
3-2-127 तौ सत्‌ ।
3-2-128 पूङ्यजोः शानन् ।
3-2-129 ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश् ।
3-2-130 इङ्धार्योः शत्रकृच्छ्रिणि ।
3-2-131 द्विषोऽमित्रे ।
3-2-132 सुञो यज्ञसंयोगे ।
3-2-133 अर्हः पूजायाम् ।
3-2-134 आक्वेस्तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिषु ।
3-2-135 तृन् ।
3-2-136 अलंकृञ्निराकृञ्प्रजनोत्पचोत्पतोन्मद\-
रुच्यपत्रपवृतुवृधुसहचर इष्णुच् ।
3-2-137 णेश्छन्दसि ।
3-2-138 भुवश्च ।
3-2-139 ग्लाजिस्थश्च क्स्नुः ।
3-2-140 त्रसिगृधिधृषिक्षिपेः क्नुः ।
3-2-141 शमित्यष्टाभ्यो घिनुण् ।
3-2-142 संपृचानुरुधाङ्यमाङ्यसपरिसृसंसृज\-
परिदेविसंज्वरपरिक्षिपपरिरटपरिवदपरिदहपरिमुह\-
दुषद्विषद्रुहदुहयुजाक्रीडविविचत्यजरज\-
भजातिचरापचरामुषाभ्याहनश्च ।
3-2-143 वौ कषलसकत्थस्रम्भः ।
3-2-144 अपे च लषः ।
3-2-145 प्रे लपसृद्रुमथवदवसः ।
3-2-146 निन्दहिंसक्लिशखादविनाशपरिक्षिपपरिरटपरिवादि##-##
व्याभाषासूयो वुञ् ।
3-2-147 देविक्रुशोश्चोपसर्गे ।
3-2-148 चलनशब्दार्थादकर्मकाद्युच् ।
3-2-149 अनुदात्तेतश्च हलादेः ।
3-2-150 जुचङ्क्रम्यदन्द्रम्यसृगृधिज्वलशुचलषपतपदः

3-2-151 क्रुधमण्डार्थेभ्यश्च ।
3-2-152 न यः ।
3-2-153 सूददीपदीक्षश्च ।
3-2-154 लषपतपदस्थाभूवृषहनकमगमशॄभ्य उकञ् ।
3-2-155 जल्पभिक्षकुट्टलुण्टवृङः षाकन् ।
3-2-156 प्रजोरिनिः ।
3-2-157 जिदृक्षिविश्रीण्वमाव्यथाभ्यमपर्इभूप्रसूभ्यश्च ।
3-2-158 स्पृहिगृहिपतिदयिनिद्रातन्द्राश्रद्धाभ्य आलुच् ।
3-2-159 दाधेट्सिशदसदो रुः ।
3-2-160 सृघस्यदः क्मरच् ।
3-2-161 भञ्जभासमिदो घुरच् ।
3-2-162 विदिभिदिच्छिदेः कुरच् ।
3-2-163 इण्नश्जिसर्त्तिभ्यः क्वरप्‌ ।
3-2-164 गत्वरश्च ।
3-2-165 जागुरूकः ।
3-2-166 यजजपदशां यङः ।
3-2-167 नमिकम्पिस्म्यजसकमहिंसदीपो रः ।
3-2-168 सनाशंसभिक्ष उः ।
3-2-169 विन्दुरिच्छुः ।
3-2-170 क्याच्छन्दसि ।
3-2-171 आदृगमहनजनः किकिनौ लिट् च ।
3-2-172 स्वपितृषोर्नजिङ् ।
3-2-173 शॄवन्द्योरारुः ।
3-2-174 भियः क्रुक्लुकनौ ।
3-2-175 स्थेशभासपिसकसो वरच् ।
3-2-176 यश्च यङः ।
3-2-177 भ्राजभासधुर्विद्युतोर्जिपॄजुग्रावस्तुवः क्विप्‌ ।
3-2-178 अन्येभ्योऽपि दृश्यते ।
3-2-179 भुवः संज्ञाऽन्तरयोः ।
3-2-180 विप्रसम्भ्यो ड्वसंज्ञायाम् ।
3-2-181 धः कर्मणि ष्ट्रन् ।
3-2-182 दाम्नीशसयुयुजस्तुतुदसिसिचमिहपतदशनहः करणे ।
3-2-183 हलसूकरयोः पुवः ।
3-2-184 अर्तिलूधूसूखनसहचर इत्रः ।
3-2-185 पुवः संज्ञायाम् ।
3-2-186 कर्तरि चर्षिदेवतयोः ।
3-2-187 ञीतः क्तः ।
3-2-188 मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च ।
3-3-1 उणादयो बहुलम् ।
3-3-2 भूतेऽपि दृश्यन्ते ।
3-3-3 भविष्यति गम्यादयः ।
3-3-4 यावत्पुरानिपातयोर्लट् ।
3-3-5 विभाषा कदाकर्ह्योः ।
3-3-6 किंवृत्ते लिप्सायाम् ।
3-3-7 लिप्स्यमानसिद्धौ च ।
3-3-8 लोडर्थलक्षणे च ।
3-3-9 लिङ् चोर्ध्वमौहूर्तिके ।
3-3-10 तुमुन्ण्वुलौ क्रियायां क्रियार्थायाम्‌ ।
3-3-11 भाववचनाश्च ।
3-3-12 अण् कर्मणि च ।
3-3-13 लृट् शेषे च ।
3-3-14 लृटः सद् वा ।
3-3-15 अनद्यतने लुट् ।
3-3-16 पदरुजविशस्पृशो घञ् ।
3-3-17 सृ स्थिरे ।
3-3-18 भावे ।
3-3-19 अकर्तरि च कारके संज्ञायाम् ।
3-3-20 परिमणाख्यायां सर्वेभ्यः ।
3-3-21 इङश्च ।
3-3-22 उपसर्गे रुवः ।
3-3-23 समि युद्रुदुवः ।
3-3-24 श्रिणीभुवोऽनुपसर्गे ।
3-3-25 वौ क्षुश्रुवः ।
3-3-26 अवोदोर्नियः ।
3-3-27 प्रे द्रुस्तुस्रुवः ।
3-3-28 निरभ्योः पूल्वोः ।
3-3-29 उन्न्योर्ग्रः ।
3-3-30 कॄ धान्ये ।
3-3-31 यज्ञे समि स्तुवः ।
3-3-32 प्रे स्त्रोऽयज्ञे ।
3-3-33 प्रथने वावशब्दे ।
3-3-34 छन्दोनाम्नि च ।
3-3-35 उदि ग्रहः ।
3-3-36 समि मुष्टौ ।
3-3-37 परिन्योर्नीणोर्द्यूताभ्रेषयोः ।
3-3-38 परावनुपात्यय इणः ।
3-3-39 व्युपयोः शेतेः पर्याये ।
3-3-40 हस्तादाने चेरस्तेये ।
3-3-41 निवासचितिशरीरोपसमाधानेष्वादेश्च कः ।
3-3-42 संघे चानौत्तराधर्ये ।
3-3-43 कर्मव्यतिहारे णच् स्त्रियाम् ।
3-3-44 अभिविधौ भाव इनुण् ।
3-3-45 आक्रोशेऽवन्योर्ग्रहः ।
3-3-46 प्रे लिप्सायाम् ।
3-3-47 परौ यज्ञे ।
3-3-48 नौ वृ धान्ये ।
3-3-49 उदि श्रयतियौतिपूद्रुवः ।
3-3-50 विभाषाऽऽङि रुप्लुवोः ।
3-3-51 अवे ग्रहो वर्षप्रतिबन्धे ।
3-3-52 प्रे वणिजाम् ।
3-3-53 रश्मौ च ।
3-3-54 वृणोतेराच्छादने ।
3-3-55 परौ भुवोऽवज्ञाने ।
3-3-56 एरच् ।
3-3-57 ऋदोरप्‌ ।
3-3-58 ग्रहवृदृनिश्चिगमश्च ।
3-3-59 उपसर्गेऽदः ।
3-3-60 नौ ण च ।
3-3-61 व्यधजपोरनुपसर्गे ।
3-3-62 स्वनहसोर्वा ।
3-3-63 यमः समुपनिविषु ।
3-3-64 नौ गदनदपठस्वनः ।
3-3-65 क्वणो वीणायां च ।
3-3-66 नित्यं पणः परिमाणे ।
3-3-67 मदोऽनुपसर्गे ।
3-3-68 प्रमदसम्मदौ हर्षे ।
3-3-69 समुदोरजः पशुषु ।
3-3-70 अक्षेषु ग्लहः ।
3-3-71 प्रजने सर्तेः ।
3-3-72 ह्वः सम्प्रसारणं च न्यभ्युपविषु ।
3-3-73 आङि युद्धे ।
3-3-74 निपानमाहावः ।
3-3-75 भावेऽनुपसर्गस्य ।
3-3-76 हनश्च वधः ।
3-3-77 मूर्तौ घनः ।
3-3-78 अन्तर्घनो देशे ।
3-3-79 अगारैकदेशे प्रघणः प्रघाणश्च ।
3-3-80 उद्घनोऽत्याधानम् ।
3-3-81 अपघनोऽङ्गम् ।
3-3-82 करणेऽयोविद्रुषु ।
3-3-83 स्तम्बे क च ।
3-3-84 परौ घः ।
3-3-85 उपघ्न आश्रये ।
3-3-86 संघोद्घौ गणप्रशंसयोः ।
3-3-87 निघो निमितम् ।
3-3-88 ड्वितः क्त्रिः ।
3-3-89 ट्वितोऽथुच् ।
3-3-90 यजयाचयतविच्छप्रच्छरक्षो नङ् ।
3-3-91 स्वपो नन् ।
3-3-92 उपसर्गे घोः किः ।
3-3-93 कर्मण्यधिकरणे च ।
3-3-94 स्त्रियां क्तिन् ।
3-3-95 स्थागापापचां भावे ।
3-3-96 मन्त्रे वृषेषपचमनविदभूवीरा उदात्तः ।
3-3-97 ऊतियूतिज्ऊतिसातिहेतिकीर्तयश्च ।
3-3-98 व्रजयजोर्भावे क्यप्‌ ।
3-3-99 संज्ञायां समजनिषदनिपतमनविदषुञ्शीङ्भृञिणः

3-3-100 कृञः श च ।
3-3-101 इच्छा ।
3-3-102 अ प्रत्ययात्‌ ।
3-3-103 गुरोश्च हलः ।
3-3-104 षिद्भिदादिभ्योऽङ् ।
3-3-105 चिन्तिपूजिकथिकुम्बिचर्चश्च ।
3-3-106 आतश्चोपसर्गे ।
3-3-107 ण्यासश्रन्थो युच् ।
3-3-108 रोगाख्यायां ण्वुल् बहुलम् ।
3-3-109 संज्ञायाम् ।
3-3-110 विभाषाऽऽख्यानपरिप्रश्नयोरिञ् च ।
3-3-111 पर्यायार्हर्णोत्पत्तिषु ण्वुच् ।
3-3-112 आक्रोशे नञ्यनिः ।
3-3-113 कृत्यल्युटो बहुलम् ।
3-3-114 नपुंसके भावे क्तः ।
3-3-115 ल्युट् च ।
3-3-116 कर्मणि च येन संस्पर्शात्‌ कर्तुः शरीरसुखम् ।
3-3-117 करणाधिकरणयोश्च ।
3-3-118 पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण ।
3-3-119 गोचरसंचरवहव्रजव्यजापणनिगमाश्च ।
3-3-120 अवे तॄस्त्रोर्घञ् ।
3-3-121 हलश्च ।
3-3-122 अध्यायन्यायोद्यावसंहाराधारावयाश्च ।
3-3-123 उदङ्कोऽनुदके ।
3-3-124 जालमानायः ।
3-3-125 खनो घ च ।
3-3-126 ईषद्दुःसुषु कृच्छ्राकृच्छ्रार्थेषु खल् ।
3-3-127 कर्तृकर्मणोश्च भूकृञोः ।
3-3-128 आतो युच् ।
3-3-129 छन्दसि गत्यर्थेभ्यः ।
3-3-130 अन्येभ्योऽपि दृश्यते ।
3-3-131 वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वा ।
3-3-132 आशंसायां भूतवच्च ।
3-3-133 क्षिप्रवचने लृट् ।
3-3-134 आशंसावचने लिङ् ।
3-3-135 नानद्यतनवत्‌ क्रियाप्रबन्धसामीप्ययोः ।
3-3-136 भविष्यति मर्यादावचनेऽवरस्मिन् ।
3-3-137 कालविभागे चानहोरात्राणाम् ।
3-3-138 परस्मिन् विभाषा ।
3-3-139 लिङ्‌निमित्ते लृङ् क्रियाऽतिपत्तौ ।
3-3-140 भूते च ।
3-3-141 वोताप्योः ।
3-3-142 गर्हायां लडपिजात्वोः ।
3-3-143 विभाषा कथमि लिङ् च ।
3-3-144 किंवृत्ते लिङ्लृटौ ।
3-3-145 अनवकप्त्यमर्षयोरकिंवृत्ते अपि ।
3-3-146 किंकिलास्त्यर्थेषु लृट् ।
3-3-147 जातुयदोर्लिङ् ।
3-3-148 यच्चयत्रयोः ।
3-3-149 गर्हायां च ।
3-3-150 चित्रीकरणे च ।
3-3-151 शेषे लृडयदौ ।
3-3-152 उताप्योः समर्थयोर्लिङ् ।
3-3-153 कामप्रवेदनेऽकच्चिति ।
3-3-154 सम्भवानेऽलमिति चेत्‌ सिद्धाप्रयोगे ।
3-3-155 विभाषा धातौ सम्भावनवचनेऽयदि ।
3-3-156 हेतुहेतुमतोर्लिङ् ।
3-3-157 इच्छार्थेषु लिङ्लोटौ ।
3-3-158 समानकर्तृकेषु तुमुन् ।
3-3-159 लिङ् च ।
3-3-160 इच्छार्थेभ्यो विभाषा वर्तमाने ।
3-3-161 विधिनिमन्‍त्रणामन्‍त्रणाधीष्‍टसंप्रश्‍नप्रार्थनेषु लिङ्।
3-3-162 लोट् च ।
3-3-163 प्रैषातिसर्गप्राप्तकालेषु कृत्याश्च ।
3-3-164 लिङ् चोर्ध्वमौहूर्तिके ।
3-3-165 स्मे लोट् ।
3-3-166 अधीष्टे च ।
3-3-167 कालसमयवेलासु तुमुन् ।
3-3-168 लिङ् यदि ।
3-3-169 अर्हे कृत्यतृचश्च ।
3-3-170 आवश्यकाधमर्ण्ययोर्णिनिः ।
3-3-171 कृत्याश्च ।
3-3-172 शकि लिङ् च ।
3-3-173 आशिषि लिङ्लोटौ ।
3-3-174 क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम् ।
3-3-175 माङि लुङ् ।
3-3-176 स्मोत्तरे लङ् च ।
3-4-1 धातुसम्बन्धे प्रत्ययाः ।
3-4-2 क्रियासमभिहारे लोट्##,## लोटो हिस्वौ##,## वा च तध्वमोः ।
3-4-3 समुच्चयेऽन्यतरस्याम् ।
3-4-4 यथाविध्यनुप्रयोगः पूर्वस्मिन् ।
3-4-5 समुच्चये सामान्यवचनस्य ।
3-4-6 छन्दसि लुङ्लङ्{}लिटः ।
3-4-7 लिङर्थे लेट् ।
3-4-8 उपसंवादाशङ्कयोश्च ।
3-4-9 तुमर्थे सेसेनसेअसेन्क्सेकसेनध्यैअध्यैन्कध्यैकध्यैन्\-
शध्यैशध्यैन्तवैतवेङ्तवेनः ।
3-4-10 प्रयै रोहिष्यै अव्यथिष्यै ।
3-4-11 दृशे विख्ये च ।
3-4-12 शकि णमुल्कमुलौ ।
3-4-13 ईश्वरे तोसुन्कसुनौ ।
3-4-14 कृत्यार्थे तवैकेन्केन्यत्वनः ।
3-4-15 अवचक्षे च ।
3-4-16 भावलक्षणे स्थेण्कृञ्वदिचरिहुतमिजनिभ्यस्तोसुन् ।
3-4-17 सृपितृदोः कसुन् ।
3-4-18 अलङ्खल्वोः प्रतिषेधयोः प्राचां क्त्वा ।
3-4-19 उदीचां माङो व्यतीहारे ।
3-4-20 परावरयोगे च ।
3-4-21 समानकर्तृकयोः पूर्वकाले ।
3-4-22 आभीक्ष्ण्ये णमुल् च ।
3-4-23 न यद्यनाकाङ्क्षे ।
3-4-24 विभाषाऽग्रेप्रथमपूर्वेषु ।
3-4-25 कर्मण्याक्रोशे कृञः खमुञ् ।
3-4-26 स्वादुमि णमुल् ।
3-4-27 अन्यथैवंकथमित्थंसु सिद्धाप्रयोगश्चेत्‌ ।
3-4-28 यथातथयोरसूयाप्रतिवचने ।
3-4-29 कर्मणि दृशिविदोः साकल्ये ।
3-4-30 यावति विन्दजीवोः ।
3-4-31 चर्मोदरयोः पूरेः ।
3-4-32 व्अर्षप्रमाण ऊलोपश्चास्यान्यतरास्यम् ।
3-4-33 चेले क्नोपेः ।
3-4-34 निमूलसमूलयोः कषः ।
3-4-35 शुष्कचूर्णरूक्षेषु पिषः ।
3-4-36 समूलाकृतजीवेषु हन्कृञ्ग्रहः ।
3-4-37 करणे हनः ।
3-4-38 स्नेहने पिषः ।
3-4-39 हस्ते वर्त्तिग्रहोः ।
3-4-40 स्वे पुषः ।
3-4-41 अधिकरणे बन्धः ।
3-4-42 संज्ञायाम् ।
3-4-43 कर्त्रोर्जीवपुरुषयोर्नशिवहोः ।
3-4-44 ऊर्ध्वे शुषिपूरोः ।
3-4-45 उपमाने कर्मणि च ।
3-4-46 कषादिषु यथाविध्यनुप्रयोगः ।
3-4-47 उपदंशस्तृतीयायाम् ।
3-4-48 हिंसार्थानां च समानकर्मकाणाम् ।
3-4-49 सप्तम्यां चोपपीडरुधकर्षः ।
3-4-50 समासत्तौ ।
3-4-51 प्रमाणे च ।
3-4-52 अपादाने परीप्सायाम् ।
3-4-53 द्वितीयायां च ।
3-4-54 स्वाङ्गेऽध्रुवे ।
3-4-55 परिक्लिश्यमाने च ।
3-4-56 विशिपतिपदिस्कन्दां व्याप्यमानासेव्यमानयोः ।
3-4-57 अस्यतितृषोः क्रियाऽन्तरे कालेषु ।
3-4-58 नाम्न्यादिशिग्रहोः ।
3-4-59 अव्ययेऽयथाभिप्रेताख्याने कृञः क्त्वाणमुलौ ।
3-4-60 तिर्यच्यपवर्गे ।
3-4-61 स्वाङ्गे तस्प्रत्यये कृभ्वोः ।
3-4-62 नाधाऽर्थप्रत्यये च्व्यर्थे ।
3-4-63 तूष्णीमि भुवः ।
3-4-64 अन्वच्यानुलोम्ये ।
3-4-65
शकधृषज्ञाग्लाघटरभलभक्रमसहार्हास्त्यर्थेषु तुमुन् ।
3-4-66 पर्याप्तिवचनेष्वलमर्थेषु ।
3-4-67 कर्तरि कृत्‌ ।
3-4-68 भव्यगेयप्रवचनीयोपस्थानीयजन्याप्लाव्यापात्या वा ।
3-4-69 लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः. ।
3-4-70 तयोरेव कृत्यक्तखलर्थाः ।
3-4-71 अदिकर्मणि क्तः कर्तरि च ।
3-4-72गत्यर्थाकर्मकश्लिषशीङ्स्थाऽऽसवसजनरुहजीर्यतिभ्यश्च ।
3-4-73 दाशगोघ्नौ सम्प्रदाने ।
3-4-74 भीमादयोऽपादाने ।
3-4-75 ताभ्यामन्यत्रोणादयः ।
3-4-76 क्तोऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः ।
3-4-77 लस्य ।
3-4-78 तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्तातांझथासाथांध्वमिड्वहिमहिङ् ।
3-4-79 टित आत्मनेपदानां टेरे ।
3-4-80 थासस्से ।
3-4-81 लिटस्तझयोरेशिरेच् ।
3-4-82 परस्मैपदानां णलतुसुस्थलथुसणल्वमाः ।
3-4-83 विदो लटो वा ।
3-4-84 ब्रुवः पञ्चानामादित आहो ब्रुवः ।
3-4-85 लोटो लङ्वत्‌ ।
3-4-86 एरुः ।
3-4-87 सेर्ह्यपिच्च ।
3-4-88 वा छन्दसि ।
3-4-89 मेर्निः ।
3-4-90 आमेतः ।
3-4-91 सवाभ्यां वामौ ।
3-4-92 आडुत्तमस्य पिच्च ।
3-4-93 एत ऐ ।
3-4-94 लेटोऽडाटौ ।
3-4-95 आत ऐ ।
3-4-96 वैतोऽन्यत्र ।
3-4-97 इतश्च लोपः परस्मैपदेषु ।
3-4-98 स उत्तमस्य ।
3-4-99 नित्यं ङितः ।
3-4-100 इतश्च ।
3-4-101 तस्थस्थमिपां तांतंतामः ।
3-4-102 लिङस्सीयुट् ।
3-4-103 यासुट् परस्मैपदेषूदात्तो ङिच्च ।
3-4-104 किदाशिषि ।
3-4-105 झस्य रन् ।
3-4-106 इटोऽत्‌ ।
3-4-107 सुट् तिथोः ।
3-4-108 झेर्जुस् ।
3-4-109 सिजभ्यस्तविदिभ्यः च ।
3-4-110 आतः ।
3-4-111 लङः शाकटायनस्यैव ।
3-4-112 द्विषश्च ।
3-4-113 तिङ्शित्सार्वधातुकम् ।
3-4-114 आर्धधातुकं शेषः ।
3-4-115 लिट् च ।
3-4-116 लिङाशिषि ।
3-4-117 छन्दस्युभयथा ।

Chapter-4

4-1-1 ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ ।
4-1-2 स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप्‌ ।
4-1-3 स्त्रियाम् ।
4-1-4 अजाद्यतष्टाप्‌ ।
4-1-5 ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ ।
4-1-6 उगितश्च ।
4-1-7 वनो र च ।
4-1-8 पादोऽन्यतरस्याम् ।
4-1-9 टाबृचि ।
4-1-10 न षट्स्वस्रादिभ्यः ।
4-1-11 मनः ।
4-1-12 अनो बहुव्रीहेः ।
4-1-13 डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌ ।
4-1-14 अनुपसर्जनात्‌ ।
4-1-15 टिड्ढाणञ्द्वयसज्दघ्नञ्मात्रच्तयप्ठक्ठञ्कञ्क्वरपः ।
4-1-16 यञश्च ।
4-1-17 प्राचां ष्फ तद्धितः ।
4-1-18 सर्वत्र लोहितादिकतान्तेभ्यः ।
4-1-19 कौरव्यमाण्डूकाभ्यां च ।
4-1-20 वयसि प्रथमे ।
4-1-21 द्विगोः ।
4-1-22 अपरिमाणबिस्ताचितकम्बल्येभ्यो न तद्धितलुकि ।
4-1-23 काण्डान्तात्‌ क्षेत्रे ।
4-1-24 पुरुषात्‌ प्रमाणेऽन्यतरस्याम् ।
4-1-25 बहुव्रीहेरूधसो ङीष्।
4-1-26 संख्याऽव्ययादेर्ङीप्‌ ।
4-1-27 दामहायनान्ताच्च ।
4-1-28 अन उपधालोपिनोन्यतरस्याम् ।
4-1-29 नित्यं संज्ञाछन्दसोः ।
4-1-30 केवलमामकभागधेयपापापरसमानार्यकृत-सुमङ्गलभेषजाच्च ।
4-1-31 रात्रेश्चाजसौ ।
4-1-32 अन्तर्वत्पतिवतोर्नुक् ।
4-1-33 पत्युर्नो यज्ञसंयोगे ।
4-1-34 विभाषा सपूर्वस्य ।
4-1-35 नित्यं सपत्न्य्आदिषु ।
4-1-36 पूतक्रतोरै च ।
4-1-37 वृषाकप्यग्निकुसितकुसीदानामुदात्तः ।
4-1-38 मनोरौ वा ।
4-1-39 वर्णादनुदात्तात्तोपधात्तो नः ।
4-1-40 अन्यतो ङीष्।
4-1-41 षिद्गौरादिभ्यश्च ।
4-1-42 जानपदकुण्डगोणस्थलभाजनागकालनीलकुशकामुक\-
कबराद्वृत्त्यमत्रावपनाकृत्रिमाश्राणास्थौल्य\-
वर्णानाच्छादनायोविकारमैथुनेच्छाकेशवेशेषु ।
4-1-43 शोणात्‌ प्राचाम् ।
4-1-44 वोतो गुणवचनात्‌ ।
4-1-45 बह्वादिभ्यश्च ।
4-1-46 नित्यं छन्दसि ।
4-1-47 भुवश्च ।
4-1-48 पुंयोगादाख्यायाम् ।
4-1-49 इन्द्रवरुणभवशर्वरुद्रमृडहिमारण्ययवयवन\-
मातुलाचार्याणामानुक् ।
4-1-50 क्रीतात्‌ करणपूर्वात्‌ ।
4-1-51 क्तादल्पाख्यायाम् ।
4-1-52 बहुव्रीहेश्चान्तोदात्तात्‌ ।
4-1-53 अस्वाङ्गपूर्वपदाद्वा ।
4-1-54 स्वाङ्गाच्चोपसर्जनादसंयोगोपधात्‌ ।
4-1-55 नासिकोदरौष्ठजङ्घादन्तकर्णशृङ्गाच्च ।
4-1-56 न क्रोडादिबह्वचः ।
4-1-57 सहनञ्विद्यमानपूर्वाच्च ।
4-1-58 नखमुखात्‌ संज्ञायाम् ।
4-1-59 दीर्घजिह्वी च च्छन्दसि ।
4-1-60 दिक्पूर्वपदान्ङीप्‌ ।
4-1-61 वाहः ।
4-1-62 सख्यशिश्वीति भाषायाम् ।
4-1-63 जातेरस्त्रीविषयादयोपधात्‌ ।
4-1-64 पाककर्णपर्णपुष्पफलमूलबालोत्तरपदाच्च ।
4-1-65 इतो मनुष्यजातेः ।
4-1-66 ऊङुतः ।
4-1-67 बाह्वन्तात्‌ संज्ञायाम् ।
4-1-68 पङ्गोश्च ।
4-1-69 ऊरूत्तरपदादौपम्ये ।
4-1-70 संहितशफलक्षणवामादेश्च ।
4-1-71 कद्रुकमण्डल्वोश्छन्दसि ।
4-1-72 संज्ञायाम् ।
4-1-73 शार्ङ्गरवाद्यञो ङीन् ।
4-1-74 यङश्चाप्‌ ।
4-1-75 आवट्याच्च ।
4-1-76 तद्धिताः ।
4-1-77 यूनस्तिः ।
4-1-78 अणिञोरनार्षयोर्गुरूपोत्तमयोः ष्यङ् गोत्रे ।
4-1-79 गोत्रावयवात्‌ ।
4-1-80 क्रौड्यादिभ्यश्च ।
4-1-81 दैवयज्ञिशौचिवृक्षिसात्यमुग्रि\-
काण्ठेविद्धिभ्योऽन्यतरस्याम् ।
4-1-82 समर्थानां प्रथमाद्वा ।
4-1-83 प्राग्दीव्यतोऽण् ।
4-1-84 अश्वपत्यादिभ्यश्च ।
4-1-85 दित्यदित्यादित्यपत्युत्तरपदाण्ण्यः ।
4-1-86 उत्सादिभ्योऽञ् ।
4-1-87 स्त्रीपुंसाभ्यां नञ्स्नञौ भवनात्‌ ।
4-1-88 द्विगोर्लुगनपत्ये ।
4-1-89 गोत्रेऽलुगचि ।
4-1-90 यूनि लुक् ।
4-1-91 फक्फिञोरन्यतरस्याम् ।
4-1-92 तस्यापत्यम् ।
4-1-93 एको गोत्रे ।
4-1-94 गोत्राद्यून्यस्त्रियाम् ।
4-1-95 अत इञ् ।
4-1-96 बाह्वादिभ्यश्च ।
4-1-97 सुधातुरकङ् च ।
4-1-98 गोत्रे कुञ्जादिभ्यश्च्फञ् ।
4-1-99 नडादिभ्यः फक् ।
4-1-100 हरितादिभ्योऽञः ।
4-1-101 यञिञोश्च ।
4-1-102 शरद्वच्छुनकदर्भाद्भृगुवत्साग्रायणेषु ।
4-1-103 द्रोणपर्वतजीवन्तादन्यतरयाम् ।
4-1-104 अनृष्यानन्तर्ये बिदादिभ्योऽञ् ।
4-1-105 गर्गादिभ्यो यञ् ।
4-1-106 मधुबभ्र्वोर्ब्राह्मणकौशिकयोः ।
4-1-107 कपिबोधादाङ्गिरसे ।
4-1-108 वतण्डाच्च ।
4-1-109 लुक् स्त्रियाम् ।
4-1-110 अश्वादिभ्यः फञ् ।
4-1-111 भर्गात्‌ त्रैगर्ते ।
4-1-112 शिवादिभ्योऽण् ।
4-1-113 अवृद्धाभ्यो नदीमानुषीभ्यस्तन्नामिकाभ्यः ।
4-1-114 ऋष्यन्धकवृष्णिकुरुभ्यश्च ।
4-1-115 मातुरुत्‌ संख्यासम्भद्रपूर्वायाः ।
4-1-116 कन्यायाः कनीन च ।
4-1-117 विकर्णशुङ्गच्छगलाद्वत्सभरद्वाजात्रिषु ।
4-1-118 पीलाया वा ।
4-1-119 ढक् च मण्डूकात्‌ ।
4-1-120 स्त्रीभ्यो ढक् ।
4-1-121 द्व्यचः ।
4-1-122 इतश्चानिञः ।
4-1-123 शुभ्रादिभ्यश्च ।
4-1-124 विकर्णकुषीतकात्‌ काश्यपे ।
4-1-125 भ्रुवो वुक् च ।
4-1-126 कल्याण्यादीनामिनङ् ।
4-1-127 कुलटाया वा ।
4-1-128 चटकाया ऐरक् ।
4-1-129 गोधाया ढ्रक् ।
4-1-130 आरगुदीचाम् ।
4-1-131 क्षुद्राभ्यो वा ।
4-1-132 पितृष्वसुश्छण् ।
4-1-133 ढकि लोपः ।
4-1-134 मातृष्वसुश्च ।
4-1-135 चतुष्पाद्भ्यो ढञ् ।
4-1-136 गृष्ट्यादिभ्यश्च ।
4-1-137 राजश्वशुराद्यत्‌ ।
4-1-138 क्षत्राद्घः ।
4-1-139 कुलात्‌ खः ।
4-1-140 अपूर्वपदादन्यतरस्यां यड्ढकञौ ।
4-1-141 महाकुलादञ्खञौ ।
4-1-142 दुष्कुलाड्ढक् ।
4-1-143 स्वसुश्छः ।
4-1-144 भ्रातुर्व्यच्च ।
4-1-145 व्यन् सपत्ने ।
4-1-146 रेवत्यादिभ्यष्ठक् ।
4-1-147 गोत्रस्त्रियाः कुत्सने ण च ।
4-1-148 वृद्धाट्ठक् सौवीरेषु बहुलम् ।
4-1-149 फेश्छ च ।
4-1-150 फाण्टाहृतिमिमताभ्यां णफिञौ ।
4-1-151 कुर्वादिभ्यो ण्यः ।
4-1-152 सेनान्तलक्षणकारिभ्यश्च ।
4-1-153 उदीचामिञ् ।
4-1-154 तिकादिभ्यः फिञ् ।
4-1-155 कौसल्यकार्मार्याभ्यां च ।
4-1-156 अणो द्व्यचः ।
4-1-157 उदीचां वृद्धादगोत्रात्‌ ।
4-1-158 वाकिनादीनां कुक् च ।
4-1-159 पुत्रान्तादन्यतरस्याम् ।
4-1-160 प्राचामवृद्धात्‌ फिन् बहुलम्‌ ।
4-1-161 मनोर्जातावञ्यतौ षुक् च ।
4-1-162 अपत्यं पौत्रप्रभृति गोत्रम्‌ ।
4-1-163 जीवति तु वंश्ये युवा ।
4-1-164 भ्रातरि च ज्यायसि ।
4-1-165 वाऽन्यस्मिन् सपिण्डे स्थविरतरे जीवति ।
4-1-166 वृद्धस्य च पूजायाम् ।
4-1-167 यूनश्च कुत्सायाम् ।
4-1-168 जनपदशब्दात्‌ क्षत्रियादञ् ।
4-1-169 साल्वेयगान्धारिभ्यां च ।
4-1-170 द्व्यञ्मगधकलिङ्गसूरमसादण् ।
4-1-171 वृद्धेत्कोसलाजादाञ्ञ्यङ् ।
4-1-172 कुरुणादिभ्यो ण्यः ।
4-1-173 साल्वावयवप्रत्यग्रथकलकूटाश्मकादिञ् ।
4-1-174 ते तद्राजाः ।
4-1-175 कम्बोजाल्लुक् ।
4-1-176 स्त्रियामवन्तिकुन्तिकुरुभ्यश्च ।
4-1-177 अतश्च ।
4-1-178 न प्राच्यभर्गादियौधेयादिभ्यः ।
4-2-1 तेन रक्तं रागात्‌ ।
4-2-2 लाक्षारोचना##(##शकलकर्दमा##)##ट्ठक् ।
4-2-3 नक्षत्रेण युक्तः कालः ।
4-2-4 लुबविशेषे ।
4-2-5 संज्ञायां श्रवणाश्वत्थाभ्याम्‌ ।
4-2-6 द्वंद्वाच्छः ।
4-2-7 दृष्ट्अं साम ।
4-2-8 कलेर्ढक् ।
4-2-9 वामदेवाड्ड्यड्ड्यौ ।
4-2-10 परिवृतो रथः ।
4-2-11 पाण्डुकम्बलादिनिः ।
4-2-12 द्वैपवैयाघ्रादञ् ।
4-2-13 कौमारापूर्ववचने ।
4-2-14 तत्रोद्धृतममत्रेभ्यः ।
4-2-15 स्थण्डिलाच्छयितरि व्रते ।
4-2-16 संस्कृतं भक्षाः ।
4-2-17 शूलोखाद्यत्‌ ।
4-2-18 दध्नष्ठक् ।
4-2-19 उदश्वितोऽन्यतरस्याम् ।
4-2-20 क्षीराड्ढञ् ।
4-2-21 साऽस्मिन् पौर्णमासीति ##(##संज्ञायाम्##)## ।
4-2-22 आग्रहायण्यश्वत्थाट्ठक् ।
4-2-23 विभाषा फाल्गुनीश्रवणाकार्त्तिकीचैत्रीभ्यः ।
4-2-24 साऽस्य देवता ।
4-2-25 कस्येत्‌ ।
4-2-26 शुक्राद्घन् ।
4-2-27 अपोनप्त्रपान्नप्तृभ्यां घः ।
4-2-28 छ च ।
4-2-29 महेन्द्राद्घाणौ च ।
4-2-30 सोमाट्ट्यण् ।
4-2-31 वाय्वृतुपित्रुषसो यत्‌ ।
4-2-32 द्यावापृथिवीशुनासीरमरुत्वदग्नीषोमवास्तोष्पति\-
गृहमेधाच्छ च ।
4-2-33 अग्नेर्ढक् ।
4-2-34 कालेभ्यो भववत्‌ ।
4-2-35 महाराजप्रोष्ठपदाट्ठञ् ।
4-2-36 पितृव्यमातुलमातामहपितामहाः ।
4-2-37 तस्य समूहः ।
4-2-38 भिक्षाऽऽदिभ्योऽण् ।
4-2-39 गोत्रोक्षोष्ट्रोरभ्रराजराजन्यराजपुत्रवत्स\-
मनुष्याजाद्वुञ् ।
4-2-40 केदाराद्यञ् च ।
4-2-41 ठञ् कवचिनश्च ।
4-2-42 ब्राह्मणमाणववाडवाद्यन् ।
4-2-43 ग्रामजनबन्धुसहायेभ्यः तल् ।
4-2-44 अनुदात्तादेरञ् ।
4-2-45 खण्डिकादिभ्यश्च ।
4-2-46 चरणेभ्यो धर्मवत्‌ ।
4-2-47 अचित्तहस्तिधेनोष्ठक् ।
4-2-48 केशाश्वाभ्यां यञ्छावन्यतरस्याम् ।
4-2-49 पाशादिभ्यो यः ।
4-2-50 खलगोरथात्‌ ।
4-2-51 इनित्रकट्यचश्च ।
4-2-52 विषयो देशे ।
4-2-53 राजन्यादिभ्यो वुञ् ।
4-2-54 भौरिक्याद्यैषुकार्यादिभ्यो विधल्भक्तलौ ।
4-2-55 सोऽस्यादिरिति च्छन्दसः प्रगाथेषु ।
4-2-56 संग्रामे प्रयोजनयोद्धृभ्यः ।
4-2-57 तदस्यां प्रहरणमिति क्रीडायाम् णः ।
4-2-58 घञः साऽस्यां क्रियेति ञः ।
4-2-59 तदधीते तद्वेद ।
4-2-60 क्रतूक्थादिसूत्रान्ताट्ठक् ।
4-2-61 क्रमादिभ्यो वुन् ।
4-2-62 अनुब्राह्मणादिनिः ।
4-2-63 वसन्तादिभ्यष्ठक् ।
4-2-64 प्रोक्ताल्लुक् ।
4-2-65 सूत्राच्च कोपधात्‌ ।
4-2-66 छन्दोब्राह्मणानि च तद्विषयाणि ।
4-2-67 तदस्मिन्नस्तीति देशे तन्नाम्नि ।
4-2-68 तेन निर्वृत्तम् ।
4-2-69 तस्य निवासः ।
4-2-70 अदूरभवश्च ।
4-2-71 ओरञ् ।
4-2-72 मतोश्च बह्वजङ्गात्‌ ।
4-2-73 बह्वचः कूपेषु ।
4-2-74 उदक् च विपाशः ।
4-2-75 संकलादिभ्यश्च ।
4-2-76 स्त्रीषु सौवीरसाल्वप्राक्षु ।
4-2-77 सुवास्त्वादिभ्योऽण् ।
4-2-78 रोणी ।
4-2-79 कोपधाच्च ।
4-2-80 वुञ्छण्कठजिलशेनिरढञ्ण्ययफक्फिञिञ्ञ्य\-
कक्ठकोऽरीहणकृशाश्वर्श्यकुमुदकाशतृणप्रेक्षाऽश्मसखि\-
संकाशबलपक्षकर्णसुतंगमप्रगदिन्वराहकुमुदादिभ्यः ।
4-2-81 जनपदे लुप्‌ ।
4-2-82 वरणादिभ्यश्च ।
4-2-83 शर्कराया वा ।
4-2-84 ठक्छौ च ।
4-2-85 नद्यां मतुप्‌ ।
4-2-86 मध्वादिभ्यश्च ।
4-2-87 कुमुदनडवेतसेभ्यो ड्मतुप्‌ ।
4-2-88 नडशादाड्ड्वलच् ।
4-2-89 शिखाया वलच् ।
4-2-90 उत्करादिभ्यश्छः ।
4-2-91 नडादीनां कुक् च ।
4-2-92 शेषे ।
4-2-93 राष्ट्रावारपाराद्घखौ ।
4-2-94 ग्रामाद्यखञौ ।
4-2-95 कत्त्र्यादिभ्यो ढकञ् ।
4-2-96 कुलकुक्षिग्रीवाभ्यः श्वास्यलंकारेषु ।
4-2-97 नद्यादिभ्यो ढक् ।
4-2-98 दक्षिणापश्चात्पुरसस्त्यक् ।
4-2-99 कापिश्याः ष्फक् ।
4-2-100 रंकोरमनुष्येऽण् च ।
4-2-101 द्युप्रागपागुदक्प्रतीचो यत्‌ ।
4-2-102 कन्थायाष्ठक् ।
4-2-103 वर्णौ वुक् ।
4-2-104 अव्ययात्त्यप्‌ ।
4-2-105 ऐषमोह्यःश्वसोऽन्यतरस्याम् ।
4-2-106 तीररूप्योत्तरपदादञ्ञौ ।
4-2-107 दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः ।
4-2-108 मद्रेभ्योऽञ् ।
4-2-109 उदीच्यग्रामाच्च बह्वचोऽन्तोदात्तात्‌ ।
4-2-110 प्रस्थोत्तरपदपलद्यादिकोपधादण् ।
4-2-111 कण्वादिभ्यो गोत्रे ।
4-2-112 इञश्च ।
4-2-113 न द्व्यचः प्राच्यभरतेषु ।
4-2-114 वृद्धाच्छः ।
4-2-115 भवतष्ठक्छसौ ।
4-2-116 काश्यादिभ्यष्ठञ्ञिठौ ।
4-2-117 वाहीकग्रामेभ्यश्च ।
4-2-118 विभाषोशीनरेषु ।
4-2-119 ओर्देशे ठञ् ।
4-2-120 वृद्धात्‌ प्राचाम् ।
4-2-121 धन्वयोपधाद्वुञ् ।
4-2-122 प्रस्थपुरवहान्ताच्च ।
4-2-123 रोपधेतोः प्राचाम् ।
4-2-124 जनपदतदवध्योश्च ।
4-2-125 अवृद्धादपि बहुवचनविषयात्‌ ।
4-2-126 क्अच्छाग्निवक्त्रगर्त्तोत्तरपदात्‌ ।
4-2-127 धूमादिभ्यश्च ।
4-2-128 नगरात्‌ कुत्सनप्रावीण्ययोः ।
4-2-129 अरण्यान्मनुष्ये ।
4-2-130 विभाषा कुरुयुगन्धराभ्याम् ।
4-2-131 मद्रवृज्योः कन् ।
4-2-132 कोपधादण् ।
4-2-133 कच्छादिभ्यश्च ।
4-2-134 मनुष्यतत्स्थयोर्वुञ् ।
4-2-135 अपदातौ साल्वात्‌ ।
4-2-136 गोयवाग्वोश्च ।
4-2-137 गर्तोत्तरपदाच्छः ।
4-2-138 गहादिभ्यश्च ।
4-2-139 प्राचां कटादेः ।
4-2-140 राज्ञः क च ।
4-2-141 वृद्धादकेकान्तखोपधात्‌ ।
4-2-142 कन्थापलदनगरग्रामह्रदोत्तरपदात्‌ ।
4-2-143 पर्वताच्च ।
4-2-144 विभाषाऽमनुष्ये ।
4-2-145 कृकणपर्णाद्भारद्वाजे ।
4-3-1 युष्मदस्मदोरन्यतरस्यां खञ् च ।
4-3-2 तस्मिन् नणि च युष्माकास्माकौ ।
4-3-3 तवकममकावेकवचने ।
4-3-4 अर्धाद्यत्‌ ।
4-3-5 परावराधमोत्तमपूर्वाच्च ।
4-3-6 दिक्पूर्वपदाट्ठञ् च ।
4-3-7 ग्रामजनपदैकदेशादञ्ठञौ ।
4-3-8 मध्यान्मः ।
4-3-9 अ साम्प्रतिके ।
4-3-10 द्वीपादनुसमुद्रं यञ् ।
4-3-11 कालाट्ठञ् ।
4-3-12 श्राद्धे शरदः ।
4-3-13 विभाषा रोगातपयोः ।
4-3-14 निशाप्रदोषाभ्यां च ।
4-3-15 श्वसस्तुट् च ।
4-3-16 संधिवेलाऽऽद्यृतुनक्षत्रेभ्योऽण् ।
4-3-17 प्रावृष एण्यः ।
4-3-18 वर्षाभ्यष्ठक् ।
4-3-19 छन्दसि ठञ् ।
4-3-20 वसन्ताच्च ।
4-3-21 हेमन्ताच्च ।
4-3-22 सर्वत्राण् च तलोपश्च ।
4-3-23 सायंचिरम्प्राह्णेप्रगेऽव्ययेभ्यष्ट्युट्युलौ तुट् च ।
4-3-24 विभाषा पूर्वाह्णापराह्णाभ्याम् ।
4-3-25 तत्र जातः ।
4-3-26 प्रावृषष्ठप्‌ ।
4-3-27 संज्ञायां शरदो वुञ् ।
4-3-28 पूर्वाह्णापराह्णार्द्रामूलप्रदोषावस्कराद्वुन् ।
4-3-29 पथः पन्थ च ।
4-3-30 अमावास्याया वा ।
4-3-31 अ च ।
4-3-32 सिन्ध्वपकराभ्यां कन् ।
4-3-33 अणञौ च ।
4-3-34 श्रविष्ठाफल्गुन्यनुराधास्वातितिष्यपुनर्वसुहस्त\-
विशाखाऽषाढाबहुलाल्लुक् ।
4-3-35 स्थानान्तगोशालखरशालाच्च ।
4-3-36 वत्सशालाऽभिजिदश्वयुक्छतभिषजो वा ।
4-3-37 नक्षत्रेभ्यो बहुलम् ।
4-3-38 कृतलब्धक्रीतकुशलाः ।
4-3-39 प्रायभवः ।
4-3-40 उपजानूपकर्णोपनीवेष्ठक् ।
4-3-41 संभूते ।
4-3-42 कोशाड्ढञ् ।
4-3-43 कालात्‌ साधुपुष्प्यत्पच्यमानेषु ।
4-3-44 उप्ते च ।
4-3-45 आश्वयुज्या वुञ् ।
4-3-46 ग्रीष्मवसन्तादन्यतरस्याम् ।
4-3-47 देयमृणे ।
4-3-48 कलाप्यश्वत्थयवबुसाद्वुन् ।
4-3-49 ग्रीष्मावरसमाद्वुञ् ।
4-3-50 संवत्सराग्रहायणीभ्यां ठञ् च ।
4-3-51 व्याहरति मृगः ।
4-3-52 तदस्य सोढम् ।
4-3-53 तत्र भवः ।
4-3-54 दिगादिभ्यो यत्‌ ।
4-3-55 शरीरावयवाच्च ।
4-3-56 दृतिकुक्षिकलशिवस्त्यस्त्यहेर्ढञ् ।
4-3-57 ग्रीवाभ्योऽण् च ।
4-3-58 गम्भीराञ्ञ्यः ।
4-3-59 अव्ययीभावाच्च ।
4-3-60 अन्तःपूर्वपदाट्ठञ् ।
4-3-61 ग्रामात्‌ पर्यनुपूर्वात्‌ ।
4-3-62 जिह्वामूलाङ्गुलेश्छः ।
4-3-63 वर्गान्ताच्च ।
4-3-64 अशब्दे यत्खावन्यतरस्याम् ।
4-3-65 कर्णललाटात्‌ कनलंकारे ।
4-3-66 तस्य व्याख्यान इति च व्याख्यातव्यनाम्नः ।
4-3-67 बह्वचोऽन्तोदात्ताट्ठञ् ।
4-3-68 क्रतुयज्ञेभ्यश्च ।
4-3-69 अध्यायेष्वेवर्षेः ।
4-3-70 पौरोडाशपुरोडाशात् ष्ठन् ।
4-3-71 छन्दसो यदणौ ।
4-3-72 द्व्यजृद्ब्राह्मणर्क्प्रथमाध्वरपुरश्चरण\-
नामाख्याताट्ठक् ।
4-3-73 अणृगयनादिभ्यः ।
4-3-74 तत आगतः ।
4-3-75 ठगायस्थानेभ्यः ।
4-3-76 शुण्डिकादिभ्योऽण् ।
4-3-77 विद्यायोनिसंबन्धेभ्यो वुञ् ।
4-3-78 ऋतष्ठञ् ।
4-3-79 पितुर्यच्च ।
4-3-80 गोत्रादङ्कवत्‌ ।
4-3-81 हेतुमनुष्येभ्योऽन्यतरस्यां रूप्यः ।
4-3-82 मयट् च ।
4-3-83 प्रभवति ।
4-3-84 विदूराञ्ञ्यः ।
4-3-85 तद्गच्छति पथिदूतयोः ।
4-3-86 अभिनिष्क्रामति द्वारम् ।
4-3-87 अधिकृत्य कृते ग्रन्थे ।
4-3-88 शिशुक्रन्दयमसभद्वंद्वेन्द्रजननादिभ्यश्छः ।
4-3-89 सोऽस्य निवासः ।
4-3-90 अभिजनश्च ।
4-3-91 आयुधजीविभ्यश्छः पर्वते ।
4-3-92 शण्डिकादिभ्यो ञ्यः ।
4-3-93 सिन्धुतक्षशिलाऽऽदिभ्योऽणञौ ।
4-3-94 तूदीशलातुरवर्मतीकूचवाराड्ढक्छण्ढञ्यकः ।
4-3-95 भक्तिः ।
4-3-96 अचित्ताददेशकालाट्ठक् ।
4-3-97 महाराजाट्ठञ् ।
4-3-98 वासुदेवार्जुनाभ्यां वुन् ।
4-3-99 गोत्रक्षत्रियाख्येभ्यो बहुलं वुञ् ।
4-3-100 जनपदिनां जनपदवत्‌ सर्वं जनपदेन समानशब्दानां
बहुवचने ।
4-3-101 तेन प्रोक्तम् ।
4-3-102 तित्तिरिवरतन्तुखण्डिकोखाच्छण् ।
4-3-103 काश्यपकौशिकाभ्यामृषिभ्यां णिनिः ।
4-3-104 कलापिवैशम्पायनान्तेवासिभ्यश्च ।
4-3-105 पुराणप्रोक्तेषु ब्राह्मणकल्पेषु ।
4-3-106 शौनकादिभ्यश्छन्दसि ।
4-3-107 कठचरकाल्लुक् ।
4-3-108 कलापिनोऽण् ।
4-3-109 छगलिनो ढिनुक् ।
4-3-110 पाराशर्यशिलालिभ्यां भिक्षुनटसूत्रयोः ।
4-3-111 कर्मन्दकृशाश्वादिनिः ।
4-3-112 तेनैकदिक् ।
4-3-113 तसिश्च ।
4-3-114 उरसो यच्च ।
4-3-115 उपज्ञाते ।
4-3-116 कृते ग्रन्थे ।
4-3-117 संज्ञायाम् ।
4-3-118 कुलालादिभ्यो वुञ् ।
4-3-119 क्षुद्राभ्रमरवटरपादपादञ् ।
4-3-120 तस्येदम् ।
4-3-121 रथाद्यत्‌ ।
4-3-122 पत्त्रपूर्वादञ् ।
4-3-123 पत्त्राध्वर्युपरिषदश्च ।
4-3-124 हलसीराट्ठक् ।
4-3-125 द्वंद्वाद्वुन् वैरमैथुनिकयोः ।
4-3-126 गोत्रचरणाद्वुञ् ।
4-3-127 संघाङ्कलक्षणेष्वञ्यञिञामण् ।
4-3-128 शाकलाद्वा ।
4-3-129 छन्दोगौक्थिकयाज्ञिकबह्वृचनटाञ्ञ्यः ।
4-3-130 न दण्डमाणवान्तेवासिषु ।
4-3-131 रैवतिकादिभ्यश्छः ।
4-3-132 कौपिञ्जलहास्तिपदादण् ।
4-3-133 आथर्वणिकस्येकलोपश्च ।
4-3-134 तस्य विकारः ।
4-3-135 अवयवे च प्राण्योषधिवृक्षेभ्यः ।
4-3-136 बिल्वादिभ्योऽण् ।
4-3-137 कोपधाच्च ।
4-3-138 त्रपुजतुनोः षुक् ।
4-3-139 ओरञ् ।
4-3-140 अनुदात्तादेश्च ।
4-3-141 पलाशादिभ्यो वा ।
4-3-142 शम्याष्ट्लञ् ।
4-3-143 मयड्वैतयोर्भाषायामभक्ष्याच्छादनयोः ।
4-3-144 नित्यं वृद्धशरादिभ्यः ।
4-3-145 गोश्च पुरीषे ।
4-3-146 पिष्टाच्च ।
4-3-147 संज्ञायां कन् ।
4-3-148 व्रीहेः पुरोडाशे ।
4-3-149 असंज्ञायां तिलयवाभ्याम्‌ ।
4-3-150 द्व्यचश्छन्दसि ।
4-3-151 नोत्वद्वर्ध्रबिल्वात्‌ ।
4-3-152 तालादिभ्योऽण् ।
4-3-153 जातरूपेभ्यः परिमाणे ।
4-3-154 प्राणिरजतादिभ्योऽञ् ।
4-3-155 ञितश्च तत्प्रत्ययात्‌ ।
4-3-156 क्रीतवत्‌ परिमाणात्‌ ।
4-3-157 उष्ट्राद्वुञ् ।
4-3-158 उमोर्णयोर्वा ।
4-3-159 एण्या ढञ् ।
4-3-160 गोपयसोर्यत्‌ ।
4-3-161 द्रोश्च ।
4-3-162 माने वयः ।
4-3-163 फले लुक् ।
4-3-164 प्लक्षादिभ्योऽण् ।
4-3-165 जम्ब्वा वा ।
4-3-166 लुप् च ।
4-3-167 हरीतक्यादिभ्यश्च ।
4-3-168 कंसीयपरशव्ययोर्यञञौ लुक् च ।
4-4-1 प्राग्वहतेष्ठक् ।
4-4-2 तेन दीव्यति खनति जयति जितम् ।
4-4-3 संस्कृतम् ।
4-4-4 कुलत्थकोपधादण् ।
4-4-5 तरति ।
4-4-6 गोपुच्छाट्ठञ् ।
4-4-7 नौद्व्यचष्ठन् ।
4-4-8 चरति ।
4-4-9 आकर्षात् ष्ठल् ।
4-4-10 पर्पादिभ्यः ष्ठन् ।
4-4-11 श्वगणाट्ठञ्च ।
4-4-12 वेतनादिभ्यो जीवति ।
4-4-13 वस्नक्रयविक्रयाट्ठन् ।
4-4-14 आयुधाच्छ च ।
4-4-15 हरत्युत्सङ्गादिभ्यः ।
4-4-16 भस्त्राऽऽदिभ्यः ष्ठन् ।
4-4-17 विभाषा विवधवीवधात्‌ ।
4-4-18 अण् कुटिलिकायाः ।
4-4-19 निर्वृत्तेऽक्षद्यूतादिभ्यः ।
4-4-20 क्त्रेर्मम् नित्यं ।
4-4-21 अपमित्ययाचिताभ्यां कक्कनौ ।
4-4-22 संसृष्टे ।
4-4-23 चूर्णादिनिः ।
4-4-24 लवणाल्लुक् ।
4-4-25 मुद्गादण् ।
4-4-26 व्यञ्जनैरुपसिक्ते ।
4-4-27 ओजस्सहोऽम्भसा वर्तते ।
4-4-28 तत् प्रत्यनुपूर्वमीपलोमकूलम् ।
4-4-29 परिमुखं च ।
4-4-30 प्रयच्छति गर्ह्यम् ।
4-4-31 कुसीददशैकादशात्‌ ष्ठन्ष्ठचौ ।
4-4-32 उञ्छति ।
4-4-33 रक्षति ।
4-4-34 शब्ददर्दुरं करोति ।
4-4-35 पक्षिमत्स्यमृगान् हन्ति ।
4-4-36 परिपन्थं च तिष्ठति ।
4-4-37 माथोत्तरपदपदव्यनुपदं धावति ।
4-4-38 आक्रन्दाट्ठञ्च ।
4-4-39 पदोत्तरपदं गृह्णाति ।
4-4-40 प्रतिकण्ठार्थललामं च ।
4-4-41 धर्मं चरति ।
4-4-42 प्रतिपथमेति ठंश्च ।
4-4-43 समवायान् समवैति ।
4-4-44 परिषदो ण्यः ।
4-4-45 सेनाया वा ।
4-4-46 संज्ञायां ललाटकुक्कुट्यौ पश्यति ।
4-4-47 तस्य धर्म्यम् ।
4-4-48 अण् महिष्यादिभ्यः ।
4-4-49 ऋतोऽञ् ।
4-4-50 अवक्रयः ।
4-4-51 तदस्य पण्यम् ।
4-4-52 लवणाट्ठञ् ।
4-4-53 किशरादिभ्यः ष्ठन् ।
4-4-54 शलालुनोऽन्यतरस्याम् ।
4-4-55 शिल्पम्‌ ।
4-4-56 मड्डुकझर्झरादणन्यतरस्याम् ।
4-4-57 प्रहरणम् ।
4-4-58 परश्वधाट्ठञ्च ।
4-4-59 शक्तियष्ट्योरीकक् ।
4-4-60 अस्तिनास्तिदिष्टं मतिः ।
4-4-61 शीलम् ।
4-4-62 छत्रादिभ्यो णः ।
4-4-63 कर्माध्ययने वृत्तम् ।
4-4-64 बह्वच्पूर्वपदाट्ठच् ।
4-4-65 हितं भक्षाः ।
4-4-66 तदस्मै दीयते नियुक्तम् ।
4-4-67 श्राणामांसौदनाट्टिठन् ।
4-4-68 भक्तादणन्यतरस्याम् ।
4-4-69 तत्र नियुक्तः ।
4-4-70 अगारान्ताट्ठन् ।
4-4-71 अध्यायिन्यदेशकालात्‌ ।
4-4-72 कठिनान्तप्रस्तारसंस्थानेषु व्यवहरति ।
4-4-73 निकटे वसति ।
4-4-74 आवसथात् ष्ठल् ।
4-4-75 प्राग्घिताद्यत्‌ ।
4-4-76 तद्वहति रथयुगप्रासङ्गम् ।
4-4-77 धुरो यड्ढकौ ।
4-4-78 खः सर्वधुरात्‌ ।
4-4-79 एकधुराल्लुक् च ।
4-4-80 शकटादण् ।
4-4-81 हलसीराट्ठक् ।
4-4-82 संज्ञायां जन्याः ।
4-4-83 विध्यत्यधनुषा ।
4-4-84 धनगणं लब्धा ।
4-4-85 अन्नाण्णः ।
4-4-86 वशं गतः ।
4-4-87 पदमस्मिन् दृश्यम्‌ ।
4-4-88 मूलमस्याबर्हि ।
4-4-89 संज्ञायां धेनुष्या ।
4-4-90 गृहपतिना संयुक्ते ञ्यः ।
4-4-91 नौवयोधर्मविषमूलमूलसीतातुलाभ्यस्तार्यतुल्यप्राप्य\-
वध्यानाम्यसमसमितसम्मितेषु ।
4-4-92 धर्मपथ्यर्थन्यायादनपेते ।
4-4-93 छन्दसो निर्मिते ।
4-4-94 उरसोऽण् च ।
4-4-95 हृदयस्य प्रियः ।
4-4-96 बन्धने चर्षौ ।
4-4-97 मतजनहलात्‌ करणजल्पकर्षेषु ।
4-4-98 तत्र साधुः ।
4-4-99 प्रतिजनादिभ्यः खञ् ।
4-4-100 भक्ताण्णः ।
4-4-101 परिषदो ण्यः ।
4-4-102 कथाऽऽदिभ्यष्ठक् ।
4-4-103 गुडादिभ्यष्ठञ् ।
4-4-104 पथ्यतिथिवसतिस्वपतेर्ढञ् ।
4-4-105 सभाया यः ।
4-4-106 ढश्छन्दसि ।
4-4-107 समानतीर्थे वासी ।
4-4-108 समानोदरे शयित ओ चोदात्तः ।
4-4-109 सोदराद्यः ।
4-4-110 भवे छन्दसि ।
4-4-111 पाथोनदीभ्यां ड्यण् ।
4-4-112 वेशन्तहिमवद्भ्यामण् ।
4-4-113 स्रोतसो विभाषा ड्यड्ड्यौ ।
4-4-114 सगर्भसयूथसनुताद्यन् ।
4-4-115 तुग्राद्घन् ।
4-4-116 अग्राद्यत्‌ ।
4-4-117 घच्छौ च ।
4-4-118 समुद्राभ्राद्घः ।
4-4-119 बर्हिषि दत्तम् ।
4-4-120 दूतस्य भागकर्मणी ।
4-4-121 रक्षोयातूनां हननी ।
4-4-122 रेवतीजगतीहविष्याभ्यः प्रशस्ये ।
4-4-123 असुरस्य स्वम् ।
4-4-124 मायायामण् ।
4-4-125 तद्वानासामुपधानो मन्त्र इतीष्टकासु लुक् च मतोः ।
4-4-126 अश्विमानण् ।
4-4-127 वयस्यासु मूर्ध्नो मतुप्‌ ।
4-4-128 मत्वर्थे मासतन्वोः ।
4 4-129 मधोर्ञ च ।
4-4-130 ओजसोऽहनि यत्खौ ।
4-4-131 वेशोयशआदेर्भगाद्यल् ।
4-4-132 ख च ।
4-4-133 पूर्वैः कृतमिनियौ च ।
4-4-134 अद्भिः संस्कृतम् ।
4-4-135 सहस्रेण संमितौ घः ।
4-4-136 मतौ च ।
4-4-137 सोममर्हति यः ।
4-4-138 मये च ।
4-4-139 मधोः ।
4-4-140 वसोः समूहे च ।
4-4-141 नक्षत्राद्घः ।
4-4-142 सर्वदेवात्‌ तातिल् ।
4-4-143 शिवशमरिष्टस्य करे ।
4-4-144 भावे च ।

Chapter -5

5-1-1 प्राक् क्रीताच्छः ।
5-1-2 उगवादिभ्योऽत्‌ ।
5-1-3 कम्बलाच्च संज्ञायाम् ।
5-1-4 विभाषा हविरपूपादिभ्यः ।
5-1-5 तस्मै हितम् ।
5-1-6 शरीरावयवाद्यत्‌ ।
5-1-7 खलयवमाषतिलवृषब्रह्मणश्च ।
5-1-8 अजाविभ्यां थ्यन् ।
5-1-9 आत्मन्विश्वजनभोगोत्तरपदात्‌ खः ।
5-1-10 सर्वपुरुषाभ्यां णढञौ ।
5-1-11 माणवचरकाभ्यां खञ् ।
5-1-12 तदर्थं विकृतेः प्रकृतौ ।
5-1-13 छदिरुपधिबलेः ढञ् ।
5-1-14 ऋषभोपानहोर्ञ्यः ।
5-1-15 चर्म्मणोऽञ् ।
5-1-16 तदस्य तदस्मिन् स्यादिति ।
5-1-17 परिखाया ढञ् ।
5-1-18 प्राग्वतेष्ठञ् ।
5-1-19 आर्हादगोपुच्छसंख्यापरिमाणाट्ठक् ।
5-1-20 असमासे निष्कादिभ्यः ।
5-1-21 शताच्च ठन्यतावशते ।
5-1-22 संख्याया अतिशदन्तायाः कन् ।
5-1-23 वतोरिड्वा ।
5-1-24 विंशतित्रिंशद्भ्यां ड्वुन्नसंज्ञायाम्‌ ।
5-1-25 कंसाट्टिठन् ।
5-1-26 शूर्पादञन्यतरस्याम् ।
5-1-27 शतमानविंशतिकसहस्रवसनादण् ।
5-1-28 अध्यर्धपूर्वद्विगोर्लुगसंज्ञायाम् ।
5-1-29 विभाषा कार्षापणसहस्राभ्याम् ।
5-1-30 द्वित्रिपूर्वान्निष्कात्‌ ।
5-1-31 बिस्ताच्च ।
5-1-32 विंशतिकात्‌ खः ।
5-1-33 खार्या ईकन् ।
5-1-34 पणपादमाषशतादत्‌ ।
5-1-35 शाणाद्वा ।
5-1-36 द्वित्रिपूर्वादण् च ।
5-1-37 तेन क्रीतम् ।
5-1-38 तस्य निमित्तं संयोगोत्पातौ ।
5-1-39 गोद्व्यचोरसंख्यापरिमाणाश्वादेर्यत्‌ ।
5-1-40 पुत्राच्छ च ।
5-1-41 सर्वभूमिपृथिवीभ्यामणञौ ।
5-1-42 तस्येश्वरः ।
5-1-43 तत्र विदित इति च ।
5-1-44 लोकसर्वलोकाट्ठञ् ।
5-1-45 तस्य वापः ।
5-1-46 पात्रात् ष्ठन् ।
5-1-47 तदस्मिन् वृद्ध्यायलाभशुल्कोपदा दीयते ।
5-1-48 पूरणार्धाट्ठन् ।
5-1-49 भागाद्यच्च ।
5-1-50 तद्धरति वहत्यावहति भाराद्वंशादिभ्यः ।
5-1-51 वस्नद्रव्याभ्यां ठन्कनौ ।
5-1-52 सम्भवत्यवहरति पचति ।
5-1-53 आढकाचितपात्रात्‌ खोऽन्यतरयाम् ।
5-1-54 द्विगोष्ठंश्च ।
5-1-55 कुलिजाल्लुक्खौ च ।
5-1-56 सोऽस्यांशवस्नभृतयः ।
5-1-57 तदस्य परिमाणम् ।
5-1-58 संख्यायाः संज्ञासंघसूत्राध्ययनेषु ।
5-1-59 पङ्क्तिविंशतित्रिंशत्चत्वारिंशत्पञ्चाशत्षष्टि\-
सप्तत्यशीतिनवतिशतम् ।
5-1-60 पञ्चद्दशतौ वर्गे वा ।
5-1-61 सप्तनोऽञ् छन्दसि ।
5-1-62 त्रिंशच्चत्वारिंशतोर्ब्राह्मणे संज्ञायां डण् ।
5-1-63 तद् अर्हति ।
5-1-64 छेदादिभ्यो नित्यम् ।
5-1-65 शीर्षच्छेदाद्यच्च ।
5-1-66 दण्डादिभ्यः ।
5-1-67 छन्दसि च ।
5-1-68 पात्राद्घंश्च ।
5-1-69 कडङ्गरदक्षिणाच्छ च ।
5-1-70 स्थालीबिलात्‌ ।
5-1-71 यज्ञर्त्विग्भ्यां घखञौ ।
5-1-72 पारायणतुरायणचान्द्रायणं वर्तयति ।
5-1-73 संशयमापन्नः ।
5-1-74 योजनं गच्छति ।
5-1-75 पथः ष्कन् ।
5-1-76 पन्थो ण नित्यम् ।
5-1-77 उत्तरपथेनाहृतं च ।
5-1-78 कालात्‌ ।
5-1-79 तेन निर्वृत्तम् ।
5-1-80 तमधीष्टो भृतो भूतो भावी ।
5-1-81 मासाद्वयसि यत्खञौ ।
5-1-82 द्विगोर्यप्‌ ।
5-1-83 षण्मासाण्ण्यच्च ।
5-1-84 अवयसि ठंश्च ।
5-1-85 समायाः खः ।
5-1-86 द्विगोर्वा ।
5-1-87 रात्र्यहस्संवत्सराच्च ।
5-1-88 वर्षाल्लुक् च ।
5-1-89 चित्तवति नित्यम् ।
5-1-90 षष्टिकाः षष्टिरात्रेण पच्यन्ते ।
5-1-91 वत्सरान्ताच्छश्छन्दसि ।
5-1-92 सम्परिपूर्वात्‌ ख च ।
5-1-93 तेन परिजय्यलभ्यकार्यसुकरम् ।
5-1-94 तदस्य ब्रह्मचर्यम् ।
5-1-95 तस्य च दक्षिणा यज्ञाख्येभ्यः ।
5-1-96 तत्र च दीयते कार्यं भववत्‌ ।
5-1-97 व्युष्टादिभ्योऽण् ।
5-1-98 तेन यथाकथाचहस्ताभ्यां णयतौ ।
5-1-99 सम्पादिनि ।
5-1-100 कर्मवेषाद्यत् ।
5-1-101 तस्मै प्रभवति संतापादिभ्यः ।
5-1-102 योगाद्यच्च ।
5-1-103 कर्मण उकञ् ।
5-1-104 समयस्तदस्य प्राप्तम् ।
5-1-105 ऋतोरण् ।
5-1-106 छन्दसि घस् ।
5-1-107 कालाद्यत्‌ ।
5-1-108 प्रकृष्टे ठञ् ।
5-1-109 प्रयोजनम् ।
5-1-110 विशाखाऽऽषाढादण् मन्थदण्डयोः ।
5-1-111 अनुप्रवचनादिभ्यश्छः ।
5-1-112 समापनात्‌ सपूर्वपदात्‌ ।
5-1-113 ऐकागारिकट् चौरे ।
5-1-114 आकालिकडाद्यन्तवचने ।
5-1-115 तेन तुल्यं क्रिया चेद्वतिः ।
5-1-116 तत्र तस्येव ।
5-1-117 तदर्हम् ।
5-1-118 उपसर्गाच्छन्दसि धात्वर्थे ।
5-1-119 तस्य भावस्त्वतलौ ।
5-1-120 आ च त्वात्‌ ।
5-1-121 न – नञ्पूर्वात्तत्पुरुषादचतुरसंगतलवणवटयुधकतर- सलसेभ्यः ।
5-1-122 पृथ्वादिभ्य इमनिज्वा ।
5-1-123 वर्णदृढादिभ्यः ष्यञ् च ।
5-1-124 गुणवचनब्राह्मणादिभ्यः कर्मणि च ।
5-1-125 स्तेनाद्यन्नलोपश्च ।
5-1-126 सख्युर्यः ।
5-1-127 कपिज्ञात्योर्ढक् ।
5-1-128 पत्यन्तपुरोहितादिभ्यो यक् ।
5-1-129 प्राणभृज्जातिवयोवचनोद्गात्रादिभ्योऽञ् ।
5-1-130 हायनान्तयुवादिभ्योऽण् ।
5-1-131 इगन्ताच्च लघुपूर्वात्‌ ।
5-1-132 योपधाद्गुरूपोत्तमाद्वुञ् ।
5-1-133 द्वंद्वमनोज्ञादिभ्यश्च ।
5-1-134 गोत्रचरणाच्श्लाघाऽत्याकारतदवेतेषु ।
5-1-135 होत्राभ्यश्छः ।
5-1-136 ब्रह्मणस्त्वः ।
5-2-1 धान्यानां भवने क्षेत्रे खञ् ।
5-2-2 व्रीहिशाल्योर्ढक् ।
5-2-3 यवयवकषष्टिकादत्‌ ।
5-2-4 विभाषा तिलमाषोमाभङ्गाऽणुभ्यः ।
5-2-5 सर्वचर्मणः कृतः खखञौ ।
5-2-6 यथामुखसंमुखस्य दर्शनः खः ।
5-2-7 तत्सर्वादेः पथ्यङ्गकर्मपत्रपात्रं व्याप्नोति ।
5-2-8 आप्रपदं प्राप्नोति ।
5-2-9 अनुपदसर्वान्नायानयं बद्धाभक्षयतिनेयेषु ।
5-2-10 परोवरपरम्परपुत्रपौत्रमनुभवति ।
5-2-11 अवारपारात्यन्तानुकामं गामी ।
5-2-12 समांसमां विजायते ।
5-2-13 अद्यश्वीनाऽवष्टब्धे ।
5-2-14 आगवीनः ।
5-2-15 अनुग्वलंगामी ।
5-2-16 अध्वनो यत्खौ ।
5-2-17 अभ्यमित्राच्छ च ।
5-2-18 गोष्ठात्‌ खञ् भूतपूर्वे ।
5-2-19 अश्वस्यैकाहगमः ।
5-2-20 शालीनकौपीने अधृष्टाकार्ययोः ।
5-2-21 व्रातेन जीवति ।
5-2-22 साप्तपदीनं सख्यम् ।
5-2-23 हैयंगवीनं संज्ञायाम् ।
5-2-24 तस्य पाकमूले पील्वदिकर्णादिभ्यः कुणब्जाहचौ ।
5-2-25 पक्षात्तिः ।
5-2-26 तेन वित्तश्चुञ्चुप्चणपौ ।
5-2-27 विनञ्भ्यां नानाञौ नसह ।
5-2-28 वेः शालच्छङ्कटचौ ।
5-2-29 सम्प्रोदश्च कटच् ।
5-2-30 अवात्‌ कुटारच्च ।
5-2-31 नते नासिकायाः संज्ञायां टीटञ्नाटज्भ्राटचः ।
5-2-32 नेर्बिडज्बिरीसचौ ।
5-2-33 इनच्पिटच्चिकचि च ।
5-2-34 उपाधिभ्यां त्यकन्नासन्नारूढयोः ।
5-2-35 कर्मणि घटोऽठच् ।
5-2-36 तदस्य संजातं तारकाऽऽदिभ्य इतच् ।
5-2-37 प्रमाणे द्वयसज्दघ्नञ्मात्रचः ।
5-2-38 पुरुषहस्तिभ्यामण् च ।
5-2-39 यद्तदेतेभ्यः परिमाणे वतुप्‌ ।
5-2-40 किमिदंभ्यां वो घः ।
5-2-41 किमः संख्यापरिमाणे डति च ।
5-2-42 संख्याया अवयवे तयप्‌ ।
5-2-43 द्वित्रिभ्यां तयस्यायज्वा ।
5-2-44 उभादुदात्तो नित्यम् ।
5-2-45 तदस्मिन्नधिकमिति दशान्ताड्डः ।
5-2-46 शदन्तविंशतेश्च ।
5-2-47 संख्याया गुणस्य निमाने मयट् ।
5-2-48 तस्य पूरणे डट् ।
5-2-49 नान्तादसंख्याऽऽदेर्मट् ।
5-2-50 थट् च च्छन्दसि ।
5-2-51 षट्कतिकतिपयचतुरां थुक् ।
5-2-52 बहुपूगगणसंघस्य तिथुक् ।
5-2-53 वतोरिथुक् ।
5-2-54 द्वेस्तीयः ।
5-2-55 त्रेः सम्प्रसारणम् च ।
5-2-56 विंशत्यादिभ्यस्तमडन्यतरस्याम् ।
5-2-57 नित्यं शतादिमासार्धमाससंवत्सराच्च ।
5-2-58 षष्ट्यादेश्चासंख्याऽऽदेः ।
5-2-59 मतौ च्छः सूक्तसाम्नोः ।
5-2-60 अध्यायानुवाकयोर्लुक् ।
5-2-61 विमुक्तादिभ्योऽण् ।
5-2-62 गोषदादिभ्यो वुन् ।
5-2-63 तत्र कुशलः पथः ।
5-2-64 आकर्षादिभ्यः कन् ।
5-2-65 धनहिरण्यात्‌ कामे ।
5-2-66 स्वाङ्गेभ्यः प्रसिते ।
5-2-67 उदराट्ठगाद्यूने ।
5-2-68 सस्येन परिजातः ।
5-2-69 अंशं हारी ।
5-2-70 तन्त्रादचिरापहृते ।
5-2-71 ब्राह्मणकोष्णिके संज्ञायाम् ।
5-2-72 शीतोष्णाभ्यां कारिणि ।
5-2-73 अधिकम् ।
5-2-74 अनुकाभिकाभीकः कमिता ।
5-2-75 पार्श्वेनान्विच्छति ।
5-2-76 अयःशूलदण्डाजिनाभ्यां ठक्ठञौ ।
5-2-77 तावतिथं ग्रहणमिति लुग्वा ।
5-2-78 स एषां ग्रामणीः ।
5-2-79 शृङ्खलमस्य बन्धनं करभे ।
5-2-80 उत्क उन्मनाः ।
5-2-81 कालप्रयोजनाद्रोगे ।
5-2-82 तदस्मिन्नन्नं प्राये संज्ञायाम्‌ ।
5-2-83 कुल्माषादञ् ।
5-2-84 श्रोत्रियंश्छन्दोऽधीते ।
5-2-85 श्राद्धमनेन भुक्तमिनिठनौ ।
5-2-86 पूर्वादिनिः ।
5-2-87 सपूर्वाच्च ।
5-2-88 इष्टादिभ्यश्च ।
5-2-89 छन्दसि परिपन्थिपरिपरिणौ पर्यवस्थातरि ।
5-2-90 अनुपद्यन्वेष्टा ।
5-2-91 साक्षाद्द्रष्टरि संज्ञायाम् ।
5-2-92 क्षेत्रियच् परक्षेत्रे चिकित्स्यः ।
5-2-93
इन्द्रियमिन्द्रलिंगमिन्द्रदृष्टमिन्द्रसृष्टमिन्द्रजुष्टम्\-
इन्द्रदत्तमिति वा ।
5-2-94 तदस्यास्त्यस्मिन्निति मतुप्‌ ।
5-2-95 रसादिभ्यश्च ।
5-2-96 प्राणिस्थादातो लजन्यतरस्याम् ।
5-2-97 सिध्मादिभ्यश्च ।
5-2-98 वत्सांसाभ्यां कामबले ।
5-2-99 फेनादिलच् च ।
5-2-100 लोमादिपामादिपिच्छादिभ्यः शनेलचः ।
5-2-101 प्रज्ञाश्रद्धाऽर्चावृत्तिभ्यो णः ।
5-2-102 तपःसहस्राभ्यां विनीनी ।
5-2-103 अण् च ।
5-2-104 सिकताशर्कराभ्यां च ।
5-2-105 देशे लुबिलचौ च ।
5-2-106 दन्त उन्नत उरच् ।
5-2-107 ऊषसुषिमुष्कमधो रः ।
5-2-108 द्युद्रुभ्यां मः ।
5-2-109 केशाद्वोऽन्यतरस्याम् ।
5-2-110 गाण्ड्यजगात्‌ संज्ञायाम् ।
5-2-111 काण्डाण्डादीरन्नीरचौ ।
5-2-112 रजःकृष्यासुतिपरिषदो वलच् ।
5-2-113 दन्तशिखात्‌ संज्ञायाम् ।
5-2-114 ज्योत्स्नातमिस्राशृङ्गिणोजस्विन्नूर्जस्वलगोमिन्\-
मलिनमलीमसाः ।
5-2-115 अत इनिठनौ ।
5-2-116 व्रीह्यादिभ्यश्च ।
5-2-117 तुन्दादिभ्य इलच् च ।
5-2-118 एकगोपूर्वाट्ठञ् नित्यम् ।
5-2-119 शतसहस्रान्ताच्च निष्कात्‌ ।
5-2-120 रूपादाहतप्रशंसयोरप्‌ ।
5-2-121 अस्मायामेधास्रजो विनिः ।
5-2-122 बहुलं छन्दसि ।
5-2-123 ऊर्णाया युस् ।
5-2-124 वाचो ग्मिनिः ।
5-2-125 आलजाटचौ बहुभाषिणि ।
5-2-126 स्वामिन्नैश्वर्ये ।
5-2-127 अर्शआदिभ्योऽच् ।
5-2-128 द्वंद्वोपतापगर्ह्यात्‌ प्राणिस्थादिनिः ।
5-2-129 वातातिसाराभ्यां कुक् च ।
5-2-130 वयसि पूरणात्‌ ।
5-2-131 सुखादिभ्यश्च ।
5-2-132 धर्मशीलवर्णान्ताच्च ।
5-2-133 हस्ताज्जातौ ।
5-2-134 वर्णाद्ब्रह्मचारिणि ।
5-2-135 पुष्करादिभ्यो देशे ।
5-2-136 बलादिभ्यो मतुबन्यतरस्याम् ।
5-2-137 संज्ञायां मन्माभ्याम्.ह् ।
5-2-138 कंशंभ्यां बभयुस्तितुतयसः ।
5-2-139 तुन्दिवलिवटेर्भः ।
5-2-140 अहंशुभमोर्युस् ।
5-3-1 प्राग्दिशो विभक्तिः ।
5-3-2 किंसर्वनामबहुभ्योऽद्व्यादिभ्यः ।
5-3-3 इदम इश् ।
5-3-4 एतेतौ रथोः ।
5-3-5 एतदोऽश् ।
5-3-6 सर्वस्य सोऽन्यतरस्यां दि ।
5-3-7 पञ्चम्यास्तसिल् ।
5-3-8 तसेश्च ।
5-3-9 पर्यभिभ्यां च ।
5-3-10 सप्तम्यास्त्रल् ।
5-3-11 इदमो हः ।
5-3-12 किमोऽत्‌ ।
5-3-13 वा ह च च्छन्दसि ।
5-3-14 इतराभ्योऽपि दृश्यन्ते ।
5-3-15 सर्वैकान्यकिंयत्तदः काले दा ।
5-3-16 इदमो र्हिल् ।
5-3-17 अधुना ।
5-3-18 दानीं च ।
5-3-19 तदो दा च ।
5-3-20 तयोर्दार्हिलौ च च्छन्दसि ।
5-3-21 अनद्यतने र्हिलन्यतरस्याम् ।
5-3-22 सद्यःपरुत्परार्यैषमःपरेद्यव्यद्यपूर्वेद्युरन्येद्युर्\-
अन्यतरेद्युरितरेद्युरपरेद्युरधरेद्युरुभयेद्युरुत्तरेद्युः ।
5-3-23 प्रकारवचने थाल् ।
5-3-24 इदमस्थमुः ।
5-3-25 किमश्च ।
5-3-26 था हेतौ च च्छन्दसि ।
5-3-27 दिक्‌शब्देभ्यः सप्तमीपञ्चमीप्रथमाभ्यो
दिग्देशकालेष्वस्तातिः ।
5-3-28 दक्षिणोत्तराभ्यामतसुच् ।
5-3-29 विभाषा परावराभ्याम् ।
5-3-30 अञ्चेर्लुक् ।
5-3-31 उपर्युपरिष्टात्‌ ।
5-3-32 पश्चात्‌ ।
5-3-33 पश्च पश्चा च च्छन्दसि ।
5-3-34 उत्तराधरदक्षिणादातिः ।
5-3-35 एनबन्यतरस्यामदूरेऽपञ्चम्याः ।
5-3-36 दक्षिणादाच् ।
5-3-37 आहि च दूरे ।
5-3-38 उत्तराच्च ।
5-3-39 पूर्वाधरावराणामसि पुरधवश्चैषाम्‌ ।
5-3-40 अस्ताति च ।
5-3-41 विभाषाऽवरस्य ।
5-3-42 संख्याया विधाऽर्थे धा ।
5-3-43 अधिकरणविचाले च ।
5-3-44 एकाद्धो ध्यमुञन्यारयाम् ।
5-3-45 द्वित्र्योश्च धमुञ् ।
5-3-46 एधाच्च ।
5-3-47 याप्ये पाशप्‌ ।
5-3-48 पूरणाद्भागे तीयादन् ।
5-3-49 प्रागेकादशभ्योऽच्छन्दसि ।
5-3-50 षष्ठाष्टमाभ्यां ञ च ।
5-3-51 मानपश्वङ्गयोः कन्लुकौ च ।
5-3-52 एकादाकिनिच्चासहाये ।
5-3-53 भूतपूर्वे चरट् ।
5-3-54 षष्ठ्या रूप्य च ।
5-3-55 अतिशायने तमबिष्ठनौ ।
5-3-56 तिङश्च ।
5-3-57 द्विवचनविभज्योपपदे तरबीयसुनौ ।
5-3-58 अजादी गुणवचनादेव ।
5-3-59 तुश्छन्दसि ।
5-3-60 प्रशस्यस्य श्रः ।
5-3-61 ज्य च ।
5-3-62 वृद्धस्य च ।
5-3-63 अन्तिकबाढयोर्नेदसाधौ ।
5-3-64 युवाल्पयोः कनन्यतरस्याम् ।
5-3-65 विन्मतोर्लुक् ।
5-3-66 प्रशंसायां रूपप्‌ ।
5-3-67 ईषदसमाप्तौ कल्पब्देश्यदेशीयरः ।
5-3-68 विभाषा सुपो बहुच् पुरस्तात्तु ।
5-3-69 प्रकारवचने जातीयर्।
5-3-70 प्रागिवात्कः ।
5-3-71 अव्ययसर्वनाम्नामकच् प्राक् टेः ।
5-3-72 कस्य च दः ।
5-3-73 अज्ञाते ।
5-3-74 कुत्सिते ।
5-3-75 संज्ञायां कन् ।
5-3-76 अनुकम्पायाम् ।
5-3-77 नीतौ च तद्युक्तात्‌ ।
5-3-78 बह्वचो मनुष्यनाम्नष्ठज्वा ।
5-3-79 घनिलचौ च ।
5-3-80 प्राचामुपादेरडज्वुचौ च ।
5-3-81 जातिनाम्नः कन् ।
5-3-82 अजिनान्तस्योत्तरपदलोपश्च ।
5-3-83 ठाजादावूर्ध्वं द्वितीयादचः ।
5-3-84 शेवलसुपरिविशालवरुणार्यमादीनां तृतीयात्‌ ।
5-3-85 अल्पे ।
5-3-86 ह्रस्वे ।
5-3-87 संज्ञायां कन् ।
5-3-88 कुटीशमीशुण्डाभ्यो रः ।
5-3-89 कुत्वा डुपच् ।
5-3-90 कासूगोणीभ्यां ष्टरच् ।
5-3-91 वत्सोक्षाश्वर्षभेभ्यश्च तनुत्वे ।
5-3-92 किंयत्तदो निर्द्धारणे द्वयोरेकस्य डतरच् ।
5-3-93 वा बहूनां जातिपरिप्रश्ने डतमच् ।
5-3-94 एकाच्च प्राचाम् ।
5-3-95 अवक्षेपणे कन् ।
5-3-96 इवे प्रतिकृतौ ।
5-3-97 संज्ञायां च ।
5-3-98 लुम्मनुष्ये ।
5-3-99 जीविकाऽर्थे चापण्ये ।
5-3-100 देवपथादिभ्यश्च ।
5-3-101 वस्तेर्ढञ् ।
5-3-102 शिलाया ढः ।
5-3-103 शाखाऽऽदिभ्यो यत्‌ ।
5-3-104 द्रव्यं च भव्ये ।
5-3-105 कुशाग्राच्छः ।
5-3-106 समासाच्च तद्विषयात्‌ ।
5-3-107 शर्कराऽऽदिभ्योऽण् ।
5-3-108 अङ्गुल्यादिभ्यष्ठक् ।
5-3-109 एकशालायाष्ठजन्यतरस्याम् ।
5-3-110 कर्कलोहितादीकक् ।
5-3-111 प्रत्नपूर्वविश्वेमात्थाल् छन्दसि ।
5-3-112 पूगाञ्ञ्योऽग्रामणीपूर्वात्‌ ।
5-3-113 व्रातच्फञोरस्त्रियाम् ।
5-3-114 आयुधजीविसंघाञ्ञ्यड्वाहीकेष्वब्राह्मणराजन्यात्‌ ।
5-3-115 वृकाट्टेण्यण् ।
5-3-116 दामन्यादित्रिगर्तषष्ठाच्छः ।
5-3-117 पर्श्वादियौधेयादिभ्यामणञौ ।
5-3-118
अभिजिद्विदभृच्छालावच्छिखावच्छमीवदूर्णावच्छ्रुमदणो
यञ् ।
5-3-119 ञ्य्आदयस्तद्राजाः ।
5-4-1 पादशतस्य संख्याऽऽदेर्वीप्सायां वुन् लोपश्च ।
5-4-2 दण्डव्यवसर्गयोश्च ।
5-4-3 स्थूलादिभ्यः प्रकारवचने कन् ।
5-4-4 अनत्यन्तगतौ क्तात्‌ ।
5-4-5 न सामिवचने ।
5-4-6 बृहत्या आच्छादने ।
5-4-7 अषडक्षाशितङ्ग्वलंकर्मालम्पुरुषाध्युत्तरपदात्‌
खः ।
5-4-8 विभाषा अञ्चेरदिक्स्त्रियाम् ।
5-4-9 जात्यन्ताच्छ बन्धुनि ।
5-4-10 स्थानान्ताद्विभाषा सस्थानेनेति चेत्‌ ।
5-4-11 किमेत्तिङव्ययघादाम्वद्रव्यप्रकर्षे ।
5-4-12 अमु च च्छन्दसि ।
5-4-13 अनुगादिनष्ठक् ।
5-4-14 णचः स्त्रियामञ् ।
5-4-15 अणिनुणः ।
5-4-16 विसारिणो मत्स्ये ।
5-4-17 संख्यायाः क्रियाऽभ्यावृत्तिगणने कृत्वसुच् ।
5-4-18 द्वित्रिचतुर्भ्यः सुच् ।
5-4-19 एकस्य सकृच्च ।
5-4-20 विभाषा बहोर्धाऽविप्रकृष्टकाले ।
5-4-21 तत्प्रकृतवचने मयट् ।
5-4-22 समूहवच्च बहुषु ।
5-4-23 अनन्तावसथेतिहभेषजाञ्ञ्यः ।
5-4-24 देवतान्तात्तादर्थ्ये यत्‌ ।
5-4-25 पादार्घाभ्यां च ।
5-4-26 अतिथेर्ञ्यः ।
5-4-27 देवात्तल् ।
5-4-28 अवेः कः ।
5-4-29 यावादिभ्यः कन् ।
5-4-30 लोहितान्मणौ ।
5-4-31 वर्णे चानित्ये ।
5-4-32 रक्ते ।
5-4-33 कालाच्च ।
5-4-34 विनयादिभ्यष्ठक् ।
5-4-35 वाचो व्याहृतार्थायाम् ।
5-4-36 तद्युक्तात्‌ कर्मणोऽण् ।
5-4-37 ओषधेरजातौ ।
5-4-38 प्रज्ञादिभ्यश्च ।
5-4-39 मृदस्तिकन् ।
5-4-40 सस्नौ प्रशंसायाम् ।
5-4-41 वृकज्येष्ठाभ्यां तिल्तातिलौ च च्छन्दसि ।
5-4-42 बह्वल्पार्थाच्छस् कारकादन्यतरस्याम् ।
5-4-43 संख्यैकवचनाच्च वीप्सायाम् ।
5-4-44 प्रतियोगे पञ्चम्यास्तसिः ।
5-4-45 अपादाने चाहीयरुहोः ।
5-4-46 अतिग्रहाव्यथनक्षेपेष्वकर्तरि तृतीयायाः ।
5-4-47 हीयमानपापयोगाच्च ।
5-4-48 षष्ठ्या व्याश्रये ।
5-4-49 रोगाच्चापनयने ।
5-4-50 अभूततद्भावे कृभ्वस्तियोगे सम्पद्यकर्तरि च्विः ।
5-4-51 अरुर्मनश्चक्षुश्चेतोरहोरजसां लोपश्च ।
5-4-52 विभाषा साति कार्त्स्न्ये ।
5-4-53 अभिविधौ सम्पदा च ।
5-4-54 तदधीनवचने ।
5-4-55 देये त्रा च ।
5-4-56 देवमनुष्यपुरुषमर्त्येभ्यो द्वितीयासप्तम्योर्बहुलम् ।
5-4-57 अव्यक्तानुकरणाद्द्व्यजवरार्धादनितौ डाच् ।
5-4-58 कृञो द्वितीयतृतीयशम्बबीजात्‌ कृषौ ।
5-4-59 संख्यायाश्च गुणान्तायाः ।
5-4-60 समयाच्च यापनायाम् ।
5-4-61 सपत्त्रनिष्पत्रादतिव्यथने ।
5-4-62 निष्कुलान्निष्कोषणे ।
5-4-63 सुखप्रियादानुलोम्ये ।
5-4-64 दुःखात्‌ प्रातिलोम्ये ।
5-4-65 शूलात्‌ पाके ।
5-4-66 सत्यादशपथे ।
5-4-67 मद्रात्‌ परिवापणे ।
5-4-68 समासान्ताः ।
5-4-69 न पूजनात्‌ ।
5-4-70 किमः क्षेपे ।
5-4-71 नञस्तत्पुरुषात्‌ ।
5-4-72 पथो विभाषा ।
5-4-73 बहुव्रीहौ संख्येये डजबहुगणात्‌ ।
5-4-74 ऋक्पूरप्धूःपथामानक्षे ।
5-4-75 अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः ।
5-4-76 अक्ष्णोऽदर्शनात्‌ ।
5-4-77 अचतुरविचतुरसुचतुरस्त्रीपुंसधेन्वनडुहर्क्साम\-
वाङ्मनसाक्षिभ्रुवदारगवोर्वष्ठीवपदष्ठीवनक्तंदिव\-
रत्रिंदिवाहर्दिवसरजसनिःश्रेयसपुरुषायुषद्व्यायुष\- त्र्यायुषर्ग्यजुषजातोक्षमहोक्षवृद्धोक्षोपशुनगोष्ठश्वाः ।
5-4-78 ब्रह्महस्तिभ्याम् वर्च्चसः ।
5-4-79 अवसमन्धेभ्यस्तमसः ।
5-4-80 श्वसो वसीयःश्रेयसः ।
5-4-81 अन्ववतप्ताद्रहसः ।
5-4-82 प्रतेरुरसः सप्तमीस्थात्‌ ।
5-4-83 अनुगवमायामे ।
5-4-84 द्विस्तावा त्रिस्तावा वेदिः ।
5-4-85 उपसर्गादध्वनः ।
5-4-86 तत्पुरुषस्याङ्गुलेः संख्याऽव्ययादेः ।
5-4-87 अहस्सर्वैकदेशसंख्यातपुण्याच्च रात्रेः ।
5-4-88 अह्नोऽह्न एतेभ्यः ।
5-4-89 न संख्याऽऽदेः समाहारे ।
5-4-90 उत्तमैकाभ्यां च ।
5-4-91 राजाऽहस्सखिभ्यष्टच्‌ ।
5-4-92 गोरतद्धितलुकि ।
5-4-93 अग्राख्यायामुरसः ।
5-4-94 अनोऽश्मायस्सरसाम् जातिसंज्ञयोः ।
5-4-95 ग्रामकौटाभ्यां च तक्ष्णः ।
5-4-96 अतेः शुनः ।
5-4-97 उपमानादप्राणिषु ।
5-4-98 उत्तरमृगपूर्वाच्च सक्थ्नः ।
5-4-99 नावो द्विगोः ।
5-4-100 अर्धाच्च ।
5-4-101 खार्याः प्राचाम् ।
5-4-102 द्वित्रिभ्यामञ्जलेः ।
5-4-103 अनसन्तान्नपुंसकाच्छन्दसि ।
5-4-104 ब्रह्मणो जानपदाख्यायाम् ।
5-4-105 कुमहद्भ्यामन्यतरस्याम्‌ ।
5-4-106 द्वंद्वाच्चुदषहान्तात् समाहारे ।
5-4-107 अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः ।
5-4-108 अनश्च ।
5-4-109 नपुंसकादन्यतर्अस्याम् ।
5-4-110 नदीपौर्णमास्याग्रहायणीभ्यः ।
5-4-111 झयः ।
5-4-112 गिरेश्च सेनकस्य ।
5-4-113 बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात्‌ षच् ।
5-4-114 अङ्गुलेर्दारुणि ।
5-4-115 द्वित्रिभ्यां ष मूर्ध्नः ।
5-4-116 अप् पूरणीप्रमाण्योः ।
5-4-117 अन्तर्बहिर्भ्यां च लोम्नः ।
5-4-118 अञ्नासिकायाः संज्ञायां नसं चास्थूलात्‌ ।
5-4-119 उपसर्गाच्च ।
5-4-120 सुप्रातसुश्वसुदिवशारिकुक्षचतुरश्रैणीपदाजपद\-
प्रोष्ठपदाः ।
5-4-121 नञ्दुःसुभ्यो हलिसक्थ्योरन्यतरस्याम् ।
5-4-122 नित्यमसिच् प्रजामेधयोः ।
5-4-123 बहुप्रजाश्छन्दसि ।
5-4-124 धर्मादनिच् केवलात्‌ ।
5-4-125 जम्भा सुहरिततृणसोमेभ्यः ।
5-4-126 दक्षिणेर्मा लुब्धयोगे ।
5-4-127 इच् कर्मव्यतिहारे ।
5-4-128 द्विदण्ड्यादिभ्यश्च ।
5-4-129 प्रसम्भ्यां जानुनोर्ज्ञुः ।
5-4-130 ऊर्ध्वाद्विभाषा ।
5-4-131 ऊधसोऽनङ् ।
5-4-132 धनुषश्च ।
5-4-133 वा संज्ञायाम् ।
5-4-134 जायाया निङ् ।
5-4-135 गन्धस्येदुत्पूतिसुसुरभिभ्यः ।
5-4-136 अल्पाख्यायाम् ।
5-4-137 उपमानाच्च ।
5-4-138 पादस्य लोपोऽहस्त्यादिभ्यः ।
5-4-139 कुम्भपदीषु च ।
5-4-140 संख्यासुपूर्वस्य ।
5-4-141 वयसि दन्तस्य दतृ ।
5-4-142 छन्दसि च ।
5-4-143 स्त्रियां संज्ञायाम् ।
5-4-144 विभाषा श्यावारोकाभ्याम् ।
5-4-145 अग्रान्तशुद्धशुभ्रवृषवराहेभ्यश्च ।
5-4-146 ककुदस्यावस्थायां लोपः ।
5-4-147 त्रिककुत् पर्वते ।
5-4-148 उद्विभ्यां काकुदस्य ।
5-4-149 पूर्णाद्विभाषा ।
5-4-150 सुहृद्दुर्हृदौ मित्रामित्रयोः ।
5-4-151 उरःप्रभृतिभ्यः कप्‌ ।
5-4-152 इनः स्त्रियाम् ।
5-4-153 नद्यृतश्च ।
5-4-154 शेषाद्विभाषा ।
5-4-155 न संज्ञायाम् ।
5-4-156 ईयसश्च ।
5-4-157 वन्दिते भ्रातुः ।
5-4-158 ऋतश्छन्दसि ।
5-4-159 नाडीतन्त्र्योः स्वाङ्गे ।
5-4-160 निष्प्रवाणिश्च ।

Chapter -6

6-1-1 एकाचो द्वे प्रथमस्य ।
6-1-2 अजादेर्द्वितीयस्य ।
6-1-3 न न्द्राः संयोगादयः ।
6-1-4 पूर्वोऽभ्यासः ।
6-1-5 उभे अभ्यस्तम् ।
6-1-6 जक्षित्यादयः षट् ।
6-1-7 तुजादीनां दीर्घोऽभ्यासस्य ।
6-1-8 लिटि धातोरनभ्यासस्य ।
6-1-9 सन्यङोः ।
6-1-10 श्लौ ।
6-1-11 चङि ।
6-1-12 दाश्वान् साह्वान् मीढ्वांश्च ।
6-1-13 ष्यङः सम्प्रसारणं पुत्रपत्योस्तत्पुरुषे ।
6-1-14 बन्धुनि बहुव्रीहौ ।
6-1-15 वचिस्वपियजादीनां किति ।
6-1-16 ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छति\-
भृज्जतीनां ङिति च ।
6-1-17 लिट्यभ्यासस्योभयेषाम् ।
6-1-18 स्वापेश्चङि ।
6-1-19 स्वपिस्यमिव्येञां यङि ।
6-1-20 न वशः ।
6-1-21 चायः की ।
6-1-22 स्फायः स्फी निष्ठायाम् ।
6-1-23 स्त्यः प्रपूर्वस्य ।
6-1-24 द्रवमूर्तिस्पर्शयोः श्यः ।
6-1-25 प्रतेश्च ।
6-1-26 विभाषाऽभ्यवपूर्वस्य ।
6-1-27 शृतं पाके ।
6-1-28 प्यायः पी ।
6-1-29 लिड्यङोश्च ।
6-1-30 विभाषा श्वेः ।
6-1-31 णौ च संश्चङोः ।
6-1-32 ह्वः सम्प्रसारणम् ।
6-1-33 अभ्यस्तस्य च ।
6-1-34 बहुलं छन्दसि ।
6-1-35 चायः की ।
6-1-36 अपस्पृधेथामानृचुरानृहुश्चिच्युषेतित्याज\-
श्राताःश्रितमाशीराशीर्त्तः ।
6-1-37 न सम्प्रसारणे सम्प्रसारणम् ।
6-1-38 लिटि वयो यः ।
6-1-39 वश्चास्यान्यतरस्याम् किति ।
6-1-40 वेञः ।
6-1-41 ल्यपि च ।
6-1-42 ज्यश्च ।
6-1-43 व्यश्च ।
6-1-44 विभाषा परेः ।
6-1-45 आदेच उपदेशेऽशिति ।
6-1-46 न व्यो लिटि ।
6-1-47 स्फुरतिस्फुलत्योर्घञि ।
6-1-48 क्रीङ्जीनां णौ ।
6-1-49 सिध्यतेरपारलौकिके ।
6-1-50 मीनातिमिनोतिदीङां ल्यपि च ।
6-1-51 विभाषा लीयतेः ।
6-1-52 खिदेश्छन्दसि ।
6-1-53 अपगुरो णमुलि ।
6-1-54 चिस्फुरोर्णौ ।
6-1-55 प्रजने वीयतेः ।
6-1-56 बिभेतेर्हेतुभये ।
6-1-57 नित्यं स्मयतेः ।
6-1-58 सृजिदृशोर्झल्यमकिति ।
6-1-59 अनुदात्तस्य चर्दुपधस्यान्यतरस्याम् ।
6-1-60 शीर्षंश्छन्दसि ।
6-1-61 ये च तद्धिते ।
6-1-62 अचि शीर्षः ।
6-1-63 पद्दन्नोमास्हृन्निशसन्यूषन्दोषन्यकञ्छकन्नुदन्नासञ्छस्प्रभृतिषु ।
6-1-64 धात्वादेः षः सः ।
6-1-65 णो नः ।
6-1-66 लोपो व्योर्वलि ।
6-1-67 वेरपृक्तस्य ।
6-1-68 हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात्‌ सुतिस्यपृक्तं हल् ।
6-1-69 एङ्ह्रस्वात्‌ सम्बुद्धेः ।
6-1-70 शेश्छन्दसि बहुलम् ।
6-1-71 ह्रस्वस्य पिति कृति तुक् ।
6-1-72 संहितायाम् ।
6-1-73 छे च ।
6-1-74 आङ्माङोश्च ।
6-1-75 दीर्घात्‌ ।
6-1-76 पदान्ताद्वा ।
6-1-77 इको यणचि ।
6-1-78 एचोऽयवायावः ।
6-1-79 वान्तो यि प्रत्यये ।
6-1-80 धातोस्तन्निमित्तस्यैव ।
6-1-81 क्षय्यजय्यौ शक्यार्थे ।
6-1-82 क्रय्यस्तदर्थे ।
6-1-83 भय्यप्रवय्ये च च्छन्दसि ।
6-1-84 एकः पूर्वपरयोः ।
6-1-85 अन्तादिवच्च ।
6-1-86 षत्वतुकोरसिद्धः ।
6-1-87 आद्गुणः ।
6-1-88 वृद्धिरेचि ।
6-1-89 एत्येधत्यूठ्सु ।
6-1-90 आटश्च ।
6-1-91 उपसर्गादृति धातौ ।
6-1-92 वा सुप्यापिशलेः ।
6-1-93 औतोऽम्शसोः ।
6-1-94 एङि पररूपम् ।
6-1-95 ओमाङोश्च ।
6-1-96 उस्यपदान्तात्‌ ।
6-1-97 अतो गुणे ।
6-1-98 अव्यक्तानुकरणस्यात इतौ ।
6-1-99 नाम्रेडितस्यान्त्यस्य तु वा ।
6-1-100 नित्यमाम्रेडिते डाचि ।
6-1-101 अकः सवर्णे दीर्घः ।
6-1-102 प्रथमयोः पूर्वसवर्णः ।
6-1-103 तस्माच्छसो नः पुंसि ।
6-1-104 नादिचि ।
6-1-105 दीर्घाज्जसि च ।
6-1-106 वा छन्दसि ।
6-1-107 अमि पूर्वः ।
6-1-108 सम्प्रसारणाच्च ।
6-1-109 एङः पदान्तादति ।
6-1-110 ङसिङसोश्च ।
6-1-111 ऋत उत्‌ ।
6-1-112 ख्यत्यात्‌ परस्य ।
6-1-113 अतो रोरप्लुतादप्लुते ।
6-1-114 हशि च ।
6-1-115 प्रकृत्याऽन्तःपादमव्यपरे ।
6-1-116 अव्यादवद्यादवक्रमुरव्रतायमवन्त्ववस्युषु च ।
6-1-117 यजुष्युरः ।
6-1-118 आपोजुषाणोवृष्णोवर्षिष्ठेऽम्बेऽम्बालेऽम्बिकेपूर्वे ।
6-1-119 अङ्ग इत्यादौ च ।
6-1-120 अनुदात्ते च कुधपरे ।
6-1-121 अवपथासि च ।
6-1-122 सर्वत्र विभाषा गोः ।
6-1-123 अवङ् स्फोटायनस्य ।
6-1-124 इन्द्रे च ##(##नित्यम्##)## ।
6-1-125 प्लुतप्रगृह्या अचि नित्यम् ।
6-1-126 आङोऽनुनासिकश्छन्दसि ।
6-1-127 इकोऽसवर्णे शाकल्यस्य ह्रस्वश्च ।
6-1-128 ऋत्यकः ।
6-1-129 अप्लुतवदुपस्थिते ।
6-1-130 ई3 चाक्रवर्मणस्य ।
6-1-131 दिव उत्‌ ।
6-1-132 एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि ।
6-1-133 स्यश्छन्दसि बहुलम् ।
6-1-134 सोऽचि लोपे चेत्‌ पादपूरणम् ।
6-1-135 सुट् कात्‌ पूर्वः ।
6-1-136 अडभ्यासव्यवायेऽपि ।
6-1-137 सम्पर्युपेभ्यः करोतौ भूषणे ।
6-1-138 समवाये च ।
6-1-139 उपात्‌ प्रतियत्नवैकृतवाक्याध्याहारेषु ।
6-1-140 किरतौ लवने ।
6-1-141 हिंसायां प्रतेश्च ।
6-1-142 अपाच्चतुष्पाच्छकुनिष्वालेखने ।
6-1-143 कुस्तुम्बुरूणि जातिः ।
6-1-144 अपरस्पराः क्रियासातत्ये ।
6-1-145 गोष्पदं सेवितासेवितप्रमाणेषु ।
6-1-146 आस्पदं प्रतिष्ठायाम्‌ ।
6-1-147 आश्चर्यमनित्ये ।
6-1-148 वर्चस्केऽवस्करः ।
6-1-149 अपस्करो रथाङ्गम् ।
6-1-150 विष्किरः शकुनिर्विकरो वा ।
6-1-151 ह्रस्वाच्चन्द्रोत्तरपदे मन्त्रे ।
6-1-152 प्रतिष्कशश्च कशेः ।
6-1-153 प्रस्कण्वहरिश्चन्द्रावृषी ।
6-1-154 मस्करमस्करिणौ वेणुपरिव्राजकयोः ।
6-1-155 कास्तीराजस्तुन्दे नगरे ।
6-1-156 कारस्करो वृक्षः ।
6-1-157 पारस्करप्रभृतीनि च संज्ञायाम् ।
6-1-158 अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ ।
6-1-159 कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः ।
6-1-160 उञ्छादीनां च ।
6-1-161 अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः ।
6-1-162 धातोः ।
6-1-163 चितः ।
6-1-164 तद्धितस्य ।
6-1-165 कितः ।
6-1-166 तिसृभ्यो जसः ।
6-1-167 चतुरः शसि ।
6-1-168 सावेकाचस्तृतीयाऽऽदिविभक्तिः ।
6-1-169 अन्तोदत्तादुत्तरपदादन्यतरस्यामनित्यसमासे ।
6-1-170 अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम् ।
6-1-171 ऊडिदम्पदाद्यप्पुम्रैद्युभ्यः ।
6-1-172 अष्टनो दीर्घात्‌ ।
6-1-173 शतुरनुमो नद्यजादी ।
6-1-174 उदात्तयणो हल्पूर्वात्‌ ।
6-1-175 नोङ्धात्वोः ।
6-1-176 ह्रस्वनुड्भ्यां मतुप्‌ ।
6-1-177 नामन्यतरस्याम्‌ ।
6-1-178 ङ्याश्छन्दसि बहुलम् ।
6-1-179 षट्त्रिचतुर्भ्यो हलादिः ।
6-1-180 झल्युपोत्तमम् ।
6-1-181 विभाषा भाषायाम् ।
6-1-182 न गोश्वन्त्साववर्णराडङ्क्रुङ्कृद्भ्यः ।
6-1-183 दिवो झल् ।
6-1-184 नृ चान्यतरस्याम् ।
6-1-185 तित्स्वरितम् ।
6-1-186 तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकम्\-
अनुदात्तमहन्विङोः ।
6-1-187 आदिः सिचोऽन्यतरस्याम् ।
6-1-188 स्वपादिर्हिंसामच्यनिटि ।
6-1-189 अभ्यस्तानामादिः ।
6-1-190 अनुदात्ते च ।
6-1-191 सर्वस्य सुपि ।
6-1-192 भीह्रीभृहुमदजनधनदरिद्राजागरां प्रत्ययात् पूर्वम्
पिति ।
6-1-193 लिति ।
6-1-194 आदिर्णमुल्यन्यतरस्याम् ।
6-1-195 अचः कर्तृयकि ।
6-1-196 थलि च सेटीडन्तो वा ।
6-1-197 ञ्णित्यादिर्नित्यम् ।
6-1-198 आमन्त्रितस्य च ।
6-1-199 पथिमथोः सर्वनामस्थाने ।
6-1-200 अन्तश्च तवै युगपत्‌ ।
6-1-201 क्षयो निवासे ।
6-1-202 जयः करणम् ।
6-1-203 वृषादीनां च ।
6-1-204 संज्ञायामुपमानम्‌ ।
6-1-205 निष्ठा च द्व्यजनात्‌ ।
6-1-206 शुष्कधृष्टौ ।
6-1-207 आशितः कर्ता ।
6-1-208 रिक्ते विभाषा ।
6-1-209 जुष्टार्पिते च छन्दसि ।
6-1-210 नित्यं मन्त्रे ।
6-1-211 युष्मदस्मदोर्ङसि ।
6-1-212 ङयि च ।
6-1-213 यतोऽनावः ।
6-1-214 ईडवन्दवृशंसदुहां ण्यतः ।
6-1-215 विभाषा वेण्विन्धानयोः ।
6-1-216 त्यागरागहासकुहश्वठक्रथानाम् ।
6-1-217 उपोत्तमं रिति ।
6-1-218 चङ्यन्यतरस्याम् ।
6-1-219 मतोः पूर्वमात्‌ संज्ञायां स्त्रियाम्‌ ।
6-1-220 अन्तोऽवत्याः ।
6-1-221 ईवत्याः ।
6-1-222 चौ ।
6-1-223 समासस्य ।
6-2-1 बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् ।
6-2-2 तत्पुरुषे
तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः ।
6-2-3 वर्णः वर्णेष्वनेते ।
6-2-4 गाधलवणयोः प्रमाणे ।
6-2-5 दायाद्यं दायादे ।
6-2-6 प्रतिबन्धि चिरकृच्छ्रयोः ।
6-2-7 पदेऽपदेशे ।
6-2-8 निवाते वातत्राणे ।
6-2-9 शारदेअनार्तवे ।
6-2-10 अध्वर्युकषाययोर्जातौ ।
6-2-11 सदृशप्रतिरूपयोः सादृश्ये ।
6-2-12 द्विगौ प्रमाणे ।
6-2-13 गन्तव्यपण्यं वाणिजे ।
6-2-14 मात्रोपज्ञोपक्रमच्छाये नपुंसके ।
6-2-15 सुखप्रिययोर्हिते ।
6-2-16 प्रीतौ च ।
6-2-17 स्वं स्व्आमिनि ।
6-2-18 पत्यावैश्वर्ये ।
6-2-19 न भूवाक्चिद्दिधिषु ।
6-2-20 वा भुवनम् ।
6-2-21 आशङ्काबाधनेदीयस्सु संभावने ।
6-2-22 पूर्वे भूतपूर्वे ।
6-2-23 सविधसनीडसमर्यादसवेशसदेशेषु सामीप्ये ।
6-2-24 विस्पष्टादीनि गुणवचनेषु ।
6-2-25 श्रज्याऽवमकन्पापवत्सु भावे कर्मधारये ।
6-2-26 कुमारश्च ।
6-2-27 आदिः प्रत्येनसि ।
6-2-28 पूगेष्वन्यतरस्याम् ।
6-2-29 इगन्तकालकपालभगालशरावेषु द्विगौ ।
6-2-30 बह्वन्यतरस्याम् ।
6-2-31 दिष्टिवितस्त्योश्च ।
6-2-32 सप्तमी सिद्धशुष्कपक्वबन्धेष्वकालात्‌ ।
6-2-33 परिप्रत्युपापा वर्ज्यमानाहोरात्रावयवेषु ।
6-2-34 राजन्यबहुवचनद्वंद्वेऽन्धकवृष्णिषु ।
6-2-35 संख्या ।
6-2-36 आचार्योपसर्जनश्चान्तेवासी ।
6-2-37 कार्तकौजपादयश्च ।
6-2-38 महान् व्रीह्यपराह्णगृष्टीष्वासजाबाल\-
भारभारतहैलिहिलरौरवप्रवृद्धेषु ।
6-2-39 क्षुल्लकश्च वैश्वदेवे ।
6-2-40 उष्ट्रः सादिवाम्योः ।
6-2-41 गौः सादसादिसारथिषु ।
6-2-42 कुरुगार्हपतरिक्तगुर्वसूतजरत्यश्लीलदृढरूपा\-
पारेवडवातैतिलकद्रूःपण्यकम्बलो दासीभाराणां च ।
6-2-43 चतुर्थी तदर्थे ।
6-2-44 अर्थे ।
6-2-45 क्ते च ।
6-2-46 कर्मधारयेऽनिष्ठा ।
6-2-47 अहीने द्वितीया ।
6-2-48 तृतीया कर्मणि ।
6-2-49 गतिरनन्तरः ।
6-2-50 तादौ च निति कृत्यतौ ।
6-2-51 तवै चान्तश्च युगपत्‌ ।
6-2-52 अनिगन्तोऽञ्चतौ वप्रत्यये ।
6-2-53 न्यधी च ।
6-2-54 ईषदन्यतरस्याम् ।
6-2-55 हिरण्यपरिमाणं धने ।
6-2-56 प्रथमोऽचिरोपसम्पत्तौ ।
6-2-57 कतरकतमौ कर्मधारये ।
6-2-58 आर्यो ब्राह्मणकुमारयोः ।
6-2-59 राजा च ।
6-2-60 षष्ठी प्रत्येनसि ।
6-2-61 क्ते नित्यार्थे ।
6-2-62 ग्रामः शिल्पिनि ।
6-2-63 राजा च प्रशंसायाम् ।
6-2-64 आदिरुदात्तः ।
6-2-65 सप्तमीहारिणौ धर्म्येऽहरणे ।
6-2-66 युक्ते च ।
6-2-67 विभाषाऽध्यक्षे ।
6-2-68 पापं च शिल्पिनि ।
6-2-69 गोत्रान्तेवासिमाणवब्राह्मणेषु क्षेपे ।
6-2-70 अङ्गानि मैरेये ।
6-2-71 भक्ताख्यास्तदर्थेषु ।
6-2-72 गोबिडालसिंहसैन्धवेषूपमाने ।
6-2-73 अके जीविकाऽर्थे ।
6-2-74 प्राचां क्रीडायाम् ।
6-2-75 अणि नियुक्ते ।
6-2-76 शिल्पिनि चाकृञः ।
6-2-77 संज्ञायां च ।
6-2-78 गोतन्तियवं पाले ।
6-2-79 णिनि ।
6-2-80 उपमानं शब्दार्थप्रकृतावेव ।
6-2-81 युक्तारोह्यादयश्च ।
6-2-82 दीर्घकाशतुषभ्राष्ट्रवटं जे ।
6-2-83 अन्त्यात्‌ पूर्वं बह्वचः ।
6-2-84 ग्रामेऽनिवसन्तः ।
6-2-85 घोषादिषु ।
6-2-86 छात्र्यादयः शालायाम् ।
6-2-87 प्रस्थेऽवृद्धमकर्क्यादीनाम्‌ ।
6-2-88 मालाऽऽदीनां च ।
6-2-89 अमहन्नवं नगरेऽनुदीचाम् ।
6-2-90 अर्मे चावर्णं द्व्यच्त्र्यच् ।
6-2-91 न भूताधिकसंजीवमद्राश्मकज्जलम् ।
6-2-92 अन्तः ।
6-2-93 सर्वं गुणकार्त्स्न्ये ।
6-2-94 संज्ञायां गिरिनिकाययोः ।
6-2-95 कुमार्यां वयसि ।
6-2-96 उदकेऽकेवले ।
6-2-97 द्विगौ क्रतौ ।
6-2-98 सभायां नपुंसके ।
6-2-99 पुरे प्राचाम् ।
6-2-100 अरिष्टगौडपूर्वे च ।
6-2-101 न हास्तिनफलकमार्देयाः ।
6-2-102 कुसूलकूपकुम्भशालं बिले ।
6-2-103 दिक्‌शब्दा ग्रामजनपदाख्यानचानराटेषु ।
6-2-104 आचार्योपसर्जनश्चान्तेवासिनि ।
6-2-105 उत्तरपदवृद्धौ सर्वं च ।
6-2-106 बहुव्रीहौ विश्वं संज्ञयाम् ।
6-2-107 उदराश्वेषुषु ।
6-2-108 क्षेपे ।
6-2-109 नदी बन्धुनि ।
6-2-110 निष्ठोपसर्गपूर्वमन्यतरस्याम्‌ ।
6-2-111 उत्तरपदादिः ।
6-2-112 कर्णो वर्णलक्षणात्‌ ।
6-2-113 संज्ञौपम्ययोश्च ।
6-2-114 कण्ठपृष्ठग्रीवाजंघं च ।
6-2-115 शृङ्गमवस्थायां च ।
6-2-116 नञो जरमरमित्रमृताः ।
6-2-117 सोर्मनसी अलोमोषसी ।
6-2-118 क्रत्वादयश्च ।
6-2-119 आद्युदात्तं द्व्यच् छन्दसि ।
6-2-120 वीरवीर्यौ च ।
6-2-121 कूलतीरतूलमूलशालाऽक्षसममव्ययीभावे ।
6-2-122 कंसमन्थशूर्पपाय्यकाण्डं द्विगौ ।
6-2-123 तत्पुरुषे शालायां नपुंसके ।
6-2-124 कन्था च ।
6-2-125 आदिश्चिहणादीनाम् ।
6-2-126 चेलखेटकटुककाण्डं गर्हायाम् ।
6-2-127 चीरमुपमानम्‌ ।
6-2-128 पललसूपशाकं मिश्रे ।
6-2-129 कूलसूदस्थलकर्षाः संज्ञायाम् ।
6-2-130 अकर्मधारये राज्यम् ।
6-2-131 वर्ग्यादयश्च ।
6-2-132 पुत्रः पुंभ्यः ।
6-2-133 नाचार्यराजर्त्विक्संयुक्तज्ञात्याख्येभ्यः ।
6-2-134 चूर्णादीन्यप्राणिषष्ठ्याः ।
6-2-135 षट् च काण्डादीनि ।
6-2-136 कुण्डं वनम् ।
6-2-137 प्रकृत्या भगालम् ।
6-2-138 शितेर्नित्याबह्वज्बहुव्रीहावभसत्‌ ।
6-2-139 गतिकारकोपपदात्‌ कृत्‌ ।
6-2-140 उभे वनस्पत्यादिषु युगपत्‌ ।
6-2-141 देवताद्वंद्वे च ।
6-2-142 नोत्तरपदेऽनुदात्तादावपृथिवीरुद्रपूषमन्थिषु ।
6-2-143 अन्तः ।
6-2-144 थाथघञ्क्ताजबित्रकाणाम् ।
6-2-145 सूपमानात्‌ क्तः ।
6-2-146 संज्ञायामनाचितादीनाम्‌ ।
6-2-147 प्रवृद्धादीनां च ।
6-2-148 कारकाद्दत्तश्रुतयोरेवाशिषि ।
6-2-149 इत्थम्भूतेन कृतमिति च ।
6-2-150 अनो भावकर्मवचनः ।
6-2-151 मन्क्तिन्व्याख्यानशयनासनस्थानयाजकादिक्रीताः ।
6-2-152 सप्तम्याः पुण्यम् ।
6-2-153 ऊनार्थकलहं तृतीयायाः ।
6-2-154 मिश्रं चानुपसर्गमसंधौ ।
6-2-155 नञो गुणप्रतिषेधे सम्पाद्यर्हहितालमर्थास्तद्धिताः ।
6-2-156 ययतोश्चातदर्थे ।
6-2-157 अच्कावशक्तौ ।
6-2-158 आक्रोशे च ।
6-2-159 संज्ञायाम् ।
6-2-160 कृत्योकेष्णुच्चार्वादयश्च ।
6-2-161 विभाषा तृन्नन्नतीक्ष्णशुचिषु ।
6-2-162 बहुव्रीहाविदमेतत्तद्भ्यः प्रथमपूरणयोः क्रियागणने ।
6-2-163 संख्यायाः स्तनः ।
6-2-164 विभाषा छन्दसि ।
6-2-165 संज्ञायां मित्राजिनयोः ।
6-2-166 व्यवायिनोऽन्तरम् ।
6-2-167 मुखं स्वाङ्गम् ।
6-2-168 नाव्ययदिक्‌शब्दगोमहत्स्थूलमुष्टिपृथुवत्सेभ्यः ।
6-2-169 निष्ठोपमानादन्यतरस्याम् ।
6-2-170 जातिकालसुखादिभ्योऽनाच्छादनात्‌
क्तोऽकृतमितप्रतिपन्नाः ।
6-2-171 वा जाते ।
6-2-172 नञ्सुभ्याम् ।
6-2-173 कपि पूर्वम् ।
6-2-174 ह्रस्वान्तेऽन्त्यात्‌ पूर्वम् ।
6-2-175 बहोर्नञ्वदुत्तरपदभूम्नि ।
6-2-176 न गुणादयोऽवयवाः ।
6-2-177 उपसर्गात्‌ स्वाङ्गं ध्रुवमपर्शु ।
6-2-178 वनं समासे ।
6-2-179 अन्तः ।
6-2-180 अन्तश्च ।
6-2-181 न निविभ्याम् ।
6-2-182 परेरभितोभाविमण्डलम् ।
6-2-183 प्रादस्वाङ्गं संज्ञायाम् ।
6-2-184 निरुदकादीनि च ।
6-2-185 अभेर्मुखम् ।
6-2-186 अपाच्च ।
6-2-187 स्फिगपूतवीणाऽञ्जोऽध्वकुक्षिसीरनामनाम च ।
6-2-188 अधेरुपरिस्थम् ।
6-2-189 अनोरप्रधानकनीयसी ।
6-2-190 पुरुषश्चान्वादिष्टः ।
6-2-191 अतेरकृत्पदे ।
6-2-192 नेरनिधाने ।
6-2-193 प्रतेरंश्वादयस्तत्पुरुषे ।
6-2-194 उपाद् द्व्यजजिनमगौरादयः ।
6-2-195 सोरवक्षेपणे ।
6-2-196 विभाषोत्पुच्छे ।
6-2-197 द्वित्रिभ्यां पाद्दन्मूर्धसु बहुव्रीहौ ।
6-2-198 सक्थं चाक्रान्तात्‌ ।
6-2-199 परादिश्छन्दसि बहुलम् ।
6-3-1 अलुगुत्तरपदे ।
6-3-2 पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः ।
6-3-3 ओजःसहोऽम्भस्तमसः तृतीयायाः ।
6-3-4 मनसः संज्ञायाम् ।
6-3-5 आज्ञायिनि च ।
6-3-6 आत्मनश्च पूरणे ।
6-3-7 वैयाकरणाख्यायां चतुर्थ्याः ।
6-3-8 परस्य च ।
6-3-9 हलदन्तात्‌ सप्तम्याः संज्ञायाम् ।
6-3-10 कारनाम्नि च प्राचां हलादौ ।
6-3-11 मध्याद्गुरौ ।
6-3-12 अमूर्धमस्तकात्‌ स्वाङ्गादकामे ।
6-3-13 बन्धे च विभाषा ।
6-3-14 तत्पुरुषे कृति बहुलम् ।
6-3-15 प्रावृट्शरत्कालदिवां जे ।
6-3-16 विभाषा वर्षक्षरशरवरात्‌ ।
6-3-17 घकालतनेषु कालनाम्नः ।
6-3-18 शयवासवासिषु अकालात्‌ ।
6-3-19 नेन्सिद्धबध्नातिषु ।
6-3-20 स्थे च भाषायाम् ।
6-3-21 षष्ठ्या आक्रोशे ।
6-3-22 पुत्रेऽन्यतरस्याम् ।
6-3-23 ऋतो विद्यायोनिसम्बन्धेभ्यः ।
6-3-24 विभाषा स्वसृपत्योः ।
6-3-25 आनङ् ऋतो द्वंद्वे ।
6-3-26 देवताद्वंद्वे च ।
6-3-27 ईदग्नेः सोमवरुणयोः ।
6-3-28 इद्वृद्धौ ।
6-3-29 दिवो द्यावा ।
6-3-30 दिवसश्च पृथिव्याम् ।
6-3-31 उषासोषसः ।
6-3-32 मातरपितरावुदीचाम् ।
6-3-33 पितरामातरा च च्छन्दसि ।
6-3-34 स्त्रियाः पुंवद्भाषितपुंस्कादनूङ् समानाधिकरणे
स्त्रियामपूरणीप्रियाऽऽदिषु ।
6-3-35 तसिलादिषु आकृत्वसुचः ।
6-3-36 क्यङ्मानिनोश्च ।
6-3-37 न कोपधायाः ।
6-3-38 संज्ञापूरण्योश्च ।
6-3-39 वृद्धिनिमित्तस्य च तद्धितस्यारक्तविकारे ।
6-3-40 स्वाङ्गाच्चेतोऽमानिनि ।
6-3-41 जातेश्च ।
6-3-42 पुंवत्‌ कर्मधारयजातीयदेशीयेषु ।
6-3-43 घरूपकल्पचेलड्ब्रुवगोत्रमतहतेषु ङ्योऽनेकाचो ह्रस्वः ।
6-3-44 नद्याः शेषस्यान्यतरस्याम् ।
6-3-45 उगितश्च ।
6-3-46 आन्महतः समानाधिकरणजातीययोः ।
6-3-47 द्व्यष्टनः संख्यायामबहुव्रीह्यशीत्योः ।
6-3-48 त्रेस्त्रयः ।
6-3-49 विभाषा चत्वारिंशत्प्रभृतौ सर्वेषाम् ।
6-3-50 हृदयस्य हृल्लेखयदण्लासेषु ।
6-3-51 वा शोकष्यञ्रोगेषु ।
6-3-52 पादस्य पदाज्यातिगोपहतेषु ।
6-3-53 पद् यत्यतदर्थे ।
6-3-54 हिमकाषिहतिषु च ।
6-3-55 ऋचः शे ।
6-3-56 वा घोषमिश्रशब्देषु ।
6-3-57 उदकस्योदः संज्ञायाम् ।
6-3-58 पेषंवासवाहनधिषु च ।
6-3-59 एकहलादौ पूरयितव्येऽन्यतरस्याम् ।
6-3-60 मन्थौदनसक्तुबिन्दुवज्रभारहारवीवधगाहेषु च ।
6-3-61 इको ह्रस्वोऽङ्यो गालवस्य ।
6-3-62 एक तद्धिते च ।
6-3-63 ङ्यापोः संज्ञाछन्दसोर्बहुलम् ।
6-3-64 त्वे च ।
6-3-65 इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु ।
6-3-66 खित्यनव्ययस्य ।
6-3-67 अरुर्द्विषदजन्तस्य मुम् ।
6-3-68 इच एकाचोऽम्प्रत्ययवच्च ।
6-3-69 वाचंयमपुरंदरौ च ।
6-3-70 कारे सत्यागदस्य ।
6-3-71 श्येनतिलस्य पाते ञे ।
6-3-72 रात्रेः कृति विभाषा ।
6-3-73 नलोपो नञः ।
6-3-74 तस्मान्नुडचि ।
6-3-75 नभ्राण्नपान्नवेदानासत्यानमुचिनकुलनखनपुंसकनक्षत्रनक्रनाकेषु प्रकृत्या ।
6-3-76 एकादिश्चैकस्य चादुक् ।
6-3-77 नगोऽप्राणिष्वन्यतरस्याम् ।
6-3-78 सहस्य सः संज्ञायाम् ।
6-3-79 ग्रन्थान्ताधिके च ।
6-3-80 द्वितीये चानुपाख्ये ।
6-3-81 अव्ययीभावे चाकाले ।
6-3-82 वोपसर्जनस्य ।
6-3-83 प्रकृत्याऽऽशिष्यगोवत्सहलेषु ।
6-3-84 समानस्य छन्दस्यमूर्धप्रभृत्युदर्केषु ।
6-3-85 ज्योतिर्जनपदरात्रिनाभिनामगोत्ररूपस्थानवर्ण\- वयोवचनबन्धुषु ।
6-3-86 चरणे ब्रह्मचारिणि ।
6-3-87 तीर्थे ये ।
6-3-88 विभाषोदरे ।
6-3-89 दृग्दृशवतुषु ।
6-3-90 इदङ्किमोरीश्की ।
6-3-91 आ सर्वनाम्नः ।
6-3-92 विष्वग्देवयोश्च टेरद्र्यञ्चतौ वप्रत्यये ।
6-3-93 समः समि ।
6-3-94 तिरसस्तिर्यलोपे ।
6-3-95 सहस्य सध्रिः ।
6-3-96 सध मादस्थयोश्छन्दसि ।
6-3-97 द्व्यन्तरुपसर्गेभ्योऽप ईत्‌ ।
6-3-98 ऊदनोर्देशे ।
6-3-99 अषष्ठ्यतृतीयास्थस्यान्यस्य -दुगाशिराशाऽऽस्थाऽऽस्थितोत्सुकोतिकारकरागच्छेषु ।
6-3-100 अर्थे विभाषा ।
6-3-101 कोः कत्‌ तत्पुरुषेऽचि ।
6-3-102 रथवदयोश्च ।
6-3-103 तृणे च जातौ ।
6-3-104 का पथ्यक्षयोः ।
6-3-105 ईषदर्थे ।
6-3-106 विभाषा पुरुषे ।
6-3-107 कवं चोष्णे ।
6-3-108 पथि च च्छन्दसि ।
6-3-109 पृषोदरादीनि यथोपदिष्टम् ।
6-3-110 संख्याविसायपूर्वस्याह्नस्याहन्नन्यतरस्यां ङौ ।
6-3-111 ढ्रलोपे पूर्वस्य दीर्घोऽणः ।
6-3-112 सहिवहोरोदवर्णस्य ।
6-3-113 साढ्यै साढ्वा साढेति निगमे ।
6-3-114 संहितायाम् ।
6-3-115 कर्णे लक्षणस्याविष्टाष्टपञ्चमणिभिन्न\- छिन्नछिद्रस्रुवस्वस्तिकस्य ।
6-3-116 नहिवृतिवृषिव्यधिरुचिसहितनिषु क्वौ ।
6-3-117 वनगिर्योः संज्ञायां कोटरकिंशुलकादीनाम् ।
6-3-118 वले ।
6-3-119 मतौ बह्वचोऽनजिरादीनाम् ।
6-3-120 शरादीनां च ।
6-3-121 इकः वहे अपीलोः ।
6-3-122 उपसर्गस्य घञ्यमनुष्ये बहुलम् ।
6-3-123 इकः काशे ।
6-3-124 दस्ति ।
6-3-125 अष्टनः संज्ञायाम् ।
6-3-126 छन्दसि च ।
6-3-127 चितेः कपि ।
6-3-128 विश्वस्य वसुराटोः ।
6-3-129 नरे संज्ञायाम् ।
6-3-130 मित्रे चर्षौ ।
6-3-131 मन्त्रे सोमाश्वेन्द्रियविश्वदेव्यस्य मतौ ।
6-3-132 ओषधेश्च विभक्तावप्रथमायाम् ।
6-3-133 ऋचि तुनुघमक्षुतङ्कुत्रोरुष्याणाम् ।
6-3-134 इकः सुञि ।
6-3-135 द्व्यचोऽतस्तिङः ।
6-3-136 निपातस्य च ।
6-3-137 अन्येषामपि दृश्यते ।
6-3-138 चौ ।
6-3-139 सम्प्रसारणस्य ।
6-4-1 अङ्गस्य ।
6-4-2 हलः ।
6-4-3 नामि ।
6-4-4 न तिसृचतसृ ।
6-4-5 छन्दस्युभयथा ।
6-4-6 नृ च ।
6-4-7 नोपधायाः ।
6-4-8 सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धौ ।
6-4-9 वा षपूर्वस्य निगमे ।
6-4-10 सान्तमहतः संयोगस्य ।
6-4-11 अप्तृन्तृच्स्वसृनप्तृनेष्टृत्वष्टृक्षत्तृहोतृपोतृप्रशास्तॄणाम् ।
6-4-12 इन्हन्पूषार्यम्णां शौ ।
6-4-13 सौ च ।
6-4-14 अत्वसन्तस्य चाधातोः ।
6-4-15 अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति ।
6-4-16 अज्झनगमां सनि ।
6-4-17 तनोतेर्विभाषा ।
6-4-18 क्रमश्च क्त्वि ।
6-4-19 च्छ्वोः शूडनुनासिके च ।
6-4-20 ज्वरत्वरश्रिव्यविमवामुपधायाश्च ।
6-4-21 राल्लोपः ।
6-4-22 असिद्धवदत्राभात्‌ ।
6-4-23 श्नान्नलोपः ।
6-4-24 अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति ।
6-4-25 दन्शसञ्जस्वञ्जां शपि ।
6-4-26 रञ्जेश्च ।
6-4-27 घञि च भावकरणयोः ।
6-4-28 स्यदो जवे ।
6-4-29 अवोदैधौद्मप्रश्रथहिमश्रथाः ।
6-4-30 नाञ्चेः पूजायाम् ।
6-4-31 क्त्वि स्कन्दिस्यन्दोः ।
6-4-32 जान्तनशां विभाषा ।
6-4-33 भञ्जेश्च चिणि ।
6-4-34 शास इदङ्हलोः ।
6-4-35 शा हौ ।
6-4-36 हन्तेर्जः ।
6-4-37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति ।
6-4-38 वा ल्यपि ।
6-4-39 न क्तिचि दीर्घश्च ।
6-4-40 गमः क्वौ ।
6-4-41 विड्वनोरनुनासिकस्यात्‌ ।
6-4-42 जनसनखनां सञ्झलोः ।
6-4-43 ये विभाषा ।
6-4-44 तनोतेर्यकि ।
6-4-45 सनः क्तिचि लोपश्चास्यान्यतरस्याम् ।
6-4-46 आर्धधातुके ।
6-4-47 भ्रस्जो रोपधयोः रमन्यतरस्याम्‌ ।
6-4-48 अतो लोपः ।
6-4-49 यस्य हलः ।
6-4-50 क्यस्य विभाषा ।
6-4-51 णेरनिटि ।
6-4-52 निष्ठायां सेटि ।
6-4-53 जनिता मन्त्रे ।
6-4-54 शमिता यज्ञे ।
6-4-55 अयामन्ताल्वाय्येत्न्विष्णुषु ।
6-4-56 ल्यपि लघुपूर्वात्‌ ।
6-4-57 विभाषाऽऽपः ।
6-4-58 युप्लुवोर्दीर्घश्छन्दसि ।
6-4-59 क्षियः ।
6-4-60 निष्ठायां अण्यदर्थे ।
6-4-61 वाऽऽक्रोशदैन्ययोः ।
6-4-62 स्यसिच्सीयुट्तासिषु भावकर्मणोरुपदेशेऽज्झनग्रहदृशां वा चिण्वदिट् च ।
6-4-63 दीङो युडचि क्ङिति ।
6-4-64 आतो लोप इटि च ।
6-4-65 ईद्यति ।
6-4-66 घुमास्थागापाजहातिसां हलि ।
6-4-67 एर्लिङि ।
6-4-68 वाऽन्यस्य संयोगादेः ।
6-4-69 न ल्यपि ।
6-4-70 मयतेरिदन्यतरस्याम् ।
6-4-71 लुङ्लङ्लृङ्क्ष्वडुदात्तः ।
6-4-72 आडजादीनाम् ।
6-4-73 छन्दस्यपि दृश्यते ।
6-4-74 न माङ्योगे ।
6-4-75 बहुलं छन्दस्यमाङ्योगेऽपि ।
6-4-76 इरयो रे ।
6-4-77 अचि श्नुधातुभ्रुवां य्वोरियङुवङौ ।
6-4-78 अभ्यासस्यासवर्णे ।
6-4-79 स्त्रियाः ।
6-4-80 वाऽम्शसोः ।
6-4-81 इणो यण् ।
6-4-82 एरनेकाचोऽसंयोगपूर्वस्य ।
6-4-83 ओः सुपि ।
6-4-84 वर्षाभ्वश्च ।
6-4-85 न भूसुधियोः ।
6-4-86 छन्दस्युभयथा ।
6-4-87 हुश्नुवोः सार्वधातुके ।
6-4-88 भुवो वुग्लुङ्लिटोः ।
6-4-89 ऊदुपधाया गोहः ।
6-4-90 दोषो णौ ।
6-4-91 वा चित्तविरागे ।
6-4-92 मितां ह्रस्वः ।
6-4-93 चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम् ।
6-4-94 खचि ह्रस्वः ।
6-4-95 ह्लादो निष्ठायाम् ।
6-4-96 छादेर्घेऽद्व्युपसर्गस्य ।
6-4-97 इस्मन्त्रन्क्विषु च ।
6-4-98 गमहनजनखनघसां लोपः क्ङित्यनङि ।
6-4-99 तनिपत्योश्छन्दसि ।
6-4-100 घसिभसोर्हलि च ।
6-4-101 हुझल्भ्यो हेर्धिः ।
6-4-102 श्रुशृणुपॄकृवृभ्यश्छन्दसि ।
6-4-103 अङितश्च ।
6-4-104 चिणो लुक् ।
6-4-105 अतो हेः ।
6-4-106 उतश्च प्रत्ययादसंयोगपूर्वात्‌ ।
6-4-107 लोपश्चास्यान्यतरस्यां म्वोः ।
6-4-108 नित्यं करोतेः ।
6-4-109 ये च ।
6-4-110 अत उत्‌ सार्वधातुके ।
6-4-111 श्नसोरल्लोपः ।
6-4-112 श्नाऽभ्यस्तयोरातः ।
6-4-113 ई हल्यघोः ।
6-4-114 इद्दरिद्रस्य ।
6-4-115 भियोऽन्यतरस्याम् ।
6-4-116 जहातेश्च ।
6-4-117 आ च हौ ।
6-4-118 लोपो यि ।
6-4-119 घ्वसोरेद्धावभ्यासलोपश्च ।
6-4-120 अत एकहल्मध्येऽनादेशादेर्लिटि ।
6-4-121 थलि च सेटि ।
6-4-122 तॄफलभजत्रपश्च ।
6-4-123 राधो हिंसायाम् ।
6-4-124 वा जॄभ्रमुत्रसाम् ।
6-4-125 फणां च सप्तानाम् ।
6-4-126 न शसददवादिगुणानाम् ।
6-4-127 अर्वणस्त्रसावनञः ।
6-4-128 मघवा बहुलम् ।
6-4-129 भस्य ।
6-4-130 पादः पत् ।
6-4-131 वसोः सम्प्रसारणम् ।
6-4-132 वाह ऊठ् ।
6-4-133 श्वयुवमघोनामतद्धिते ।
6-4-134 अल्लोपोऽनः ।
6-4-135 षपूर्वहन्धृतराज्ञामणि ।
6-4-136 विभाषा ङिश्योः ।
6-4-137 न संयोगाद्वमान्तात्‌ ।
6-4-138 अचः ।
6-4-139 उद ईत्‌ ।
6-4-140 आतो धातोः ।
6-4-141 मन्त्रेष्वाङ्यादेरात्मनः ।
6-4-142 ति विंशतेर्डिति ।
6-4-143 टेः ।
6-4-144 नस्तद्धिते ।
6-4-145 अह्नष्टखोरेव ।
6-4-146 ओर्गुणः ।
6-4-147 ढे लोपोऽकद्र्वाः ।
6-4-148 यस्येति च ।
6-4-149 सूर्यतिष्यागस्त्यमत्स्यानां य उपधायाः ।
6-4-150 हलस्तद्धितस्य ।
6-4-151 आपत्यस्य च तद्धितेऽनाति ।
6-4-152 क्यच्व्योश्च ।
6-4-153 बिल्वकादिभ्यश्छस्य लुक् ।
6-4-154 तुरिष्ठेमेयस्सु ।
6-4-155 टेः ।
6-4-156 स्थूलदूरयुवह्रस्वक्षिप्रक्षुद्राणां यणादिपरं पूर्वस्य
च गुणः ।
6-4-157 प्रियस्थिरस्फिरोरुबहुलगुरुवृद्धतृप्रदीर्घ\-
वृन्दारकाणां प्रस्थस्फवर्बंहिगर्वर्षित्रब्द्राघिवृन्दाः ।
6-4-158 बहोर्लोपो भू च बहोः ।
6-4-159 इष्ठस्य यिट् च ।
6-4-160 ज्यादादीयसः ।
6-4-161 र ऋतो हलादेर्लघोः ।
6-4-162 विभाषर्जोश्छन्दसि ।
6-4-163 प्रकृत्यैकाच् ।
6-4-164 इनण्यनपत्ये ।
6-4-165 गाथिविदथिकेशिगणिपणिनश्च ।
6-4-166 संयोगादिश्च ।
6-4-167 अन् ।
6-4-168 ये चाभावकर्मणोः ।
6-4-169 आत्माध्वानौ खे ।
6-4-170 न मपूर्वोऽपत्येऽवर्मणः ।
6-4-171 ब्राह्मोअजातौ ।
6-4-172 कार्मस्ताच्छील्ये ।
6-4-173 औक्षमनपत्ये ।
6-4-174 दाण्डिनायनहास्तिनायनाथर्वणिकजैह्माशिनेय\- वाशिनायनिभ्रौणहत्यधैवत्यसारवैक्ष्वाकमैत्रेयहिरण्मयानि ।
6-4-175 ऋत्व्यवास्त्व्यवास्त्वमाध्वीहिरण्ययानि च्छन्दसि ।

Chapter-7 

7-1-1 युवोरनाकौ ।
7-1-2 आयनेयीनीयियः फढखच्छघां प्रत्ययादीनाम्‌ ।
7-1-3 झोऽन्तः ।
7-1-4 अदभ्यस्तात्‌ ।
7-1-5 आत्मनेपदेष्वनतः ।
7-1-6 शीङो रुट् ।
7-1-7 वेत्तेर्विभाषा ।
7-1-8 बहुलं छन्दसि ।
7-1-9 अतो भिस ऐस् ।
7-1-10 बहुलं छन्दसि ।
7-1-11 नेदमदसोरकोः ।
7-1-12 टाङसिङसामिनात्स्याः ।
7-1-13 ङेर्यः ।
7-1-14 सर्वनाम्नः स्मै ।
7-1-15 ङसिङ्योः स्मात्स्मिनौ ।
7-1-16 पूर्वादिभ्यो नवभ्यो वा ।
7-1-17 जसः शी ।
7-1-18 औङ आपः ।
7-1-19 नपुंसकाच्च ।
7-1-20 जश्शसोः शिः ।
7-1-21 अष्टाभ्य औश् ।
7-1-22 षड्भ्यो लुक् ।
7-1-23 स्वमोर्नपुंसकात्‌ ।
7-1-24 अतोऽम् ।
7-1-25 अद्ड् डतरादिभ्यः पञ्चभ्यः ।
7-1-26 नेतराच्छन्दसि ।
7-1-27 युष्मदस्मद्भ्यां ङसोऽश् ।
7-1-28 ङे प्रथमयोरम् ।
7-1-29 शसो न ।
7-1-30 भ्यसो भ्यम् ।
7-1-31 पञ्चम्या अत्‌ ।
7-1-32 एकवचनस्य च ।
7-1-33 साम आकम् ।
7-1-34 आत औ णलः ।
7-1-35 तुह्योस्तातङाशिष्यन्यतरस्याम् ।
7-1-36 विदेः शतुर्वसुः ।
7-1-37 समासेऽनञ्पूर्वे क्त्वो ल्यप्‌ ।
7-1-38 क्त्वाऽपि छन्दसि ।
7-1-39 सुपां सुलुक्पूर्वसवर्णाऽऽच्छेयाडाड्यायाजालः ।
7-1-40 अमो मश् ।
7-1-41 लोपस्त आत्मनेपदेषु ।
7-1-42 ध्वमो ध्वात्‌ ।
7-1-43 यजध्वैनमिति च ।
7-1-44 तस्य तात्‌ ।
7-1-45 तप्तनप्तनथनाश्च ।
7-1-46 इदन्तो मसि ।
7-1-47 क्त्वो यक् ।
7-1-48 इष्ट्वीनमिति च ।
7-1-49 स्नात्व्यादयश्च ।
7-1-50 आज्जसेरसुक् ।
7-1-51 अश्वक्षीरवृषलवणानामात्मप्रीतौ क्यचि ।
7-1-52 आमि सर्वनाम्नः सुट् ।
7-1-53 त्रेस्त्रयः ।
7-1-54 ह्रस्वनद्यापो नुट् ।
7-1-55 षट्चतुर्भ्यश्च ।
7-1-56 श्रीग्रामण्योश्छन्दसि ।
7-1-57 गोः पादान्ते ।
7-1-58 इदितो नुम् धातोः ।

7-1-59 शे मुचादीनाम् ।
7-1-60 मस्जिनशोर्झलि ।
7-1-61 रधिजभोरचि ।
7-1-62 नेट्यलिटि रधेः ।
7-1-63 रभेरशब्लिटोः ।
7-1-64 लभेश्च ।
7-1-65 आङो यि ।
7-1-66 उपात्‌ प्रशंसायाम् ।
7-1-67 उपसर्गात्‌ खल्घञोः ।
7-1-68 न सुदुर्भ्यां केवलाभ्याम् ।
7-1-69 विभाषा चिण्णमुलोः ।
7-1-70 उगिदचां सर्वनामस्थानेऽधातोः ।
7-1-71 युजेरसमासे ।
7-1-72 नपुंसकस्य झलचः ।
7-1-73 इकोऽचि विभक्तौ ।
7-1-74 तृतीयाऽऽदिषु भाषितपुंस्कं पुंवद्गालवस्य ।
7-1-75 अस्थिदधिसक्थ्यक्ष्णामनङुदात्तः ।
7-1-76 छन्दस्यपि दृश्यते ।
7-1-77 ई च द्विवचने ।
7-1-78 नाभ्यस्ताच्छतुः ।
7-1-79 वा नपुंसकस्य ।
7-1-80 आच्छीनद्योर्नुम् ।
7-1-81 शप्श्यनोर्नित्यम् ।
7-1-82 सावनडुहः ।
7-1-83 दृक्स्ववस्स्वतवसां छन्दसि ।
7-1-84 दिव औत्‌ ।
7-1-85 पथिमथ्यृभुक्षामात्‌ ।
7-1-86 इतोऽत्‌ सर्वनामस्थाने ।
7-1-87 थो न्थः ।
7-1-88 भस्य टेर्लोपः ।
7-1-89 पुंसोऽसुङ् ।
7-1-90 गोतो णित्‌ ।
7-1-91 णलुत्तमो वा ।
7-1-92 सख्युरसम्बुद्धौ ।
7-1-93 अनङ् सौ ।
7-1-94 ऋदुशनस्पुरुदंसोऽनेहसां च ।
7-1-95 तृज्वत्‌ क्रोष्टुः ।
7-1-96 स्त्रियां च ।
7-1-97 विभाषा तृतीयाऽऽदिष्वचि ।
7-1-98 चतुरनडुहोरामुदात्तः ।
7-1-99 अम् सम्बुद्धौ ।
7-1-100 ॠत इद्धातोः ।
7-1-101 उपधायाश्च ।
7-1-102 उदोष्ठ्यपूर्वस्य ।
7-1-103 बहुलं छन्दसि ।
7-2-1 सिचि वृद्धिः परस्मैपदेषु ।
7-2-2 अतो र्लान्तस्य ।
7-2-3 वदव्रजहलन्तस्याचः ।
7-2-4 नेटि ।
7-2-5 ह्म्यन्तक्षणश्वसजागृणिश्व्येदिताम् ।
7-2-6 ऊर्णोतेर्विभाषा ।
7-2-7 अतो हलादेर्लघोः ।
7-2-8 नेड् वशि कृति ।
7-2-9 तितुत्रतथसिसुसरकसेषु च ।
7-2-10 एकाच उपदेशेऽनुदात्तात्‌ ।
7-2-11 श्र्युकः किति ।
7-2-12 सनि ग्रहगुहोश्च ।
7-2-13 कृसृभृवृस्तुद्रुस्रुश्रुवो लिटि ।
7-2-14 श्वीदितो निष्ठायाम् ।
7-2-15 यस्य विभाषा ।
7-2-16 आदितश्च ।
7-2-17 विभाषा भावादिकर्मणोः ।
7-2-18 क्षुब्धस्वान्तध्वान्तलग्नम्लिष्टविरिब्धफाण्टबाढानि-मन्थमनस्तमःसक्ताविस्पष्टस्वरानायासभृशेषु ।
7-2-19 धृषिशसी वैयात्ये ।
7-2-20 दृढः स्थूलबलयोः ।
7-2-21 प्रभौ परिवृढः ।
7-2-22 कृच्छ्रगहनयोः कषः ।
7-2-23 घुषिरविशब्दने ।
7-2-24 अर्देः संनिविभ्यः ।
7-2-25 अभेश्चाविदूर्ये ।
7-2-26 णेरध्ययने वृत्तम् ।
7-2-27 वा दान्तशान्तपूर्णदस्तस्पष्टच्छन्नज्ञप्ताः ।
7-2-28 रुष्यमत्वरसंघुषास्वनाम् ।
7-2-29 हृषेर्लोमसु ।
7-2-30 अपचितश्च ।
7-2-31 ह्रु ह्वरेश्छन्दसि ।
7-2-32 अपरिह्वृताश्च ।
7-2-33 सोमे ह्वरितः ।
7-2-34 ग्रसितस्कभितस्तभितोत्तभितचत्तविकस्तविशस्तॄ\- शंस्तृशास्तृतरुतृतरूतृवरुतृवरूतृवरुत्रीरुज्ज्वलितिक्षरिति\-
क्षमितिवमित्यमितीति च ।
7-2-35 आर्धधातुकस्येड् वलादेः ।
7-2-36 स्नुक्रमोरनात्मनेपदनिमित्ते ।
7-2-37 ग्रहोऽलिटि दीर्घः ।
7-2-38 वॄतो वा ।
7-2-39 न लिङि ।
7-2-40 सिचि च परस्मैपदेषु ।
7-2-41 इट् सनि वा ।
7-2-42 लिङ्सिचोरात्मनेपदेषु ।
7-2-43 ऋतश्च संयोगादेः ।
7-2-44 स्वरतिसूतिसूयतिधूञूदितो वा ।
7-2-45 रधादिभ्यश्च ।
7-2-46 निरः कुषः ।
7-2-47 इण्निष्ठायाम् ।
7-2-48 तीषसहलुभरुषरिषः ।
7-2-49 सनीवन्तर्धभ्रस्जदम्भुश्रिस्वृयूर्णुभरज्ञपिसनाम् ।
7-2-50 क्लिशः क्त्वानिष्ठयोः ।
7-2-51 पूङश्च ।
7-2-52 वसतिक्षुधोरिट् ।
7-2-53 अञ्चेः पूजायाम् ।
7-2-54 लुभो विमोचने ।
7-2-55 जॄव्रश्च्योः क्त्वि ।
7-2-56 उदितो वा ।
7-2-57 सेऽसिचि कृतचृतच्छृदतृदनृतः ।
7-2-58 गमेरिट् परस्मैपदेषु ।
7-2-59 न वृद्भ्यश्चतुर्भ्यः ।
7-2-60 तासि च कपः ।
7-2-61 अचस्तास्वत्‌ थल्यनिटो नित्यम् ।
7-2-62 उपदेशेऽत्वतः ।
7-2-63 ऋतो भारद्वाजस्य ।
7-2-64 बभूथाततन्थजगृम्भववर्थेति निगमे ।
7-2-65 विभाषा सृजिदृषोः ।
7-2-66 इडत्त्यर्तिव्ययतीनाम् ।
7-2-67 वस्वेकाजाद्घसाम् ।
7-2-68 विभाषा गमहनविदविशाम् ।
7-2-69 सनिंससनिवांसम् ।
7-2-70 ऋद्धनोः स्ये ।
7-2-71 अञ्जेः सिचि ।
7-2-72 स्तुसुधूञ्भ्यः परस्मैपदेषु ।
7-2-73 यमरमनमातां सक् च ।
7-2-74 स्मिपूङ्रञ्ज्वशां सनि ।
7-2-75 किरश्च पञ्चभ्यः ।
7-2-76 रुदादिभ्यः सार्वधातुके ।
7-2-77 ईशः से ।
7-2-78 ईडजनोर्ध्वे च ।
7-2-79 लिङः सलोपोऽनन्त्यस्य ।
7-2-80 अतो येयः ।
7-2-81 आतो ङितः ।
7-2-82 आने मुक् ।
7-2-83 ईदासः ।
7-2-84 अष्टन आ विभक्तौ ।
7-2-85 रायो हलि ।
7-2-86 युष्मदस्मदोरनादेशे ।
7-2-87 द्वितीयायां च ।
7-2-88 प्रथमायाश्च द्विवचने भाषायाम् ।
7-2-89 योऽचि ।
7-2-90 शेषे लोपः ।
7-2-91 मपर्यन्तस्य ।
7-2-92 युवावौ द्विवचने ।
7-2-93 यूयवयौ जसि ।
7-2-94 त्वाहौ सौ ।
7-2-95 तुभ्यमह्यौ ङयि ।
7-2-96 तवममौ ङसि ।
7-2-97 त्वमावेकवचने ।
7-2-98 प्रत्ययोत्तरपदयोश्च ।
7-2-99 त्रिचतुरोः स्त्रियां तिसृचतसृ ।
7-2-100 अचि र ऋतः ।
7-2-101 जराया जरसन्यतरस्याम् ।
7-2-102 त्यदादीनामः ।
7-2-103 किमः कः ।
7-2-104 कु तिहोः ।
7-2-105 क्वाति ।
7-2-106 तदोः सः सावनन्त्ययोः ।
7-2-107 अदस औ सुलोपश्च ।
7-2-108 इदमो मः ।
7-2-109 दश्च ।
7-2-110 यः सौ ।
7-2-111 इदोऽय् पुंसि ।
7-2-112 अनाप्यकः ।
7-2-113 हलि लोपः ।
7-2-114 मृजेर्वृद्धिः ।
7-2-115 अचो ञ्णिति ।
7-2-116 अत उपधायाः ।
7-2-117 तद्धितेष्वचामादेः ।
7-2-118 किति च ।
7-3-1 देविकाशिंशपादित्यवाड्दीर्घसत्रश्रेयसामात्‌ ।
7-3-2 केकयमित्त्रयुप्रलयानां यादेरियः ।
7-3-3 न य्वाभ्यां पदान्ताभ्याम् पूर्वौ तु ताभ्यामैच् ।
7-3-4 द्वारादीनां च ।
7-3-5 न्यग्रोधस्य च केवलस्य ।
7-3-6 न कर्मव्यतिहारे ।
7-3-7 स्वागतादीनां च ।
7-3-8 श्वादेरिञि ।
7-3-9 पदान्तस्यान्यतरस्याम् ।
7-3-10 उत्तरपदस्य ।
7-3-11 अवयवादृतोः ।
7-3-12 सुसर्वार्धाज्जनपदस्य ।
7-3-13 दिशोऽमद्राणाम् ।
7-3-14 प्राचां ग्रामनगराणाम् ।
7-3-15 संख्यायाः संवत्सरसंख्यस्य च ।
7-3-16 वर्षस्याभविष्यति ।
7-3-17 परिमाणान्तस्यासंज्ञाशाणयोः ।
7-3-18 जे प्रोष्ठपदानाम् ।
7-3-19 हृद्भगसिन्ध्वन्ते पूर्वपदस्य च ।
7-3-20 अनुशतिकादीनां च ।
7-3-21 देवताद्वंद्वे च ।
7-3-22 नेन्द्रस्य परस्य ।
7-3-23 दीर्घाच्च वरुणस्य ।
7-3-24 प्राचां नगरान्ते ।
7-3-25 जङ्गलधेनुवलजान्तस्य विभाषितमुत्तरम्‌ ।
7-3-26 अर्धात्‌ परिमाणस्य पूर्वस्य तु वा ।
7-3-27 नातः परस्य ।
7-3-28 प्रवाहणस्य ढे ।
7-3-29 तत्प्रत्ययस्य च ।
7-3-30 नञः शुचीश्वरक्षेत्रज्ञकुशलनिपुणानाम् ।
7-3-31 यथातथयथापुरयोः पर्यायेण ।
7-3-32 हनस्तोऽचिण्णलोः ।
7-3-33 आतो युक् चिण्कृतोः ।
7-3-34 नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्यानाचमेः ।
7-3-35 जनिवध्योश्च ।
7-3-36 अर्त्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुङ्णौ ।
7-3-37 शाच्छासाह्वाव्यावेपां युक् ।
7-3-38 वो विधूनने जुक् ।
7-3-39 लीलोर्नुग्लुकावन्यतरस्यां स्नेहविपातने ।
7-3-40 भियो हेतुभये षुक् ।
7-3-41 स्फायो वः ।
7-3-42 शदेरगतौ तः ।
7-3-43 रुहः पोऽन्यतरस्याम् ।
7-3-44 प्रत्ययस्थात्‌ कात्‌ पूर्वस्यात इदाप्यसुपः ।
7-3-45 न यासयोः ।
7-3-46 उदीचामातः स्थाने यकपूर्वायाः ।
7-3-47 भस्त्रैषाऽजाज्ञाद्वास्वानञ्पूर्वाणामपि ।
7-3-48 अभाषितपुंस्काच्च ।
7-3-49 आदाचार्याणाम् ।
7-3-50 ठस्येकः ।
7-3-51 इसुसुक्तान्तात्‌ कः ।
7-3-52 चजोः कु घिन्ण्यतोः ।
7-3-53 न्यङ्क्वादीनां च ।
7-3-54 हो हन्तेर्ञ्णिन्नेषु ।
7-3-55 अभ्यासाच्च ।
7-3-56 हेरचङि ।
7-3-57 सन्लिटोर्जेः ।
7-3-58 विभाषा चेः ।
7-3-59 न क्वादेः ।
7-3-60 अजिवृज्योश्च ।
7-3-61 भुजन्युब्जौ पाण्युपतापयोः ।
7-3-62 प्रयाजानुयाजौ यज्ञाङ्गे ।
7-3-63 वञ्चेर्गतौ ।
7-3-64 ओक उचः के ।
7-3-65 ण्य आवश्यके ।
7-3-66 यजयाचरुचप्रवचर्चश्च ।
7-3-67 वचोऽशब्दसंज्ञायाम् ।
7-3-68 प्रयोज्यनियोज्यौ शक्यार्थे ।
7-3-69 भोज्यं भक्ष्ये ।
7-3-70 घोर्लोपो लेटि वा ।
7-3-71 ओतः श्यनि ।
7-3-72 क्सस्याचि ।
7-3-73 लुग्वा दुहदिहलिहगुहामात्मनेपदे दन्त्ये ।
7-3-74 शमामष्टानां दीर्घः श्यनि ।
7-3-75 ष्ठिवुक्लम्याचमां शिति ।
7-3-76 क्रमः परस्मैपदेषु ।
7-3-77 इषुगमियमां छः ।
7-3-78 पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्दृश्यर्त्तिसर्त्तिशदसदां
पिबजिघ्रधमतिष्ठमनयच्छपश्यर्च्छधौशीयसीदाः ।
7-3-79 ज्ञाजनोर्जा ।
7-3-80 प्वादीनां ह्रस्वः ।
7-3-81 मीनातेर्निगमे ।
7-3-82 मिदेर्गुणः ।
7-3-83 जुसि च ।
7-3-84 सार्वधातुकार्धधातुकयोः ।
7-3-85 जाग्रोऽविचिण्णल्ङित्सु ।
7-3-86 पुगन्तलघूपधस्य च ।
7-3-87 नाभ्यस्तस्याचि पिति सार्वधातुके ।
7-3-88 भूसुवोस्तिङि ।
7-3-89 उतो वृद्धिर्लुकि हलि ।
7-3-90 ऊर्णोतेर्विभाषा ।
7-3-91 गुणोऽपृक्ते ।
7-3-92 तृणह इम् ।
7-3-93 ब्रुव ईट् ।
7-3-94 यङो वा ।
7-3-95 तुरुस्तुशम्यमः सार्वधातुके ।
7-3-96 अस्तिसिचोऽपृक्ते ।
7-3-97 बहुलं छन्दसि ।
7-3-98 रुदश्च पञ्चभ्यः ।
7-3-99 अड्गार्ग्यगालवयोः ।
7-3-100 अदः सर्वेषाम् ।
7-3-101 अतो दीर्घो यञि ।
7-3-102 सुपि च ।
7-3-103 बहुवचने झल्येत्‌ ।
7-3-104 ओसि च ।
7-3-105 आङि चापः ।
7-3-106 सम्बुद्धौ च ।
7-3-107 अम्बाऽर्थनद्योर्ह्रस्वः ।
7-3-108 ह्रस्वस्य गुणः ।
7-3-109 जसि च ।
7-3-110 ऋतो ङिसर्वनामस्थानयोः ।
7-3-111 घेर्ङिति ।
7-3-112 आण्नद्याः ।
7-3-113 याडापः ।
7-3-114 सर्वनाम्नः स्याड्ढ्रस्वश्च ।
7-3-115 विभाषा द्वितीयातृतीयाभ्याम् ।
7-3-116 ङेराम्नद्याम्नीभ्यः ।
7-3-117 इदुद्भ्याम् ।
7-3-118 औत्‌ ।
7-3-119 अच्च घेः ।
7-3-120 आङो नाऽस्त्रियाम् ।
7-4-1 णौ चङ्युपधाया ह्रस्वः ।
7-4-2 नाग्लोपिशास्वृदिताम् ।
7-4-3 भ्राजभासभाषदीपजीवमीलपीडामन्यतरस्याम्‌ ।
7-4-4 लोपः पिबतेरीच्चाभ्यासस्य ।
7-4-5 तिष्ठतेरित्‌ ।
7-4-6 जिघ्रतेर्वा ।
7-4-7 उरृत्‌ ।
7-4-8 नित्यं छन्दसि ।
7-4-9 दयतेर्दिगि लिटि ।
7-4-10 ऋतश्च संयोगादेर्गुणः ।
7-4-11 ऋच्छत्यॄताम् ।
7-4-12 शृदॄप्रां ह्रस्वो वा ।
7-4-13 केऽणः ।
7-4-14 न कपि ।
7-4-15 आपोऽन्यतरस्याम् ।
7-4-16 ऋदृशोऽङि गुणः ।
7-4-17 अस्यतेस्थुक् ।
7-4-18 श्वयतेरः ।
7-4-19 पतः पुम् ।
7-4-20 वच उम् ।
7-4-21 शीङः सार्वधातुके गुणः ।
7-4-22 अयङ् यि क्ङिति ।
7-4-23 उपसर्गाद्ध्रस्व ऊहतेः ।
7-4-24 एतेर्लिङि ।
7-4-25 अकृत्सार्वधातुकयोर्दीर्घः ।
7-4-26 च्वौ च ।
7-4-27 रीङ् ऋतः ।
7-4-28 रिङ् शयग्लिङ्क्षु ।
7-4-29 गुणोऽर्तिसंयोगाद्योः ।
7-4-30 यङि च ।
7-4-31 ई घ्राध्मोः ।
7-4-32 अस्य च्वौ ।
7-4-33 क्यचि च ।
7-4-34 अशनायोदन्यधनाया बुभुक्षापिपासागर्द्धेषु ।
7-4-35 न च्छन्दस्यपुत्रस्य ।
7-4-36 दुरस्युर्द्रविणस्युर्वृषण्यतिरिषण्यति ।
7-4-37 अश्वाघस्यात्‌ ।
7-4-38 देवसुम्नयोर्यजुषि काठके ।
7-4-39 कव्यध्वरपृतनस्यर्चि लोपः ।
7-4-40 द्यतिस्यतिमास्थामित्ति किति ।
7-4-41 शाछोरन्यतरस्याम् ।
7-4-42 दधातेर्हिः ।
7-4-43 जहातेश्च क्त्वि ।
7-4-44 विभाषा छन्दसि ।
7-4-45 सुधितवसुधितनेमधितधिष्वधिषीय च ।
7-4-46 दो दद् घोः ।
7-4-47 अच उपसर्गात्तः ।
7-4-48 अपो भि ।
7-4-49 सः स्यार्द्धधातुके ।
7-4-50 तासस्त्योर्लोपः ।
7-4-51 रि च ।
7-4-52 ह एति ।
7-4-53 यीवर्णयोर्दीधीवेव्योः ।
7-4-54 सनि मीमाघुरभलभशकपतपदामच इस् ।
7-4-55 आप्ज्ञप्यृधामीत्‌ ।
7-4-56 दम्भ इच्च ।
7-4-57 मुचोऽकर्मकस्य गुणो वा ।
7-4-58 अत्र लोपोऽभ्यासस्य ।
7-4-59 ह्रस्वः ।
7-4-60 हलादिः शेषः ।
7-4-61 शर्पूर्वाः खयः ।
7-4-62 कुहोश्चुः ।
7-4-63 न कवतेर्यङि ।
7-4-64 कृषेश्छन्दसि ।
7-4-65 दाधर्तिदर्धर्तिदर्धर्षिबोभूतुतेतिक्तेऽलर्ष्यापनीफणत्\- संसनिष्यदत्करिक्रत्कनिक्रदद्भरिभ्रद्दविध्वतोदविद्युतत्\-
तरित्रतःसरीसृपतंवरीवृजन्मर्मृज्यागनीगन्तीति च ।
7-4-66 उरत्‌ ।
7-4-67 द्युतिस्वाप्योः सम्प्रसारणम् ।
7-4-68 व्यथो लिटि ।
7-4-69 दीर्घ इणः किति ।
7-4-70 अत आदेः ।
7-4-71 तस्मान्नुड् द्विहलः ।
7-4-72 अश्नोतेश्च ।
7-4-73 भवतेरः ।
7-4-74 ससूवेति निगमे ।
7-4-75 निजां त्रयाणां गुणः श्लौ ।
7-4-76 भृञामित्‌ ।
7-4-77 अर्तिपिपर्त्योश्च ।
7-4-78 बहुलं छन्दसि ।
7-4-79 सन्यतः ।
7-4-80 ओः पुयण्ज्यपरे ।
7-4-81 स्रवतिशृणोतिद्रवतिप्रवतिप्लवतिच्यवतीनां वा ।
7-4-82 गुणो यङ्लुकोः ।
7-4-83 दीर्घोऽकितः ।
7-4-84 नीग्वञ्चुस्रंसुध्वंसुभ्रंसुकसपतपदस्कन्दाम् ।
7-4-85 नुगतोऽनुनासिकान्तस्य ।
7-4-86 जपजभदहदशभञ्जपशां च ।
7-4-87 चरफलोश्च ।
7-4-88 उत्‌ परस्यातः ।
7-4-89 ति च ।
7-4-90 रीगृदुपधस्य च ।
7-4-91 रुग्रिकौ च लुकि ।
7-4-92 ऋतश्च ।
7-4-93 सन्वल्लघुनि चङ्परेऽनग्लोपे ।
7-4-94 दीर्घो लघोः ।
7-4-95 अत्‌ स्मृदृत्वरप्रथम्रदस्तॄस्पशाम् ।
7-4-96 विभाषा वेष्टिचेष्ट्योः ।
7-4-97 ई च गणः ।

Chapter-8

8-1-1 सर्वस्य द्वे ।
8-1-2 तस्य परमाम्रेडितम्‌ ।
8-1-3 अनुदात्तं च ।
8-1-4 नित्यवीप्सयोः ।
8-1-5 परेर्वर्जने ।
8-1-6 प्रसमुपोदः पादपूरणे ।
8-1-7 उपर्यध्यधसः सामीप्ये ।
8-1-8 वाक्यादेरामन्त्रितस्यासूयासम्मतिकोपकुत्सनभर्त्सनेषु ।
8-1-9 एकं बहुव्रीहिवत्‌ ।
8-1-10 आबाधे च ।
8-1-11 कर्मधारयवत्‌ उत्तरेषु ।
8-1-12 प्रकारे गुणवचनस्य ।
8-1-13 अकृच्छ्रे प्रियसुखयोरन्यतरस्याम् ।
8-1-14 यथास्वे यथायथम् ।
8-1-15 द्वन्द्वं रहस्यमर्यादावचनव्युत्क्रमण\- यज्ञपात्रप्रयोगाभिव्यक्तिषु ।
8-1-16 पदस्य ।
8-1-17 पदात्‌ ।
8-1-18 अनुदात्तं सर्वमपादादौ ।
8-1-19 आमन्त्रितस्य च ।
8-1-20 युष्मदस्मदोः षष्ठीचतुर्थीद्वितीयास्थयोर्वान्नावौ ।
8-1-21 बहुवचने वस्नसौ ।
8-1-22 तेमयावेकवचनस्य ।
8-1-23 त्वामौ द्वितीयायाः ।
8-1-24 न चवाहाहैवयुक्ते ।
8-1-25 पश्यार्थैश्चानालोचने ।
8-1-26 सपूर्वायाः प्रथमाया विभाषा ।
8-1-27 तिङो गोत्रादीनि कुत्सनाभीक्ष्ण्ययोः ।
8-1-28 तिङ्ङतिङः ।
8-1-29 न लुट् ।
8-1-30 निपातैर्यद्यदिहन्तकुविन्नेच्चेच्चण्कच्चिद्यत्रयुक्तम् ।
8-1-31 नह प्रत्यारम्भे ।
8-1-32 सत्यं प्रश्ने ।
8-1-33 अङ्गाप्रातिलोम्ये ।
8-1-34 हि च ।
8-1-35 छन्दस्यनेकमपि साकाङ्क्षम्‌ ।
8-1-36 यावद्यथाभ्याम् ।
8-1-37 पूजायां नानन्तरम् ।
8-1-38 उपसर्गव्यपेतं च ।
8-1-39 तुपश्यपश्यताहैः पूजायाम् ।
8-1-40 अहो च ।
8-1-41 शेषे विभाषा ।
8-1-42 पुरा च परीप्सायाम् ।
8-1-43 नन्वित्यनुज्ञैषणायाम् ।
8-1-44 किं क्रियाप्रश्नेऽनुपसर्गमप्रतिषिद्धम्‌ ।
8-1-45 लोपे विभाषा ।
8-1-46 एहिमन्ये प्रहासे लृट् ।
8-1-47 जात्वपूर्वम् ।
8-1-48 किम्वृत्तं च चिदुत्तरम् ।
8-1-49 आहो उताहो चानन्तरम् ।
8-1-50 शेषे विभाषा ।
8-1-51 गत्यर्थलोटा लृण्न चेत्‌ कारकं सर्वान्यत्‌ ।
8-1-52 लोट् च ।
8-1-53 विभाषितं सोपसर्गमनुत्तमम्‌ ।
8-1-54 हन्त च ।
8-1-55 आम एकान्तरमामन्त्रितमनन्तिके ।
8-1-56 यद्धितुपरं छन्दसि ।
8-1-57 चनचिदिवगोत्रादितद्धिताम्रेडितेष्वगतेः ।
8-1-58 चादिषु च ।
8-1-59 चवायोगे प्रथमा ।
8-1-60 हेति क्षियायाम् ।
8-1-61 अहेति विनियोगे च ।
8-1-62 चाहलोप एवेत्यवधारणम् ।
8-1-63 चादिलोपे विभाषा ।
8-1-64 वैवावेति च च्छन्दसि ।
8-1-65 एकान्याभ्यां समर्थाभ्याम् ।
8-1-66 यद्वृत्तान्नित्यं ।
8-1-67 पूजनात्‌ पूजितमनुदात्तम् ##(##काष्ठादिभ्यः##)## ।
8-1-68 सगतिरपि तिङ् ।
8-1-69 कुत्सने च सुप्यगोत्रादौ ।
8-1-70 गतिर्गतौ ।
8-1-71 तिङि चोदात्तवति ।
8-1-72 आमन्त्रितं पूर्वम् अविद्यमानवत्‌ ।
8-1-73 नामन्त्रिते समानाधिकरणे सामान्यवचनम् ।
8-1-74 विभाषितं विशेषवचने बहुवचनम् ।
8-2-1 पूर्वत्रासिद्धम् ।
8-2-2 नलोपः सुप्स्वरसंज्ञातुग्विधिषु कृति ।
8-2-3 न मु ने ।
8-2-4 उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोऽनुदात्तस्य ।
8-2-5 एकादेश उदात्तेनोदात्तः ।
8-2-6 स्वरितो वाऽनुदात्ते पदादौ ।
8-2-7 नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य ।
8-2-8 न ङिसम्बुद्ध्योः ।
8-2-9 मादुपधायाश्च मतोर्वोऽयवादिभ्यः ।
8-2-10 झयः ।
8-2-11 संज्ञायाम् ।
8-2-12 आसन्दीवदष्ठीवच्चक्रीवत्कक्षीवद्रुमण्वच्चर्मण्वती ।
8-2-13 उदन्वानुदधौ च ।
8-2-14 राजन्वान् सौराज्ये ।
8-2-15 छन्दसीरः ।
8-2-16 अनो नुट् ।
8-2-17 नाद्घस्य ।
8-2-18 कृपो रो लः ।
8-2-19 उपसर्गस्यायतौ ।
8-2-20 ग्रो यङि ।
8-2-21 अचि विभाषा ।
8-2-22 परेश्च घाङ्कयोः ।
8-2-23 संयोगान्तस्य लोपः ।
8-2-24 रात्‌ सस्य ।
8-2-25 धि च ।
8-2-26 झलो झलि ।
8-2-27 ह्रस्वादङ्गात्‌ ।
8-2-28 इट ईटि ।
8-2-29 स्कोः संयोगाद्योरन्ते च ।
8-2-30 चोः कुः ।
8-2-31 हो ढः ।
8-2-32 दादेर्धातोर्घः ।
8-2-33 वा द्रुहमुहष्णुहष्णिहाम् ।
8-2-34 नहो धः ।
8-2-35 आहस्थः ।
8-2-36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः ।
8-2-37 एकाचो बशो भष् झषन्तस्य स्ध्वोः ।
8-2-38 दधस्तथोश्च ।
8-2-39 झलां जशोऽन्ते ।
8-2-40 झषस्तथोर्धोऽधः ।
8-2-41 षढोः कः सि ।
8-2-42 रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः ।
8-2-43 संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः ।
8-2-44 ल्वादिभ्यः ।
8-2-45 ओदितश्च ।
8-2-46 क्षियो दीर्घात्‌ ।
8-2-47 श्योऽस्पर्शे ।
8-2-48 अञ्चोऽनपादाने ।
8-2-49 दिवोऽविजिगीषायाम् ।
8-2-50 निर्वाणोऽवाते ।
8-2-51 शुषः कः ।
8-2-52 पचो वः ।
8-2-53 क्षायो मः ।
8-2-54 प्रस्त्योऽन्यतरस्याम् ।
8-2-55 अनुपसर्गात्‌ फुल्लक्षीबकृशोल्लाघाः ।
8-2-56 नुदविदोन्दत्राघ्राह्रीभ्योऽन्यतरस्याम् ।
8-2-57 न ध्याख्यापॄमूर्छिमदाम् ।
8-2-58 वित्तो भोगप्रत्यययोः ।
8-2-59 भित्तं शकलम् ।
8-2-60 ऋणमाधमर्ण्ये ।
8-2-61 नसत्तनिषत्तानुत्तप्रतूर्तसूर्तगूर्तानि छन्दसि ।
8-2-62 क्विन्प्रत्ययस्य कुः ।
8-2-63 नशेर्वा ।
8-2-64 मो नो धातोः ।
8-2-65 म्वोश्च ।
8-2-66 ससजुषो रुः ।
8-2-67 अवयाःश्वेतवाःपुरोडाश्च ।
8-2-68 अहन् ।
8-2-69 रोऽसुपि ।
8-2-70 अम्नरूधरवरित्युभयथा छन्दसि ।
8-2-71 भुवश्च महाव्याहृतेः ।
8-2-72 वसुस्रंसुध्वंस्वनडुहां दः ।
8-2-73 तिप्यनस्तेः ।
8-2-74 सिपि धातो रुर्वा ।
8-2-75 दश्च ।
8-2-76 र्वोरुपधाया दीर्घ इकः ।
8-2-77 हलि च ।
8-2-78 उपधायां च ।
8-2-79 न भकुर्छुराम् ।
8-2-80 अदसोऽसेर्दादु दो मः ।
8-2-81 एत ईद्बहुवचने ।
8-2-82 वाक्यस्य टेः प्लुत उदात्तः ।
8-2-83 प्रत्यभिवादेअशूद्रे ।
8-2-84 दूराद्धूते च ।
8-2-85 हैहेप्रयोगे हैहयोः ।
8-2-86 गुरोरनृतोऽनन्त्यस्याप्येकैकस्य प्राचाम् ।
8-2-87 ओमभ्यादाने ।
8-2-88 ये यज्ञकर्मणि ।
8-2-89 प्रणवष्टेः ।
8-2-90 याज्याऽन्तः ।
8-2-91 ब्रूहिप्रेस्यश्रौषड्वौषडावहानामादेः ।
8-2-92 अग्नीत्प्रेषणे परस्य च ।
8-2-93 विभाषा पृष्टप्रतिवचने हेः ।
8-2-94 निगृह्यानुयोगे च ।
8-2-95 आम्रेडितं भर्त्सने ।
8-2-96 अङ्गयुक्तं तिङ् आकाङ्क्षम् ।
8-2-97 विचार्यमाणानाम् ।
8-2-98 पूर्वं तु भाषायाम् ।
8-2-99 प्रतिश्रवणे च ।
8-2-100 अनुदात्तं प्रश्नान्ताभिपूजितयोः ।
8-2-101 चिदिति चोपमाऽर्थे प्रयुज्यमाने ।
8-2-102 उपरिस्विदासीदिति च ।
8-2-103 स्वरितमाम्रेडितेऽसूयासम्मतिकोपकुत्सनेषु ।
8-2-104 क्षियाऽऽशीःप्रैषेषु तिङ् आकाङ्क्षम् ।
8-2-105 अनन्त्यस्यापि प्रश्नाख्यानयोः ।
8-2-106 प्लुतावैच इदुतौ ।
8-2-107 एचोऽप्रगृह्यस्यादूराद्धूते
पूर्वस्यार्धस्यादुत्तरस्येदुतौ ।
8-2-108 तयोर्य्वावचि संहितायाम् ।
8-3-1 मतुवसो रु सम्बुद्धौ छन्दसि ।
8-3-2 अत्रानुनासिकः पूर्वस्य तु वा ।
8-3-3 आतोऽटि नित्यम् ।
8-3-4 अनुनासिकात्‌ परोऽनुस्वारः ।
8-3-5 समः सुटि ।
8-3-6 पुमः खय्यम्परे ।
8-3-7 नश्छव्यप्रशान् ।
8-3-8 उभयथर्क्षु ।
8-3-9 दीर्घादटि समानपदे ।
8-3-10 नॄन् पे ।
8-3-11 स्वतवान् पायौ ।
8-3-12 कानाम्रेडिते ।
8-3-13 ढो ढे लोपः ।
8-3-14 रो रि ।
8-3-15 खरवसानयोर्विसर्जनीयः ।
8-3-16 रोः सुपि ।
8-3-17 भोभगोअघोअपूर्वस्य योऽशि ।
8-3-18 व्योर्लघुप्रयत्नतरः शाकटायनस्य ।
8-3-19 लोपः शाकल्यस्य ।
8-3-20 ओतो गार्ग्यस्य ।
8-3-21 उञि च पदे ।
8-3-22 हलि सर्वेषाम् ।
8-3-23 मोऽनुस्वारः ।
8-3-24 नश्चापदान्तस्य झलि ।
8-3-25 मो राजि समः क्वौ ।
8-3-26 हे मपरे वा ।
8-3-27 नपरे नः ।
8-3-28 ङ्णोः कुक्टुक् शरि ।
8-3-29 डः सि धुट् ।
8-3-30 नश्च ।
8-3-31 शि तुक् ।
8-3-32 ङमो ह्रस्वादचि ङमुण्नित्यम् ।
8-3-33 मय उञो वो वा ।
8-3-34 विसर्जनीयस्य सः ।
8-3-35 शर्परे विसर्जनीयः ।
8-3-36 वा शरि ।
8-3-37 कुप्वोः ≍क≍पौ च ।
8-3-38 सोऽपदादौ ।
8-3-39 इणः षः ।
8-3-40 नमस्पुरसोर्गत्योः ।
8-3-41 इदुदुपधस्य चाप्रत्ययस्य ।
8-3-42 तिरसोऽन्यतरस्याम् ।
8-3-43 द्विस्त्रिश्चतुरिति कृत्वोऽर्थे ।
8-3-44 इसुसोः सामर्थ्ये ।
8-3-45 नित्यं समासेऽनुत्तरपदस्थस्य ।
8-3-46 अतः कृकमिकंसकुम्भपात्रकुशाकर्णीष्वनव्ययस्य ।
8-3-47 अधःशिरसी पदे ।
8-3-48 कस्कादिषु च ।
8-3-49 छन्दसि वाऽप्राम्रेडितयोः ।
8-3-50 कःकरत्करतिकृधिकृतेष्वनदितेः ।
8-3-51 पञ्चम्याः परावध्यर्थे ।
8-3-52 पातौ च बहुलम् ।
8-3-53 षष्ठ्याः पतिपुत्रपृष्ठपारपदपयस्पोषेषु ।
8-3-54 इडाया वा ।
8-3-55 अपदान्तस्य मूर्धन्यः ।
8-3-56 सहेः साडः सः ।
8-3-57 इण्कोः ।
8-3-58 नुम्विसर्जनीयशर्व्यवायेऽपि ।
8-3-59 आदेशप्रत्यययोः ।
8-3-60 शासिवसिघसीनां च ।
8-3-61 स्तौतिण्योरेव षण्यभ्यासात्‌ ।
8-3-62 सः स्विदिस्वदिसहीनां च ।
8-3-63 प्राक्सितादड्व्यवायेऽपि ।
8-3-64 स्थाऽऽदिष्वभ्यासेन चाभ्यासय ।
8-3-65 उपसर्गात्‌ सुनोतिसुवतिस्यतिस्तौतिस्तोभतिस्थासेनय\-
सेधसिचसञ्जस्वञ्जाम् ।
8-3-66 सदिरप्रतेः ।
8-3-67 स्तम्भेः ।
8-3-68 अवाच्चालम्बनाविदूर्ययोः ।
8-3-69 वेश्च स्वनो भोजने ।
8-3-70 परिनिविभ्यः सेवसितसयसिवुसहसुट्स्तुस्वञ्जाम् ।
8-3-71 सिवादीनां वाऽड्व्यवायेऽपि ।
8-3-72 अनुविपर्यभिनिभ्यः स्यन्दतेरप्राणिषु ।
8-3-73 वेः स्कन्देरनिष्ठायाम् ।
8-3-74 परेश्च ।
8-3-75 परिस्कन्दः प्राच्यभरतेषु ।
8-3-76 स्फुरतिस्फुलत्योर्निर्निविभ्यः ।
8-3-77 वेः स्कभ्नातेर्नित्यम् ।
8-3-78 इणः षीध्वंलुङ्‌लिटां धोऽङ्गात्‌ ।
8-3-79 विभाषेटः ।
8-3-80 समासेऽङ्गुलेः सङ्गः ।
8-3-81 भीरोः स्थानम् ।
8-3-82 अग्नेः स्तुत्स्तोमसोमाः ।
8-3-83 ज्योतिरायुषः स्तोमः ।
8-3-84 मातृपितृभ्यां स्वसा ।
8-3-85 मातुःपितुर्भ्यामन्यतरस्याम्‌ ।
8-3-86 अभिनिसः स्तनः शब्दसंज्ञायाम् ।
8-3-87 उपसर्गप्रादुर्भ्यामस्तिर्यच्परः ।
8-3-88 सुविनिर्दुर्भ्यः सुपिसूतिसमाः ।
8-3-89 निनदीभ्यां स्नातेः कौशले ।
8-3-90 सूत्रं प्रतिष्णातम्‌ ।
8-3-91 कपिष्ठलो गोत्रे ।
8-3-92 प्रष्ठोऽग्रगामिनि ।
8-3-93 वृक्षासनयोर्विष्टरः ।
8-3-94 छन्दोनाम्नि च ।
8-3-95 गवियुधिभ्यां स्थिरः ।
8-3-96 विकुशमिपरिभ्यः स्थलम् ।
8-3-97 अम्बाम्बगोभूमिसव्यापद्वित्रिकुशेकुशङ्क्वङ्गुमञ्जि\-
पुञ्जिपरमेबर्हिर्दिव्यग्निभ्यः स्थः ।
8-3-98 सुषामादिषु च ।
8-3-99 ऐति संज्ञायामगात्‌ ।
8-3-100 नक्षत्राद्वा ।
8-3-101 ह्रस्वात्‌ तादौ तद्धिते ।
8-3-102 निसस्तपतावनासेवने ।
8-3-103 युष्मत्तत्ततक्षुःष्वन्तःपादम् ।
8-3-104 यजुष्येकेषाम् ।
8-3-105 स्तुतस्तोमयोश्छन्दसि ।
8-3-106 पूर्वपदात्‌ ।
8-3-107 सुञः ।
8-3-108 सनोतेरनः ।
8-3-109 सहेः पृतनर्ताभ्यां च ।
8-3-110 न रपरसृपिसृजिस्पृशिस्पृहिसवनादीनाम् ।
8-3-111 सात्पदाद्योः ।
8-3-112 सिचो यङि ।
8-3-113 सेधतेर्गतौ ।
8-3-114 प्रतिस्तब्धनिस्तब्धौ च ।
8-3-115 सोढः ।
8-3-116 स्तम्भुसिवुसहां चङि ।
8-3-117 सुनोतेः स्यसनोः ।
8-3-118 सदिष्वञ्जोः परस्य लिटि ।
8-3-119 निव्यभिभ्योऽड्व्यावये वा छन्दसि ।
8-4-1 रषाभ्यां नो णः समानपदे ।
8-4-2 अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि ।
8-4-3 पूर्वपदात्‌ संज्ञायामगः ।
8-4-4 वनं पुरगामिश्रकासिध्रकाशारिकाकोटराऽग्रेभ्यः ।
8-4-5 प्रनिरन्तःशरेक्षुप्लक्षाम्रकार्ष्यखदिर\-
पियूक्षाभ्योऽसंज्ञायामपि ।
8-4-6 विभाषौषधिवनस्पतिभ्यः ।
8-4-7 अह्नोऽदन्तात्‌ ।
8-4-8 वाहनमाहितात्‌ ।
8-4-9 पानं देशे ।
8-4-10 वा भावकरणयोः ।
8-4-11 प्रातिपदिकान्तनुम्विभक्तिषु च ।
8-4-12 एकाजुत्तरपदे णः ।
8-4-13 कुमति च ।
8-4-14 उपसर्गादसमासेऽपि णोपदेशस्य ।
8-4-15 हिनुमीना ।
8-4-16 आनि लोट् ।
8-4-17 नेर्गदनदपतपदघुमास्यतिहन्तियातिवातिद्रातिप्साति\- वपतिवहतिशाम्यतिचिनोतिदेग्धिषु च ।
8-4-18 शेषे विभाषाऽकखादावषान्त उपदेशे ।
8-4-19 अनितेः ।
8-4-20 अन्तः ।
8-4-21 उभौ साभ्यासस्य ।
8-4-22 हन्तेरत्पूर्वस्य ।
8-4-23 वमोर्वा ।
8-4-24 अन्तरदेशे ।
8-4-25 अयनं च ।
8-4-26 छन्दस्यृदवग्रहात्‌ ।
8-4-27 नश्च धातुस्थोरुषुभ्यः ।
8-4-28 उपसर्गाद् बहुलम् ।
8-4-29 कृत्यचः ।
8-4-30 णेर्विभाषा ।
8-4-31 हलश्च इजुपधात्‌ ।
8-4-32 इजादेः सनुमः ।
8-4-33 वा निंसनिक्षनिन्दाम् ।
8-4-34 न भाभूपूकमिगमिप्यायीवेपाम् ।
8-4-35 षात्‌ पदान्तात्‌ ।
8-4-36 नशेः षान्तस्य ।
8-4-37 पदान्तस्य ।
8-4-38 पदव्यवायेऽपि ।
8-4-39 क्षुभ्नाऽऽदिषु च ।
8-4-40 स्तोः श्चुना श्चुः ।
8-4-41 ष्टुना ष्टुः ।
8-4-42 न पदान्ताट्टोरनाम् ।
8-4-43 तोः षि ।
8-4-44 शात्‌ ।
8-4-45 यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा ।
8-4-46 अचो रहाभ्यां द्वे ।
8-4-47 अनचि च ।
8-4-48 नादिन्याक्रोशे पुत्रस्य ।
8-4-49 शरोऽचि ।
8-4-50 त्रिप्रभृतिषु शाकटायनस्य ।
8-4-51 सर्वत्र शाकल्यस्य ।
8-4-52 दीर्घादाचार्याणाम् ।
8-4-53 झलां जश् झशि ।
8-4-54 अभ्यासे चर्च्च ।
8-4-55 खरि च ।
8-4-56 वाऽवसाने ।
8-4-57 अणोऽप्रगृह्यस्यानुनासिकः ।
8-4-58 अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः ।
8-4-59 वा पदान्तस्य ।
8-4-60 तोर्लि ।
8-4-61 उदः स्थास्तम्भोः पूर्वस्य ।
8-4-62 झयो होऽन्यतरस्याम् ।
8-4-63 शश्छोऽटि ।
8-4-64 हलो यमां यमि लोपः ।
8-4-65 झरो झरि सवर्णे ।
8-4-66 उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः ।
8-4-67 नोदात्तस्वरितोदयमगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌ ।
8-4-68 अ अ इति ।


 

Kathopanisad [Hindu]

॥ कठोपनिषत् ॥


॥ अथ कठोपनिषद् ॥

ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सहवीर्यं करवावहै ।
तेजस्वि नावधीतमस्तु । मा विद्विषावहै ॥

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

Part I
Canto I
ॐ उशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ ।
तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस ॥ १॥

तँ ह कुमारँ सन्तं दक्षिणासु
नीयमानासु श्रद्धाविवेश सोऽमन्यत ॥ २॥

पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः ।
अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत् ॥ ३॥

स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति ।
द्वितीयं तृतीयं तँ होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति ॥ ४॥

बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः ।
किँ स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति ॥ ५॥

अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथाऽपरे ।
सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः ॥ ६॥

वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् ।
तस्यैताँ शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम् ॥ ७॥

आशाप्रतीक्षे संगतँ सूनृतां
चेष्टापूर्ते पुत्रपशूँश्च सर्वान् ।
एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो
यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे ॥ ८॥

तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मे-
ऽनश्नन् ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः ।
नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मेऽस्तु
तस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व ॥ ९॥

शान्तसंकल्पः सुमना यथा स्याद्
वीतमन्युर्गौतमो माऽभि मृत्यो ।
त्वत्प्रसृष्टं माऽभिवदेत्प्रतीत
एतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥ १०॥

यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत
औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः ।
सुखँ रात्रीः शयिता वीतमन्युः
त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात् प्रमुक्तम् ॥ ११॥

स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति
न तत्र त्वं न जरया बिभेति ।
उभे तीर्त्वाऽशनायापिपासे
शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥ १२॥

स त्वमग्निँ स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो
प्रब्रूहि त्वँ श्रद्दधानाय मह्यम् ।
स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त
एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण ॥ १३॥

प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोध
स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् ।
अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां
विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥ १४॥

लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै
या इष्टका यावतीर्वा यथा वा ।
स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तं
अथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥ १५॥

तमब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मा
वरं तवेहाद्य ददामि भूयः ।
तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निः
सृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥ १६॥

त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं
त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू ।
ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वा
निचाय्येमाँ शान्तिमत्यन्तमेति ॥ १७॥

त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा
य एवं विद्वाँश्चिनुते नाचिकेतम् ।
स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्य
शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥ १८॥

एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो
यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण ।
एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासः
तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥ १९॥

येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्ये-
ऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके ।
एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहं
वराणामेष वरस्तृतीयः ॥ २०॥

देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा
न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः ।
अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व
मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम् ॥ २१॥

देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल
त्वं च मृत्यो यन्न सुज्ञेयमात्थ ।
वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो
नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित् ॥ २२॥

शतायुषः पुत्रपौत्रान्वृणीष्वा
बहून्पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान् ।
भूमेर्महदायतनं वृणीष्व
स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि ॥ २३॥

एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं
वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च ।
महाभूमौ नचिकेतस्त्वमेधि
कामानां त्वा कामभाजं करोमि ॥ २४॥

ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके
सर्वान् कामाँश्छन्दतः प्रार्थयस्व ।
इमा रामाः सरथाः सतूर्या
न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः ।
आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व
नचिकेतो मरणं माऽनुप्राक्षीः ॥ २५॥

श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत्
सर्वेंद्रियाणां जरयंति तेजः ।
अपि सर्वं जीवितमल्पमेव
तवैव वाहास्तव नृत्यगीते ॥ २६॥

न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो
लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा ।
जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं
वरस्तु मे वरणीयः स एव ॥ २७॥

अजीर्यताममृतानामुपेत्य
जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् ।
अभिध्यायन् वर्णरतिप्रमोदान्
अतिदीर्घे जीविते को रमेत ॥ २८॥

यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो
यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत् ।
योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो
नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते ॥ २९॥

॥ इति काठकोपनिषदि प्रथमाध्याये प्रथमा वल्ली ॥

 

Part I
Canto II
अन्यच्छ्रेयोऽन्यदुतैव प्रेय-
स्ते उभे नानार्थे पुरुषँ सिनीतः ।
तयोः श्रेय आददानस्य साधु
भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥ १॥

श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतः
तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः ।
श्रेयो हि धीरोऽभि प्रेयसो वृणीते
प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद्वृणीते ॥ २॥

स त्वं प्रियान्प्रियरूपांश्च कामान्
अभिध्यायन्नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ।
नैतां सृङ्कां वित्तमयीमवाप्तो
यस्यां मज्जन्ति बहवो मनुष्याः ॥ ३॥

दूरमेते विपरीते विषूची
अविद्या या च विद्येति ज्ञाता ।
विद्याभीप्सिनं नचिकेतसं मन्ये
न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त ॥ ४॥

अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः
स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः ।
दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा
अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ ५॥

न साम्परायः प्रतिभाति बालं
प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन मूढम् ।
अयं लोको नास्ति पर इति मानी
पुनः पुनर्वशमापद्यते मे ॥ ६॥

श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्यः
शृण्वन्तोऽपि बहवो यं न विद्युः ।
आश्चर्यो वक्ता कुशलोऽस्य लब्धा
आश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः ॥ ७॥

न नरेणावरेण प्रोक्त एष
सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः ।
अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति
अणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥ ८॥

नैषा तर्केण मतिरापनेया
प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ ।
यां त्वमापः सत्यधृतिर्बतासि
त्वादृङ्नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥ ९॥

जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं
न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत् ।
ततो मया नाचिकेतश्चितोऽग्निः
अनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥ १०॥

कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां
क्रतोरानन्त्यमभयस्य पारम् ।
स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठां दृष्ट्वा
धृत्या धीरो नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ॥ ११॥

तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं
गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम् ।
अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं
मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥ १२॥

एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः
प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य ।
स मोदते मोदनीयँ हि लब्ध्वा
विवृतँ सद्म नचिकेतसं मन्ये ॥ १३॥

अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मा-
दन्यत्रास्मात्कृताकृतात् ।
अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च
यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥ १४॥

सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति
तपाꣳसि सर्वाणि च यद्वदन्ति ।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति
तत्ते पदꣳ संग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥ १५॥

एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षरं परम् ।
एतद्ध्येवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥ १६॥

एतदालम्बनँ श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम् ।
एतदालम्बनं ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ १७॥

न जायते म्रियते वा विपश्चिन्
नायं कुतश्चिन्न बभूव कश्चित् ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥ १८॥

हन्ता चेन्मन्यते हन्तुँ हतश्चेन्मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायँ हन्ति न हन्यते ॥ १९॥

अणोरणीयान्महतो महीया-
नात्माऽस्य जन्तोर्निहितो गुहायाम् ।
तमक्रतुः पश्यति वीतशोको
धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥ २०॥

आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः ।
कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥ २१॥

अशरीरँ शरीरेष्वनवस्थेष्ववस्थितम् ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ २२॥

नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो
न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः
तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूꣳ स्वाम् ॥ २३॥

नाविरतो दुश्चरितान्नाशान्तो नासमाहितः ।
नाशान्तमानसो वाऽपि प्रज्ञानेनैनमाप्नुयात् ॥ २४॥

यस्य ब्रह्म च क्षत्रं च उभे भवत ओदनः ।
मृत्युर्यस्योपसेचनं क इत्था वेद यत्र सः ॥ २५॥

इति काठकोपनिषदि प्रथमाध्याये द्वितीया वल्ली ॥

 

Part I
Canto III
ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके
गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।
छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति
पञ्चाग्नयो ये च त्रिणाचिकेताः ॥ १॥

यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म यत् परम् ।
अभयं तितीर्षतां पारं नाचिकेतँ शकेमहि ॥ २॥

आत्मानँ रथितं विद्धि शरीरँ रथमेव तु ।
बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥ ३॥

इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयाँ स्तेषु गोचरान् ।
आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥ ४॥

यस्त्वविज्ञानवान्भवत्ययुक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाण्यवश्यानि दुष्टाश्वा इव सारथेः ॥ ५॥

यस्तु विज्ञानवान्भवति युक्तेन मनसा सदा ।
तस्येन्द्रियाणि वश्यानि सदश्वा इव सारथेः ॥ ६॥

यस्त्वविज्ञानवान्भवत्यमनस्कः सदाऽशुचिः ।
न स तत्पदमाप्नोति संसारं चाधिगच्छति ॥ ७॥

यस्तु विज्ञानवान्भवति समनस्कः सदा शुचिः ।
स तु तत्पदमाप्नोति यस्माद्भूयो न जायते ॥ ८॥

विज्ञानसारथिर्यस्तु मनः प्रग्रहवान्नरः ।
सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ९॥

इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान्परः ॥ १०॥

महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ।
पुरुषान्न परं किंचित्सा काष्ठा सा परा गतिः ॥ ११॥

एष सर्वेषु भूतेषु गूढोऽऽत्मा न प्रकाशते ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः ॥ १२॥

यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञस्तद्यच्छेज्ज्ञान आत्मनि ।
ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेत्तद्यच्छेच्छान्त आत्मनि ॥ १३॥

उत्तिष्ठत जाग्रत
प्राप्य वरान्निबोधत ।
क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया
दुर्गं पथस्तत्कवयो वदन्ति ॥ १४॥

अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं
तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत् ।
अनाद्यनन्तं महतः परं ध्रुवं
निचाय्य तन्मृत्युमुखात् प्रमुच्यते ॥ १५॥

नाचिकेतमुपाख्यानं मृत्युप्रोक्तँ सनातनम् ।
उक्त्वा श्रुत्वा च मेधावी ब्रह्मलोके महीयते ॥ १६॥

य इमं परमं गुह्यं श्रावयेद् ब्रह्मसंसदि ।
प्रयतः श्राद्धकाले वा तदानन्त्याय कल्पते ।
तदानन्त्याय कल्पत इति ॥ १७॥

इति काठकोपनिषदि प्रथमाध्याये तृतीया वल्ली ॥

 

Part II
Canto I
पराञ्चि खानि व्यतृणत् स्वयम्भू-
स्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन् ।
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैक्ष-
दावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ १॥

पराचः कामाननुयन्ति बाला-
स्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम् ।
अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा
ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २॥

येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शाꣳश्च मैथुनान् ।
एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ३॥

स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ ४॥

य इमं मध्वदं वेद आत्मानं जीवमन्तिकात् ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ ५॥

यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत । एतद्वै तत् ॥ ६॥

या प्राणेन संभवत्यदितिर्देवतामयी ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत । एतद्वै तत् ॥ ७॥

अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।
दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः । एतद्वै तत् ॥ ८॥

यतश्चोदेति सूर्योऽस्तं यत्र च गच्छति ।
तं देवाः सर्वेऽर्पितास्तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ ९॥

यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ १०॥

मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानाऽस्ति किंचन ।
मृत्योः स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ ११॥

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ १२॥

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।
ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः । एतद्वै तत् ॥ १३॥

यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ १४॥

यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।
एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ १५॥

इति काठकोपनिषदि द्वितीयाध्याये प्रथमा वल्ली ॥

 

Part II
Canto II
पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।
अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते । एतद्वै तत् ॥ १॥

हँसः शुचिषद्वसुरान्तरिक्षसद्-
होता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।
नृषद्वरसदृतसद्व्योमसद्
अब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥ २॥

ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।
मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥ ३॥

अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।
देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ४॥

न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।
इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥ ५॥

हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।
यथा च मरणं प्राप्य आत्मा भवति गौतम ॥ ६॥

योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।
स्थाणुमन्येऽनुसंयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥ ७॥

य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।
तस्मिँल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ ८॥

अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो
रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा
रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ ९॥

वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो
रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा
रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ १०॥

सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुः
न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।
एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा
न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥ ११॥

एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा
एकं रूपं बहुधा यः करोति ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीराः
तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ १२॥

नित्योऽनित्यानां चेतनश्चेतनानाम्
एको बहूनां यो विदधाति कामान् ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीराः
तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥ १३॥

तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।
कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति विभाति वा ॥ १४॥

न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं
नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं
तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १५॥

इति काठकोपनिषदि द्वितीयाध्याये द्वितीया वल्ली ॥

 

Part II
Canto III
ऊर्ध्वमूलोऽवाक्शाख एषोऽश्वत्थः सनातनः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।
तस्मिँल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ १॥

यदिदं किं च जगत् सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।
महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ २॥

भयादस्याग्निस्तपति भयात्तपति सूर्यः ।
भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥ ३॥

इह चेदशकद्बोद्धुं प्राक्षरीरस्य विस्रसः ।
ततः सर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥ ४॥

यथाऽऽदर्शे तथाऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके ।
यथाऽप्सु परीव ददृशे तथा गन्धर्वलोके
छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥ ५॥

इन्द्रियाणां पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत् ।
पृथगुत्पद्यमानानां मत्वा धीरो न शोचति ॥ ६॥

इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसः सत्त्वमुत्तमम् ।
सत्त्वादधि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् ॥ ७॥

अव्यक्तात्तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग एव च ।
यं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्वं च गच्छति ॥ ८॥

न संदृशे तिष्ठति रूपमस्य
न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम् ।
हृदा मनीषा मनसाऽभिक्लृप्तो
य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ९॥

यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ॥ १०॥

तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम् ।
अप्रमत्तस्तदा भवति योगो हि प्रभवाप्ययौ ॥ ११॥

नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा ।
अस्तीति ब्रुवतोऽन्यत्र कथं तदुपलभ्यते ॥ १२॥

अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः ।
अस्तीत्येवोपलब्धस्य तत्त्वभावः प्रसीदति ॥ १३॥

यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।
अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यत्र ब्रह्म समश्नुते ॥ १४॥

यदा सर्वे प्रभिद्यन्ते हृदयस्येह ग्रन्थयः ।
अथ मर्त्योऽमृतो भवत्येतावद्ध्यनुशासनम् ॥ १५॥

शतं चैका च हृदयस्य नाड्य-
स्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।
तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति
विष्वङ्ङन्या उत्क्रमणे भवन्ति ॥ १६॥

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा
सदा जनानां हृदये संनिविष्टः ।
तं स्वाच्छरीरात्प्रवृहेन्मुञ्जादिवेषीकां धैर्येण ।
तं विद्याच्छुक्रममृतं तं विद्याच्छुक्रममृतमिति ॥ १७॥

मृत्युप्रोक्तां नचिकेतोऽथ लब्ध्वा
विद्यामेतां योगविधिं च कृत्स्नम् ।
ब्रह्मप्राप्तो विरजोऽभूद्विमृत्यु-
रन्योऽप्येवं यो विदध्यात्ममेव ॥ १८॥

सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै ।
तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॥ १९॥

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

इति काठकोपनिषदि द्वितीयाध्याये तृतीया वल्ली ॥

ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सहवीर्यं करवावहै ।
तेजस्वि नावधीतमस्तु । मा विद्विषावहै ॥

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

ॐ तत् सत् ॥

Isopanisad [Hindu]

GANGA

॥ ईशोपनिषत् ॥


Santi patha

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात् पूर्णमुदच्यते ।
पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ॥

ॐ शांतिः शांतिः शांतिः ॥


॥ अथ ईशोपनिषत् ॥  

ॐ ईशा वास्यमिद सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् ।
तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम् ॥ १॥

कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतꣳ समाः ।
एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥ २॥

असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः ।
तास्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥ ३॥

अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् ।
तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥ ४॥

तदेजति तन्नैजति तद्दूरे तद्वन्तिके ।
तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥ ५॥

यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति ।
सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥ ६॥

यस्मिन्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः ।
तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥ ७॥

स पर्यगाच्छुक्रमकायमव्रण-
मस्नाविर शुद्धमपापविद्धम् ।
कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भू-
र्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥ ८॥

अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ विद्याया रताः ॥ ९॥

अन्यदेवाहुर्विद्ययाऽन्यदाहुरविद्यया ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥ १०॥

विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभय  सह ।
अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥ ११॥

अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसम्भूतिमुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ सम्भूत्या रताः ॥ १२॥

अन्यदेवाहुः सम्भवादन्यदाहुरसम्भवात् ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥ १३॥

सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेदोभय सह ।
विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा सम्भूत्याऽमृतमश्नुते ॥ १४॥

हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् ।
तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥ १५॥

पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य
व्यूह रश्मीन् समूह तेजः ।
यत्ते रूपं कल्याणतमं तत्ते पश्यामि
योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि ॥ १६॥

वायुरनिलममृतमथेदं भस्मांत शरीरम् ।
ॐ क्रतो स्मर कृत स्मर क्रतो स्मर कृत स्मर ॥ १७॥

अग्ने नय सुपथा राये अस्मान्
विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो
भूयिष्ठां ते नमौक्तिं विधेम ॥ १८॥

॥ इति ईशोपनिषत् ॥

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।
पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ॥

ॐ शांतिः शांतिः शांतिः ॥

 

Manu Smriti – Laws of Manu

KEYWORDS:- HINDU LAW- MANAB DHARMA SASTRAM-VAIDIK KARMA-

LORD VISHNU

॥ मनुस्मृति अथवा मानवधर्मशास्त्रम् ॥-Manu smriti or Manab dharma Sastram]

अध्याय १  CHAPER 1

ं१।०१अ/ मनुमेकाग्रमासीनमभिगम्य महर्षयः ।
ं१।०१च्/ प्रतिपूज्य यथान्यायमिदं वचनमब्रुवन् ॥

ं१।०२अ/ भगवन् सर्ववर्णानां यथावदनुपूर्वशः ।
ं१।०२च्/ अन्तरप्रभवानां च धर्मान्नो वक्तुमर्हसि ॥

ं१।०३अ/ त्वमेको ह्यस्य सर्वस्य विधानस्य स्वयंभुवः ।
ं१।०३च्/ अचिन्त्यस्याप्रमेयस्य कार्यतत्त्वार्थवित् प्रभो ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।०४अ/ स तैः पृष्टस्तथा सम्यगमितोजा महात्मभिः ।
ं१।०४च्/ प्रत्युवाचार्च्य तान् सर्वान् महर्षींश्रूयतामिति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।०५अ/ आसीदिदं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम् ।
ं१।०५च्/ अप्रतर्क्यमविज्ञेयं प्रसुप्तमिव सर्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।०६अ/ ततः स्वयंभूर्भगवानव्यक्तो व्यञ्जयन्निदम् ।
ं१।०६च्/ महाभूतादि वृत्तोजाः प्रादुरासीत् तमोनुदः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।०७अ/ योऽसावतीन्द्रियग्राह्यः सूक्ष्मोऽव्यक्तः सनातनः ।
ं१।०७च्/ सर्वभूतमयोऽचिन्त्यः स एव स्वयमुद्बभौ ॥
ं१।०८अ/ सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।
ं१।०८च्/ अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥

ं१।०९अ/ तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।
ं१।०९च्/ तस्मिञ्जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१०अ/ आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।
ं१।१०च्/ ता यदस्यायनं पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।११अ/ यत् तत् कारणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् ।
ं१।११च्/ तद्विसृष्टः स पुरुषो लोके ब्रह्मैति कीर्त्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१२अ/ तस्मिन्नण्डे स भगवानुषित्वा परिवत्सरम् ।
ं१।१२च्/ स्वयमेवात्मनो ध्यानात् तदण्डमकरोद् द्विधा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१३अ/ ताभ्यां स शकलाभ्यां च दिवं भूमिं च निर्ममे ।
ं१।१३च्/ मध्ये व्योम दिशश्चाष्टावपां स्थानं च शाश्वतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१४अ/ उद्बबर्हात्मनश्चैव मनः सदसदात्मकम् ।
ं१।१४च्/ मनसश्चाप्यहङ्कारमभिमन्तारमीश्वरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। अहङ्कारम्]
ं१।१५अ/ महान्तमेव चात्मानं सर्वाणि त्रिगुणानि च ।
ं१।१५च्/ विषयाणां ग्रहीतॄणि शनैः पञ्चैन्द्रियाणि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१६अ/ तेषां त्ववयवान् सूक्ष्मान् षण्णामप्यमितौजसाम् ।
ं१।१६च्/ संनिवेश्यात्ममात्रासु सर्वभूतानि निर्ममे ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। सन्निवेश्य]
ं१।१७अ/ यन् मूर्त्यवयवाः सूक्ष्मास्तानीमान्याश्रयन्ति षट् ।
ं१।१७च्/ तस्माच्छरीरमित्याहुस्तस्य मूर्तिं मनीषिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१८अ/ तदाविशन्ति भूतानि महान्ति सह कर्मभिः ।
ं१।१८च्/ मनश्चावयवैः सूक्ष्मैः सर्वभूतकृदव्ययम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१९अ/ तेषामिदं तु सप्तानां पुरुषाणां महौजसाम् ।
ं१।१९च्/ सूक्ष्माभ्यो मूर्तिमात्राभ्यः संभवत्यव्ययाद् व्ययम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२०अ/ आद्याद्यस्य गुणं त्वेषामवाप्नोति परः परः ।
ं१।२०च्/ यो यो यावतिथश्चैषां स स तावद् गुणः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२१अ/ सर्वेषां तु स नामानि कर्माणि च पृथक् पृथक् ।
ं१।२१च्/ वेदशब्देभ्य एवादौ पृथक् संस्थाश्च निर्ममे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२२अ/ कर्मात्मनां च देवानां सोऽसृजत् प्राणिनां प्रभुः ।
ं१।२२च्/ साध्यानां च गणं सूक्ष्मं यज्ञं चैव सनातनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२३अ/ अग्निवायुरविभ्यस्तु त्रयं ब्रह्म सनातनम् ।
ं१।२३च्/ दुदोह यज्ञसिद्ध्यर्थं ऋच्।यजुस्।सामलक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२४अ/ कालं कालविभक्तीश्च नक्षत्राणि ग्रहांस्तथा ।
ं१।२४च्/ सरितः सागरान् शैलान् समानि विषमानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२५अ/ तपो वाचं रतिं चैव कामं च क्रोधमेव च ।
ं१।२५च्/ सृष्टिं ससर्ज चैवैमां स्रष्टुमिच्छन्निमाः प्रजाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२६अ/ कर्मणां च विवेकार्थं धर्माधर्मौ व्यवेचयत् । %[क्:विवेकाय ]
ं१।२६च्/ द्वन्द्वैरयोजयच्चैमाः सुखदुःखादिभिः प्रजाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२७अ/ अण्व्यो मात्रा विनाशिन्यो दशार्धानां तु याः स्मृताः ।
ं१।२७च्/ ताभिः सार्धमिदं सर्वं संभवत्यनुपूर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२८अ/ यं तु कर्मणि यस्मिन् स न्ययुङ्क्त प्रथमं प्रभुः ।
ं१।२८च्/ स तदेव स्वयं भेजे सृज्यमानः पुनः पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।२९अ/ हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते ।
ं१।२९च्/ यद् यस्य सोऽदधात् सर्गे तत् तस्य स्वयमाविशत् ॥ Bछ्.Sछ्॥% ****
ं१।३०अ/ यथर्तुलिङ्गान्यर्तवः स्वयमेवर्तुपर्यये ।
ं१।३०च्/ स्वानि स्वान्यभिपद्यन्ते तथा कर्माणि देहिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।३१अ/ लोकानां तु विवृद्ध्यर्थं मुखबाहूरुपादतः ।
ं१।३१च्/ ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं शूद्रं च निरवर्तयत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।३२अ/ द्विधा कृत्वाऽत्मनो देहमर्धेन पुरुषोऽभवत् ।
ं१।३२च्/ अर्धेन नारी तस्यां स विराजमसृजत् प्रभुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।३३अ/ तपस्तप्त्वाऽसृजद् यं तु स स्वयं पुरुषो विराट् ।
ं१।३३च्/ तं मां वित्तास्य सर्वस्य स्रष्टारं द्विजसत्तमाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।३४अ/ अहं प्रजाः सिसृक्षुस्तु तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् ।
ं१।३४च्/ पतीन् प्रजानामसृजं महर्षीनादितो दश ॥Bछ्.Sछ्॥

ं१।३५अ/ मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ।
ं१।३५च्/ प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।३६अ/ एते मनूंस्तु सप्तान् यानसृजन् भूरितेजसः ।
ं१।३६च्/ देवान् देवनिकायांश्च महर्षींश्चामितोजसः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।३७अ/ यक्षरक्षः पिशाचांश्च गन्धर्वाप्सरसोऽसुरान् ।
ं१।३७च्/ नागान् सर्पान् सुपर्णांश्च पितॄणांश्च पृथग्गणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। पितॄणां]
ं१।३८अ/ विद्युतोऽशनिमेघांश्च रोहितैन्द्रधनूंषि च ।
ं१।३८च्/ उल्कानिर्घातकेतूंश्च ज्योतींष्युच्चावचानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।३९अ/ किन्नरान् वानरान् मत्स्यान् विविधांश्च विहङ्गमान् ।
ं१।३९च्/ पशून् मृगान् मनुष्यांश्च व्यालांश्चोभयतोदतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।४०अ/ कृमिकीटपतङ्गांश्च यूकामक्षिकमत्कुणम् ।
ं१।४०च्/ सर्वं च दंशमशकं स्थावरं च पृथग्विधम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।४१अ/ एवमेतैरिदं सर्वं मन्नियोगान् महात्मभिः ।
ं१।४१च्/ यथाकर्म तपोयोगात् सृष्टं स्थावरजङ्गमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।४२अ/ येषां तु यादृशं कर्म भूतानामिह कीर्तितम् ।
ं१।४२च्/ तत् तथा वोऽभिधास्यामि क्रमयोगं च जन्मनि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।४३अ/ पशवश्च मृगाश्चैव व्यालाश्चोभयतोदतः ।
ं१।४३च्/ रक्षांसि च पिशाचाश्च मनुष्याश्च जरायुजाः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंअनुषाश्च ]
ं१।४४अ/ अण्डजाः पक्षिणः सर्पा नक्रा मत्स्याश्च कच्छपाः ।
ं१।४४च्/ यानि चैवं।प्रकाराणि स्थलजान्यौदकानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।४५अ/ स्वेदजं दंशमशकं यूकामक्षिकमत्कुणम् ।
ं१।४५च्/ ऊष्मणश्चोपजायन्ते यच्चान्यत् किं चिदीदृशम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।४६अ/ उद्भिज्जाः स्थावराः सर्वे बीजकाण्डप्ररोहिणः ।
ं१।४६च्/ ओषध्यः फलपाकान्ता बहुपुष्पफलोपगाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।४७अ/ अपुष्पाः फलवन्तो ये ते वनस्पतयः स्मृताः ।
ं१।४७च्/ पुष्पिणः फलिनश्चैव वृक्षास्तूभयतः स्मृताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।४८अ/ गुच्छगुल्मं तु विविधं तथैव तृणजातयः ।
ं१।४८च्/ बीजकाण्डरुहाण्येव प्रताना वल्ल्य एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।४९अ/ तमसा बहुरूपेण वेष्टिताः कर्महेतुना ।
ं१।४९च्/ अन्तस्संज्ञा भवन्त्येते सुखदुःखसमन्विताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५०अ/ एतदन्तास्तु गतयो ब्रह्माद्याः समुदाहृताः ।
ं१।५०च्/ घोरेऽस्मिन् भूतसंसारे नित्यं सततयायिनि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५१अ/ एवं सर्वं स सृष्ट्वैदं मां चाचिन्त्यपराक्रमः ।
ं१।५१च्/ आत्मन्यन्तर्दधे भूयः कालं कालेन पीडयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५२अ/ यदा स देवो जागर्ति तदेवं चेष्टते जगत् ।
ं१।५२च्/ यदा स्वपिति शान्तात्मा तदा सर्वं निमीलति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५३अ/ तस्मिन् स्वपिति तु स्वस्थे कर्मात्मानः शरीरिणः । %[ं।स्वपति ]
ं१।५३च्/ स्वकर्मभ्यो निवर्तन्ते मनश्च ग्लानिमृच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५४अ/ युगपत् तु प्रलीयन्ते यदा तस्मिन् महात्मनि ।
ं१।५४च्/ तदाऽयं सर्वभूतात्मा सुखं स्वपिति निर्वृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५५अ/ तमोऽयं तु समाश्रित्य चिरं तिष्ठति सैन्द्रियः ।
ं१।५५च्/ न च स्वं कुरुते कर्म तदोत्क्रामति मूर्तितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५६अ/ यदाऽणुमात्रिको भूत्वा बीजं स्थाणु चरिष्णु च ।
ं१।५६च्/ समाविशति संसृष्टस्तदा मूर्तिं विमुञ्चति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५७अ/ एवं स जाग्रत्स्वप्नाभ्यामिदं सर्वं चराचरम् ।
ं१।५७च्/ सञ्जीवयति चाजस्रं प्रमापयति चाव्ययः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५८अ/ इदं शास्त्रं तु कृत्वाऽसौ मामेव स्वयमादितः ।
ं१।५८च्/ विधिवद् ग्राहयामास मरीच्यादींस्त्वहं मुनीन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।५९अ/ एतद् वोऽयं भृगुः शास्त्रं श्रावयिष्यत्यशेषतः ।
ं१।५९च्/ एतद् हि मत्तोऽधिजगे सर्वमेषोऽखिलं मुनिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६०अ/ ततस्तथा स तेनोक्तो महर्षिमनुना भृगुः ।
ं१।६०च्/ तानब्रवीद् ऋषीन् सर्वान् प्रीतात्मा श्रूयतामिति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६१अ/ स्वायंभुवस्यास्य मनोः षड्वंश्या मनवोऽपरे ।
ं१।६१च्/ सृष्टवन्तः प्रजाः स्वाः स्वा महात्मानो महौजसः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६२अ/ स्वारोचिषश्चोत्तमश्च तामसो रैवतस्तथा ।
ं१।६२च्/ चाक्षुषश्च महातेजा विवस्वत्सुत एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६३अ/ स्वायंभुवाद्याः सप्तैते मनवो भूरितेजसः ।
ं१।६३च्/ स्वे स्वेऽन्तरे सर्वमिदमुत्पाद्यापुश्चराचरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६४अ/ निमेषा दश चाष्टौ च काष्ठा त्रिंशत् तु ताः कला ।
ं१।६४च्/ त्रिंशत् कला मुहूर्तः स्यादहोरात्रं तु तावतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६५अ/ अहोरात्रे विभजते सूर्यो मानुषदैविके ।
ं१।६५च्/ रात्रिः स्वप्नाय भूतानां चेष्टायै कर्मणामहः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६६अ/ पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तु पक्षयोः ।
ं१।६६च्/ कर्मचेष्टास्वहः कृष्णः शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६७अ/ दैवे रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः ।
ं१।६७च्/ अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद् दक्षिणायनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६८अ/ ब्राह्मस्य तु क्षपाहस्य यत् प्रमाणं समासतः ।
ं१।६८च्/ एकैकशो युगानां तु क्रमशस्तन्निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।६९अ/ चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत् कृतं युगम् ।
ं१।६९च्/ तस्य तावत्शती संध्या संध्यांशश्च तथाविधः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।७०अ/ इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु ।
ं१।७०च्/ एकापायेन वर्तन्ते सहस्राणि शतानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।७१अ/ यदेतत् परिसङ्ख्यातमादावेव चतुर्युगम् ।
ं१।७१च्/ एतद् द्वादशसाहस्रं देवानां युगमुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।७२अ/ दैविकानां युगानां तु सहस्रं परिसङ्ख्यया ।
ं१।७२च्/ ब्राह्ममेकमहर्ज्ञेयं तावतीं रात्रिमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।तावती रात्रिरेव च ]
ं१।७३अ/ तद् वै युगसहस्रान्तं ब्राह्मं पुण्यमहर्विदुः ।
ं१।७३च्/ रात्रिं च तावतीमेव तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।७४अ/ तस्य सोऽहर्निशस्यान्ते प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते ।
ं१।७४च्/ प्रतिबुद्धश्च सृजति मनः सदसदात्मकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।७५अ/ मनः सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया ।
ं१।७५च्/ आकाशं जायते तस्मात् तस्य शब्दं गुणं विदुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।७६अ/ आकाशात् तु विकुर्वाणात् सर्वगन्धवहः शुचिः ।
ं१।७६च्/ बलवाञ्जायते वायुः स वै स्पर्शगुणो मतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।७७अ/ वायोरपि विकुर्वाणाद् विरोचिष्णु तमोनुदम् ।
ं१।७७च्/ ज्योतिरुत्पद्यते भास्वत् तद् रूपगुणमुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।७८अ/ ज्योतिषश्च विकुर्वाणादापो रसगुणाः स्मृताः ।
ं१।७८च्/ अद्भ्यो गन्धगुणा भूमिरित्येषा सृष्टिरादितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।७९अ/ यद् प्राग् द्वादशसाहस्रमुदितं दैविकं युगम् ।
ं१।७९च्/ तदेकसप्ततिगुणं मन्वन्तरमिहोच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।८०अ/ मन्वन्तराण्यसङ्ख्यानि सर्गः संहार एव च ।
ं१।८०च्/ क्रीडन्निवैतत् कुरुते परमेष्ठी पुनः पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।८१अ/ चतुष्पात् सकलो धर्मः सत्यं चैव कृते युगे ।
ं१।८१च्/ नाधर्मेणागमः कश्चिन् मनुष्यान् प्रति वर्तते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। उपवर्तते ]
ं१।८२अ/ इतरेष्वागमाद् धर्मः पादशस्त्ववरोपितः ।
ं१।८२च्/ चौरिकानृतमायाभिर्धर्मश्चापैति पादशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।८३अ/ अरोगाः सर्वसिद्धार्थाश्चतुर्वर्षशतायुषः ।
ं१।८३च्/ कृते त्रेतादिषु ह्येषामायुर्ह्रसति पादशः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[V। वयो ह्रसति ]
ं१।८४अ/ वेदोक्तमायुर्मर्त्यानामाशिषश्चैव कर्मणाम् ।
ं१।८४च्/ फलन्त्यनुयुगं लोके प्रभावश्च शरीरिणाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।८५अ/ अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे । %[ं।परे ]
ं१।८५च्/ अन्ये कलियुगे नॄणां युगह्रासानुरूपतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।८६अ/ तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुच्यते ।
ं१।८६च्/ द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेकं कलौ युगे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।८७अ/ सर्वस्यास्य तु सर्गस्य गुप्त्यर्थं स महाद्युतिः ।
ं१।८७च्/ मुखबाहूरुपज्जानां पृथक्कर्माण्यकल्पयत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।८८अ/ अध्यापनमध्ययनं यजनं याजनं तथा ।
ं१।८८च्/ दानं प्रतिग्रहं चैव ब्राह्मणानामकल्पयत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।८९अ/ प्रजानां रक्षणं दानमिज्याऽध्ययनमेव च ।
ं१।८९च्/ विषयेष्वप्रसक्तिश्च क्षत्रियस्य समासतः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।समादिशत्]
ं१।९०अ/ पशूनां रक्षणं दानमिज्याऽध्ययनमेव च ।
ं१।९०च्/ वणिक्पथं कुसीदं च वैश्यस्य कृषिमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।९१अ/ एकमेव तु शूद्रस्य प्रभुः कर्म समादिशत् ।
ं१।९१च्/ एतेषामेव वर्णानां शुश्रूषामनसूयया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।९२अ/ ऊर्ध्वं नाभेर्मेध्यतरः पुरुषः परिकीर्तितः ।
ं१।९२च्/ तस्मान् मेध्यतमं त्वस्य मुखमुक्तं स्वयंभुवा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।९३अ/ उत्तमाङ्गोद्भवाज् ज्येष्ठ्याद् ब्रह्मणश्चैव धारणात् । %[ं।ज्यैष्ठ्याद्]
ं१।९३च्/ सर्वस्यैवास्य सर्गस्य धर्मतो ब्राह्मणः प्रभुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।९४अ/ तं हि स्वयंभूः स्वादास्यात् तपस्तप्त्वाऽदितोऽसृजत् ।
ं१।९४च्/ हव्यकव्याभिवाह्याय सर्वस्यास्य च गुप्तये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।९५अ/ यस्यास्येन सदाऽश्नन्ति हव्यानि त्रिदिवौकसः ।
ं१।९५च्/ कव्यानि चैव पितरः किं भूतमधिकं ततः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।९६अ/ भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां बुद्धिजीविनः ।
ं१।९६च्/ बुद्धिमत्सु नराः श्रेष्ठा नरेषु ब्राह्मणाः स्मृताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।९७अ/ ब्राह्मणेषु च विद्वांसो विद्वत्सु कृतबुद्धयः ।
ं१।९७च्/ कृतबुद्धिषु कर्तारः कर्तृषु ब्रह्मवेदिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।९८अ/ उत्पत्तिरेव विप्रस्य मूर्तिर्धर्मस्य शाश्वती ।
ं१।९८च्/ स हि धर्मार्थमुत्पन्नो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।९९अ/ ब्राह्मणो जायमानो हि पृथिव्यामधिजायते ।
ं१।९९च्/ ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१००अ/ सर्वं स्वं ब्राह्मणस्येदं यत् किं चित्जगतीगतम् ।
ं१।१००च्/ श्रैष्ठ्येनाभिजनेनेदं सर्वं वै ब्राह्मणोऽर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१०१अ/ स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च ।
ं१।१०१च्/ आनृशंस्याद् ब्राह्मणस्य भुञ्जते हीतरे जनाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१०२अ/ तस्य कर्मविवेकार्थं शेषाणामनुपूर्वशः ।
ं१।१०२च्/ स्वायंभुवो मनुर्धीमानिदं शास्त्रमकल्पयत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१०३अ/ विदुषा ब्राह्मणेनैदमध्येतव्यं प्रयत्नतः ।
ं१।१०३च्/ शिश्येभ्यश्च प्रवक्तव्यं सम्यग़् नान्येन केन चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१०४अ/ इदं शास्त्रमधीयानो ब्राह्मणः शंसितव्रतः ।
ं१।१०४च्/ मनोवाक्देहजैर्नित्यं कर्मदोषैर्न लिप्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१०५अ/ पुनाति पङ्क्तिं वंश्यांश्च ?? सप्तसप्त परावरान् ।
ं१।१०५च्/ पृथिवीमपि चैवेमां कृत्स्नामेकोऽपि सोऽर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१०६अ/ इदं स्वस्त्ययनं श्रेष्ठमिदं बुद्धिविवर्धनम् ।
ं१।१०६च्/ इदं यशस्यमायुष्यं इदं निःश्रेयसं परम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। इदं यशस्यं सततम्]
ं१।१०७अ/ अस्मिन् धर्मेऽखिलेनोक्तौ गुणदोषौ च कर्मणाम् ।
ं१।१०७च्/ चतुर्णामपि वर्णानामाचारश्चैव शाश्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१०८अ/ आचारः परमो धर्मः श्रुत्योक्तः स्मार्त एव च ।
ं१।१०८च्/ तस्मादस्मिन् सदा युक्तो नित्यं स्यादात्मवान् द्विजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१०९अ/ आचाराद् विच्युतो विप्रो न वेदफलमश्नुते ।
ं१।१०९च्/ आचारेण तु संयुक्तः सम्पूर्णफलभाग् भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। सम्पूर्णफलभाक् स्मृतः]
ं१।११०अ/ एवमाचारतो दृष्ट्वा धर्मस्य मुनयो गतिम् ।
ं१।११०च्/ सर्वस्य तपसो मूलमाचारं जगृहुः परम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।१११अ/ जगतश्च समुत्पत्तिं संस्कारविधिमेव च ।
ं१।१११च्/ व्रतचर्यौपचारं च स्नानस्य च परं विधिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।११२अ/ दाराधिगमनं चैव विवाहानां च लक्षणम् ।
ं१।११२च्/ महायज्ञविधानं च श्राद्धकल्पं च शाश्वतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।११३अ/ वृत्तीनां लक्षणं चैव स्नातकस्य व्रतानि च ।
ं१।११३च्/ भक्ष्याभक्ष्यं च शौचं च द्रव्याणां शुद्धिमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।११४अ/ स्त्रीधर्मयोगं तापस्यं मोक्षं संन्यासमेव च ।
ं१।११४च्/ राज्ञश्च धर्ममखिलं कार्याणां च विनिर्णयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।११५अ/ साक्षिप्रश्नविधानं च धर्मं स्त्रीपुंसयोरपि ।
ं१।११५च्/ विभागधर्मं द्यूतं च कण्टकानां च शोधनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।११६अ/ वैश्यशूद्रोपचारं च सङ्कीर्णानां च संभवम् ।
ं१।११६च्/ आपद्धर्मं च वर्णानां प्रायश्चित्तविधिं तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।११७अ/ संसारगमनं चैव त्रिविधं कर्मसंभवम् ।
ं१।११७च्/ निःश्रेयसं कर्मणां च गुणदोषपरीक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।११८अ/ देशधर्मान्जातिधर्मान् कुलधर्मांश्च शाश्वतान् ।
ं१।११८च्/ पाषण्डगणधर्मांश्च शास्त्रेऽस्मिन्नुक्तवान् मनुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं१।११९अ/ यथैदमुक्तवांशास्त्रं पुरा पृष्टो मनुर्मया ।
ं१।११९च्/ तथैदं यूयमप्यद्य मत्सकाशान्निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

अध्याय २   CHAPTER 2 

 

ं२।०१अ/ विद्वद्भिः सेवितः सद्भिर्नित्यमद्वेषरागिभिः ।
ं२।०१च्/ हृदयेनाभ्यनुज्ञातो यो धर्मस्तं निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।०२अ/ कामात्मता न प्रशस्ता न चैवैहास्त्यकामता ।
ं२।०२च्/ काम्यो हि वेदाधिगमः कर्मयोगश्च वैदिकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।०३अ/ सङ्कल्पमूलः कामो वै यज्ञाः सङ्कल्पसंभवाः ।
ं२।०३च्/ व्रतानि यमधर्माश्च सर्वे सङ्कल्पजाः स्मृताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।०४अ/ अकामस्य क्रिया का चिद् दृश्यते नैह कर्हि चित् ।
ं२।०४च्/ यद् यद् हि कुरुते किं चित् तत् तत् कामस्य चेष्टितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।०५अ/ तेषु सम्यग् वर्तमानो गच्छत्यमरलोकताम् ।
ं२।०५च्/ यथा सङ्कल्पितांश्चैह सर्वान् कामान् समश्नुते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।०६अ/ वेदोऽखिलो धर्ममूलं स्मृतिशीले च तद्विदाम् ।
ं२।०६च्/ आचारश्चैव साधूनामात्मनस्तुष्टिरेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।०७अ/ यः कश्चित् कस्य चिद् धर्मो मनुना परिकीर्तितः ।
ं२।०७च्/ स सर्वोऽभिहितो वेदे सर्वज्ञानमयो हि सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।०८अ/ सर्वं तु समवेक्ष्यैदं निखिलं ज्ञानचक्षुषा ।
ं२।०८च्/ श्रुतिप्रामाण्यतो विद्वान् स्वधर्मे निविशेत वै ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।०९अ/ श्रुतिस्मृत्योदितं धर्ममनुतिष्ठन् हि मानवः ।
ं२।०९च्/ इह कीर्तिमवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमं सुखम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०अ/ श्रुतिस्तु वेदो विज्ञेयो धर्मशास्त्रं तु वै स्मृतिः ।
ं२।१०च्/ ते सर्वार्थेष्वमीमांस्ये ताभ्यां धर्मो हि निर्बभौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।११अ/ योऽवमन्येत ते मूले हेतुशास्त्राश्रयाद् द्विजः ।
ं२।११च्/ स साधुभिर्बहिष्कार्यो नास्तिको वेदनिन्दकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२अ/ वेदः स्मृतिः सदाचारः स्वस्य च प्रियमात्मनः ।
ं२।१२च्/ एतच्चतुर्विधं प्राहुः साक्षाद् धर्मस्य लक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३अ/ अर्थकामेष्वसक्तानां धर्मज्ञानं विधीयते ।
ं२।१३च्/ धर्मं जिज्ञासमानानां प्रमाणं परमं श्रुतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४अ/ श्रुतिद्वैधं तु यत्र स्यात् तत्र धर्मावुभौ स्मृतौ ।
ं२।१४च्/ उभावपि हि तौ धर्मौ सम्यगुक्तौ मनीषिभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५अ/ उदितेऽनुदिते चैव समयाध्युषिते तथा ।
ं२।१५च्/ सर्वथा वर्तते यज्ञ इतीयं वैदिकी श्रुतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६अ/ निषेकादिश्मशानान्तो मन्त्रैर्यस्योदितो विधिः ।
ं२।१६च्/ तस्य शास्त्रेऽधिकारोऽस्मिन् ज्ञेयो नान्यस्य कस्य चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७अ/ सरस्वतीदृशद्वत्योर्देवनद्योर्यदन्तरम् ।
ं२।१७च्/ तं देवनिर्मितं देशं ब्रह्मावर्तं प्रचक्षते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८अ/ तस्मिन् देशे य आचारः पारम्पर्यक्रमागतः ।
ं२।१८च्/ वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९अ/ कुरुक्षेत्रं च मत्स्याश्च पञ्चालाः शूरसेनकाः ।
ं२।१९च्/ एष ब्रह्मर्षिदेशो वै ब्रह्मावर्तादनन्तरः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२०अ/ एतद् देशप्रसूतस्य सकाशादग्रजन्मनः ।
ं२।२०च्/ स्वं स्वं चरित्रं शिक्षेरन् पृथिव्यां सर्वमानवाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१अ/ हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्यं यत् प्राग् विनशनादपि ।
ं२।२१च्/ प्रत्यगेव प्रयागाच्च मध्यदेशः प्रकीर्तितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२अ/ आ समुद्रात् तु वै पूर्वादा समुद्राच्च पश्चिमात् ।
ं२।२२च्/ तयोरेवान्तरं गिर्योरार्यावर्तं विदुर्बुधाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३अ/ कृष्णसारस्तु चरति मृगो यत्र स्वभावतः ।
ं२।२३च्/ स ज्ञेयो यज्ञियो देशो म्लेच्छदेशस्त्वतः परः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४अ/ एतान्द्विजातयो देशान् संश्रयेरन् प्रयत्नतः ।
ं२।२४च्/ शूद्रस्तु यस्मिन् कस्मिन् वा निवसेद् वृत्तिकर्शितः ॥Bछ्.Sछ्॥ %[ं।यस्मिंस्तस्मिन् वा ]
ं२।२५अ/ एषा धर्मस्य वो योनिः समासेन प्रकीर्तिता ।
ं२।२५च्/ संभवश्चास्य सर्वस्य वर्णधर्मान्निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२६अ/ वैदिकैः कर्मभिः पुण्यैर्निषेकादिर्द्विजन्मनाम् ।
ं२।२६च्/ कार्यः शरीरसंस्कारः पावनः प्रेत्य चैह च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२७अ/ गार्भैर्होमैर्जातकर्मचौडमौञ्जीनिबन्धनैः ।
ं२।२७च्/ बैजिकं गार्भिकं चैनं द्विजानामपमृज्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२८अ/ स्वाध्यायेन व्रतैर्होमैस्त्रैविद्येनेज्यया सुतैः ।
ं२।२८च्/ महायज्ञैश्च यज्ञैश्च ब्राह्मीयं क्रियते तनुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२९अ/ प्राङ् नाभिवर्धनात् पुंसो जातकर्म विधीयते ।
ं२।२९च्/ मन्त्रवत् प्राशनं चास्य हिरण्यमधुसर्पिषाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।३०अ/ नामधेयं दशम्यां तु द्वादश्यां वाऽस्य कारयेत् ।
ं२।३०च्/ पुण्ये तिथौ मुहूर्ते वा नक्षत्रे वा गुणान्विते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।३१अ/ मङ्गल्यं ब्राह्मणस्य स्यात् क्षत्रियस्य बलान्वितम् ।
ं२।३१च्/ वैश्यस्य धनसंयुक्तं शूद्रस्य तु जुगुप्सितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।३२अ/ शर्मवद् ब्राह्मणस्य स्याद् राज्ञो रक्षासमन्वितम् । %[ं राज्ञा ?]
ं२।३२च्/ वैश्यस्य पुष्टिसंयुक्तं शूद्रस्य प्रेष्यसंयुतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।३३अ/ स्त्रीणां सुखौद्यमक्रूरं विस्पष्टार्थं मनोहरम् ।
ं२।३३च्/ मङ्गल्यं दीर्घवर्णान्तमाशीर्वादाभिधानवत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।३४अ/ चतुर्थे मासि कर्तव्यं शिशोर्निष्क्रमणं गृहात् ।
ं२।३४च्/ षष्ठेऽन्नप्राशनं मासि यद् वैष्टं मङ्गलं कुले ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।३५अ/ चूडाकर्म द्विजातीनां सर्वेषामेव धर्मतः ।
ं२।३५च्/ प्रथमेऽब्दे तृतीये वा कर्तव्यं श्रुतिचोदनात् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।श्रुतिनोदनात्]
ं२।३६अ/ गर्भाष्टमेऽब्दे कुर्वीत ब्राह्मणस्यौपनायनम् ।
ं२।३६च्/ गर्भादेकादशे राज्ञो गर्भात् तु द्वादशे विशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।३७अ/ ब्रह्मवर्चसकामस्य कार्यो विप्रस्य पञ्चमे ।
ं२।३७च्/ राज्ञो बलार्थिनः षष्ठे वैश्यस्यैहार्थिनोऽष्टमे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।३८अ/ आ षोदशाद् ब्राह्मणस्य सावित्री नातिवर्तते ।
ं२।३८च्/ आ द्वाविंशात् क्षत्रबन्धोरा चतुर्विंशतेर्विशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।३९अ/ अत ऊर्ध्वं त्रयोऽप्येते यथाकालमसंस्कृताः ।
ं२।३९च्/ सावित्रीपतिता व्रात्या भवन्त्यार्यविगर्हिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।४०अ/ नैतैरपूतैर्विधिवदापद्यपि हि कर्हि चित् ।
ं२।४०च्/ ब्राह्मान् यौनांश्च संबन्धान्नाचरेद् ब्राह्मणः सह ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।ब्राह्मणैः सह ]
ं२।४१अ/ कार्ष्णरौरवबास्तानि चर्माणि ब्रह्मचारिणः ।
ं२।४१च्/ वसीरन्नानुपूर्व्येण शाणक्षौमाविकानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।४२अ/ मौञ्जी त्रिवृत् समा श्लक्ष्णा कार्या विप्रस्य मेखला ।
ं२।४२च्/ क्षत्रियस्य तु मौर्वी ज्या वैश्यस्य शणतान्तवी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।४३अ/ मुञ्जालाभे तु कर्तव्याः कुशाश्मन्तकबल्वजैः ।
ं२।४३च्/ त्रिवृता ग्रन्थिनैकेन त्रिभिः पञ्चभिरेव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।४४अ/ कार्पासमुपवीतं स्याद् विप्रस्यौर्ध्ववृतं त्रिवृत् ।
ं२।४४च्/ शणसूत्रमयं राज्ञो वैश्यस्याविकसौत्रिकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।४५अ/ ब्राह्मणो बैल्वपालाशौ क्षत्रियो वाटखादिरौ ।
ं२।४५च्/ पैलवौदुम्बरौ वैश्यो दण्डानर्हन्ति धर्मतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।४६अ/ केशान्तिको ब्राह्मणस्य दण्डः कार्यः प्रमाणतः ।
ं२।४६च्/ ललाटसम्मितो राज्ञः स्यात् तु नासान्तिको विशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।४७अ/ ऋजवस्ते तु सर्वे स्युरव्रणाः सौम्यदर्शनाः ।
ं२।४७च्/ अनुद्वेगकरा नॄणां सत्वचोऽनग्निदूषिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।४८अ/ प्रतिगृह्येप्सितं दण्डमुपस्थाय च भास्करम् ।
ं२।४८च्/ प्रदक्षिणं परीत्याग्निं चरेद् भैक्षं यथाविधि ॥

Bछ्.Sछ्॥

ं२।४९अ/ भवत्पूर्वं चरेद् भैक्षमुपनीतो द्विजोत्तमः ।
ं२।४९च्/ भवन्मध्यं तु राजन्यो वैश्यस्तु भवदुत्तरम् ॥Bछ्.Sछ्॥

ं२।५०अ/ मातरं वा स्वसारं वा मातुर्वा भगिनीं निजाम् ।
ं२।५०च्/ भिक्षेत भिक्षां प्रथमं या चैनं नावमानयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।५१अ/ समाहृत्य तु तद् भैक्षं यावदन्नममायया । %[ं।यावदर्थं ]
ं२।५१च्/ निवेद्य गुरवेऽश्नीयादाचम्य प्राङ्मुखः शुचिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।५२अ/ आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः ।
ं२।५२च्/ श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते ह्युदङ्मुखः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।५३अ/ उपस्पृश्य द्विजो नित्यमन्नमद्यात् समाहितः ।
ं२।५३च्/ भुक्त्वा चौपस्पृशेत् सम्यगद्भिः खानि च संस्पृशेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।५४अ/ पूजयेदशनं नित्यमद्याच्चैतदकुत्सयन् ।
ं२।५४च्/ दृष्ट्वा हृष्येत् प्रसीदेच्च प्रतिनन्देच्च सर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।५५अ/ पूजितं ह्यशनं नित्यं बलमूर्जं च यच्छति ।
ं२।५५च्/ अपूजितं तु तद् भुक्तमुभयं नाशयेदिदम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।५६अ/ नौच्छिष्टं कस्य चिद् दद्यान्नाद्यादेतत् तथाऽन्तरा ।
ं२।५६च्/ न चैवात्यशनं कुर्यान्न चौच्छिष्टः क्व चिद् व्रजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।५७अ/ अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्यं चातिभोजनम् ।
ं२।५७च्/ अपुण्यं लोकविद्विष्टं तस्मात् तत् परिवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।५८अ/ ब्राह्मेण विप्रस्तीर्थेन नित्यकालमुपस्पृशेत् ।
ं२।५८च्/ कायत्रैदशिकाभ्यां वा न पित्र्येण कदा चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।५९अ/ अङ्गुष्ठमूलस्य तले ब्राह्मं तीर्थं प्रचक्षते ।
ं२।५९च्/ कायमङ्गुलिमूलेऽग्रे देवं पित्र्यं तयोरधः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६०अ/ त्रिराचामेदपः पूर्वं द्विः प्रमृज्यात् ततो मुखम् ।
ं२।६०च्/ खानि चैव स्पृशेदद्भिरात्मानं शिर एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६१अ/ अनुष्णाभिरफेनाभिरद्भिस्तीर्थेन धर्मवित् ।
ं२।६१च्/ शौचेप्सुः सर्वदाऽचामेदेकान्ते प्रागुदङ्मुखः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६२अ/ हृद्गाभिः पूयते विप्रः कण्ठगाभिस्तु भूमिपः ।
ं२।६२च्/ वैश्योऽद्भिः प्राशिताभिस्तु शूद्रः स्पृष्टाभिरन्ततः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६३अ/ उद्धृते दक्षिणे पाणावुपवीत्यौच्यते द्विजः ।
ं२।६३च्/ सव्ये प्राचीनावीती निवीती कण्ठसज्जने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६४अ/ मेखलामजिनं दण्डमुपवीतं कमण्डलुम् ।
ं२।६४च्/ अप्सु प्रास्य विनष्टानि गृह्णीतान्यानि मन्त्रवत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६५अ/ केशान्तः षोडशे वर्षे ब्राह्मणस्य विधीयते ।
ं२।६५च्/ राजन्यबन्धोर्द्वाविंशे वैश्यस्य द्व्यधिके मतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६६अ/ अमन्त्रिका तु कार्यैयं स्त्रीणामावृदशेषतः ।
ं२।६६च्/ संस्कारार्थं शरीरस्य यथाकालं यथाक्रमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६७अ/ वैवाहिको विधिः स्त्रीणां संस्कारो वैदिकः स्मृतः ।
ं२।६७च्/ पतिसेवा गुरौ वासो गृहार्थोऽग्निपरिक्रिया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६८अ/ एष प्रोक्तो द्विजातीनामौपनायनिको विधिः ।
ं२।६८च्/ उत्पत्तिव्यञ्जकः पुण्यः कर्मयोगं निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।६९अ/ उपनीयं गुरुः शिष्यं शिक्षयेत्शौचमादितः ।
ं२।६९च्/ आचारमग्निकार्यं च संध्यौपासनमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७०अ/ अध्येष्यमाणस्त्वाचान्तो यथाशास्त्रमुदङ्मुखः ।
ं२।७०च्/ ब्रह्माञ्जलिकृतोऽध्याप्यो लघुवासा जितैन्द्रियः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७१अ/ ब्रह्मारम्भेऽवसाने च पादौ ग्राह्यौ गुरोः सदा ।
ं२।७१च्/ संहत्य हस्तावध्येयं स हि ब्रह्माञ्जलिः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७२अ/ व्यत्यस्तपाणिना कार्यमुपसङ्ग्रहणं गुरोः ।
ं२।७२च्/ सव्येन सव्यः स्प्रष्टव्यो दक्षिणेन च दक्षिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७३अ/ अध्येष्यमाणं तु गुरुर्नित्यकालमतन्द्रितः ।
ं२।७३च्/ अधीष्व भो इति ब्रूयाद् विरामोऽस्त्विति चारमेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७४अ/ ब्रह्मणः प्रणवं कुर्यादादावन्ते च सर्वदा ।
ं२।७४च्/ स्रवत्यनोङ्कृतं ?? पूर्वं परस्ताच्च विशीर्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७५अ/ प्राक्कूलान् पर्युपासीनः पवित्रैश्चैव पावितः ।
ं२।७५च्/ प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्तत ओं।कारमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७६अ/ अकारं चाप्युकारं च मकारं च प्रजापतिः ।
ं२।७६च्/ वेदत्रयान्निरदुहद् भूर्भुवः स्वरितीति च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७७अ/ त्रिभ्य एव तु वेदेभ्यः पादं पादमदूदुहत् ।
ं२।७७च्/ तदित्यर्चोऽस्याः सावित्र्याः परमेष्ठी प्रजापतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७८अ/ एतदक्षरमेतां च जपन् व्याहृतिपूर्विकाम् ।
ं२।७८च्/ संध्ययोर्वेदविद् विप्रो वेदपुण्येन युज्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।७९अ/ सहस्रकृत्वस्त्वभ्यस्य बहिरेतत् त्रिकं द्विजः ।
ं२।७९च्/ महतोऽप्येनसो मासात् त्वचैवाहिर्विमुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।८०अ/ एतयाऋचा विसंयुक्तः काले च क्रियया स्वया ।
ं२।८०च्/ ब्रह्मक्षत्रियविद्योनिर्गर्हणां याति साधुषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।८१अ/ ओंकारपूर्विकास्तिस्रो महाव्याहृतयोऽव्ययाः । %[ंओङ्कार]
ं२।८१च्/ त्रिपदा चैव सावित्री विज्ञेयं ब्रह्मणो मुखम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।८२अ/ योऽधीतेऽहन्यहन्येतां त्रीणि वर्षाण्यतन्द्रितः ।
ं२।८२च्/ स ब्रह्म परमभ्येति वायुभूतः खमूर्तिमान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।८३अ/ एकाक्षरं परं ब्रह्म प्राणायामः परं तपः ।
ं२।८३च्/ सावित्र्यास्तु परं नास्ति मौनात् सत्यं विशिष्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।८४अ/ क्षरन्ति सर्वा वैदिक्यो जुहोतियजतिक्रियाः ।
ं२।८४च्/ अक्षरं दुष्करं ज्ञेयं ब्रह्म चैव प्रजापतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। अक्षरं त्वक्षरं ज्ञेयं]
ं२।८५अ/ विधियज्ञाज् जपयज्ञो विशिष्टो दशभिर्गुणैः ।
ं२।८५च्/ उपांशुः स्यात्शतगुणः साहस्रो मानसः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।८६अ/ ये पाकयज्ञाः चत्वारो विधियज्ञसमन्विताः ।
ं२।८६च्/ सर्वे ते जपयज्ञस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।८७अ/ जप्येनैव तु संसिध्येद् ब्राह्मणो नात्र संशयः ।
ं२।८७च्/ कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान् मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।८८अ/ इन्द्रियाणां विचरतां विषयेष्वपहारिषु ।
ं२।८८च्/ संयमे यत्नमातिष्ठेद् विद्वान् यन्तैव वाजिनाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।८९अ/ एकादशेन्द्रियाण्याहुर्यानि पूर्वे मनीषिणः ।
ं२।८९च्/ तानि सम्यक् प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९०अ/ श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ।
ं२।९०च्/ पायूपस्थं हस्तपादं वाक् चैव दशमी स्मृता ।
ं२।९१अ/ बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैषां श्रोत्रादीन्यनुपूर्वशः ।
ं२।९१च्/ कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैषां पाय्वादीनि प्रचक्षते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९२अ/ एकादशं मनो ज्ञेयं स्वगुणेनौभयात्मकम् ।
ं२।९२च्/ यस्मिन् जिते जितावेतौ भवतः पञ्चकौ गणौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९३अ/ इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोषं ऋच्छत्यसंशयम् ।
ं२।९३च्/ संनियम्य तु तान्येव ततः सिद्धिं निगच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९४अ/ न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
ं२।९४च्/ हविषा कृष्णवर्त्मैव भूय एवाभिवर्धते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९५अ/ यश्चैतान् प्राप्नुयात् सर्वान् यश्चैतान् केवलांस्त्यजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९५च्/ प्रापणात् सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ।
ं२।९६अ/ न तथैतानि शक्यन्ते संनियन्तुमसेवया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९६च्/ विषयेषु प्रजुष्टानि यथा ज्ञानेन नित्यशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९७अ/ वेदास्त्यागश्च यज्ञाश्च नियमाश्च तपांसि च ।
ं२।९७च्/ न विप्रदुष्टभावस्य सिद्धिं गच्छति कर्हि चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९८अ/ श्रुत्वा स्पृष्ट्वा च दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा च यो नरः ।
ं२।९८च्/ न हृष्यति ग्लायति वा स विज्ञेयो जितैन्द्रियः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।९९अ/ इन्द्रियाणां तु सर्वेषां यद्येकं क्षरतीन्द्रियम् ।
ं२।९९च्/ तेनास्य क्षरति प्रज्ञा दृतेः पादादिवोदकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१००अ/ वशे कृत्वेन्द्रियग्रामं संयम्य च मनस्तथा ।
ं२।१००च्/ सर्वान् संसाधयेदर्थानक्षिण्वन् योगतस्तनुम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०१अ/ पूर्वां संध्यां जपंस्तिष्ठेत् सावित्रीमाऽर्कदर्शनात् ।
ं२।१०१च्/ पश्चिमां तु समासीनः सम्यग् ऋक्षविभावनात् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। पश्चिमां तु सदासीत]
ं२।१०२अ/ पूर्वां संध्यां जपंस्तिष्ठन्नैशमेनो व्यपोहति ।
ं२।१०२च्/ पश्चिमां तु समासीनो मलं हन्ति दिवाकृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०३अ/ न तिष्ठति तु यः पूर्वां नौपास्ते यश्च पश्चिमाम् ।
ं२।१०३च्/ स शूद्रवद् बहिष्कार्यः सर्वस्माद् द्विजकर्मणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०४अ/ अपां समीपे नियतो नैत्यकं विधिमास्थितः ।
ं२।१०४च्/ सावित्रीमप्यधीयीत गत्वाऽरण्यं समाहितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०५अ/ वेदौपकरणे चैव स्वाध्याये चैव नैत्यके ।
ं२।१०५च्/ नानुरोधोऽस्त्यनध्याये होममन्त्रेषु चैव हि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०६अ/ नैत्यके नास्त्यनध्यायो ब्रह्मसत्रं हि तत् स्मृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०६च्/ ब्रह्माहुतिहुतं पुण्यमनध्यायवषट् कृतम् ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०७अ/ यः स्वाध्यायमधीतेऽब्दं विधिना नियतः शुचिः ।
ं२।१०७च्/ तस्य नित्यं क्षरत्येष पयो दधि घृतं मधु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०८अ/ अग्नीन्धनं भैक्षचर्यामधःशय्यां गुरोर्हितम् ।
ं२।१०८च्/ आ समावर्तनात् कुर्यात् कृतोपनयनो द्विजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१०९अ/ आचार्यपुत्रः शुश्रूषुर्ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः ।
ं२।१०९च्/ आप्तः शक्तोऽर्थदः साधुः स्वोऽध्याप्या दश धर्मतः ?? ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।११०अ/ नापृष्टः कस्य चिद् ब्रूयान्न चान्यायेन पृच्छतः ।
ं२।११०च्/ जानन्नपि हि मेधावी जडवल्लोक आचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१११अ/ अधर्मेण च यः प्राह यश्चाधर्मेण पृच्छति ।
ं२।१११च्/ तयोरन्यतरः प्रैति विद्वेषं वाऽधिगच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।११२अ/ धर्मार्थौ यत्र न स्यातां शुश्रूषा वाऽपि तद्विधा ।
ं२।११२च्/ तत्र विद्या न वप्तव्या शुभं बीजमिवौषरे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।११३अ/ विद्ययैव समं कामं मर्तव्यं ब्रह्मवादिना ।
ं२।११३च्/ आपद्यपि हि घोरायां न त्वेनामिरिणे वपेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।११४अ/ विद्या ब्राह्मणमेत्याह शेवधिस्तेऽस्मि रक्ष माम् । %[ं।शेवधिष् टे]
ं२।११४च्/ असूयकाय मां मादास्तथा स्यां वीर्यवत्तमा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।११५अ/ यमेव तु शुचिं विद्यान्नियतब्रह्मचारिणम् । %[ं। विद्या नियतं ब्रह्मचारिणम्]
ं२।११५च्/ तस्मै मां ब्रूहि विप्राय निधिपायाप्रमादिने ।
ं२।११६अ/ ब्रह्म यस्त्वननुज्ञातमधीयानादवाप्नुयात् ।
ं२।११६च्/ स ब्रह्मस्तेयसंयुक्तो नरकं प्रतिपद्यते ।
ं२।११७अ/ लौकिकं वैदिकं वाऽपि तथाऽध्यात्मिकमेव वा ।
ं२।११७च्/ आददीत यतो ज्ञानं तं पूर्वमभिवादयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।११८अ/ सावित्रीमात्रसारोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः ।
ं२।११८च्/ नायन्त्रितस्त्रिवेदोऽपि सर्वाशी सर्वविक्रयी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।११९अ/ शय्याऽऽसनेऽध्याचरिते श्रेयसा न समाविशेत् ।
ं२।११९च्/ शय्याऽऽसनस्थश्चैवेनं प्रत्युत्थायाभिवादयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२०अ/ ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रमन्ति यूनः स्थविर आयति ।
ं२।१२०च्/ प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान् प्रतिपद्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२१अ/ अभिवादनशीलस्य नित्यं वृद्धोपसेविनः ।
ं२।१२१च्/ चत्वारि तस्य वर्धन्ते आयुर्धर्मो यशो बलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। चत्वारि सम्प्रवर्धन्ते]
ं२।१२२अ/ अभिवादात् परं विप्रो ज्यायांसमभिवादयन् ।
ं२।१२२च्/ असौ नामाहमस्मीति स्वं नाम परिकीर्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२३अ/ नामधेयस्य ये के चिदभिवादं न जानते ।
ं२।१२३च्/ तान् प्राज्ञोऽहमिति ब्रूयात् स्त्रियः सर्वास्तथैव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२४अ/ भोःशब्दं कीर्तयेदन्ते स्वस्य नाम्नोऽभिवादने ।
ं२।१२४च्/ नाम्नां स्वरूपभावो हि भोभाव ऋषिभिः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२५अ/ आयुष्मान् भव सौम्यैति वाच्यो विप्रोऽभिवादने ।
ं२।१२५च्/ अकारश्चास्य नाम्नोऽन्ते वाच्यः पूर्वाक्षरः प्लुतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२६अ/ यो न वेत्त्यभिवादस्य विप्रः प्रत्यभिवादनम् ।
ं२।१२६च्/ नाभिवाद्यः स विदुषा यथा शूद्रस्तथैव सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२७अ/ ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत् क्षत्रबन्धुमनामयम् ।
ं२।१२७च्/ वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२८अ/ अवाच्यो दीक्षितो नाम्ना यवीयानपि यो भवेत् ।
ं२।१२८च्/ भोभवत्पूर्वकं त्वेनमभिभाषेत धर्मवित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१२९अ/ परपत्नी तु या स्त्री स्यादसंबन्धा च योनितः ।
ं२।१२९च्/ तां ब्रूयाद् भवतीत्येवं सुभगे भगिनीति च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३०अ/ मातुलांश्च पितृव्यांश्च श्वशुरान् ऋत्विजो गुरून् ।
ं२।१३०च्/ असावहमिति ब्रूयात् प्रत्युत्थाय यवीयसः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३१अ/ मातृश्वसा मातुलानी श्वश्रूरथ पितृश्वसा ।
ं२।१३१च्/ सम्पूज्या गुरुपत्नीवत् समास्ता गुरुभार्यया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३२अ/ भ्रातुर्भार्यौपसङ्ग्राह्या सवर्णाऽहन्यहन्यपि ।
ं२।१३२च्/ विप्रोष्य तूपसङ्ग्राह्या ज्ञातिसंबन्धियोषितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३३अ/ पितुर्भगिन्यां मातुश्च ज्यायस्यां च स्वसर्यपि ।
ं२।१३३च्/ मातृवद् वृत्तिमातिष्ठेन् माता ताभ्यो गरीयसी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३४अ/ दशाब्दाख्यं पौरसख्यं पञ्चाब्दाख्यं कलाभृताम् ।
ं२।१३४च्/ त्र्यब्दपूर्वं श्रोत्रियाणां स्वल्पेनापि स्वयोनिषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३५अ/ ब्राह्मणं दशवर्षं तु शतवर्षं तु भूमिपम् ।
ं२।१३५च्/ पितापुत्रौ विजानीयाद् ब्राह्मणस्तु तयोः पिता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३६अ/ वित्तं बन्धुर्वयः कर्म विद्या भवति पञ्चमी ।
ं२।१३६च्/ एतानि मान्यस्थानानि गरीयो यद् यदुत्तरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंआनस्थानानि ]
ं२।१३७अ/ पञ्चानां त्रिषु वर्णेषु भूयांसि गुणवन्ति च ।
ं२।१३७च्/ यत्र स्युः सोऽत्र मानार्हः शूद्रोऽपि दशमीं गतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३८अ/ चक्रिणो दशमीस्थस्य रोगिणो भारिणः स्त्रियाः ।
ं२।१३८च्/ स्नातकस्य च राज्ञश्च पन्था देयो वरस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१३९अ/ तेषां तु समवेतानां मान्यौ स्नातकपार्थिवौ ।
ं२।१३९च्/ राजस्नातकयोश्चैव स्नातको नृपमानभाक् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४०अ/ उपनीय तु यः शिष्यं वेदमध्यापयेद् द्विजः ।
ं२।१४०च्/ सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यं प्रचक्षते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४१अ/ एकदेशं तु वेदस्य वेदाङ्गान्यपि वा पुनः ।
ं२।१४१च्/ योऽध्यापयति वृत्त्यर्थमुपाध्यायः स उच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४२अ/ निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि ।
ं२।१४२च्/ संभावयति चान्नेन स विप्रो गुरुरुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४३अ/ अग्न्याधेयं पाकयज्ञानग्निष्टोमादिकान् मखान् ।
ं२।१४३च्/ यः करोति वृतो यस्य स तस्यर्त्विगिहोच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४४अ/ य आवृणोत्यवितथं ब्रह्मणा श्रवणावुभौ ।
ं२।१४४च्/ स माता स पिता ज्ञेयस्तं न द्रुह्येत् कदा चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४५अ/ उपाध्यायान् दशाचार्य आचार्याणां शतं पिता ।
ं२।१४५च्/ सहस्रं तु पितॄन् माता गौरवेणातिरिच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४६अ/ उत्पादकब्रह्मदात्रोर्गरीयान् ब्रह्मदः पिता ।
ं२।१४६च्/ ब्रह्मजन्म हि विप्रस्य प्रेत्य चैह च शाश्वतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४७अ/ कामान् माता पिता चैनं यदुत्पादयतो मिथः ।
ं२।१४७च्/ संभूतिं तस्य तां विद्याद् यद् योनावभिजायते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४८अ/ आचार्यस्त्वस्य यां जातिं विधिवद् वेदपारगः ।
ं२।१४८च्/ उत्पादयति सावित्र्या सा सत्या साऽजराऽमरा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१४९अ/ अल्पं वा बहु वा यस्य श्रुतस्यौपकरोति यः ।
ं२।१४९च्/ तमपीह गुरुं विद्यात्श्रुतौपक्रियया तया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५०अ/ ब्राह्मस्य जन्मनः कर्ता स्वधर्मस्य च शासिता ।
ं२।१५०च्/ बालोऽपि विप्रो वृद्धस्य पिता भवति धर्मतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५१अ/ अध्यापयामास पितॄन् शिशुराङ्गिरसः कविः ।
ं२।१५१च्/ पुत्रका इति हौवाच ज्ञानेन परिगृह्य तान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५२अ/ ते तमर्थमपृच्छन्त देवानागतमन्यवः ।
ं२।१५२च्/ देवाश्चैतान् समेत्यौचुर्न्याय्यं वः शिशुरुक्तवान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५३अ/ अज्ञो भवति वै बालः पिता भवति मन्त्रदः ।
ं२।१५३च्/ अज्ञं हि बालमित्याहुः पितेत्येव तु मन्त्रदम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५४अ/ न हायनैर्न पलितैर्न वित्तेन न बन्धुभिः ।
ं२।१५४च्/ ऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५५अ/ विप्राणां ज्ञानतो ज्यैष्ठ्यं क्षत्रियाणां तु वीर्यतः ।
ं२।१५५च्/ वैश्यानां धान्यधनतः शूद्राणामेव जन्मतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५६अ/ न तेन वृद्धो भवति येनास्य पलितं शिरः ।
ं२।१५६च्/ यो वै युवाऽप्यधीयानस्तं देवाः स्थविरं विदुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५७अ/ यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः ।
ं२।१५७च्/ यश्च विप्रोऽनधीयानस्त्रयस्ते नाम बिभ्रति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५८अ/ यथा षण्ढोऽफलः स्त्रीषु यथा गौर्गवि चाफला ।
ं२।१५८च्/ यथा चाज्ञेऽफलं दानं तथा विप्रोऽनृचोऽफलः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१५९अ/ अहिंसयैव भूतानां कार्यं श्रेयोऽनुशासनम् ।
ं२।१५९च्/ वाक् चैव मधुरा श्लक्ष्णा प्रयोज्या धर्ममिच्छता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६०अ/ यस्य वाङ्मनसी शुद्धे सम्यग् गुप्ते च सर्वदा ।
ं२।१६०च्/ स वै सर्वमवाप्नोति वेदान्तोपगतं फलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६१अ/ नारुंतुदः स्यादार्तोऽपि न परद्रोहकर्मधीः ।
ं२।१६१च्/ ययाऽस्योद्विजते वाचा नालोक्यां तामुदीरयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६२अ/ सम्मानाद् ब्राह्मणो नित्यमुद्विजेत विषादिव ।
ं२।१६२च्/ अमृतस्येव चाकाङ्क्षेदवमानस्य सर्वदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६३अ/ सुखं ह्यवमतः शेते सुखं च प्रतिबुध्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६३च्/ सुखं चरति लोकेऽस्मिन्नवमन्ता विनश्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६४अ/ अनेन क्रमयोगेन संस्कृतात्मा द्विजः शनैः ।
ं२।१६४च्/ गुरौ वसन् सञ्चिनुयाद् ब्रह्माधिगमिकं तपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६५अ/ तपोविशेषैर्विविधैर्व्रतैश्च विधिचोदितैः ।
ं२।१६५च्/ वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६६अ/ वेदमेव सदाऽभ्यस्येत् तपस्तप्यन् द्विजोत्तमः ।
ं२।१६६च्/ वेदाभ्यासो हि विप्रस्य तपः परमिहौच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६७अ/ आ हैव स नखाग्रेभ्यः परमं तप्यते तपः ।
ं२।१६७च्/ यः स्रग्व्यपि द्विजोऽधीते स्वाध्यायं शक्तितोऽन्वहम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६८अ/ योऽनधीत्य द्विजो वेदमन्यत्र कुरुते श्रमम् ।
ं२।१६८च्/ स जीवन्नेव शूद्रत्वमाशु गच्छति सान्वयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१६९अ/ मातुरग्रेऽधिजननं द्वितीयं मौञ्जिबन्धने ।
ं२।१६९च्/ तृतीयं यज्ञदीक्षायां द्विजस्य श्रुतिचोदनात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७०अ/ तत्र यद् ब्रह्मजन्मास्य मौञ्जीबन्धनचिह्नितम् ।
ं२।१७०च्/ तत्रास्य माता सावित्री पिता त्वाचार्य उच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७१अ/ वेदप्रदानादाचार्यं पितरं परिचक्षते ।
ं२।१७१च्/ न ह्यस्मिन् युज्यते कर्म किञ्चिदा मौञ्जिबन्धनात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७२अ/ नाभिव्याहारयेद् ब्रह्म स्वधानिनयनाद् ऋते ।
ं२।१७२च्/ शूद्रेण हि समस्तावद् यावद् वेदे न जायते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७३अ/ कृतौपनयनस्यास्य व्रतादेशनमिष्यते ।
ं२।१७३च्/ ब्रह्मणो ग्रहणं चैव क्रमेण विधिपूर्वकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७४अ/ यद्यस्य विहितं चर्म यत् सूत्रं या च मेखला ।
ं२।१७४च्/ यो दण्डो यत्च वसनं तत् तदस्य व्रतेष्वपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७५अ/ सेवेतैमांस्तु नियमान् ब्रह्मचारी गुरौ वसन् ।
ं२।१७५च्/ सन्नियम्यैन्द्रियग्रामं तपोवृद्ध्यर्थमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७६अ/ नित्यं स्नात्वा शुचिः कुर्याद् देवर्षिपितृतर्पणम् ।
ं२।१७६च्/ देवताभ्यर्चनं चैव समिदाधानमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७७अ/ वर्जयेन् मधु मांसं च गन्धं माल्यं रसान् स्त्रियः ।
ं२।१७७च्/ शुक्तानि यानि सर्वाणि प्राणिनां चैव हिंसनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७८अ/ अभ्यङ्गमञ्जनं चाक्ष्णोरुपानच्छत्रधारणम् ।
ं२।१७८च्/ कामं क्रोधं च लोभं च नर्तनं गीतवादनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१७९अ/ द्यूतं च जनवादं च परिवादं तथाऽनृतम् ।
ं२।१७९च्/ स्त्रीणां च प्रेक्षणालम्भमुपघातं परस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥%(ं।आलम्भाऽव्)
ं२।१८०अ/ एकः शयीत सर्वत्र न रेतः स्कन्दयेत् क्व चित् ।
ं२।१८०च्/ कामाद् हि स्कन्दयन् रेतो हिनस्ति व्रतमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८१अ/ स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रमकामतः ।
ं२।१८१च्/ स्नात्वाऽर्कमर्चयित्वा त्रिः पुनर्मामित्यृचं जपेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८२अ/ उदकुम्भं सुमनसो गोशकृत्मृत्तिकाकुशान् ।
ं२।१८२च्/ आहरेद् यावदर्थानि भैक्षं चाहरहश्चरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८३अ/ वेदयज्ञैरहीनानां प्रशस्तानां स्वकर्मसु ।
ं२।१८३च्/ ब्रह्मचार्याहरेद् भैक्षं गृहेभ्यः प्रयतोऽन्वहम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८४अ/ गुरोः कुले न भिक्षेत न ज्ञातिकुलबन्धुषु ।
ं२।१८४च्/ अलाभे त्वन्यगेहानां पूर्वं पूर्वं विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८५अ/ सर्वं वापि चरेद् ग्रामं पूर्वौक्तानामसंभवे ।
ं२।१८५च्/ नियम्य प्रयतो वाचमभिशस्तांस्तु वर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८६अ/ दूरादाहृत्य समिधः सन्निदध्याद् विहायसि ।
ं२।१८६च्/ सायं।प्रातश्च जुहुयात् ताभिरग्निमतन्द्रितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८७अ/ अकृत्वा भैक्षचरणमसमिध्य च पावकम् ।
ं२।१८७च्/ अनातुरः सप्तरात्रमवकीर्णिव्रतं चरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८८अ/ भैक्षेण वर्तयेन्नित्यं नैकान्नादी भवेद् व्रती ।
ं२।१८८च्/ भैक्षेण व्रतिनो वृत्तिरुपवाससमा स्मृता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१८९अ/ व्रतवद् देवदैवत्ये पित्र्ये कर्मण्यथर्षिवत् ।
ं२।१८९च्/ काममभ्यर्थितोऽश्नीयाद् व्रतमस्य न लुप्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९०अ/ ब्राह्मणस्यैव कर्मैतदुपदिष्टं मनीषिभिः ।
ं२।१९०च्/ राजन्यवैश्ययोस्त्वेवं नैतत् कर्म विधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९१अ/ चोदितो गुरुणा नित्यमप्रचोदित एव वा ।
ं२।१९१च्/ कुर्यादध्ययने यत्नमाचार्यस्य हितेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंऽध्ययने योगम्]
ं२।१९२अ/ शरीरं चैव वाचं च बुद्धीन्द्रियमनांसि च ।
ं२।१९२च्/ नियम्य प्राञ्जलिस्तिष्ठेद् वीक्षमाणो गुरोर्मुखम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९३अ/ नित्यमुद्धृतपाणिः स्यात् साध्वाचारः सुसंवृतः ।
ं२।१९३च्/ आस्यतामिति चौक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९४अ/ हीनान्नवस्त्रवेषः स्यात् सर्वदा गुरुसन्निधौ ।
ं२।१९४च्/ उत्तिष्ठेत् प्रथमं चास्य चरमं चैव संविशेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९५अ/ प्रतिश्रावणसंभाषे शयानो न समाचरेत् ।
ं२।१९५च्/ नासीनो न च भुञ्जानो न तिष्ठन्न पराङ्मुखः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९६अ/ आसीनस्य स्थितः कुर्यादभिगच्छंस्तु तिष्ठतः ।
ं२।१९६च्/ प्रत्युद्गम्य त्वाव्रजतः पश्चाद् धावंस्तु धावतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९७अ/ पराङ्मुखस्याभिमुखो दूरस्थस्येत्य चान्तिकम् ।
ं२।१९७च्/ प्रणम्य तु शयानस्य निदेशे चैव तिष्ठतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९८अ/ नीचं शय्याऽऽसनं चास्य नित्यं स्याद् गुरुसन्निधौ ।
ं२।१९८च्/ गुरोस्तु चक्षुर्विषये न यथेष्टासनो भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।१९९अ/ नौदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम् ।
ं२।१९९च्/ न चैवास्यानुकुर्वीत गतिभाषितचेष्टितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२००अ/ गुरोर्यत्र परिवादो निन्दा वाऽपि प्रवर्तते ।
ं२।२००च्/ कर्णौ तत्र पिधातव्यौ गन्तव्यं वा ततोऽन्यतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२०१अ/ परीवादात् खरो भवति श्वा वै भवति निन्दकः ।
ं२।२०१च्/ परिभोक्ता कृमिर्भवति कीटो भवति मत्सरी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२०२अ/ दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नान्तिके स्त्रियाः ।
ं२।२०२च्/ यानासनस्थश्चैवैनमवरुह्याभिवादयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२०३अ/ प्रतिवातेऽनुवाते च नासीत गुरुणा सह । %[ं।प्रतिवातानुवाते]
ं२।२०३च्/ असंश्रवे चैव गुरोर्न किं चिदपि कीर्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२०४अ/ गोऽश्वौष्ट्रयानप्रासादप्रस्तरेषु कटेषु च ।
ं२।२०४च्/ आसीत गुरुणा सार्धं शिलाफलकनौषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२०५अ/ गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद् वृत्तिमाचरेत् ।
ं२।२०५च्/ न चानिसृष्टो गुरुणा स्वान् गुरूनभिवादयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२०६अ/ विद्यागुरुष्वेवमेव नित्या वृत्तिः स्वयोनिषु ।
ं२।२०६च्/ प्रतिषेधत्सु चाधर्माद् हितं चोपदिशत्स्वपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२०७अ/ श्रेयःसु गुरुवद् वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत् ।
ं२।२०७च्/ गुरुपुत्रेषु चार्येषु गुरोश्चैव स्वबन्धुषु ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।गुरुपुत्रे तथाचार्ये]
ं२।२०८अ/ बालः समानजन्मा वा शिष्यो वा यज्ञकर्मणि ।
ं२।२०८च्/ अध्यापयन् गुरुसुतो गुरुवत्मानमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२०९अ/ उत्सादनं च गात्राणां स्नापनौच्छिष्टभोजने ।
ं२।२०९च्/ न कुर्याद् गुरुपुत्रस्य पादयोश्चावनेजनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१०अ/ गुरुवत् प्रतिपूज्याः स्युः सवर्णा गुरुयोषितः ।
ं२।२१०च्/ असवर्णास्तु सम्पूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२११अ/ अभ्यञ्जनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च ।
ं२।२११च्/ गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१२अ/ गुरुपत्नी तु युवतिर्नाभिवाद्यैह पादयोः ।
ं२।२१२च्/ पूर्णविंशतिवर्षेण गुणदोषौ विजानता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१३अ/ स्वभाव एष नारीणां नराणामिह दूषणम् ।
ं२।२१३च्/ अतोऽर्थान्न प्रमाद्यन्ति प्रमदासु विपश्चितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१४अ/ अविद्वांसमलं लोके विद्वांसमपि वा पुनः ।
ं२।२१४च्/ प्रमदा ह्युत्पथं नेतुं कामक्रोधवशानुगम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१५अ/ मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा न विविक्तासनो भवेत् ।
ं२।२१५च्/ बलवानिन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१६अ/ कामं तु गुरुपत्नीनां युवतीनां युवा भुवि ।
ं२।२१६च्/ विधिवद् वन्दनं कुर्यादसावहमिति ब्रुवन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१७अ/ विप्रोष्य पादग्रहणमन्वहं चाभिवादनम् ।
ं२।२१७च्/ गुरुदारेषु कुर्वीत सतां धर्ममनुस्मरन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१८अ/ यथा खनन् खनित्रेण नरो वार्यधिगच्छति ।
ं२।२१८च्/ तथा गुरुगतां विद्यां शुश्रूषुरधिगच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२१९अ/ मुण्डो वा जटिलो वा स्यादथ वा स्यात्शिखाजटः ।
ं२।२१९च्/ नैनं ग्रामेऽभिनिम्लोचेत् सूर्यो नाभ्युदियात् क्व चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२०अ/ तं चेदभ्युदियात् सूर्यः शयानं कामचारतः ।
ं२।२२०च्/ निम्लोचेद् वाऽप्यविज्ञानाज् जपन्नुपवसेद् दिनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२१अ/ सूर्येण ह्यभिनिर्मुक्तः शयानोऽभ्युदितश्च यः । %[ंऽभिनिम्लुक्तः]
ं२।२२१च्/ प्रायश्चित्तमकुर्वाणो युक्तः स्यान् महतेनसा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२२अ/ आचम्य प्रयतो नित्यमुभे संध्ये समाहितः ।
ं२।२२२च्/ शुचौ देशे जपञ्जप्यमुपासीत यथाविधि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२३अ/ यदि स्त्री यद्यवरजः श्रेयः किं चित् समाचरेत् ।
ं२।२२३च्/ तत् सर्वमाचरेद् युक्तो यत्र चास्य रमेन् मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२४अ/ धर्मार्थावुच्यते श्रेयः कामार्थौ धर्म एव च ।
ं२।२२४च्/ अर्थ एवैह वा श्रेयस्त्रिवर्ग इति तु स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२५अ/ आचार्यश्च पिता चैव माता भ्राता च पूर्वजः ।
ं२।२२५च्/ नार्तेनाप्यवमन्तव्या ब्राह्मणेन विशेषतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२६अ/ आचार्यो ब्रह्मणो मूर्तिः पिता मूर्तिः प्रजापतेः ।
ं२।२२६च्/ माता पृथिव्या मूर्तिस्तु भ्राता स्वो मूर्तिरात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२७अ/ यं मातापितरौ क्लेशं सहेते संभवे नृणाम् ।
ं२।२२७च्/ न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैरपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२८अ/ तयोर्नित्यं प्रियं कुर्यादाचार्यस्य च सर्वदा ।
ं२।२२८च्/ तेष्वेव त्रिषु तुष्टेषु तपः सर्वं समाप्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२२९अ/ तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते ।
ं२।२२९च्/ न तैरनभ्यनुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३०अ/ त एव हि त्रयो लोकास्त एव त्रय आश्रमाः ।
ं२।२३०च्/ त एव हि त्रयो वेदास्त एवौक्तास्त्रयोऽग्नयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३१अ/ पिता वै गार्हपत्योऽग्निर्माताऽग्निर्दक्षिणः स्मृतः ।
ं२।२३१च्/ गुरुराहवनीयस्तु साऽग्नित्रेता गरीयसी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३२अ/ त्रिष्वप्रमाद्यन्नेतेषु त्रीन् लोकान् विजयेद् गृही ।
ं२।२३२च्/ दीप्यमानः स्ववपुषा देववद् दिवि मोदते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३३अ/ इमं लोकं मातृभक्त्या पितृभक्त्या तु मध्यमम् ।
ं२।२३३च्/ गुरुशुश्रूषया त्वेवं ब्रह्मलोकं समश्नुते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३४अ/ सर्वे तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृताः ।
ं२।२३४च्/ अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३५अ/ यावत् त्रयस्ते जीवेयुस्तावत्नान्यं समाचरेत् ।
ं२।२३५च्/ तेष्वेव नित्यं शुश्रूषां कुर्यात् प्रियहिते रतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३६अ/ तेषामनुपरोधेन पारत्र्यं यद् यदाचरेत् ।
ं२।२३६च्/ तत् तन्निवेदयेत् तेभ्यो मनोवचनकर्मभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३७अ/ त्रिष्वेतेष्वितिकृत्यं हि पुरुषस्य समाप्यते ।
ं२।२३७च्/ एष धर्मः परः साक्षादुपधर्मोऽन्य उच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३८अ/ श्रद्दधानः शुभां विद्यामाददीतावरादपि ।
ं२।२३८च्/ अन्यादपि परं धर्मं स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२३९अ/ विषादप्यमृतं ग्राह्यं बालादपि सुभाषितम् ।
ं२।२३९च्/ अमित्रादपि सद्वृत्तममेध्यादपि काञ्चनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४०अ/ स्त्रियो रत्नान्यथो विद्या धर्मः शौचं सुभाषितम् ।
ं२।२४०च्/ विविधानि च शिल्पानि समादेयानि सर्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४१अ/ अब्राह्मणादध्यायनमापत्काले विधीयते ।
ं२।२४१च्/ अनुव्रज्या च शुश्रूषा यावदध्यायनं गुरोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४२अ/ नाब्राह्मणे गुरौ शिष्यो वासमात्यन्तिकं वसेत् ।
ं२।२४२च्/ ब्राह्मणे वाऽननूचाने काङ्क्षन् गतिमनुत्तमाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४३अ/ यदि त्वात्यन्तिकं वासं रोचयेत गुरोः कुले ।
ं२।२४३च्/ युक्तः परिचरेदेनमा शरीरविमोक्षणात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४४अ/ आ समाप्तेः शरीरस्य यस्तु शुश्रूषते गुरुम् ।
ं२।२४४च्/ स गच्छत्यञ्जसा विप्रो ब्रह्मणः सद्म शाश्वतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४५अ/ न पूर्वं गुरवे किं चिदुपकुर्वीत धर्मवित् ।
ं२।२४५च्/ स्नास्यंस्तु गुरुणाऽज्ञप्तः शक्त्या गुर्व्र्थमाहरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४६अ/ क्षेत्रं हिरण्यं गामश्वं छत्रौपानहमासनम् । %[ं।छत्रोपानहमन्ततः]
ं२।२४६च्/ धान्यं शाकं च वासांसि गुरवे प्रीतिमावहेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।धान्यं वासांसि शाकं वा गुरवे प्रीतिमाहरन्)]
ं२।२४७अ/ आचार्ये तु खलु प्रेते गुरुपुत्रे गुणान्विते ।
ं२।२४७च्/ गुरुदारे सपिण्डे वा गुरुवद् वृत्तिमाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४८अ/ एतेष्वविद्यमानेषु स्थानासनविहारवान् ।
ं२।२४८च्/ प्रयुञ्जानोऽग्निशुश्रूषां साधयेद् देहमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं२।२४९अ/ एवं चरति यो विप्रो ब्रह्मचर्यमविप्लुतः ।
ं२।२४९च्/ स गच्छत्युत्तमस्थानं न चैह जायते पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

अध्याय ३     CHAPTER  3     

ं३।०१अ/ षट् त्रिंशदाब्दिकं चर्यं गुरौ त्रैवेदिकं व्रतम् ।
ं३।०१च्/ तदर्धिकं पादिकं वा ग्रहणान्तिकमेव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।०२अ/ वेदानधीत्य वेदौ वा वेदं वाऽपि यथाक्रमम् ।
ं३।०२च्/ अविप्लुतब्रह्मचर्यो गृहस्थाश्रममावसेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।०३अ/ तं प्रतीतं स्वधर्मेण ब्रह्मदायहरं पितुः ।
ं३।०३च्/ स्रग्विणं तल्प आसीनमर्हयेत् प्रथमं गवा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।०४अ/ गुरुणानुमतः स्नात्वा समावृत्तो यथाविधि ।
ं३।०४च्/ उद्वहेत द्विजो भार्यां सवर्णां लक्षणान्विताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।०५अ/ असपिण्डा च या मातुरसगोत्रा च या पितुः ।
ं३।०५च्/ सा प्रशस्ता द्विजातीनां दारकर्मणि मैथुने ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंऽमैथिनी]
ं३।०६अ/ महान्त्यपि समृद्धानि गोऽजाविधनधान्यतः ।
ं३।०६च्/ स्त्रीसंबन्धे दशैतानि कुलानि परिवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।०७अ/ हीनक्रियं निश्पुरुषं निश्छन्दो रोमशार्शसम् ??।
ं३।०७च्/ क्षयामयाव्य्ऽपस्मारिश्वित्रिकुष्ठिकुलानि च ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।०८अ/ नोद्वहेत् कपिलां कन्यां नाधिकाङ्गीं न रोगिणीम् ।
ं३।०८च्/ नालोमिकां नातिलोमां न वाचाटां न पिङ्गलाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।वाचालां ]
ं३।०९अ/ नऋक्षवृक्षनदीनाम्नीं नान्त्यपर्वतनामिकाम् ।
ं३।०९च्/ न पक्ष्यहिप्रेष्यनाम्नीं न च भीषणनामिकाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०अ/ अव्यङ्गाङ्गीं सौम्यनाम्नीं हंसवारणगामिनीम् ।
ं३।१०च्/ तनुलोमकेशदशनां मृद्वङ्गीमुद्वहेत् स्त्रियम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।११अ/ यस्यास्तु न भवेद् भ्राता न विज्ञायेत वा पिता । %[ं।वै(वा पिता]
ं३।११च्/ नौपयच्छेत तां प्राज्ञः पुत्रिकाऽधर्मशङ्कया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२अ/ सवर्णाऽग्रे द्विजातीनां प्रशस्ता दारकर्मणि ।
ं३।१२च्/ कामतस्तु प्रवृत्तानामिमाः स्युः क्रमशोऽवराः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३अ/ शूद्रैव भार्या शूद्रस्य सा च स्वा च विशः स्मृते ।
ं३।१३च्/ ते च स्वा चैव राज्ञश्च ताश्च स्वा चाग्रजन्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४अ/ न ब्राह्मणक्षत्रिययोरापद्यपि हि तिष्ठतोः ।
ं३।१४च्/ कस्मिंश्चिदपि वृत्तान्ते शूद्रा भार्यौपदिश्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५अ/ हीनजातिस्त्रियं मोहादुद्वहन्तो द्विजातयः ।
ं३।१५च्/ कुलान्येव नयन्त्याशु ससन्तानानि शूद्रताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६अ/ शूद्रावेदी पतत्यत्रेरुतथ्यतनयस्य च ।
ं३।१६च्/ शौनकस्य सुतोत्पत्त्या तदपत्यतया भृगोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७अ/ शूद्रां शयनमारोप्य ब्राह्मणो यात्यधोगतिम् ।
ं३।१७च्/ जनयित्वा सुतं तस्यां ब्राह्मण्यादेव हीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१८अ/ दैवपित्र्यातिथेयानि तत्प्रधानानि यस्य तु ।
ं३।१८च्/ नाश्नन्ति पितृदेवास्तन्न च स्वर्गं स गच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९अ/ वृषलीफेनपीतस्य निःश्वासोपहतस्य च ।
ं३।१९च्/ तस्यां चैव प्रसूतस्य निष्कृतिर्न विधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०अ/ चतुर्णामपि वर्णानं प्रेत्य चैह हिताहितान् ।
ं३।२०च्/ अष्टाविमान् समासेन स्त्रीविवाहान्निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२१अ/ ब्राह्मो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथाऽसुरः ।
ं३।२१च्/ गान्धर्वो राक्षसश्चैव पैशाचश्चाष्टमोऽधमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२२अ/ यो यस्य धर्म्यो वर्णस्य गुणदोषौ च यस्य यौ ।
ं३।२२च्/ तद् वः सर्वं प्रवक्ष्यामि प्रसवे च गुणागुणान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३अ/ षडानुपूर्व्या विप्रस्य क्षत्रस्य चतुरोऽवरान् ।
ं३।२३च्/ विश्।शूद्रयोस्तु तानेव विद्याद् धर्म्यानराक्षसान् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।धर्म्यान्न राक्षसान्]
ं३।२४अ/ चतुरो ब्राह्मणस्याद्यान् प्रशस्तान् कवयो विदुः ।
ं३।२४च्/ राक्षसं क्षत्रियस्यैकमासुरं वैश्यशूद्रयोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५अ/ पञ्चानां तु त्रयो धर्म्या द्वावधर्म्यौ स्मृताविह ।
ं३।२५च्/ पैशाचश्चासुरश्चैव न कर्तव्यौ कदा चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६अ/ पृथक् पृथग् वा मिश्रौ वा विवाहौ पूर्वचोदितौ ।
ं३।२६च्/ गान्धर्वो राक्षसश्चैव धर्म्यौ क्षत्रस्य तौ स्मृतौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७अ/ आच्छाद्य चार्चयित्वा च श्रुतशीलवते स्वयम् ।
ं३।२७च्/ आहूय दानं कन्याया ब्राह्मो धर्मः प्रकीर्तितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२८अ/ यज्ञे तु वितते सम्यग् ऋत्विजे कर्म कुर्वते ।
ं३।२८च्/ अलङ्कृत्य सुतादानं दैवं धर्मं प्रचक्षते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२९अ/ एकं गोमिथुनं द्वे वा वरादादाय धर्मतः ।
ं३।२९च्/ कन्याप्रदानं विधिवदार्षो धर्मः स उच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।३०अ/ सहौभौ चरतां धर्ममिति वाचाऽनुभाष्य च ।
ं३।३०च्/ कन्याप्रदानमभ्यर्च्य प्राजापत्यो विधिः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।३१अ/ ज्ञातिभ्यो द्रविणं दत्त्वा कन्यायै चैव शक्तितः ।
ं३।३१च्/ कन्याप्रदानं स्वाच्छन्द्यादासुरो धर्म उच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।३२अ/ इच्छयाऽन्योन्यसंयोगः कन्यायाश्च वरस्य च ।
ं३।३२च्/ गान्धर्वः स तु विज्ञेयो मैथुन्यः कामसंभवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।३३अ/ हत्वा छित्त्वा च भित्त्वा च क्रोशन्तीं रुदतीं गृहात् ।
ं३।३३च्/ प्रसह्य कन्याहरणं राक्षसो विधिरुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।३४अ/ सुप्तां मत्तां प्रमत्तां वा रहो यत्रोपगच्छति ।
ं३।३४च्/ स पापिष्ठो विवाहानां पैशाचश्चाष्टमोऽधमः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।पैशाचः प्रथितोऽधमः]
ं३।३५अ/ अद्भिरेव द्विजाग्र्याणां कन्यादानं विशिष्यते ।
ं३।३५च्/ इतरेषां तु वर्णानामितरेतरकाम्यया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।३६अ/ यो यस्यैषां विवाहानां मनुना कीर्तितो गुणः ।
ं३।३६च्/ सर्वं शृणुत तं विप्राः सर्वं कीर्तयतो मम ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सम्यक् कीर्तयतो]
ं३।३७अ/ दश पूर्वान् परान् वंश्यानात्मानं चैकविंशकम् ।
ं३।३७च्/ ब्राह्मीपुत्रः सुकृतकृत्मोचयत्येनसः पितॄन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।३८अ/ दैवौढाजः सुतश्चैव सप्त सप्त परावरान् ।
ं३।३८च्/ आर्षौढाजः सुतस्त्रींस्त्रीन् षट् षट् कायौढजः सुतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।३९अ/ ब्राह्मादिषु विवाहेषु चतुर्ष्वेवानुपूर्वशः ।
ं३।३९च्/ ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रा जायन्ते शिष्टसम्मताः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।ब्रह्मवर्चसिनः]
ं३।४०अ/ रूपसत्त्वगुणोपेता धनवन्तो यशस्विनः ।
ं३।४०च्/ पर्याप्तभोगा धर्मिष्ठा जीवन्ति च शतं समाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।४१अ/ इतरेषु तु शिष्टेषु नृशंसाऽनृतवादिनः ।
ं३।४१च्/ जायन्ते दुर्विवाहेषु ब्रह्मधर्मद्विषः सुताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।४२अ/ अनिन्दितैः स्त्रीविवाहैरनिन्द्या भवति प्रजा ।
ं३।४२च्/ निन्दितैर्निन्दिता नॄणां तस्मान्निन्द्यान् विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।४३अ/ पाणिग्रहणसंस्कारः सवर्णासूपदिश्यते ।
ं३।४३च्/ असवर्णास्वयं ज्ञेयो विधिरुद्वाहकर्मणि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।४४अ/ शरः क्षत्रियया ग्राह्यः प्रतोदो वैश्यकन्यया ।
ं३।४४च्/ वसनस्य दशा ग्राह्या शूद्रयोत्कृष्टवेदने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।४५अ/ ऋतुकालाभिगामी स्यात् स्वदारनिरतः सदा ।
ं३।४५च्/ पर्ववर्जं व्रजेच्चैनां तद्व्रतो रतिकाम्यया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।४६अ/ ऋतुः स्वाभाविकः स्त्रीणां रात्रयः षोडश स्मृताः ।
ं३।४६च्/ चतुर्भिरितरैः सार्धमहोभिः सद्विगर्हितैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।४७अ/ तासामाद्याश्चतस्रस्तु निन्दितैकादशी च या ।
ं३।४७च्/ त्रयोदशी च शेषास्तु प्रशस्ता दशरात्रयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।४८अ/ युग्मासु पुत्रा जायन्ते स्त्रियोऽयुग्मासु रात्रिषु ।
ं३।४८च्/ तस्माद् युग्मासु पुत्रार्थी संविशेदार्तवे स्त्रियम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।४९अ/ पुमान् पुंसोऽधिके शुक्रे स्त्री भवत्यधिके स्त्रियाः ।
ं३।४९च्/ समेऽपुमान् पुं।स्त्रियौ वा क्षीणेऽल्पे च विपर्ययः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।५०अ/ निन्द्यास्वष्टासु चान्यासु स्त्रियो रात्रिषु वर्जयन् ।
ं३।५०च्/ ब्रह्मचार्येव भवति यत्र तत्राश्रमे वसन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।५१अ/ न कन्यायाः पिता विद्वान् गृह्णीयात् शुल्कमण्वपि ।
ं३।५१च्/ गृह्णंशुल्कं हि लोभेन स्यान्नरोऽपत्यविक्रयी ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।५२अ/ स्त्रीधनानि तु ये मोहादुपजीवन्ति बान्धवाः ।
ं३।५२च्/ नारीयानानि वस्त्रं वा ते पापा यान्त्यधोगतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।५३अ/ आर्षे गोमिथुनं शुल्कं के चिदाहुर्मृषैव तत् ।
ं३।५३च्/ अल्पोऽप्येवं महान् वाऽपि विक्रयस्तावदेव सः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।तावानेव स विक्रयः]
ं३।५४अ/ यासां नाददते शुल्कं ज्ञातयो न स विक्रयः ।
ं३।५४च्/ अर्हणं तत् कुमारीणामानृशंस्यं च केवलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंअ केवलम्]
ं३।५५अ/ पितृभिर्भ्रातृभिश्चैताः पतिभिर्देवरैस्तथा ।
ं३।५५च्/ पूज्या भूषयितव्याश्च बहुकल्याणमीप्सुभिः ॥

ं३।५६अ/ यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः ।
ं३।५६च्/ यत्रैतास्तु न पूज्यन्ते सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः ॥

[ Fओल्लोविन्ग् तेन् वेर्सेसरे मिस्सिन्गिन् ं।]
ं३।५७अ/ शोचन्ति जामयो यत्र विनश्यत्याशु तत् कुलम् । %[नोतिन् ं]
ं३।५७च्/ न शोचन्ति तु यत्रैता वर्धते तद् हि सर्वदा ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं३।५८अ/ जामयो यानि गेहानि शपन्त्यप्रतिपूजिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं३।५८च्/ तानि कृत्याहतानीव विनश्यन्ति समन्ततः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं३।५९अ/ तस्मादेताः सदा पूज्या भूषणाच्छादनाशनैः । %[नोतिन् ं]
ं३।५९च्/ भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सवेषु च । %[नोतिन् ं] ।
ं३।६०अ/ संतुष्टो भार्यया भर्ता भर्त्रा भार्या तथैव च । %[नोतिन् ं]
ं३।६०च्/ यस्मिन्नेव कुले नित्यं कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं३।६१अ/ यदि हि स्त्री न रोचेत पुमांसं न प्रमोदयेत् । %[नोतिन् ं]
ं३।६१च्/ अप्रमोदात् पुनः पुंसः प्रजनं न प्रवर्तते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं३।६२अ/ स्त्रियां तु रोचमानायां सर्वं तद् रोचते कुलम् । %[नोतिन् ं]
ं३।६२च्/ तस्यां त्वरोचमानायां सर्वमेव न रोचते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं३।६३अ/ कुविवाहैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च । %[नोतिन् ं]
ं३।६३च्/ कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं३।६४अ/ शिल्पेन व्यवहारेण शूद्रापत्यैश्च केवलैः । %[नोतिन् ं]
ं३।६४च्/ गोभिरश्वैश्च यानैश्च कृष्या राजोपसेवया ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं३।६५अ/ अयाज्ययाजनैश्चैव नास्तिक्येन च कर्मणाम् । %[नोतिन् ं]
ं३।६५च्/ कुलान्याशु विनश्यन्ति यानि हीनानि मन्त्रतः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं३।६६अ/ मन्त्रतस्तु समृद्धानि कुलान्यल्पधनान्यपि । %[नोतिन् ं]
ं३।६६च्/ कुलसङ्ख्यां च गच्छन्ति कर्षन्ति च महद् यशः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
[ःएरेऽफ़्तेर्ं’ः नुम्बेरिः ᳚१०᳚]
ं३।६७अ[५७ंअ]/ वैवाहिकेऽग्नौ कुर्वीत गृह्यं कर्म यथाविधि ।
ं३।६७च्[५७ंच्]/ पञ्चयज्ञविधानं च पक्तिं चान्वाहिकीं गृही ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।६८अ[५८ंअ]/ पञ्च सूना गृहस्थस्य चुल्ली पेषण्युपस्करः ।
ं३।६८च्[५८ंच्]/ कण्डनी चौदकुम्भश्च बध्यते यास्तु वाहयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।वध्यते]
ं३।६९अ[५९ंअ]/ तासां क्रमेण सर्वासां निष्कृत्यर्थं महर्षिभिः ।
ं३।६९च्[५९ंच्]/ पञ्च कॢप्ता महायज्ञाः प्रत्यहं गृहमेधिनाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।७०अ[६०ंअ]/ अध्यापनं ब्रह्मयज्ञः पितृयज्ञस्तु तर्पणम् ।
ं३।७०च्[६०ंच्]/ होमो दैवो बलिर्भौतो नृयज्ञोऽतिथिपूजनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।७१अ[६१ंअ]/ पञ्चैतान् यो महाऽयज्ञान्न हापयति शक्तितः ।
ं३।७१च्[६१ंच्]/ स गृहेऽपि वसन्नित्यं सूनादोषैर्न लिप्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।७२अ[६२ंअ]/ देवताऽतिथिभृत्यानां पितॄणामात्मनश्च यः ।
ं३।७२च्[६२ंच्]/ न निर्वपति पञ्चानामुच्छ्वसन्न स जीवति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।७३अ[६३ंअ]/ अहुतं च हुतं चैव तथा प्रहुतमेव च ।
ं३।७३च्[६३ंच्]/ ब्राह्म्यं हुतं प्राशितं च पञ्चयज्ञान् प्रचक्षते ? ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।७४अ[६४ंअ]/ जपोऽहुतो हुतो होमः प्रहुतो भौतिको बलिः ।
ं३।७४च्[६४ंच्]/ ब्राह्म्यं हुतं द्विजाग्र्यार्चा प्राशितं पितृतर्पणम् ? ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।७५अ[६५ंअ]/ स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद् दैवे चैवैह कर्मणि ।
ं३।७५च्[६५ंच्]/ दैवकर्मणि युक्तो हि बिभर्तीदं चराचरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।७६अ[६६ंअ]/ अग्नौ प्रास्ताऽहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते ।
ं३।७६च्[६६ंच्]/ आदित्याज् जायते वृष्तिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।७७अ[६७ंअ]/ यथा वायुं समाश्रित्य वर्तन्ते सर्वजन्तवः । %[ं।सर्वे जीवन्ति जन्तवः]
ं३।७७च्[६७ंच्]/ तथा गृहस्थमाश्रित्य वर्तन्ते सर्व आश्रमाः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।वर्तन्त इतराश्रमः]
ं३।७८अ[६८ंअ]/ यस्मात् त्रयोऽप्याश्रमिणो ज्ञानेनान्नेन चान्वहम् ।
ं३।७८च्[६८ंच्]/ गृहस्थेनैव धार्यन्ते तस्माज् ज्येष्ठाश्रमो गृही ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[क्:गृहं ]
ं३।७९अ[६९ंअ]/ स संधार्यः प्रयत्नेन स्वर्गमक्षयमिच्छता ।
ं३।७९च्[६९ंच्]/ सुखं चेहेच्छताऽत्यन्तं योऽधार्यो दुर्बलेन्द्रियैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८०अ[७०ंअ]/ ऋषयः पितरो देवा भूतान्यतिथयस्तथा ।
ं३।८०च्[७०ंच्]/ आशासते कुटुम्बिभ्यस्तेभ्यः कार्यं विजानता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८१अ[७१ंअ]/ स्वाध्यायेनार्चयेतऋषीन् होमैर्देवान् यथाविधि ।
ं३।८१च्[७१ंच्]/ पितॄंश्राद्धैश्च नॄनन्नैर्भूतानि बलिकर्मणा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८२अ[७२ंअ]/ कुर्यादहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन वा । %[ं।दद्यादहरहः ]
ं३।८२च्[७२ंच्]/ पयोमूलफलैर्वाऽपि पितृभ्यः प्रीतिमावहन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८३अ[७३ंअ]/ एकमप्याशयेद् विप्रं पित्र्यर्थे पाञ्चयज्ञिके । %[ं।पित्र्यर्थं]
ं३।८३च्[७३ंच्]/ न चैवात्राशयेत् किं चिद् वैश्वदेवं प्रति द्विजम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८४अ[७४ंअ]/ वैश्वदेवस्य सिद्धस्य गृह्येऽग्नौ विधिपूर्वकम् ।
ं३।८४च्[७४ंच्]/ आभ्यः कुर्याद् देवताभ्यो ब्राह्मणो होममन्वहम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८५अ[७५ंअ]/ अग्नेः सोमस्य चैवादौ तयोश्चैव समस्तयोः ।
ं३।८५च्[७५ंच्]/ विश्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो धन्वन्तरय एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८६अ[७६ंअ]/ कुह्वै चैवानुमत्यै च प्रजापतय एव च ।
ं३।८६च्[७६ंच्]/ सह द्यावापृथिव्योश्च तथा स्विष्टकृतेऽन्ततः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८७अ[७७ंअ]/ एवं सम्यग् हविर्हुत्वा सर्वदिक्षु प्रदक्षिणम् ।
ं३।८७च्[७७ंच्]/ इन्द्रान्तकाप्पतीन्दुभ्यः सानुगेभ्यो बलिं हरेत् ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८८अ[७८ंअ]/ मरुद्भ्य इति तु द्वारि क्षिपेदप्स्वद्भ्य इत्यपि ??।
ं३।८८च्[७८ंच्]/ वनस्पतिभ्य इत्येवं मुसलोलूखले हरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।८९अ[७९ंअ]/ उच्छीर्षके श्रियै कुर्याद् भद्रकाल्यै च पादतः ।
ं३।८९च्[७९ंच्]/ ब्रह्मवास्तोष्पतिभ्यां तु वास्तुमध्ये बलिं हरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।९०अ[८०ंअ]/ विश्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो बलिमाकाश उत्क्षिपेत् ।
ं३।९०च्[८०ंच्]/ दिवाचरेभ्यो भूतेभ्यो नक्तञ्चारिभ्य एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।९१अ[८१ंअ]/ पृष्ठवास्तुनि कुर्वीत बलिं सर्वात्मभूतये । %[ं।सर्वान्नभूतये ]
ं३।९१च्[८१ंच्]/ पितृभ्यो बलिशेषं तु सर्वं दक्षिणतो हरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।९२अ[८२ंअ]/ शूनां च पतितानां च श्वपचां पापरोगिणाम् ।
ं३।९२च्[८२ंच्]/ वयसानां कृमीणां च शनकैर्निर्वपेद् भुवि ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।वयसां च]
ं३।९३अ[८३ंअ]/ एवं यः सर्वभूतानि ब्राह्मणो नित्यमर्चति ।
ं३।९३च्[८३ंच्]/ स गच्छति परं स्थानं तेजोमूर्तिः पथार्जुना ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।९४अ[८४ंअ]/ कृत्वैतद् बलिकर्मैवमतिथिं पूर्वमाशयेत् ।
ं३।९४च्[८४ंच्]/ भिक्षां च भिक्षवे दद्याद् विधिवद् ब्रह्मचारिणे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।९५अ[८५ंअ]/ यत् पुण्यफलमाप्नोति गां दत्त्वा विधिवद् गुरोः ।
ं३।९५च्[८५ंच्]/ तत् पुण्यफलमाप्नोति भिक्षां दत्त्वा द्विजो गृही ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।९६अ[८६ंअ]/ भिक्षामप्युदपात्रं वा सत्कृत्य विधिपूर्वकम् ।
ं३।९६च्[८६ंच्]/ वेदतत्त्वार्थविदुषे ब्राह्मणायोपपादयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।९७अ[८७ंअ]/ नश्यन्ति हव्यकव्यानि नराणामविजानताम् ।
ं३।९७च्[८७ंच्]/ भस्मीभूतेषु विप्रेषु मोहाद् दत्तानि दातृभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।भस्मभूतेषु ]
ं३।९८अ[८८ंअ]/ विद्यातपस्समृद्धेषु हुतं विप्रमुखाग्निषु ।
ं३।९८च्[८८ंच्]/ निस्तारयति दुर्गाच्च महतश्चैव किल्बिषात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।९९अ[८९ंअ]/ सम्प्राप्ताय त्वतिथये प्रदद्यादासनौदके ।
ं३।९९च्[८९ंच्]/ अन्नं चैव यथाशक्ति सत्कृत्य विधिपूर्वकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[क्:संस्कृत्य)]
ं३।१००अ[९०ंअ]/ शिलानप्युञ्छतो नित्यं पञ्चाग्नीनपि जुह्वतः ।
ं३।१००च्[९०ंच्]/ सर्वं सुकृतमादत्ते ब्राह्मणोऽनर्चितो वसन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०१अ[९१ंअ]/ तृणानि भूमिरुदकं वाक् चतुर्थी च सूनृता ।
ं३।१०१च्[९१ंच्]/ एतान्यपि सतां गेहे नोच्छिद्यन्ते कदा चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०२अ[९२ंअ]/ एकरात्रं तु निवसन्नतिथिर्ब्राह्मणः स्मृतः ।
ं३।१०२च्[९२ंच्]/ अनित्यं हि स्थितो यस्मात् तस्मादतिथिरुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०३अ[९३ंअ]/ नैकग्रामीणमतिथिं विप्रं साङ्गतिकं तथा ।
ं३।१०३च्[९३ंच्]/ उपस्थितं गृहे विद्याद् भार्या यत्राग्नयोऽपि वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०४अ[९४ंअ]/ उपासते ये गृहस्थाः परपाकमबुद्धयः ।
ं३।१०४च्[९४ंच्]/ तेन ते प्रेत्य पशुतां व्रजन्त्यन्नादिदायिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०५अ[९५ंअ]/ अप्रणोद्योऽतिथिः सायं सूर्यौढो गृहमेधिना ।
ं३।१०५च्[९५ंच्]/ काले प्राप्तस्त्वकाले वा नास्यानश्नन् गृहे वसेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०६अ[९६ंअ]/ न वै स्वयं तदश्नीयादतिथिं यन्न भोजयेत् ।
ं३।१०६च्[९६ंच्]/ धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं वाऽतिथिपूजनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०७अ[९७ंअ]/ आसनावसथौ शय्यामनुव्रज्यामुपासनाम् ।
ं३।१०७च्[९७ंच्]/ उत्तमेषूत्तमं कुर्याद् हीने हीनं समे समम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०८अ[९८ंअ]/ वैश्वदेवे तु निर्वृत्ते यद्यन्योऽतिथिराव्रजेत् ।
ं३।१०८च्[९८ंच्]/ तस्याप्यन्नं यथाशक्ति प्रदद्यान्न बलिं हरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१०९अ[९९ंअ]/ न भोजनार्थं स्वे विप्रः कुलगोत्रे निवेदयेत् ।
ं३।१०९च्[९९ंच्]/ भोजनार्थं हि ते शंसन् वान्ताशीत्युच्यते बुधैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।११०अ[१००ंअ]/ न ब्राह्मणस्य त्वतिथिर्गृहे राजन्य उच्यते ।
ं३।११०च्[१००ंच्]/ वैश्यशूद्रौ सखा चैव ज्ञातयो गुरुरेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१११अ[१०१ंअ]/ यदि त्वतिथिधर्मेण क्षत्रियो गृहमाव्रजेत् ।
ं३।१११च्[१०१ंच्]/ भुक्तवत्सु च विप्रेषु कामं तमपि भोजयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।११२अ[१०२ंअ]/ वैश्यशूद्रावपि प्राप्तौ कुटुम्बेऽतिथिधर्मिणौ ।
ं३।११२च्[१०२ंच्]/ भोजयेत् सह भृत्यैस्तावानृशंस्यं प्रयोजयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।११३अ[१०३ंअ]/ इतरानपि सख्यादीन् सम्प्रीत्या गृहमागतान् ।
ं३।११३च्[१०३ंच्]/ प्रकृत्यान्नं यथाशक्ति भोजयेत् सह भार्यया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।११४अ[१०४ंअ]/ सुवासिनीः कुमारीश्च रोगिणो गर्भिणीः स्त्रियः ।
ं३।११४च्[१०४ंच्]/ अतिथिभ्योऽग्र एवैतान् भोजयेदविचारयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंऽतिथिभ्योऽन्वगेवैतान्]
ं३।११५अ[१०५ंअ]/ अदत्त्वा तु य एतेभ्यः पूर्वं भुङ्क्तेऽविचक्षणः ।
ं३।११५च्[१०५ंच्]/ स भुञ्जानो न जानाति श्वगृध्रैर्जग्धिमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।११६अ[१०६ंअ]/ भुक्तवत्स्वथ विप्रेषु स्वेषु भृत्येषु चैव हि ।
ं३।११६च्[१०६ंच्]/ भुञ्जीयातां ततः पश्चादवशिष्टं तु दम्पती ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।११७अ[१०७ंअ]/ देवान् ऋषीन् मनुष्यांश्च पितॄन् गृह्याश्च देवताः ।
ं३।११७च्[१०७ंच्]/ पूजयित्वा ततः पश्चाद् गृहस्थः शेषभुग् भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।११८अ[१०८ंअ]/ अघं स केवलं भुङ्क्ते यः पचत्यात्मकारणात् ।
ं३।११८च्[१०८ंच्]/ यज्ञशिष्टाशनं ह्येतत् सतामन्नं विधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।११९अ[१०९ंअ]/ राजर्त्विग्स्नातकगुरून् प्रियश्वशुरमातुलान् ।
ं३।११९च्[१०९ंच्]/ अर्हयेन् मधुपर्केण परिसंवत्सरात् पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२०अ[११०ंअ]/ राजा च श्रोत्रियश्चैव यज्ञकर्मण्युपस्थितौ । %[ंउपस्थिते ]
ं३।१२०च्[११०ंच्]/ मधुपर्केण सम्पूज्यौ न त्वयज्ञ इति स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२१अ[१११ंअ]/ सायं त्वन्नस्य सिद्धस्य पत्न्यमन्त्रं बलिं हरेत् ।
ं३।१२१च्[१११ंच्]/ वैश्वदेवं हि नामैतत् सायं प्रातर्विधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२२अ[११२ंअ]/ पितृयज्ञं तु निर्वर्त्य विप्रश्चन्द्रक्षयेऽग्निमान् । %[क्:चैन्दुक्षये ]
ं३।१२२च्[११२ंच्]/ पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं कुर्यान् मासानुमासिकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२३अ[११३ंअ]/ पितॄणां मासिकं श्राद्धमन्वाहार्यं विदुर्बुधाः ।
ं३।१२३च्[११३ंच्]/ तच्चामिषेणा कर्तव्यं प्रशस्तेन प्रयत्नतः ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२४अ[११४ंअ]/ तत्र ये भोजनीयाः स्युर्ये च वर्ज्या द्विजोत्तमाः ।
ं३।१२४च्[११४ंच्]/ यावन्तश्चैव यैश्चान्नैस्तान् प्रवक्ष्याम्यशेषतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२५अ[११५ंअ]/ द्वौ दैवे पितृकार्ये त्रीनेकैकमुभयत्र वा । %[ं।पितृकृत्ये]
ं३।१२५च्[११५ंच्]/ भोजयेत् सुसमृद्धोऽपि न प्रसज्जेत विस्तरे ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंअ प्रवर्तेत]
ं३।१२६अ[११६ंअ]/ सत्क्रियां देशकालौ च शौचं ब्राह्मणसम्पदः ।
ं३।१२६च्[११६ंच्]/ पञ्चैतान् विस्तरो हन्ति तस्मान्नैहेत विस्तरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२७अ[११७ंअ]/ प्रथिता प्रेतकृत्यैषा पित्र्यं नाम विधुक्षये ।
ं३।१२७च्[११७ंच्]/ तस्मिन् युक्तस्यैति नित्यं प्रेतकृत्यैव लौकिकी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२८अ[११८ंअ]/ श्रोत्रियायैव देयानि हव्यकव्यानि दातृभिः ।
ं३।१२८च्[११८ंच्]/ अर्हत्तमाय विप्राय तस्मै दत्तं महाफलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१२९अ[११९ंअ]/ एकैकमपि विद्वांसं दैवे पित्र्ये च भोजयेत् । %[ं।भोजयन्]
ं३।१२९च्[११९ंच्]/ पुष्कलं फलमाप्नोति नामन्त्रज्ञान् बहूनपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३०अ[१२०ंअ]/ दूरादेव परीक्षेत ब्राह्मणं वेदपारगम् ।
ं३।१३०च्[१२०ंच्]/ तीर्थं तद् हव्यकव्यानां प्रदाने सोऽतिथिः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३१अ[१२१ंअ]/ सहस्रं हि सहस्राणामनृचां यत्र भुञ्जते ।
ं३।१३१च्[१२१ंच्]/ एकस्तान् मन्त्रवित् प्रीतः सर्वानर्हति धर्मतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३२अ[१२२ंअ]/ ज्ञानोत्कृष्टाय देयानि कव्यानि च हवींषि च ।
ं३।१३२च्[१२२ंच्]/ न हि हस्तावसृग्दिग्धौ रुधिरेणैव शुध्यतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३३अ[१२३ंअ]/ यावतो ग्रसते ग्रासान् हव्यकव्येष्वमन्त्रवित् ।
ं३।१३३च्[१२३ंच्]/ तावतो ग्रसते प्रेतो दीप्तशूलर्ष्ट्ययोगुडान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३४अ[१२४ंअ]/ ज्ञाननिष्ठा द्विजाः के चित् तपोनिष्ठास्तथाऽपरे ।
ं३।१३४च्[१२४ंच्]/ तपःस्वाध्यायनिष्ठाश्च कर्मनिष्ठास्तथाऽपरे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३५अ[१२५ंअ]/ ज्ञाननिष्ठेषु कव्यानि प्रतिष्ठाप्यानि यत्नतः ।
ं३।१३५च्[१२५ंच्]/ हव्यानि तु यथान्यायं सर्वेष्वेव चतुर्ष्वपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३६अ[१२६ंअ]/ अश्रोत्रियः पिता यस्य पुत्रः स्याद् वेदपारगः ।
ं३।१३६च्[१२६ंच्]/ अश्रोत्रियो वा पुत्रः स्यात् पिता स्याद् वेदपारगः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३७अ[१२७ंअ]/ ज्यायांसमनयोर्विद्याद् यस्य स्यात्श्रोत्रियः पिता ।
ं३।१३७च्[१२७ंच्]/ मन्त्रसम्पूजनार्थं तु सत्कारमितरोऽर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३८अ[१२८ंअ]/ न श्राद्धे भोजयेन् मित्रं धनैः कार्योऽस्य सङ्ग्रहः ।
ं३।१३८च्[१२८ंच्]/ नारिं न मित्रं यं विद्यात् तं श्राद्धे भोजयेद् द्विजम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१३९अ[१२९ंअ]/ यस्य मित्रप्रधानानि श्राद्धानि च हवींषि च ।
ं३।१३९च्[१२९ंच्]/ तस्य प्रेत्य फलं नास्ति श्राद्धेषु च हविःषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४०अ[१३०ंअ]/ यः सङ्गतानि कुरुते मोहात्श्राद्धेन मानवः ।
ं३।१४०च्[१३०ंच्]/ स स्वर्गाच्च्यवते लोकात्श्राद्धमित्रो द्विजाधमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४१अ[१३१ंअ]/ संभोजानि साऽभिहिता पैशाची दक्षिणा द्विजैः ।
ं३।१४१च्[१३१ंच्]/ इहैवास्ते तु सा लोके गौरन्धेवैकवेश्मनि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४२अ[१३२ंअ]/ यथैरिणे बीजमुप्त्वा न वप्ता लभते फलम् ।
ं३।१४२च्[१३२ंच्]/ तथाऽनृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४३अ[१३३ंअ]/ दातॄन् प्रतिग्रहीतॄंश्च कुरुते फलभागिनः ।
ं३।१४३च्[१३३ंच्]/ विदुषे दक्षिणां दत्त्वा विधिवत् प्रेत्य चैह च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४४अ[१३४ंअ]/ कामं श्राद्धेऽर्चयेन् मित्रं नाभिरूपमपि त्वरिम् ।
ं३।१४४च्[१३४ंच्]/ द्विषता हि हविर्भुक्तं भवति प्रेत्य निष्फलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४५अ[१३५ंअ]/ यत्नेन भोजयेत्श्राद्धे बह्वृचं वेदपारगम् ।
ं३।१४५च्[१३५ंच्]/ शाखान्तगमथाध्वर्युं छन्दोगं तु समाप्तिकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४६अ[१३६ंअ]/ एषामन्यतमो यस्य भुञ्जीत श्राद्धमर्चितः ।
ं३।१४६च्[१३६ंच्]/ पितॄणां तस्य तृप्तिः स्यात्शाश्वती साप्तपौरुषी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४७अ[१३७ंअ]/ एष वै प्रथमः कल्पः प्रदाने हव्यकव्ययोः ।
ं३।१४७च्[१३७ंच्]/ अनुकल्पस्त्वयं ज्ञेयः सदा सद्भिरनुष्ठितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४८अ[१३८ंअ]/ मातामहं मातुलं च स्वस्रीयं श्वशुरं गुरुम् ।
ं३।१४८च्[१३८ंच्]/ दौहित्रं विट्पतिं बन्धुं ऋत्विग् याज्यौ च भोजयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१४९अ[१३९ंअ]/ न ब्राह्मणं परीक्षेत दैवे कर्मणि धर्मवित् ।
ं३।१४९च्[१३९ंच्]/ पित्र्ये कर्मणि तु प्राप्ते परीक्षेत प्रयत्नतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५०अ[१४०ंअ]/ ये स्तेनपतितक्लीबा ये च नास्तिकवृत्तयः ।
ं३।१५०च्[१४०ंच्]/ तान् हव्यकव्ययोर्विप्राननर्हान् मनुरब्रवीत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५१अ[१४१ंअ]/ जटिलं चानधीयानं दुर्बालं कितवं तथा ।
ं३।१५१च्[१४१ंच्]/ याजयन्ति च ये पूगांस्तांश्च श्राद्धे न भोजयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५२अ[१४२ंअ]/ चिकित्सकान् देवलकान् मांसविक्रयिणस्तथा । %[ंॅहिकित्सकादेवलकामांसविक्रयिणस्तथा]
ं३।१५२च्[१४२ंच्]/ विपणेन च जीवन्तो वर्ज्याः स्युर्हव्यकव्ययोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५३अ[१४३ंअ]/ प्रेष्यो ग्रामस्य राज्ञश्च कुनखी श्यावदन्तकः ।
ं३।१५३च्[१४३ंच्]/ प्रतिरोद्धा गुरोश्चैव त्यक्ताग्निर्वार्धुषिस्तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५४अ[१४४ंअ]/ यक्ष्मी च पशुपालश्च परिवेत्ता निराकृतिः ।
ं३।१५४च्[१४४ंच्]/ ब्रह्मद्विष्परिवित्तिश्च गणाभ्यन्तर एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५५अ[१४५ंअ]/ कुशीलवोऽवकीर्णी च वृषलीपतिरेव च ।
ं३।१५५च्[१४५ंच्]/ पौनर्भवश्च काणश्च यस्य चौपपतिर्गृहे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५६अ[१४६ंअ]/ भृतकाध्यापको यश्च भृतकाध्यापितस्तथा ।
ं३।१५६च्[१४६ंच्]/ शूद्रशिष्यो गुरुश्चैव वाग्दुष्टः कुण्डगोलकौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५७अ[१४७ंअ]/ अकारणे परित्यक्ता मातापित्रोर्गुरोस्तथा । %[क्:अकारणपरित्यक्ता ]
ं३।१५७च्[१४७ंच्]/ ब्राह्मैर्यौनैश्च संबन्धैः संयोगं पतितैर्गतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५८अ[१४८ंअ]/ अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी ।
ं३।१५८च्[१४८ंच्]/ समुद्रयायी बन्दी च तैलिकः कूटकारकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१५९अ[१४९ंअ]/ पित्रा विवदमानश्च कितवो मद्यपस्तथा ।
ं३।१५९च्[१४९ंच्]/ पापरोग्यभिशस्तश्च दाम्भिको रसविक्रयी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६०अ[१५०ंअ]/ धनुःशराणां कर्ता च यश्चाग्रेदिधिषूपतिः ।
ं३।१६०च्[१५०ंच्]/ मित्रध्रुग् द्यूतवृत्तिश्च पुत्राचार्यस्तथैव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६१अ[१५१ंअ]/ भ्रामरी गण्डमाली च श्वित्र्यथो पिशुनस्तथा ।
ं३।१६१च्[१५१ंच्]/ उन्मत्तोऽन्धश्च वर्ज्याः स्युर्वेदनिन्दक एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६२अ[१५२ंअ]/ हस्तिगोऽश्वौष्ट्रदमको नक्षत्रैर्यश्च जीवति ।
ं३।१६२च्[१५२ंच्]/ पक्षिणां पोषको यश्च युद्धाचार्यस्तथैव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६३अ[१५३ंअ]/ स्रोतसां भेदको यश्च तेषां चावरणे रतः ।
ं३।१६३च्[१५३ंच्]/ गृहसंवेशको दूतो वृक्षारोपक एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६४अ[१५४ंअ]/ श्वक्रीडी श्येनजीवी च कन्यादूषक एव च ।
ं३।१६४च्[१५४ंच्]/ हिंस्रो वृषलवृत्तिश्च गणानां चैव याजकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६५अ[१५५ंअ]/ आचारहीनः क्लीबश्च नित्यं याचनकस्तथा ।
ं३।१६५च्[१५५ंच्]/ कृषिजीवी श्लीपदी च सद्भिर्निन्दित एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६६अ[१५६ंअ]/ औरभ्रिको माहिषिकः परपूर्वापतिस्तथा ।
ं३।१६६च्[१५६ंच्]/ प्रेतनिर्यापकश्चैव वर्जनीयाः प्रयत्नतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६७अ[१५७ंअ]/ एतान् विगर्हिताचारानपाङ्क्तेयान् द्विजाधमान् ।
ं३।१६७च्[१५७ंच्]/ द्विजातिप्रवरो विद्वानुभयत्र विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६८अ[१५८ंअ]/ ब्राह्मणो त्वनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति । %[ं।ब्राह्मणः ह्यनधीयानः ]
ं३।१६८च्[१५८ंच्]/ तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१६९अ[१५९ंअ]/ अपाङ्क्तदाने यो दातुर्भवत्यूर्ध्वं फलौदयः । %[ंऽपङ्क्त्यदाने]
ं३।१६९च्[१५९ंच्]/ दैवे हविषि पित्र्ये वा तं प्रवक्ष्याम्यशेषतः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।दैवे कर्मणि]
ं३।१७०अ[१६०ंअ]/ अव्रतैर्यद् द्विजैर्भुक्तं परिवेत्र्यादिभिस्तथा ।
ं३।१७०च्[१६०ंच्]/ अपाङ्क्तेयैर्यदन्यैश्च तद् वै रक्षांसि भुञ्जते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७१अ[१६१ंअ]/ दाराग्निहोत्रसंयोगं कुरुते योऽग्रजे स्थिते ।
ं३।१७१च्[१६१ंच्]/ परिवेत्ता स विज्ञेयः परिवित्तिस्तु पूर्वजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७२अ[१६२ंअ]/ परिवित्तिः परिवेत्ता यया च परिविद्यते ।
ं३।१७२च्[१६२ंच्]/ सर्वे ते नरकं यान्ति दातृयाजकपञ्चमाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७३अ[१६३ंअ]/ भ्रातुर्मृतस्य भार्यायां योऽनुरज्येत कामतः ।
ं३।१७३च्[१६३ंच्]/ धर्मेणापि नियुक्तायां स ज्ञेयो दिधिषूपतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७४अ[१६४ंअ]/ परदारेषु जायेते द्वौ सुतौ कुण्डगोलकौ ।
ं३।१७४च्[१६४ंच्]/ पत्यौ जीवति कुण्डः स्यान् मृते भर्तरि गोलकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७५अ[१६५ंअ]/ तौ तु जातौ परक्षेत्रे प्राणिनौ प्रेत्य चैह च । %[ं।ते तु जाताः परक्षेत्रे प्राणिनः]
ं३।१७५च्[१६५ंच्]/ दत्तानि हव्यकव्यानि नाशयन्ति प्रदायिनाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७६अ[१६६ंअ]/ अपाङ्क्त्यो यावतः पङ्क्त्यान् भुञ्जानाननुपश्यति । %[ंऽपङ्क्त्यो यावतः]
ं३।१७६च्[१६६ंच्]/ तावतां न फलं तत्र दाता प्राप्नोति बालिशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७७अ[१६७ंअ]/ वीक्ष्यान्धो नवतेः काणः षष्टेः श्वित्री शतस्य तु । %[ं।शतस्य च ]
ं३।१७७च्[१६७ंच्]/ पापरोगी सहस्रस्य दातुर्नाशयते फलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७८अ[१६८ंअ]/ यावतः संस्पृशेदङ्गैर्ब्राह्मणान् शूद्रयाजकः ।
ं३।१६८च्[१६८ंच्]/ तावतां न भवेद् दातुः फलं दानस्य पौर्तिकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१७९अ[१६९ंअ]/ वेदविद्चापि विप्रोऽस्य लोभात् कृत्वा प्रतिग्रहम् ।
ं३।१७९च्[१६९ंच्]/ विनाशं व्रजति क्षिप्रमामपात्रमिवाम्भसि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१८०अ[१७०ंअ]/ सोमविक्रयिणे विष्ठा भिषजे पूयशोणितम् ।
ं३।१८०च्[१७०ंच्]/ नष्टं देवलके दत्तमप्रतिष्ठं तु वार्धुषौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१८१अ[१७१ंअ]/ यत् तु वाणिजके दत्तं नैह नामुत्र तद् भवेत् ।
ं३।१८१च्[१७१ंच्]/ भस्मनीव हुतं द्रव्यं तथा पौनर्भवे द्विजे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१८२अ[१७२ंअ]/ इतरेषु त्वपाङ्क्त्येषु यथोद्दिष्टेष्वसाधुषु । %[
ं३।१८२च्[१७२ंच्]/ मेदोऽसृङ्मांसमज्जाऽस्थि वदन्त्यन्नं मनीषिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१८३अ[१७३ंअ]/ अपाङ्क्त्योपहता पङ्क्तिः पाव्यते यैर्द्विजोत्तमैः । %[ं:अपङ्क्त्यौपहता पङ्क्तिः]
ं३।१८३च्[१७३ंच्]/ तान्निबोधत कार्त्स्न्येन द्विजाग्र्यान् पङ्क्तिपावनान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१८४अ[१७४ंअ]/ अग्र्याः सर्वेषु वेदेषु सर्वप्रवचनेषु च ।
ं३।१८४च्[१७४ंच्]/ श्रोत्रियान्वयजाश्चैव विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१८५अ[१७५ंअ]/ त्रिणाचिकेतः पञ्चाग्निस्त्रिसुपर्णः षडङ्गवित् ।
ं३।१८५च्[१७५ंच्]/ ब्रह्मदेयात्मसन्तानो ज्येष्ठसामग एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।ब्रह्मदेयानुसन्तानो ]
ं३।१८६अ[१७६ंअ]/ वेदार्थवित् प्रवक्ता च ब्रह्मचारी सहस्रदः ।
ं३।१८६च्[१७६ंच्]/ शतायुश्चैव विज्ञेया ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१८७अ[१७७ंअ]/ पूर्वेद्युरपरेद्युर्वा श्राद्धकर्मण्युपस्थिते ।
ं३।१८७च्[१७७ंच्]/ निमन्त्रयेत त्र्य्ऽवरान् सम्यग् विप्रान् यथौदितान् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंइमन्त्रयीत ]
ं३।१८८अ[१७८ंअ]/ निमन्त्रितो द्विजः पित्र्ये नियतात्मा भवेत् सदा ।
ं३।१८८च्[१७८ंच्]/ न च छन्दांस्यधीयीत यस्य श्राद्धं च तद् भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१८९अ[१७९ंअ]/ निमन्त्रितान् हि पितर उपतिष्ठन्ति तान् द्विजान् ।
ं३।१८९च्[१७९ंच्]/ वायुवत्चानुगच्छन्ति तथाऽसीनानुपासते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९०अ[१८०ंअ]/ केतितस्तु यथान्यायं हव्ये कव्ये द्विजोत्तमः ।
ं३।१९०च्[१८०ंच्]/ कथं चिदप्यतिक्रामन् पापः सूकरतां व्रजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९१अ[१८१ंअ]/ आमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे वृषल्या सह मोदते ।
ं३।१९१च्[१८१ंच्]/ दातुर्यद् दुष्कृतं किं चित् तत् सर्वं प्रतिपद्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९२अ[१८२ंअ]/ अक्रोधनाः शौचपराः सततं ब्रह्मचारिणः ।
ं३।१९२च्[१८२ंच्]/ न्यस्तशस्त्रा महाभागाः पितरः पूर्वदेवताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९३अ[१८३ंअ]/ यस्मादुत्पत्तिरेतेषां सर्वेषामप्यशेषतः ।
ं३।१९३च्[१८३ंच्]/ ये च यैरुपचर्याः स्युर्नियमैस्तान्निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९४अ[१८४ंअ]/ मनोर्हैरण्यगर्भस्य ये मरीच्यादयः सुताः ।
ं३।१९४च्[१८४ंच्]/ तेषां ऋषीणां सर्वेषां पुत्राः पितृगणाः स्मृताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९५अ[१८५ंअ]/ विराज्सुताः सोमसदः साध्यानां पितरः स्मृताः ?।
ं३।१९५च्[१८५ंच्]/ अग्निष्वात्ताश्च देवानां मारीचा लोकविश्रुताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९६अ[१८६ंअ]/ दैत्यदानवयक्षाणां गन्धर्वौरगरक्षसाम् ।
ं३।१९६च्[१८६ंच्]/ सुपर्णकिन्नराणां च स्मृता बर्हिषदोऽत्रिजाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९७अ[१८७ंअ]/ सोमपा नाम विप्राणां क्षत्रियाणां हविर्भुजः ।
ं३।१९७च्[१८७ंच्]/ वैश्यानामाज्यपा नाम शूद्राणां तु सुकालिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९८अ[१८८ंअ]/ सोमपास्तु कवेः पुत्रा हविष्मन्तोऽङ्गिरःसुताः ।
ं३।१९८च्[१८८ंच्]/ पुलस्त्यस्याज्यपाः पुत्रा वसिष्ठस्य सुकालिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।१९९अ[१८९ंअ]/ अग्निदग्धानग्निदग्धान् काव्यान् बर्हिषदस्तथा । %[ंऽनग्निदग्धानग्निदग्धान्]
ं३।१९९च्[१८९ंच्]/ अग्निष्वात्तांश्च सौम्यांश्च विप्राणामेव निर्दिशेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२००अ[१९०ंअ]/ य एते तु गणा मुख्याः पितॄणां परिकीर्तिताः ।
ं३।२००च्[१९०ंच्]/ तेषामपीह विज्ञेयं पुत्रपौत्रमनन्तकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०१अ[१९१ंअ]/ ऋषिभ्यः पितरो जाताः पितृभ्यो देवमानवाः ।
ं३।२०१च्[१९१ंच्]/ देवेभ्यस्तु जगत् सर्वं चरं स्थाण्वनुपूर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०२अ[१९२ंअ]/ राजतैर्भाजनैरेषामथो वा रजतान्वितैः ।
ं३।२०२च्[१९२ंच्]/ वार्यपि श्रद्धया दत्तमक्षयायौपकल्पते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०३अ[१९३ंअ]/ दैवकार्याद् द्विजातीनां पितृकार्यं विशिष्यते ।
ं३।२०३च्[१९३ंच्]/ दैवं हि पितृकार्यस्य पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०४अ[१९४ंअ]/ तेषामारक्षभूतं तु पूर्वं दैवं नियोजयेत् ।
ं३।२०४च्[१९४ंच्]/ रक्षांसि विप्रलुम्पन्ति श्राद्धमारक्षवर्जितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०५अ[१९५ंअ]/ दैवाद्यन्तं तदीहेत पित्र्याद्यन्तं न तद् भवेत् ।
ं३।२०५च्[१९५ंच्]/ पित्र्याद्यन्तं त्वीहमानः क्षिप्रं नश्यति सान्वयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०६अ[१९६ंअ]/ शुचिं देशं विविक्तं च गोमयेनोपलेपयेत् ।
ं३।२०६च्[१९६ंच्]/ दक्षिणाप्रवणं चैव प्रयत्नेनोपपादयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०७अ[१९७ंअ]/ अवकाशेषु चोक्षेषु जलतीरेषु चैव हि ।
ं३।२०७च्[१९७ंच्]/ विविक्तेषु च तुष्यन्ति दत्तेन पितरः सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०८अ[१९८ंअ]/ आसनेषूपकॢप्तेषु बर्हिष्मत्सु पृथक्पृथक् ।
ं३।२०८च्[१९८ंच्]/ उपस्पृष्टौदकान् सम्यग् विप्रांस्तानुपवेशयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२०९अ[१९९ंअ]/ उपवेश्य तु तान् विप्रानासनेष्वजुगुप्सितान् ।
ं३।२०९च्[१९९ंच्]/ गन्धमाल्यैः सुरभिभिरर्चयेद् दैवपूर्वकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२१०अ[२००ंअ]/ तेषामुदकमानीय सपवित्रांस्तिलानपि ।
ं३।२१०च्[२००ंच्]/ अग्नौ कुर्यादनुज्ञातो ब्राह्मणो ब्राह्मणैः सह ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२११अ[२०१ंअ]/ अग्नेः सोमयमाभ्यां च कृत्वाऽप्यायनमादितः ।
ं३।२११च्[२०१ंच्]/ हविर्दानेन विधिवत् पश्चात् संतर्पयेत् पितॄन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२१२अ[२०२ंअ]/ अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणावेवोपपादयेत् ।
ं३।२१२च्[२०२ंच्]/ यो ह्यग्निः स द्विजो विप्रैर्मन्त्रदर्शिभिरुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२१३अ[२०३ंअ]/ अक्रोधनान् सुप्रसादान् वदन्त्येतान् पुरातनान् ।
ं३।२१३च्[२०३ंच्]/ लोकस्याप्यायने युक्तान् श्राद्धदेवान् द्विजोत्तमान् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।श्राद्धे देवान् द्विजोत्तमान्]
ं३।२१४अ[२०४ंअ]/ अपसव्यमग्नौ कृत्वा सर्वमावृत्य विक्रमम् । %[ं।आवृत्परिक्रमं ]
ं३।२१४च्[२०४ंच्]/ अपसव्येन हस्तेन निर्वपेदुदकं भुवि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२१५अ[२०५ंअ]/ त्रींस्तु तस्माद् हविःशेषात् पिण्डान् कृत्वा समाहितः ।
ं३।२१५च्[२०५ंच्]/ औदकेनैव विधिना निर्वपेद् दक्षिणामुखः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२१६अ[२०६ंअ]/ न्युप्य पिण्डांस्ततस्तांस्तु प्रयतो विधिपूर्वकम् ।
ं३।२१६च्[२०६ंच्]/ तेषु दर्भेषु तं हस्तं निर्मृज्याल्लेपभागिनाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२१७अ[२०७ंअ]/ आचम्यौदक्परावृत्य त्रिरायम्य शनैरसून् ।
ं३।२१७च्[२०७ंच्]/ षड् ऋतूंश्च नमस्कुर्यात् पितॄनेव च मन्त्रवत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२१८अ[२०८ंअ]/ उदकं निनयेत्शेषं शनैः पिण्डान्तिके पुनः ।
ं३।२१८च्[२०८ंच्]/ अवजिघ्रेच्च तान् पिण्डान् यथान्युप्तान् समाहितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२१९अ[२०९ंअ]/ पिण्डेभ्यस्त्वल्पिकां मात्रां समादायानुपूर्वशः । %[ं।पिण्डेभ्यः स्वल्पिकां]
ं३।२१९च्[२०९ंच्]/ तानेव विप्रानासीनान् विधिवत् पूर्वमाशयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२२०अ[२१०ंअ]/ ध्रियमाणे तु पितरि पूर्वेषामेव निर्वपेत् ।
ं३।२२०च्[२१०ंच्]/ विप्रवद् वाऽपि तं श्राद्धे स्वकं पितरमाशयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।श्राद्धं ]
ं३।२२१अ[२११ंअ]/ पिता यस्य निवृत्तः स्याज् जीवेच्चापि पितामहः । %[ं।पिता यस्य तु वृत्तः स्याज्]
ं३।२२१च्[२११ंच्]/ पितुः स नाम सङ्कीर्त्य कीर्तयेत् प्रपितामहम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२२२अ[२१२ंअ]/ पितामहो वा तत्श्राद्धं भुञ्जीतैत्यब्रवीन् मनुः ।
ं३।२२२च्[२१२ंच्]/ कामं वा समनुज्ञातः स्वयमेव समाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२२३अ[२१३ंअ]/ तेषां दत्त्वा तु हस्तेषु सपवित्रं तिलौदकम् ।
ं३।२२३च्[२१३ंच्]/ तत्पिण्डाग्रं प्रयच्छेत स्वधैषामस्त्विति ब्रुवन् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।प्रयच्छेत् तु ]
ं३।२२४अ[२१४ंअ]/ पाणिभ्यां तूपसङ्गृह्य स्वयमन्नस्य वर्धितम् । %[ं।वर्द्धितम्]
ं३।२२४च्[२१४ंच्]/ विप्रान्तिके पितॄन् ध्यायन् शनकैरुपनिक्षिपेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२२५अ[२१५ंअ]/ उभयोर्हस्तयोर्मुक्तं यदन्नमुपनीयते ।
ं३।२२५च्[२१५ंच्]/ तद् विप्रलुम्पन्त्यसुराः सहसा दुष्टचेतसः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२२६अ[२१६ंअ]/ गुणांश्च सूपशाकाद्यान् पयो दधि घृतं मधु ।
ं३।२२६च्[२१६ंच्]/ विन्यसेत् प्रयतः पूर्वं भूमावेव समाहितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२२७अ[२१७ंअ]/ भक्ष्यं भोज्यं च विविधं मूलानि च फलानि च ।
ं३।२२७च्[२१७ंच्]/ हृद्यानि चैव मांसानि पानानि सुरभीणि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२२८अ[२१८ंअ]/ उपनीय तु तत् सर्वं शनकैः सुसमाहितः ।
ं३।२२८च्[२१८ंच्]/ परिवेषयेत प्रयतो गुणान् सर्वान् प्रचोदयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२२९अ[२१९ंअ]/ नास्रमापातयेज् जातु न कुप्येन्नानृतं वदेत् ।
ं३।२२९च्[२१९ंच्]/ न पादेन स्पृशेदन्नं न चैतदवधूनयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३०अ[२२०ंअ]/ अस्रं गमयति प्रेतान् कोपोऽरीननृतं शुनः ।
ं३।२३०च्[२२०ंच्]/ पादस्पर्शस्तु रक्षांसि दुष्कृतीनवधूननम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३१अ[२२१ंअ]/ यद् यद् रोचेत विप्रेभ्यस्तत् तद् दद्यादमत्सरः ।
ं३।२३१च्[२२१ंच्]/ ब्रह्मोद्याश्च कथाः कुर्यात् पितॄणामेतदीप्सितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३२अ[२२२ंअ]/ स्वाध्यायं श्रावयेत् पित्र्ये धर्मशास्त्राणि चैव हि ।
ं३।२३२च्[२२२ंच्]/ आख्यानानीतिहासांश्च पुराणानि खिलानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३३अ[२२३ंअ]/ हर्षयेद् ब्राह्मणांस्तुष्टो भोजयेच्च शनैःशनैः ।
ं३।२३३च्[२२३ंच्]/ अन्नाद्येनासकृच्चैतान् गुणैश्च परिचोदयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३४अ[२२४ंअ]/ व्रतस्थमपि दौहित्रं श्राद्धे यत्नेन भोजयेत् ।
ं३।२३४च्[२२४ंच्]/ कुतपं चासनं दद्यात् तिलैश्च विकिरेन् महीम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३५अ[२२५ंअ]/ त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः ।
ं३।२३५च्[२२५ंच्]/ त्रीणि चात्र प्रशंसन्ति शौचमक्रोधमत्वराम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३६अ[२२६ंअ]/ अत्युष्णं सर्वमन्नं स्याद् भुञ्जीरंस्ते च वाग्यताः ।
ं३।२३६च्[२२६ंच्]/ न च द्विजातयो ब्रूयुर्दात्रा पृष्टा हविर्गुणान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३७अ[२२७ंअ]/ यावदुष्मा भवत्यन्नं यावदश्नन्ति वाग्यताः ।
ं३।२३७च्[२२७ंच्]/ पितरस्तावदश्नन्ति यावन्नओक्ता हविर्गुणाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३८अ[२२८ंअ]/ यद् वेष्टितशिरा भुङ्क्ते यद् भुङ्क्ते दक्षिणामुखः ।
ं३।२३८च्[२२८ंच्]/ सौपानत्कश्च यद् भुङ्क्ते तद् वै रक्षांसि भुञ्जते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२३९अ[२२९ंअ]/ चाण्डालश्च वराहश्च कुक्कुटः श्वा तथैव च ।
ं३।२३९च्[२२९ंच्]/ रजस्वला च षण्ढश्च नैक्षेरन्नश्नतो द्विजान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४०अ[२३०ंअ]/ होमे प्रदाने भोज्ये च यदेभिरभिवीक्ष्यते ।
ं३।२४०च्[२३०ंच्]/ दैवे हविषि पित्र्ये वा तद् गच्छत्ययथातथम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४१अ[२३१ंअ]/ घ्राणेन सूकरो हन्ति पक्षवातेन कुक्कुटः । %[ं।शूकरो ]
ं३।२४१च्[२३१ंच्]/ श्वा तु दृष्टिनिपातेन स्पर्शेणावरवर्णजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४२अ[२३२ंअ]/ खञ्जो वा यदि वा काणो दातुः प्रेष्योऽपि वा भवेत् ।
ं३।२४२च्[२३२ंच्]/ हीनातिरिक्तगात्रो वा तमप्यपनयेत् पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४३अ[२३३ंअ]/ ब्राह्मणं भिक्षुकं वाऽपि भोजनार्थमुपस्थितम् ।
ं३।२४३च्[२३३ंच्]/ ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञातः शक्तितः प्रतिपूजयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४४अ[२३४ंअ]/ सार्ववर्णिकमन्नाद्यं संनीयाप्लाव्य वारिणा ।
ं३।२४४च्[२३४ंच्]/ समुत्सृजेद् भुक्तवतामग्रतो विकिरन् भुवि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४५अ[२३५ंअ]/ असंस्कृतप्रमीतानां त्यागिनां कुलयोषिताम् ।
ं३।२४५च्[२३५ंच्]/ उच्छिष्टं भागधेयं स्याद् दर्भेषु विकिरश्च यः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४६अ[२३६ंअ]/ उच्छेषणां भूमिगतमजिह्मस्याशठस्य च ।
ं३।२४६च्[२३६ंच्]/ दासवर्गस्य तत् पित्र्ये भागधेयं प्रचक्षते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४७अ[२३७ंअ]/ आसपिण्डक्रियाकर्म द्विजातेः संस्थितस्य तु ।
ं३।२४७च्[२३७ंच्]/ अदैवं भोजयेत्श्राद्धं पिण्डमेकं च निर्वपेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४८अ[२३८ंअ]/ सहपिण्डक्रियायां तु कृतायामस्य धर्मतः ।
ं३।२४८च्[२३८ंच्]/ अनयैवावृता कार्यं पिण्डनिर्वपनं सुतैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२४९अ[२३९ंअ]/ श्राद्धं भुक्त्वा य उच्छिष्टं वृषलाय प्रयच्छति ।
ं३।२४९च्[२३९ंच्]/ स मूढो नरकं याति कालसूत्रमवाक्षिराः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५०अ[२४०ंअ]/ श्राद्धभुग् वृषलीतल्पं तदहर्योऽधिगच्छति ।
ं३।२५०च्[२४०ंच्]/ तस्याः पुरीषे तं मासं पितरस्तस्य शेरते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५१अ[२४१ंअ]/ पृष्ट्वा स्वदितमित्येवं तृप्तानाचामयेत् ततः ।
ं३।२५१च्[२४१ंच्]/ आचान्तांश्चानुजानीयादभितो रम्यतामिति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५२अ[२४२ंअ]/ स्वधाऽस्त्वित्येव तं ब्रूयुर्ब्राह्मणास्तदनन्तरम् ।
ं३।२५२च्[२४२ंच्]/ स्वधाकारः परा ह्याषीः सर्वेषु पितृकर्मसु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५३अ[२४३ंअ]/ ततो भुक्तवतां तेषामन्नशेषं निवेदयेत् ।
ं३।२५३च्[२४३ंच्]/ यथा ब्रूयुस्तथा कुर्यादनुज्ञातस्ततो द्विजैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५४अ[२४४ंअ]/ पित्र्ये स्वदितमित्येव वाच्यं गोष्ठे तु सुशृतम् ।
ं३।२५४च्[२४४ंच्]/ सम्पन्नमित्यभ्युदये दैवे रुचितमित्यपि ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सम्पन्नम्]
ं३।२५५अ[२४५ंअ]/ अपराह्णस्तथा दर्भा वास्तुसम्पादनं तिलाः । %[ं।सम्पादनं]
ं३।२५५च्[२४५ंच्]/ सृष्टिर्मृष्टिर्द्विजाश्चाग्र्याः श्राद्धकर्मसु सम्पदः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५६अ[२४६ंअ]/ दर्भाः पवित्रं पूर्वाह्णो हविष्याणि च सर्वशः ।
ं३।२५६च्[२४६ंच्]/ पवित्रं यच्च पूर्वोक्तं विज्ञेया हव्यसम्पदः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५७अ[२४७ंअ]/ मुन्यन्नानि पयः सोमो मांसं यच्चानुपस्कृतम् ।
ं३।२५७च्[२४७ंच्]/ अक्सारलवणं चैव प्रकृत्या हविरुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५८अ[२४८ंअ]/ विसृज्य ब्राह्मणांस्तांस्तु नियतो वाग्यतः शुचिः । %[ं।विसर्ज्य ब्राह्मनांस्तांस्तु प्रयतो विधिपूर्वकम्]
ं३।२५८च्[२४८ंच्]/ दक्षिणां दिशमाकाङ्क्षन् याचेतैमान् वरान् पितॄन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२५९अ[२४९ंअ]/ दातारो नोऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिरेव च ।
ं३।२५९च्[२४९ंच्]/ श्रद्धा च नो मा व्यगमद् बहुदेयं च नोऽस्त्विति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६०अ[२५०ंअ]/ एवं निर्वपणं कृत्वा पिण्डांस्तांस्तदनन्तरम् ।
ं३।२६०च्[२५०ंच्]/ गां विप्रमजमग्निं वा प्राशयेदप्सु वा क्षिपेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६१अ[२५१ंअ]/ पिण्डनिर्वपणं के चित् परस्तादेव कुर्वते ।
ं३।२६१च्[२५१ंच्]/ वयोभिः खादयन्त्यन्ये प्रक्षिपन्त्यनलेऽप्सु वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६२अ[२५२ंअ]/ पतिव्रता धर्मपत्नी पितृपूजनतत्परा ।
ं३।२६२च्[२५२ंच्]/ मध्यमं तु ततः पिण्डमद्यात् सम्यक् सुतार्थिनी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६३अ[२५३ंअ]/ आयुष्मन्तं सुतं सूते यशोमेधासमन्वितम् ।
ं३।२६३च्[२५३ंच्]/ धनवन्तं प्रजावन्तं सात्त्विकं धार्मिकं तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६४अ[२५४ंअ]/ प्रक्षाल्य हस्तावाचाम्य ज्ञातिप्रायं प्रकल्पयेत् ।
ं३।२६४च्[२५४ंच्]/ ज्ञातिभ्यः सत्कृतं दत्त्वा बान्धवानपि भोजयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।दत्वा]
ं३।२६५अ[२५५ंअ]/ उच्छेषणं तु तत् तिष्ठेद् यावद् विप्रा विसर्जिताः । %[क्:यत् तिष्ठेद् ]
ं३।२६५च्[२५५ंच्]/ ततो गृहबलिं कुर्यादिति धर्मो व्यवस्थितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६६अ[२५६ंअ]/ हविर्यच्चिररात्राय यच्चानन्त्याय कल्पते ।
ं३।२६६च्[२५६ंच्]/ पितृभ्यो विधिवद् दत्तं तत् प्रवक्ष्याम्यशेषतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६७अ[२५७ंअ]/ तिलैर्व्रीहियवैर्माषैरद्भिर्मूलफलेन वा ।
ं३।२६७च्[२५७ंच्]/ दत्तेन मासं तृप्यन्ति विधिवत् पितरो नृणाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६८अ[२५८ंअ]/ द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन् मासान् हारिणेन तु ।
ं३।२६८च्[२५८ंच्]/ औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनाथ पञ्च वै ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२६९अ[२५९ंअ]/ षण्मासांश्छागमांसेन पार्षतेन च सप्त वै ।
ं३।२६९च्[२५९ंच्]/ अष्टावेनस्य मांसेन रौरवेण नवैव तु ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंऽइणेयमांसेन ]
ं३।२७०अ[२६०ंअ]/ दशमासांस्तु तृप्यन्ति वराहमहिषामिषैः ।
ं३।२७०च्[२६०ंच्]/ शशकूर्मयोस्तु मांसेन मासानेकादशैव तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७१अ[२६१ंअ]/ संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन च । %[ं।संवत्सरे ]
ं३।२७१च्[२६१ंच्]/ वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७२अ[२६२ंअ]/ कालशाकं महाशल्काः खङ्गलोहामिषं मधु ।
ं३।२७२च्[२६२ंच्]/ आनन्त्यायैव कल्प्यन्ते मुन्यन्नानि च सर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७३अ[२६३ंअ]/ यत् किं चिन् मधुना मिश्रं प्रदद्यात् तु त्रयोदशीम् ।
ं३।२७३च्[२६३ंच्]/ तदप्यक्षयमेव स्याद् वर्षासु च मघासु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७४अ[२६४ंअ]/ अपि नः स कुले भूयाद् यो नो दद्यात् त्रयोदशीम् ।
ं३।२७४च्[२६४ंच्]/ पायसं मधुसर्पिर्भ्यां प्राक् छाये कुञ्जरस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७५अ[२६५ंअ]/ यद् यद् ददाति विधिवत् सम्यक् श्रद्धासमन्वितः ।
ं३।२७५च्[२६५ंच्]/ तत् तत् पितॄणां भवति परत्रानन्तमक्षयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७६अ[२६६ंअ]/ कृष्णपक्षे दशम्यादौ वर्जयित्वा चतुर्दशीम् ।
ं३।२७६च्[२६६ंच्]/ श्राद्धे प्रशस्तास्तिथयो यथैता न तथैतराः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७७अ[२६७ंअ]/ युक्षु कुर्वन् दिनर्क्षेषु सर्वान् कामान् समश्नुते ।
ं३।२७७च्[२६७ंच्]/ अयुक्षु तु पितॄन् सर्वान् प्रजां प्राप्नोति पुष्कलाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७८अ[२६८ंअ]/ यथा चैवापरः पक्षः पूर्वपक्षाद् विशिष्यते ।
ं३।२७८च्[२६८ंच्]/ तथा श्राद्धस्य पूर्वाह्णादपराह्णो विशिष्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२७९अ[२६९ंअ]/ प्राचीनावीतिना सम्यगपसव्यमतन्द्रिणा ।
ं३।२७९च्[२६९ंच्]/ पित्र्यमानिधनात् कार्यं विधिवद् दर्भपाणिना ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२८०अ[२७०ंअ]/ रात्रौ श्राद्धं न कुर्वीत राक्षसी कीर्तिता हि सा ।
ं३।२८०च्[२७०ंच्]/ संध्ययोरुभयोश्चैव सूर्ये चैवाचिरौदिते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२८१अ[२७१ंअ]/ अनेन विधिना श्राद्धं त्रिरब्दस्यैह निर्वपेत् ।
ं३।२८१च्[२७१ंच्]/ हेमन्तग्रीष्मवर्षासु पाञ्चयज्ञिकमन्वहम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२८२अ[२७२ंअ]/ न पैतृयज्ञियो होमो लौकिकेऽग्नौ विधीयते ।
ं३।२८२च्[२७२ंच्]/ न दर्शेन विना श्राद्धमाहिताग्नेर्द्विजन्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२८३अ[२७३ंअ]/ यदेव तर्पयत्यद्भिः पितॄन् स्नात्वा द्विजोत्तमः ।
ं३।२८३च्[२७३ंच्]/ तेनैव कृत्स्नमाप्नोति पितृयज्ञक्रियाफलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२८४अ[२७४ंअ]/ वसून् वदन्ति तु पितॄन् रुद्रांश्चैव पितामहान् ।
ं३।२८४च्[२७४ंच्]/ प्रपितामहांस्तथाऽदित्यान् श्रुतिरेषा सनातनी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२८५अ[२७५ंअ]/ विघसाशी भवेन्नित्यं नित्यं वाऽमृतभोजनः ।
ं३।२८५च्[२७५ंच्]/ विघसो भुक्तशेषं तु यज्ञशेषं तथाऽमृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं३।२८६अ[२७६ंअ]/ एतद् वोऽभिहितं सर्वं विधानं पाञ्चयज्ञिकम् ।
ं३।२८६च्[२७६ंच्]/ द्विजातिमुख्यवृत्तीनां विधानं श्रूयतामिति ॥ Bछ्.Sछ्॥

 

अध्याय ४
ं४।०१अ/ चतुर्थमायुषो भागमुषित्वाऽद्यं गुरौ द्विजाः ।
ं४।०१च्/ द्वितीयमायुषो भागं कृतदारो गृहे वसेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।०२अ/ अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः ।
ं४।०२च्/ या वृत्तिस्तां समास्थाय विप्रो जीवेदनापदि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।०३अ/ यात्रामात्रप्रसिद्ध्यर्थं स्वैः कर्मभिरगर्हितैः ।
ं४।०३च्/ अक्लेशेन शरीरस्य कुर्वीत धनसञ्चयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।०४अ/ ऋतामृताभ्यां जीवेत् तु मृतेन प्रमृतेन वा ।
ं४।०४च्/ सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदा चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।०५अ/ ऋतमुञ्छशिलं ज्ञेयममृतं स्यादयाचितम् ।
ं४।०५च्/ मृतं तु याचितं भैक्षं प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।०६अ/ सत्यानृतं तु वाणिज्यं तेन चैवापि जीव्यते ।
ं४।०६च्/ सेवा श्ववृत्तिराख्याता तस्मात् तां परिवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।०७अ/ कुसूलधान्यको वा स्यात् कुम्भीधान्यक एव वा ।
ं४।०७च्/ त्र्यहेहिको वाऽपि भवेदश्वस्तनिक एव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।०८अ/ चतुर्णामपि चैतेषां द्विजानां गृहमेधिनाम् ।
ं४।०८च्/ ज्यायान् परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोकजित्तमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।०९अ/ षट्कर्मैको भवत्येषां त्रिभिरन्यः प्रवर्तते ।
ं४।०९च्/ द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्त्रेण जीवति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१०अ/ वर्तयंश्च शिलौञ्छाभ्यामग्निहोत्रपरायणः ।
ं४।१०च्/ इष्टीः पार्वायणान्तीयाः केवला निर्वपेत् सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११अ/ न लोकवृत्तं वर्तेत वृत्तिहेतोः कथं चन ।
ं४।११च्/ अजिह्मामशथां शुद्धां जीवेद् ब्राह्मणजीविकाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२अ/ संतोषं परमास्थाय सुखार्थी संयतो भवेत् ।
ं४।१२च्/ संतोषमूलं हि सुखं दुःखमूलं विपर्ययः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३अ/ अतोऽन्यतमया वृत्त्या जीवंस्तु स्नातको द्विजः ।
ं४।१३च्/ स्वर्गायुष्ययशस्यानि व्रताणीमानि धारयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।स्वर्ग्यायुष्य ]
ं४।१४अ/ वेदोदितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्यादतन्द्रितः ।
ं४।१४च्/ तद् हि कुर्वन् यथाशक्ति प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५अ/ नैहेतार्थान् प्रसङ्गेन न विरुद्धेन कर्मणा ।
ं४।१५च्/ न विद्यमानेष्वर्थेषु नार्त्यामपि यतस्ततः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंअ कल्पमानेष्वर्थेषु ]
ं४।१६अ/ इन्द्रियार्थेषु सर्वेषु न प्रसज्येत कामतः ।
ं४।१६च्/ अतिप्रसक्तिं चैतेषां मनसा संनिवर्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१७अ/ सर्वान् परित्यजेदर्थान् स्वाध्यायस्य विरोधिनः ।
ं४।१७च्/ यथा तथाऽध्यापयंस्तु सा ह्यस्य कृतकृत्यता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८अ/ वयसः कर्मणोऽर्थस्य श्रुतस्याभिजनस्य च ।
ं४।१८च्/ वेषवाग्बुद्धिसारूप्यमाचरन् विचरेदिह ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९अ/ बुद्धिवृद्धिकराण्याशु धन्यानि च हितानि च ।
ं४।१९च्/ नित्यं शास्त्राण्यवेक्षेत निगमांश्चैव वैदिकान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०अ/ यथा यथा हि पुरुषः शास्त्रं समधिगच्छति ।
ं४।२०च्/ तथा तथा विजानाति विज्ञानं चास्य रोचते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२१अ/ ऋषियज्ञं देवयज्ञं भूतयज्ञं च सर्वदा ।
ं४।२१च्/ नृयज्ञं पितृयज्ञं च यथाशक्ति न हापयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२अ/ एतानेके महायज्ञान् यज्ञशास्त्रविदो जनाः ।
ं४।२२च्/ अनीहमानाः सततमिन्द्रियेष्वेव जुह्वति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३अ/ वाच्येके जुह्वति प्राणं प्राणे वाचं च सर्वदा ।
ं४।२३च्/ वाचि प्राणे च पश्यन्तो यज्ञनिर्वृत्तिमक्षयाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४अ/ ज्ञानेनैवापरे विप्रा यजन्त्येतैर्मखैः सदा । %[ं। यजन्ते तैर्मखैः सदा]
ं४।२४च्/ ज्ञानमूलां क्रियामेषां पश्यन्तो ज्ञानचक्षुषा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२५अ/ अग्निहोत्रं च जुहुयादाद्यन्ते द्युनिशोः सदा ।
ं४।२५च्/ दर्शेन चार्धमासान्ते पौर्णमासेन चैव हि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२६अ/ सस्यान्ते नवसस्येष्ट्या तथार्तुअन्ते द्विजोऽध्वरैः ।
ं४।२६च्/ पशुना त्वयनस्यादौ समान्ते सौमिकैर्मखैः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंऽयनान्ते तु समांते]
ं४।२७अ/ नानिष्ट्वा नवसस्येष्ट्या पशुना चाग्निमान् द्विजः ।
ं४।२७च्/ नवान्नमद्यात्मांसं वा दीर्घमायुर्जिजीविषुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२८अ/ नवेनानर्चिता ह्यस्य पशुहव्येन चाग्नयः ।
ं४।२८च्/ प्राणानेवात्तुमिच्छन्ति नवान्नामिषगर्धिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२९अ/ आसनाशनशय्याभिरद्भिर्मूलफलेन वा ।
ं४।२९च्/ नास्य कश्चिद् वसेद् गेहे शक्तितोऽनर्चितोऽतिथिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३०अ/ पाषण्डिनो विकर्मस्थान् बैडालव्रतिकान् शठान् ।
ं४।३०च्/ हैतुकान् बकवृत्तींश्च वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३१अ/ वेदविद्याव्रतस्नातांश्रोत्रियान् गृहमेधिनः ।
ं४।३१च्/ पूजयेद् हव्यकव्येन विपरीतांश्च वर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३२अ/ शक्तितोऽपचमानेभ्यो दातव्यं गृहमेधिना ।
ं४।३२च्/ संविभागश्च भूतेभ्यः कर्तव्योऽनुपरोधतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३३अ/ राजतो धनमन्विच्छेत् संसीदन् स्नातकः क्षुधा ।
ं४।३३च्/ याज्यान्तेवासिनोर्वाऽपि न त्वन्यत इति स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३४अ/ न सीदेत् स्नातको विप्रः क्षुधा शक्तः कथं चन ।
ं४।३४च्/ न जीर्णमलवद्वासा भवेच्च विभवे सति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३५अ/ कॢप्तकेशनखश्मश्रुर्दान्तः शुक्लाम्बरः शुचिः ।
ं४।३५च्/ स्वाध्याये चैव युक्तः स्यान्नित्यमात्महितेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३६अ/ वैणवीं धारयेद् यष्टिं सोदकं च कमण्डलुम् ।
ं४।३६च्/ यज्ञोपवीतं वेदं च शुभं रौक्मे च कुण्डले ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३७अ/ नेक्षेतोद्यन्तमादित्यं नास्तं यान्तं कदा चन ।
ं४।३७च्/ नोपसृष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३८अ/ न लङ्घयेद् वत्सतन्त्रीं न प्रधावेच्च वर्षति ।
ं४।३८च्/ न चोदके निरीक्षेत स्वरूपमिति धारणा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।३९अ/ मृदं गां दैवतं विप्रं घृतं मधु चतुष्पथम् ।
ं४।३९च्/ प्रदक्षिणानि कुर्वीत प्रज्ञातांश्च वनस्पतीन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।४०अ/ नोपगच्छेत् प्रमत्तोऽपि स्त्रियमार्तवदर्शने ।
ं४।४०च्/ समानशयने चैव न शयीत तया सह ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।४१अ/ रजसाऽभिप्लुतां नारीं नरस्य ह्युपगच्छतः ।
ं४।४१च्/ प्रज्ञा तेजो बलं चक्षुरायुश्चैव प्रहीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।४२अ/ तां विवर्जयतस्तस्य रजसा समभिप्लुताम् ।
ं४।४२च्/ प्रज्ञा तेजो बलं चक्षुरायुश्चैव प्रवर्धते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।४३अ/ नाश्नीयाद् भार्यया सार्धं नैनामीक्षेत चाश्नतीम् ।
ं४।४३च्/ क्षुवतीं जृम्भमाणां वा न चासीनां यथासुखम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।४४अ/ नाञ्जयन्तीं स्वके नेत्रे न चाभ्यक्तामनावृताम् ।
ं४।४४च्/ न पश्येत् प्रसवन्तीं च तेजस्कामो द्विजोत्तमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।४५अ/ नान्नमद्यादेकवासा न नग्नः स्नानमाचरेत् ।
ं४।४५च्/ न मूत्रं पथि कुर्वीत न भस्मनि न गोव्रजे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।४६अ/ न फालकृष्टे न जले न चित्यां न च पर्वते ।
ं४।४६च्/ न जीर्णदेवायतने न वल्मीके कदा चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।४७अ/ न ससत्त्वेषु गर्तेषु न गच्छन्नपि न स्थितः ।
ं४।४७च्/ न नदीतीरमासाद्य न च पर्वतमस्तके ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।४८अ/ वायुअग्निविप्रमादित्यमपः पश्यंस्तथैव गाः ।
ं४।४८च्/ न कदा चन कुर्वीत विण्मूत्रस्य विसर्जनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ंख़्४।४९अ[५०ंअ]/ तिरस्कृत्योच्चरेत् काष्ठलोष्ठपत्रतृणादिना । %[ं।तृणादि च]
ंख़्४।४९च्[५०ंच्]/ नियम्य प्रयतो वाचं संवीताङ्गोऽवगुण्ठितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ंख़्४।५०अ[५१ंअ]/ मूत्रोच्चारसमुत्सर्गं दिवा कुर्यादुदङ्मुखः ।
ंख़्४।५०च्[५१ंच्]/ दक्षिणाऽभिमुखो रात्रौ संध्यायोश्च यथा दिवा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ंख़्४।५१अ[५२ंअ]/ छायायामन्धकारे वा रात्रावहनि वा द्विजः ।
ंख़्४।५१च्[५२ंच्]/ यथासुखमुखः कुर्यात् प्राणबाधभयेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ंख़्४।५२अ[४९ंअ]/ प्रत्यग्निं प्रतिसूर्यं च प्रतिसोमोदकद्विजम् ।
ंख़्४।५२च्[४९ंच्]/ प्रतिगु प्रतिवातं च प्रज्ञा नश्यति मेहतः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[क्:प्रतिगां प्रतिवातं]
ं४।५३अ/ नाग्निं मुखेनोपधमेन्नग्नां नैक्षेत च स्त्रियम् ।
ं४।५३च्/ नामेध्यं प्रक्षिपेदग्नौ न च पादौ प्रतापयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।५४अ/ अधस्तान्नोपदध्याच्च न चैनमभिलङ्घयेत् ।
ं४।५४च्/ न चैनं पादतः कुर्यान्न प्राणाबाधमाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।५५अ/ नाश्नीयात् संधिवेलायां न गच्छेन्नापि संविशेत् । %[
ं४।५५च्/ न चैव प्रलिखेद् भूमिं नात्मनोऽपहरेत् स्रजम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।५६अ/ नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा ष्ठीवनं वा समुत्सृजेत् ।
ं४।५६च्/ अमेध्यलिप्तमन्यद् वा लोहितं वा विषाणि वा ।
ं४।५७अ/ नैकः सुप्यात्शून्यगेहे न श्रेयांसं प्रबोधयेत् । %[शून्यगृहे स्वप्यान्]
ं४।५७च्/ नोदक्ययाऽभिभाषेत यज्ञं गच्छेन्न चावृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।५८अ/ अग्न्यगारे गवां गोष्ठे ब्राह्मणानां च संनिधौ ।
ं४।५८च्/ स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।५९अ/ न वारयेद् गां धयन्तीं न चाचक्षीत कस्य चित् ।
ं४।५९च्/ न दिवीन्द्रायुधं दृष्ट्वा कस्य चिद् दर्शयेद् बुधः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।६०अ/ नाधर्मिके वसेद् ग्रामे न व्याधिबहुले भृशम् ।
ं४।६०च्/ नैकः प्रपद्येताध्वानं न चिरं पर्वते वसेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।६१अ/ न शूद्रराज्ये निवसेन्नाधार्मिकजनावृते ।
ं४।६१च्/ न पाषण्डिगणाक्रान्ते नोपस्षृटेऽन्त्यजैर्नृभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।६२अ/ न भुञ्जीतोद्धृतस्नेहं नातिसौहित्यमाचरेत् ॥

ं४।६२च्/ नातिप्रगे नातिसायं न सायं प्रातराशितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।६३अ/ न कुर्वीत वृथाचेष्टां न वार्यञ्जलिना पिबेत् ।
ं४।६३च्/ नोत्सङ्गे भक्षयेद् भक्ष्यान्न जातु स्यात् कुतूहली ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।६४अ/ न नृत्येदथ वा गायेन्न वादित्राणि वादयेत् । %[ंंअ नृत्येन्नैव गायेच्च न वादित्राणि वादयेत्)]
ं४।६४च्/ नास्फोटयेन्न च क्ष्वेडेन्न च रक्तो विरावयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंअ च रक्तो विरोधयेत्]
ं४।६५अ/ न पादौ धावयेत् कांस्ये कदा चिदपि भाजने ।
ं४।६५च्/ न भिन्नभाण्डे भुञ्जीत न भावप्रतिदूषिते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।६६अ/ उपानहौ च वासश्च धृतमन्यैर्न धारयेत् ।
ं४।६६च्/ उपवीतमलङ्कारं स्रजं करकमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।६७अ/ नाविनीतैर्भजेद् धुर्यैर्न च क्षुध्व्याधिपीडितैः । %[ंंआविनीतैर्व्रजेद्)]
ं४।६७च्/ न भिन्नशृङ्गाक्षिखुरैर्न वालधिविरूपितैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।६८अ/ विनीतैस्तु व्रजेन्नित्यमाशुगैर्लक्षणान्वितैः ।
ं४।६८च्/ वर्णरूपोपसम्पन्नैः प्रतोदेनातुदन् भृशम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।प्रतोदेनाक्षिपन्]
ं४।६९अ/ बालातपः प्रेतधूमो वर्ज्यं भिन्नं तथाऽसनम् ।
ं४।६९च्/ न छिन्द्यान्नखरोमाणि दन्तैर्नोत्पाटयेन्नखान् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंअ च्छिन्द्यान्]
ं४।७०अ/ न मृत्लोष्ठं च मृद्नीयान्न छिन्द्यात् करजैस्तृणम् । %[ंॅह्छिन्द्यात्]
ं४।७०च्/ न कर्म निष्फलं कुर्यान्नायत्यामसुखोदयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।७१अ/ लोष्ठमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः ।
ं४।७१च्/ स विनाशं व्रजत्याशु सूचकाऽशुचिरेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सूचकोऽशुचिरेव च]
ं४।७२अ/ न विगर्ह्य कथां कुर्याद् बहिर्माल्यं न धारयेत् । %[ं। न विगृह्य कथां कुर्याद्]
ं४।७२च्/ गवां च यानं पृष्ठेन सर्वथैव विगर्हितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।७३अ/ अद्वारेण च नातीयाद् ग्रामं वा वेश्म वाऽवृतम् ।
ं४।७३च्/ रात्रौ च वृक्षमूलानि दूरतः परिवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।७४अ/ नाक्षैर्दीव्येत् कदा चित् तु स्वयं नोपानहौ हरेत् ।
ं४।७४च्/ शयनस्थो न भुञ्जीत न पाणिस्थं न चासने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।७५अ/ सर्वं च तिलसंबद्धं नाद्यादस्तमिते रवौ ।
ं४।७५च्/ न च नग्नः शयीतैह न चोच्छिष्टः क्व चिद् व्रजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।७६अ/ आर्द्रपादस्तु भुञ्जीत नार्द्रपादस्तु संविशेत् ।
ं४।७६च्/ आर्द्रपादस्तु भुञ्जानो दीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।७७अ/ अचक्षुर्विषयं दुर्गं न प्रपद्येत कर्हि चित् ।
ं४।७७च्/ न विण्मूत्रमुदीक्षेत न बाहुभ्यां नदीं तरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।७८अ/ अधितिष्ठेन्न केशांस्तु न भस्मास्थिकपालिकाः ।
ं४।७८च्/ न कार्पासास्थि न तुषान् दीर्घमायुर्जिजीविषुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।७९अ/ न संवसेच्च पतितैर्न चाण्डालैर्न पुल्कसैः ।
ं४।७९च्/ न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्त्यैर्नान्त्यावसायिभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८०अ/ न शूद्राय मतिं दद्यान्नोच्छिष्टं न हविष्कृतम् ।
ं४।८०च्/ न चास्योपदिशेद् धर्मं न चास्य व्रतमादिशेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८१अ/ यो ह्यस्य धर्ममाचष्टे यश्चैवादिशति व्रतम् ।
ं४।८१च्/ सोऽसंवृतं नाम तमः सह तेनैव मज्जति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८२अ/ न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः ।
ं४।८२च्/ न स्पृशेच्चैतदुच्छिष्टो न च स्नायाद् विना ततः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८३अ/ केशग्रहान् प्रहारांश्च शिरस्येतान् विवर्जयेत् ।
ं४।८३च्/ शिरःस्नातश्च तैलेन नाङ्गं किं चिदपि स्पृशेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८४अ/ न राज्ञः प्रतिगृह्णीयादराजन्यप्रसूतितः ।
ं४।८४च्/ सूनाचक्रध्वजवतां वेशेनैव च जीवताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८५अ/ दशसूनासमं चक्रं दशचक्रसमो ध्वजः ।
ं४।८५च्/ दशध्वजसमो वेशो दशवेशसमो नृपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८६अ/ दश सूणासहस्राणि यो वाहयति सौनिकः ।
ं४।८६च्/ तेन तुल्यः स्मृतो राजा घोरस्तस्य प्रतिग्रहः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८७अ/ यो राज्ञः प्रतिगृह्णाति लुब्धस्यौच्छास्त्रवर्तिनः ।
ं४।८७च्/ स पर्यायेण यातीमान्नरकानेकविंशतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८८अ/ तामिस्रमन्धतामिस्रं महारौरवरौरवौ ।
ं४।८८च्/ नरकं कालसूत्रं च महानरकमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।८९अ/ सञ्जीवनं महावीचिं तपनं सम्प्रतापनम् ।
ं४।८९च्/ संहातं च सकाकोलं कुड्मलं प्रतिमूर्तिकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।पूतिमृत्तिकं ]
ं४।९०अ/ लोहशङ्कुं ऋजीषं च पन्थानं शाल्मलीं नदीम् ।
ं४।९०च्/ असिपत्रवनं चैव लोहदारकमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।९१अ/ एतद् विदन्तो विद्वांसो ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः ।
ं४।९१च्/ न राज्ञः प्रतिगृह्णन्ति प्रेत्य श्रेयोऽभिकाङ्क्षिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।९२अ/ ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत् ।
ं४।९२च्/ कायक्लेशांश्च तन्मूलान् वेदतत्त्वार्थमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।९३अ/ उत्थायावश्यकं कृत्वा कृतशौचः समाहितः ।
ं४।९३च्/ पूर्वां संध्यां जपंस्तिष्ठेत् स्वकाले चापरां चिरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[
ं४।९४अ/ ऋषयो दीर्घसंध्यत्वाद् दीर्घमायुरवाप्नुयुः ।
ं४।९४च्/ प्रज्ञां यशश्च कीर्तिं च ब्रह्मवर्चसमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।९५अ/ श्रावण्यां प्रौष्ठपद्यां वाऽप्युपाकृत्य यथाविधि ।
ं४।९५च्/ युक्तश्छन्दांस्यधीयीत मासान् विप्रोऽर्धपञ्चमान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।९६अ/ पुष्ये तु छन्दसां कुर्याद् बहिरुत्सर्जनं द्विजः ।
ं४।९६च्/ माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्णे प्रथमेऽहनि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।९७अ/ यथाशास्त्रं तु कृत्वैवमुत्सर्गं छन्दसां बहिः ।
ं४।९७च्/ विरमेत् पक्षिणीं रात्रिं तदेवैकमहर्निशम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।९८अ/ अत ऊर्ध्वं तु छन्दांसि शुक्लेषु नियतः पठेत् ।
ं४।९८च्/ वेदाङ्गानि च सर्वाणि कृष्णपक्षेषु सम्पठेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।९९अ/ नाविस्पष्टमधीयीत न शूद्रजनसन्निधौ ।
ं४।९९च्/ न निशान्ते परिश्रान्तो ब्रह्माधीत्य पुनः स्वपेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१००अ/ यथोदितेन विधिना नित्यं छन्दस्कृतं पठेत् ।
ं४।१००च्/ ब्रह्म छन्दस्कृतं चैव द्विजो युक्तो ह्यनापदि ॥Bछ्.Sछ्॥

ं४।१०१अ/ इमान्नित्यमनध्यायानधीयानो विवर्जयेत् ।
ं४।१०१च्/ अध्यापनं च कुर्वाणः शिष्याणां विधिपूर्वकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१०२अ/ कर्णश्रवेऽनिले रात्रौ दिवा पांसुसमूहने ।
ं४।१०२च्/ एतौ वर्षास्वनध्यायावध्यायज्ञाः प्रचक्षते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१०३अ/ विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च सम्प्लवे ।
ं४।१०३च्/ आकालिकमनध्यायमेतेषु मनुरब्रवीत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१०४अ/ एतांस्त्वभ्युदितान् विद्याद् यदा प्रादुष्कृताग्निषु ।
ं४।१०४च्/ तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्रदर्शने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१०५अ/ निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषां चोपसर्जने ।
ं४।१०४च्/ एतानाकालिकान् विद्यादनध्यायान् ऋतावपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१०६अ/ प्रादुष्कृतेष्वग्निषु तु विद्युत्स्तनितनिःस्वने ।
ं४।१०६च्/ सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषे रात्रौ यथा दिवा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१०७अ/ नित्यानध्याय एव स्याद् ग्रामेषु नगरेषु च ।
ं४।१०७च्/ धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगन्धे च सर्वदा ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सर्वशः ]
ं४।१०८अ/ अन्तर्गतशवे ग्रामे वृषलस्य च सन्निधौ ।
ं४।१०८च्/ अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१०९अ/ उदके मध्यरात्रे च विण्मूत्रस्य विसर्जने ।
ं४।१०९च्/ उच्छिष्टः श्राद्धभुक् चैव मनसाऽपि न चिन्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११०अ/ प्रतिगृह्य द्विजो विद्वानेकोद्दिष्टस्य केतनम् । %[ंएकोद्दिष्टनिकेतनम्]
ं४।११०च्/ त्र्यहं न कीर्तयेद् ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१११अ/ यावदेकानुदिष्टस्य गन्धो लेपश्च तिष्ठति ।
ं४।१११च्/ विप्रस्य विदुषो देहे तावद् ब्रह्म न कीर्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११२अ/ शयानः प्रौढपादश्च कृत्वा चैवावसक्थिकाम् ।
ं४।११२च्/ नाधीयीतामिषं जग्ध्वा सूतकान्नाद्यमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११३अ/ नीहारे बाणशब्दे च संध्ययोरेव चोभयोः ।
ं४।११३च्/ अमावास्याचतुर्दश्योः पौर्णमास्य्ऽष्टकासु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११४अ/ अमावास्या गुरुं हन्ति शिष्यं हन्ति चतुर्दशी ।
ं४।११४च्/ ब्रह्माष्टकपौर्णमास्यौ तस्मात् ताः परिवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११५अ/ पांसुवर्षे दिशां दाहे गोमायुविरुते तथा ।
ं४।११५च्/ श्वखरोष्ट्रे च रुवति पङ्क्तो च न पठेद् द्विजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११६अ/ नाधीयीत श्मशानान्ते ग्रामान्ते गोव्रजेऽपि वा ।
ं४।११६च्/ वसित्वा मैथुनं वासः श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११७अ/ प्राणि वा यदि वाऽप्राणि यत् किं चित्श्राद्धिकं भवेत् ।
ं४।११७च्/ तदालभ्याप्यनध्यायः पाण्यास्यो हि द्विजः स्मृतः ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११८अ/ चोरैरुपद्रुते ग्रामे संभ्रमे चाग्निकारिते । % ][ंॅहोरैरुपप्लुते, संभ्रमे]
ं४।११८च्/ आकालिकमनध्यायं विद्यात् सर्वाद्भुतेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।११९अ/ उपाकर्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षेपणं स्मृतम् ।
ं४।११९च्/ अष्टकासु त्वहोरात्रं ऋत्वन्तासु च रात्रिषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२०अ/ नाधीयीताश्वमारूढो न वृक्षं न च हस्तिनम् ।
ं४।१२०च्/ न नावं न खरं नोष्ट्रं नैरिणस्थो न यानगः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२१अ/ न विवादे न कलहे न सेनायां न सङ्गरे ।
ं४।१२१च्/ न भुक्तमात्रे नाजीर्णे न वमित्वा न शुक्तके ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२२अ/ अतिथिं चाननुज्ञाप्य मारुते वाति वा भृशम् ।
ं४।१२२च्/ रुधिरे च स्रुते गात्रात्शस्त्रेण च परिक्षते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२३अ/ सामध्वनावृग्यजुषी नाधीयीत कदा चन ।
ं४।१२३च्/ वेदस्याधीत्य वाऽप्यन्तमारण्यकमधीत्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२४अ/ ऋग्वेदो देवदैवत्यो यजुर्वेदस्तु मानुषः ।
ं४।१२४च्/ सामवेदः स्मृतः पित्र्यस्तस्मात् तस्याशुचिर्ध्वनिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२५अ/ एतद् विद्वन्तो ??विद्वांसस्त्रयीनिष्कर्षमन्वहम् ।
ं४।१२५च्/ क्रमतः पूर्वमभ्यस्य पश्चाद् वेदमधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२६अ/ पशुमण्डूकमार्जारश्वसर्पनकुलाखुभिः ।
ं४।१२६च्/ अन्तरागमने विद्यादनध्यायमहर्निशम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२७अ/ द्वावेव वर्जयेन्नित्यमनध्यायौ प्रयत्नतः ।
ं४।१२७च्/ स्वाध्यायभूमिं चाशुद्धमात्मानं चाशुचिं द्विजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२८अ/ अमावास्यामष्टमीं च पौर्णमासीं चतुर्दशीम् ।
ं४।१२८च्/ ब्रह्मचारी भवेन्नित्यमप्यर्तौ स्नातको द्विजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१२९अ/ न स्नानमाचरेद् भुक्त्वा नातुरो न महानिशि ।
ं४।१२९च्/ न वासोभिः सहाजस्रं नाविज्ञाते जलाशये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३०अ/ देवतानां गुरो राज्ञः स्नातकाचार्ययोस्तथा ।
ं४।१३०च्/ नाक्रामेत् कामतश्छायां बभ्रुणो दीक्षितस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३१अ/ मध्यंदिनेऽर्धरात्रे च श्राद्धं भुक्त्वा च सामिषम् ।
ं४।१३१च्/ संध्ययोरुभयोश्चैव न सेवेत चतुष्पथम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३२अ/ उद्वर्तनमपस्नानं विण्मूत्रे रक्तमेव च ।
ं४।१३२च्/ श्लेश्मनिष्ठ्यूतवान्तानि नाधितिष्ठेत् तु कामतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३३अ/ वैरिणं नोपसेवेत सहायं चैव वैरिणः ।
ं४।१३३च्/ अधार्मिकं तस्करं च परस्यैव च योषितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३४अ/ न हीदृशमनायुष्यं लोके किं चन विद्यते ।
ं४।१३४च्/ यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३५अ/ क्षत्रियं चैव सर्पं च ब्राह्मणं च बहुश्रुतम् ।
ं४।१३५च्/ नावमन्येत वै भूष्णुः कृशानपि कदा चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३६अ/ एतत् त्रयं हि पुरुषं निर्दहेदवमानितम् ।
ं४।१३६च्/ तस्मादेतत् त्रयं नित्यं नावमन्येत बुद्धिमान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३७अ/ नात्मानमवमन्येत पुर्वाभिरसमृद्धिभिः ।
ं४।१३७च्/ आ मृत्योः श्रियमन्विच्छेन्नैनां मन्येत दुर्लभाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३८अ/ सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात् सत्यमप्रियम् ।
ं४।१३८च्/ प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१३९अ/ भद्रं भद्रमिति ब्रूयाद् भद्रमित्येव वा वदेत् ।
ं४।१३९च्/ शुष्कवैरं विवादं च न कुर्यात् केन चित् सह ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१४०अ/ नातिकल्यं नातिसायं नातिमध्यंदिने स्थिते ।
ं४।१४०च्/ नाज्ञातेन समं गच्छेन्नैको न वृषलैः सह ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१४१अ/ हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् विद्याहीनान् वयोऽधिकान् ।% Bछ्.Sछ्॥ %[ं।वयो’अतिगान्]
ं४।१४१च्/ रूपद्रविणहीनांश्च जातिहीनांश्च नाक्षिपेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं रूपद्रव्यहीनांश्च]
ं४।१४२अ/ न स्पृशेत् पाणिनोच्छिष्टो विप्रो गोब्राह्मणानलाण् ।
ं४।१४२च्/ न चापि पश्येदशुचिः सुस्थो ज्योतिर्गणान् दिवा ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।स्वस्थो ज्योतिर्गणान् दिवि]
ं४।१४३अ/ स्पृष्ट्वैतानशुचिर्नित्यमद्भिः प्राणानुपस्पृशेत् ।
ं४।१४३च्/ गात्राणि चैव सर्वाणि नाभिं पाणितलेन तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१४४अ/ अनातुरः स्वानि खानि न स्पृशेदनिमित्ततः ।
ं४।१४४च्/ रोमाणि च रहस्यानि सर्वाण्येव विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१४५अ/ मङ्गलाचारयुक्तः स्यात् प्रयतात्मा जितेन्द्रियः ।
ं४।१४५च्/ जपेच्च जुहुयाच्चैव नित्यमग्निमतन्द्रितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१४६अ/ मङ्गलाचारयुक्तानां नित्यं च प्रयतात्मनाम् ।
ं४।१४६च्/ जपतां जुह्वतां चैव विनिपातो न विद्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१४७अ/ वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं यथाकालमतन्द्रितः । %[ं।वेदमेव जपेन्]
ं४।१४७च्/ तं ह्यस्याहुः परं धर्ममुपधर्मोऽन्य उच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१४८अ/ वेदाभ्यासेन सततं शौचेन तपसैव च ।
ं४।१४८च्/ अद्रोहेण च भूतानां जातिं स्मरति पौर्विकीम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१४९अ/ पौर्विकीं संस्मरन् जातिं ब्रह्मैवाभ्यस्यते पुनः । %[ं।द्विजः]
ं४।१४९च्/ ब्रह्माभ्यासेन चाजस्रमनन्तं सुखमश्नुते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५०अ/ सावित्रान् शान्तिहोमांश्च कुर्यात् पर्वसु नित्यशः । %[ं।सावित्रान् शान्तिहोमांश्]
ं४।१५०च्/ पितॄंश्चैवाष्टकास्वर्चेन्नित्यमन्वष्टकासु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५१अ/ दूरादावसथान् मूत्रं दूरात् पादावसेचनम् ।
ं४।१५१च्/ उच्छिष्टान्ननिषेकं च दूरादेव समाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५२अ/ मैत्रं प्रसाधनं स्नानं दन्तधावनमञ्जनम् ।
ं४।१५२च्/ पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५३अ/ दैवतान्यभिगच्छेत् तु धार्मिकांश्च द्विजोत्तमान् ।
ं४।१५३च्/ ईश्वरं चैव रक्षार्थं गुरूनेव च पर्वसु ।
ं४।१५४अ/ अभिवादयेद् वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वकम् ।
ं४।१५४च्/ कृताञ्जलिरुपासीत गच्छतः पृष्ठतोऽन्वियात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५५अ/ श्रुतिस्मृत्योदितं सम्यग़् निबद्धं स्वेषु कर्मसु ।
ं४।१५५च्/ धर्ममूलं निषेवेत सदाचारमतन्द्रितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५६अ/ आचारात्लभते ह्यायुराचारादीप्सिताः प्रजाः ।
ं४।१५६च्/ आचाराद् धनमक्षय्यमाचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५७अ/ दुराचारो हि पुरुषो लोके भवति निन्दितः ।
ं४।१५७च्/ दुःखभागी च सततं व्याधितोऽल्पायुरेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५८अ/ सर्वलक्षणहीनोऽपि यः सदाचारवान्नरः ।
ं४।१५८च्/ श्रद्दधानोऽनसूयश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५९अ/ यद् यत् परवशं कर्म तत् तद् यत्नेन वर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१५९च्/ यद् यदात्मवशं तु स्यात् तत् तत् सेवेत यत्नतः ।
ं४।१६०अ/ सर्वं परवशं दुःखं सर्वमात्मवशं सुखम् ।
ं४।१६०च्/ एतद् विद्यात् समासेन लक्षणं सुखदुःखयोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१६१अ/ यत् कर्म कुर्वतोऽस्य स्यात् परितोषोऽन्तरात्मनः ।
ं४।१६१च्/ तत् प्रयत्नेन कुर्वीत विपरीतं तु वर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१६२अ/ आचार्यं च प्रवक्तारं पितरं मातरं गुरुम् ।
ं४।१६२च्/ न हिंस्याद् ब्राह्मणान् गाश्च सर्वांश्चैव तपस्विनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१६३अ/ नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनम् ।
ं४।१६३च्/ द्वेषं दम्भं च मानं च क्रोधं तैक्ष्ह्ण्यं च वर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।द्वेषं स्तम्भं च]
ं४।१६४अ/ परस्य दण्डं नोद्यच्छेत् क्रुद्धो नैनं निपातयेत् ।
ं४।१६४च्/ अन्यत्र पुत्रात्शिष्याद् वा शिष्ट्यर्थं ताडयेत् तु तौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१६५अ/ ब्राह्मणायावगुर्यैव द्विजातिर्वधकाम्यया ??।
ं४।१६५च्/ शतं वर्षाणि तामिस्रे नरके परिवर्तते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१६६अ/ ताडयित्वा तृणेनापि संरम्भात्मतिपूर्वकम् ।
ं४।१६६च्/ एकविंशतीमाजातीः पापयोनिषु जायते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१६७अ/ अयुध्यमानस्योत्पाद्य ब्राह्मणस्यासृगङ्गतः ।
ं४।१६७च्/ दुःखं सुमहदाप्नोति प्रेत्याप्राज्ञतया नरः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१६८अ/ शोणितं यावतः पांसून् सङ्गृह्णाति महीतलात् ।
ं४।१६८च्/ तावतोऽब्दानमुत्रान्यैः शोणितोत्पादकोऽद्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१६९अ/ न कदा चिद् द्विजे तस्माद् विद्वानवगुरेदपि ।
ं४।१६९च्/ न ताडयेत् तृणेनापि न गात्रात् स्रावयेदसृक् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१७०अ/ अधार्मिको नरो यो हि यस्य चाप्यनृतं धनम् ।
ं४।१७०च्/ हिंसारतश्च यो नित्यं नैहासौ सुखमेधते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। हिंसारतिश्]
ं४।१७१अ/ न सीदन्नपि धर्मेण मनोऽधर्मे निवेशयेत् ।
ं४।१७१च्/ अधार्मिकानां पापानामाशु पश्यन् विपर्ययम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१७२अ/ नाधर्मश्चरितो लोके सद्यः फलति गौरिव ।
ं४।१७२च्/ शनैरावर्त्यमानस्तु कर्तुर्मूलानि कृन्तति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१७३अ/ यदि नात्मनि पुत्रेषु न चेत् पुत्रेषु नप्तृषु ।
ं४।१७३च्/ न त्वेव तु कृतोऽधर्मः कर्तुर्भवति निष्फलः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।कृतो धर्मः?]
ं४।१७४अ/ अधर्मेणैधते तावत् ततो भद्राणि पश्यति ।
ं४।१७४च्/ ततः सपत्नान् जयति समूलस्तु विनश्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१७५अ/ सत्यधर्मार्यवृत्तेषु शौचे चैवारमेत् सदा ।
ं४।१७५च्/ शिष्यांश्च शिष्याद् धर्मेण वाच्।बाहूदरसंयतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१७६अ/ परित्यजेदर्थकामौ यौ स्यातां धर्मवर्जितौ ।
ं४।१७६च्/ धर्मं चाप्यसुखोदर्कं लोकसङ्क्रुष्टमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१७७अ/ न पाणिपादचपलो न नेत्रचपलोऽनृजुः ।
ं४।१७७च्/ न स्याद् वाक्चपलश्चैव न परद्रोहकर्मधीः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१७८अ/ येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः ।
ं४।१७८च्/ तेन यायात् सतां मार्गं तेन गच्छन्न रिष्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१७९अ/ ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर्मातुलातिथिसंश्रितैः ।
ं४।१७९च्/ बालवृद्धातुरैर्वैद्यैर्ज्ञातिसंबन्धिबान्धवैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८०अ/ मातापितृभ्यां जामीभिर्भ्रात्रा पुत्रेण भार्यया ।
ं४।१८०च्/ दुहित्रा दासवर्गेण विवादं न समाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८१अ/ एतैर्विवादान् संत्यज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
ं४।१८१च्/ एतैर्जितैश्च जयति सर्वान्लोकानिमान् गृही ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८२अ/ आचार्यो ब्रह्मलोकैशः प्राजापत्ये पिता प्रभुः ।
ं४।१८२च्/ अतिथिस्त्विन्द्रलोकेशो देवलोकस्य चर्त्विजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८३अ/ जामयोऽप्सरसां लोके वैश्वदेवस्य बान्धवाः ।
ं४।१८३च्/ संबन्धिनो ह्यपां लोके पृथिव्यां मातृमातुलौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८४अ/ आकाशेशास्तु विज्ञेया बालवृद्धकृशातुराः ।
ं४।१८४च्/ भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्या पुत्रः स्वका तनुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८५अ/ छाया स्वो दासवर्गश्च दुहिता कृपणं परम् ।
ं४।१८५च्/ तस्मादेतैरधिक्षिप्तः सहेतासञ्ज्वरः सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८६अ/ प्रतिग्रहसमर्थोऽपि प्रसङ्गं तत्र वर्जयेत् ।
ं४।१८६च्/ प्रतिग्रहेण ह्यस्याशु ब्राह्मं तेजः प्रशाम्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८७अ/ न द्रव्याणामविज्ञाय विधिं धर्म्यं प्रतिग्रहे ।
ं४।१८७च्/ प्राज्ञः प्रतिग्रहं कुर्यादवसीदन्नपि क्षुधा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८८अ/ हिरण्यं भूमिमश्वं गामन्नं वासस्तिलान् घृतम् ।
ं४।१८८च्/ प्रतिगृह्णन्नविद्वांस्तु भस्मीभवति दारुवत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१८९अ/ हिरण्यमायुरन्नं च भूर्गोश्चाप्योषतस्तनुम् ।
ं४।१८९च्/ अश्वश्चक्षुस्त्वचं वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९०अ/ अतपास्त्वनधीयानः प्रतिग्रहरुचिर्द्विजः ।
ं४।१९०च्/ अम्भस्यश्मप्लवेनैव सह तेनैव मज्जति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९१अ/ तस्मादविद्वान् बिभियाद् यस्मात् तस्मात् प्रतिग्रहात् ।
ं४।१९१च्/ स्वल्पकेनाप्यविद्वान् हि पङ्के गौरिव सीदति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९२अ/ न वार्यपि प्रयच्छेत् तु बैडालव्रतिके द्विजे ।
ं४।१९२च्/ न बकव्रतिके पापे नावेदविदि धर्मवित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९३अ/ त्रिष्वप्येतेषु दत्तं हि विधिनाऽप्यर्जितं धनम् ।
ं४।१९३च्/ दातुर्भवत्यनर्थाय परत्रादातुरेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९४अ/ यथा प्लवेनोपलेन निमज्जत्युदके तरन् ।
ं४।१९४च्/ तथा निमज्जतोऽधस्तादज्ञौ दातृप्रतीच्छकौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९५अ/ धर्मध्वजी सदा लुब्धश्छाद्मिको लोकदम्भकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९५च्/ बैडालव्रतिको ज्ञेयो हिंस्रः सर्वाभिसंधकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

%[ईन् थे फ़ोल्लोविन्ग् नुम्बेरिन्गोफ़् ं, ञ्ह’सेद् हवे थे समे ओने वित्ः क्]
ं४।१९६अ[१९७ंअ]/ अधोदृष्टिर्नैष्कृतिकः स्वार्थसाधनतत्परः ।
ं४।१९६च्[१९७ंच्]/ शठो मिथ्याविनीतश्च बकव्रतचरो द्विजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९७अ[१९८ंअ]/ ये बकव्रतिनो विप्रा ये च मार्जारलिङ्गिनः ।
ं४।१९७च्[१९८ंच्]/ ते पतन्त्यन्धतामिस्रे तेन पापेन कर्मणा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९८अ[१९९ंअ]/ न धर्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत् ।
ं४।१९८च्[१९९ंच्]/ व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन् स्त्रीशूद्रदम्भनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।१९९अ[२००ंअ]/ प्रेत्येह चेदृशा विप्रा गर्ह्यन्ते ब्रह्मवादिभिः ।
ं४।१९९च्[२००ंच्]/ छद्मना चरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२००अ[२०१ंअ]/ अलिङ्गी लिङ्गिवेषेण यो वृत्तिमुपजीवति ।
ं४।२००च्[२०१ंच्]/ स लिङ्गिनां हरत्येनस्तिर्यग्योनौ च जायते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०१अ[२०२ंअ]/ परकीयनिपानेषु न स्नायाद् हि कदा चन । %[क्:स्नायाच्च कदा चन ]
ं४।२०१च्[२०२ंच्]/ निपानकर्तुः स्नात्वा तु दुष्कृतांशेन लिप्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०२अ[२०३ंअ]/ यानशय्याऽऽसनान्यस्य कूपोद्यानगृहाणि च ।
ं४।२०२च्[२०३ंच्]/ अदत्तान्युपयुञ्जान एनसः स्यात् तुरीयभाक् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०३अ[२०४ंअ]/ नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च ।
ं४।२०३च्[२०४ंच्]/ स्नानं समाचरेन्नित्यं गर्तप्रस्रवणेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०४अ[२०५ंअ]/ यमान् सेवेत सततं न नित्यं नियमान् बुधः ।
ं४।२०४च्[२०५ंच्]/ यमान् पतत्यकुर्वाणो नियमान् केवलान् भजन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०५अ[२०६ंअ]/ नाश्रोत्रियतते यज्ञे ग्रामयाजिकृते तथा ।
ं४।२०५च्[२०६ंच्]/ स्त्रिया क्लीबेन च हुते भुञ्जीत ब्राह्मणः क्व चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०६अ[२०७ंअ]/ अश्लीकमेतत् साधूनां यत्र जुह्वत्यमी हविः । %[ंऽश्लीलम्]
ं४।२०६च्[२०७ंच्]/ प्रतीपमेतद् देवानां तस्मात् तत् परिवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०७अ[२०८ंअ]/ मत्तक्रुद्धातुराणां च न भुञ्जीत कदा चन ।
ं४।२०७च्[२०८ंच्]/ केशकीटावपन्नं च पदा स्पृष्टं च कामतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०८अ[२०९ंअ]/ भ्रूणघ्नावेक्षितं चैव संस्पृष्टं चाप्युदक्यया ।
ं४।२०८च्[२०९ंच्]/ पतत्रिणावलीढं च शुना संस्पृष्टमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२०९अ[२१०ंअ]/ गवा चान्नमुपघ्रातं घुष्टान्नं च विशेषतः ।
ं४।२०९च्[२१०ंच्]/ गणान्नं गणिकान्नं च विदुषा च जुगुप्सितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२१०अ[२११ंअ]/ स्तेनगायनयोश्चान्नं तक्ष्ह्णो वार्धुषिकस्य च ।
ं४।२१०च्[२११ंच्]/ दीक्षितस्य कदर्यस्य बद्धस्य निगडस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२११अ[२१२ंअ]/ अभिशस्तस्य षण्ढस्य पुंश्चल्या दाम्भिकस्य च ।
ं४।२११च्[२१२ंच्]/ शुक्तं पर्युषितं चैव शूद्रस्योच्छिष्टमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२१२अ[२१३ंअ]/ चिकित्सकस्य मृगयोः क्रूरस्योच्छिष्टभोजिनः ।
ं४।२१२च्[२१३ंच्]/ उग्रान्नं सूतिकान्नं च पर्याचान्तमनिर्दशम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२१३अ[२१४ंअ]/ अनर्चितं वृथामांसमवीरायाश्च योषितः ।
ं४।२१३च्[२१४ंच्]/ द्विषदन्नं नगर्यन्नं पतितान्नमवक्षुतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२१४अ[२१५ंअ]/ पिशुनानृतिनोश्चान्नं क्रतुविक्रयिणस्तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥ । %[ं।क्रतुविक्रयकस्य च]
ं४।२१४च्[२१५ंच्]/ शैलूषतुन्नवायान्नं कृतघ्नस्यान्नमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२१५अ[२१६ंअ]/ कर्मारस्य निषादस्य रङ्गावतारकस्य च ।
ं४।२१५च्[२१६ंच्]/ सुवर्णकर्तुर्वेणस्य शस्त्रविक्रयिणस्तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२१६अ[२१७ंअ]/ श्ववतां शौण्डिकानां च चैलनिर्णेजकस्य च ।
ं४।२१६च्[२१७ंच्]/ रञ्जकस्य नृशंसस्य यस्य चोपपतिर्गृहे ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं रजकस्य]
ं४।२१७अ[२१८ंअ]/ मृष्यन्ति ये चोपपतिं स्त्रीजितानां च सर्वशः ।
ं४।२१७च्[२१८ंच्]/ अनिर्दशं च प्रेतान्नमतुष्टिकरमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२१८अ[२१९ंअ]/ राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् ।
ं४।२१८च्[२१९ंच्]/ आयुः सुवर्णकारान्नं यशश्चर्मावकर्तिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२१९अ[२२०ंअ]/ कारुकान्नं प्रजां हन्ति बलं निर्णेजकस्य च ।
ं४।२१९च्[२२०ंच्]/ गणान्नं गणिकान्नं च लोकेभ्यः परिकृन्तति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२०अ[२२१ंअ]/ पूयं चिकित्सकस्यान्नं पुंश्चल्यास्त्वन्नमिन्द्रियम् ।
ं४।२२०च्[२२१ंच्]/ विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं शस्त्रविक्रयिणो मलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२१अ[२२२ंअ]/ य एतेऽन्ये त्वभोज्यान्नाः क्रमशः परिकीर्तिताः ।
ं४।२२१च्[२२२ंच्]/ तेषां त्वगस्थिरोमाणि वदन्त्यन्नं मनीषिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२२अ[२२३ंअ]/ भुक्त्वाऽतोऽन्यतमस्यान्नममत्या क्षपणं त्र्यहम् ।
ं४।२२२च्[२२३ंच्]/ मत्या भुक्त्वाऽचरेत् कृच्छ्रं रेतोविण्मूत्रमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२३अ[२२४ंअ]/ नाद्यात्शूद्रस्य पक्वान्नं विद्वानश्राद्धिनो द्विजः ।
ं४।२२३च्[२२४ंच्]/ आददीताममेवास्मादवृत्तावेकरात्रिकम् ।
ं४।२२४अ[२२५ंअ]/ श्रोत्रियस्य कदर्यस्य वदान्यस्य च वार्धुषेः ।
ं४।२२४च्[२२५ंच्]/ मीमांसित्वोभयं देवाः सममन्नमकल्पयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२५अ[२२६ंअ]/ तान् प्रजापतिराहैत्य मा कृध्वं विषमं समम् ।
ं४।२२५च्[२२६ंच्]/ श्रद्धापूतं वदान्यस्य हतमश्रद्धयेतरत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२६अ[२२७ंअ]/ श्रद्धयेष्टं च पूर्तं च नित्यं कुर्यादतन्द्रितः ।
ं४।२२६च्[२२७ंच्]/ श्रद्धाकृते ह्यक्षये ते भवतः स्वागतैर्धनैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२७अ[२२८ंअ]/ दानधर्मं निषेवेत नित्यमैष्टिकपौर्तिकम् ।
ं४।२२७च्[२२८ंच्]/ परितुष्टेन भावेन पात्रमासाद्य शक्तितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२८अ[२२९ंअ]/ यत् किं चिदपि दातव्यं याचितेनानसूयया । %[ंऽनसूयता?]
ं४।२२८च्[२२९ंच्]/ उत्पत्स्यते हि तत् पात्रं यत् तारयति सर्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२२९अ[२३०ंअ]/ वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमन्नदः । %[ंऽक्षयम्]
ं४।२२९च्[२३०ंच्]/ तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३०अ[२३१ंअ]/ भूमिदो भूमिमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः ।
ं४।२३०च्[२३१ंच्]/ गृहदोऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३१अ[२३२ंअ]/ वासोदश्चन्द्रसालोक्यमश्विसालोक्यमश्वदः ।
ं४।२३१च्[२३२ंच्]/ अनडुहः श्रियं पुष्टां गोदो ब्रध्नस्य विष्टपम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३२अ[२३३ंअ]/ यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः ।
ं४।२३२च्[२३३ंच्]/ धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मसार्ष्टिताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३३अ[२३४ंअ]/ सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते ।
ं४।२३३च्[२३४ंच्]/ वार्यन्नगोमहीवासस्।तिलकाञ्चनसर्पिषाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३४अ[२३५ंअ]/ येन येन तु भावेन यद् यद् दानं प्रयच्छति ।
ं४।२३४च्[२३५ंच्]/ तत् तत् तेनैव भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३५अ[२३६ंअ]/ योऽर्चितं प्रतिगृह्णाति ददात्यर्चितमेव वा ।
ं४।२३५च्[२३६ंच्]/ तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३६अ[२३७ंअ]/ न विस्मयेत तपसा वदेदिष्ट्वा च नानृतम् ।
ं४।२३६च्[२३७ंच्]/ नार्तोऽप्यपवदेद् विप्रान्न दत्त्वा परिकीर्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।दत्वा]
ं४।२३७अ[२३८ंअ]/ यज्ञोऽनृतेन क्षरति तपः क्षरति विस्मयात् ।
ं४।२३७च्[२३८ंच्]/ आयुर्विप्रापवादेन दानं च परिकीर्तनात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३८अ[२३९ंअ]/ धर्मं शनैः सञ्चिनुयाद् वल्मीकमिव पुत्तिकाः । %[ं।सञ्चिनुयाद्]
ं४।२३८च्[२३९ंच्]/ परलोकसहायार्थं सर्वभूतान्यपीडयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२३९अ[२४०ंअ]/ नामुत्र हि सहायार्थं पिता माता च तिष्ठतः ।
ं४।२३९च्[२४०ंच्]/ न पुत्रदारं न ज्ञातिर्धर्मस्तिष्ठति केवलः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४०अ[२४१ंअ]/ एकः प्रजायते जन्तुरेक एव प्रलीयते ।
ं४।२४०च्[२४१ंच्]/ एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४१अ[२४२ंअ]/ मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं क्षितौ ।
ं४।२४१च्[२४२ंच्]/ विमुखा बान्धवा यान्ति धर्मस्तमनुगच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४२अ[२४३ंअ]/ तस्माद् धर्मं सहायार्थं नित्यं सञ्चिनुयात्शनैः ।
ं४।२४२च्[२४३ंच्]/ धर्मेण हि सहायेन तमस्तरति दुस्तरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४३अ[२४४ंअ]/ धर्मप्रधानं पुरुषं तपसा हतकिल्बिषम् ।
ं४।२४३च्[२४४ंच्]/ परलोकं नयत्याशु भास्वन्तं खशरीरिणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४४अ[२४५ंअ]/ उत्तमैरुत्तमैर्नित्यं संबन्धानाचरेत् सह । %[ं।संभन्धान्]
ं४।२४४च्[२४५ंच्]/ निनीषुः कुलमुत्कर्षमधमानधमांस्त्यजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४५अ[२४६ंअ]/ उत्तमानुत्तमानेव गच्छन् हीनांस्तु वर्जयन् ।
ं४।२४५च्[२४६ंच्]/ ब्राह्मणः श्रेष्ठतामेति प्रत्यवायेन शूद्रताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४६अ[२४७ंअ]/ दृढकारी मृदुर्दान्तः क्रूराचारैरसंवसन् ।
ं४।२४६च्[२४७ंच्]/ अहिंस्रो दमदानाभ्यां जयेत् स्वर्गं तथाव्रतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४७अ[२४८ंअ]/ एधौदकं मूलफलमन्नमभ्युद्यतं च यत् ।
ं४।२४७च्[२४८ंच्]/ सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्मध्वथाभयदक्षिणाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४८अ[२४९ंअ]/ आहृताभ्युद्यतां भिक्षां पुरस्तादप्रचोदिताम् ।
ं४।२४८च्[२४९ंच्]/ मेने प्रजापतिर्ग्राह्यामपि दुष्कृतकर्मणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४९अ[२५०ंअ]/ नाश्नन्ति पितरस्तस्य दशवर्षाणि पञ्च च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२४९च्[२५०ंच्]/ न च हव्यं वहत्यग्निर्यस्तामभ्यवमन्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२५०अ[२५१ंअ]/ शय्यां गृहान् कुशान् गन्धानपः पुष्पं मणीन् दधि ।
ं४।२५०च्[२५१ंच्]/ धाना मत्स्यान् पयो मांसं शाकं चैव न निर्णुदेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२५१अ[२५२ंअ]/ गुरून् भृत्यांश्चोज्जिहीर्षन्नर्चिष्यन् देवतातिथीन् ।
ं४।२५१च्[२५२ंच्]/ सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत् स्वयं ततः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२५२अ[२५३ंअ]/ गुरुषु त्वभ्यतीतेषु विना वा तैर्गृहे वसन् ।
ं४।२५२च्[२५३ंच्]/ आत्मनो वृत्तिमन्विच्छन् गृह्णीयात् साधुतः सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२५३अ[२५४ंअ]/ आर्धिकः कुलमित्रं च गोपालो दासनापितौ ।
ं४।२५३च्[२५४ंच्]/ एते शूद्रेषु भोज्यान्ना याश्चात्मानं निवेदयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२५४अ[२५५ंअ]/ यादृशोऽस्य भवेदात्मा यादृशं च चिकीर्षितम् ।
ं४।२५४च्[२५५ंच्]/ यथा चौपचरेदेनं तथाऽत्मानं निवेदयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२५५अ[२५६ंअ]/ योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा सत्सु भाषते ।
ं४।२५५च्[२५६ंच्]/ स पापकृत्तमो लोके स्तेन आत्मापहारकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२५६अ[२५७ंअ]/ वाच्यर्था नियताः सर्वे वाङ्मूला वाग्विनिःसृताः ।
ं४।२५६च्[२५७ंच्]/ तांस्तु यः स्तेनयेद् वाचं स सर्वस्तेयकृन्नरः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।तान् तु?]
ं४।२५७अ[२५८ंअ]/ महर्षिपितृदेवानां गत्वाऽनृण्यं यथाविधि ।
ं४।२५७च्[२५८ंच्]/ पुत्रे सर्वं समासज्य वसेन् माध्यस्थ्यमाश्रितः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।आस्थितः]
ं४।२५८अ[२५९ंअ]/ एकाकी चिन्तयेन्नित्यं विविक्ते हितमात्मनः । %[ं। हितमात्मनि ]
ं४।२५८च्[२५९ंच्]/ एकाकी चिन्तयानो हि परं श्रेयोऽधिगच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२५९अ[२६०ंअ]/ एषौदिता गृहस्थस्य वृत्तिर्विप्रस्य शाश्वती ।
ं४।२५९च्[२६०ंच्]/ स्नातकव्रतकल्पश्च सत्त्ववृद्धिकरः शुभः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं४।२६०अ[२६१ंअ]/ अनेन विप्रो वृत्तेन वर्तयन् वेदशास्त्रवित् ।
ं४।२६०च्[२६१ंच्]/ व्यपेतकल्मषो नित्यं ब्रह्मलोके महीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

अध्याय ५  CHAPTER 5 

ं५।०१अ/ श्रुत्वैतान् ऋषयो धर्मान् स्नातकस्य यथौदितान् ।
ं५।०१च्/ इदमूचुर्महात्मानमनलप्रभवं भृगुम् ॥

ं५।०२अ/ एवं यथोक्तं विप्राणां स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
ं५।०२च्/ कथं मृत्युः प्रभवति वेदशास्त्रविदां प्रभो ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।०३अ/ स तानुवाच धर्मात्मा महर्षीन् मानवो भृगुः ।
ं५।०३च्/ श्रूयतां येन दोषेण मृत्युर्विप्रान् जिघांसति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।०४अ/ अनभ्यासेन वेदानामाचारस्य च वर्जनात् ।
ं५।०४च्/ आलस्यादन्नदोषाच्च मृत्युर्विप्राञ्जिघांसति ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।विप्रान्]
ं५।०५अ/ लशुनं गृञ्जनं चैव पलाण्डुं कवकानि च ।
ं५।०५च्/ अभक्ष्याणि द्विजातीनाममेध्यप्रभवानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।०६अ/ लोहितान् वृक्षनिर्यासान् वृश्चनप्रभवांस्तथा । %[ं।व्रश्चनप्रभवांः ]
ं५।०६च्/ शेलुं गव्यं च पेयूषं प्रयत्नेन विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।पीयूषं ]
ं५।०७अ/ वृथा कृसरसंयावं पायसापूपमेव च ।
ं५।०७च्/ अनुपाकृतमांसानि देवान्नानि हवींषि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।०८अ/ अनिर्दशाया गोः क्षीरमौष्ट्रमैकशफं तथा ।
ं५।०८च्/ आविकं संधिनीक्षीरं विवत्सायाश्च गोः पयः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सन्धिनीक्षीरं]
ं५।०९अ/ आरण्यानां च सर्वेषां मृगाणां माहिषं विना ।
ं५।०९च्/ स्त्रीक्षीरं चैव वर्ज्यानि सर्वशुक्तानि चैव हि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१०अ/ दधि भक्ष्यं च शुक्तेषु सर्वं च दधिसंभवम् । %[ं।दधिसंभवम्]
ं५।१०च्/ यानि चैवाभिषूयन्ते पुष्पमूलफलैः शुभैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।११अ/ क्रव्यादान् शकुनान् सर्वान्तथा ग्रामनिवासिनः । %[ं।क्रव्यादः शकुनीन्]
ं५।११च्/ अनिर्दिष्टांश्चेकशफान् टिट्टिभं च विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१२अ/ कलविङ्कं प्लवं हंसं चक्राह्वं ग्रामकुक्कुटम् ।
ं५।१२च्/ सारसं रज्जुवालं च दात्यूहं शुकसारिके ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं रज्जुदालं]
ं५।१३अ/ प्रतुदाञ्जालपादांश्च कोयष्टिनखविष्किरान् । %[ं।प्रतुदान्]
ं५।१३च्/ निमज्जतश्च मत्स्यादान् सौनं वल्लूरमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४अ/ बकं चैव बलाकां च काकोलं खञ्जरीटकम् ।
ं५।१४च्/ मत्स्यादान् विड्वराहांश्च मत्स्यानेव च सर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५अ/ यो यस्य मांसमश्नाति स तन्मांसाद उच्यते ।
ं५।१५च्/ मत्स्यादः सर्वमांसादस्तस्मान् मत्स्यान् विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६अ/ पाठीनरोहितावाद्यौ नियुक्तौ हव्यकव्ययोः ।
ं५।१६च्/ राजीवान् सिंहतुण्डाश्च सशल्काश्चैव सर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं राजीवाः ]
ं५।१७अ/ न भक्षयेदेकचरानज्ञातांश्च मृगद्विजान् ।
ं५।१७च्/ भक्ष्येष्वपि समुद्दिष्टान् सर्वान् पञ्चनखांस्तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१८अ/ श्वाविधं शल्यकं गोधां खड्गकूर्मशशांस्तथा ।
ं५।१८च्/ भक्ष्यान् पञ्चनखेष्वाहुरनुष्ट्रांश्चैकतोदतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१९अ/ छत्राकं विड्वराहं च लशुनं ग्रामकुक्कुटम् ।
ं५।१९च्/ पलाण्डुं गृञ्जनं चैव मत्या जग्ध्वा पतेद् द्विजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।२०अ/ अमत्यैतानि षड् जग्ध्वा कृच्छ्रं सान्तपनं चरेत् ।
ं५।२०च्/ यतिचान्द्रायाणं वाऽपि शेषेषूपवसेदहः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।२१अ/ संवत्सरस्यैकमपि चरेत् कृच्छ्रं द्विजोत्तमः ।
ं५।२१च्/ अज्ञातभुक्तशुद्ध्यर्थं ज्ञातस्य तु विशेषतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।२२अ/ यज्ञार्थं ब्राह्मणैर्वध्याः प्रशस्ता मृगपक्षिणः ।
ं५।२२च्/ भृत्यानां चैव वृत्त्यर्थमगस्त्यो ह्याचरत् पुरा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।२३अ/ बभूवुर्हि पुरोडाशा भक्ष्याणां मृगपक्षिणाम् ।
ं५।२३च्/ पुराणेष्वपि यज्ञेषु ब्रह्मक्षत्रसवेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[[ं।पुराणेष्वृषियज्ञेषु]
ं५।२४अ/ यत् किं चित् स्नेहसंयुक्तं भक्ष्यं भोज्यमगर्हितम् ।
ं५।२४च्/ तत् पर्युषितमप्याद्यं हविःशेषं च यद् भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।२५अ/ चिरस्थितमपि त्वाद्यमस्नेहाक्तं द्विजातिभिः ।
ं५।२५च्/ यवगोधूमजं सर्वं पयसश्चैव विक्रिया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।२६अ/ एतदुक्तं द्विजातीनां भक्ष्याभक्ष्यमशेषतः ।
ं५।२६च्/ मांसस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं भक्षणवर्जने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।२७अ/ प्रोक्षितं भक्षयेन् मांसं ब्राह्मणानां च काम्यया ।
ं५।२७च्/ यथाविधि नियुक्तस्तु प्राणानामेव चात्यये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।२८अ/ प्राणस्यान्नमिदं सर्वं प्रजापतिरकल्पयत् ।
ं५।२८च्/ स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।२९अ/ चराणामन्नमचरा दंष्ट्रिणामप्यदंष्ट्रिणः ।
ं५।२९च्/ अहस्ताश्च सहस्तानां शूराणां चैव भीरवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३०अ/ नात्ता दुष्यत्यदन्नाद्यान् प्राणिनोऽहन्य्ऽहन्यपि ।
ं५।३०च्/ धात्रैव सृष्टा ह्याद्याश्च प्राणिनोऽत्तार एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३१अ/ यज्ञाय जग्धिर्मांसस्येत्येष दैवो विधिः स्मृतः ।
ं५।३१च्/ अतोऽन्यथा प्रवृत्तिस्तु राक्षसो विधिरुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३२अ/ क्रीत्वा स्वयं वाऽप्युत्पाद्य परोपकृतमेव वा ।
ं५।३२च्/ देवान् पितॄंश्चार्चयित्वा खादन् मांसं न दुष्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३३अ/ नाद्यादविधिना मांसं विधिज्ञोऽनापदि द्विजः ।
ं५।३३च्/ जग्ध्वा ह्यविधिना मांसं प्रेतस्तैरद्यतेऽवशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३४अ/ न तादृशं भवत्येनो मृगहन्तुर्धनार्थिनः ।
ं५।३४च्/ यादृशं भवति प्रेत्य वृथामांसानि खादतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३५अ/ नियुक्तस्तु यथान्यायं यो मांसं नात्ति मानवः ।
ं५।३५च्/ स प्रेत्य पशुतां याति संभवानेकविंशतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३६अ/ असंस्कृतान् पशून् मन्त्रैर्नाद्याद् विप्रः कदा चन ।
ं५।३६च्/ मन्त्रैस्तु संस्कृतानद्यात्शाश्वतं विधिमास्थितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३७अ/ कुर्याद् घृतपशुं सङ्गे कुर्यात् पिष्टपशुं तथा ।
ं५।३७च्/ न त्वेव तु वृथा हन्तुं पशुमिच्छेत् कदा चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३८अ/ यावन्ति पशुरोमाणि तावत्कृत्वो ह मारणम् ।
ं५।३८च्/ वृथापशुघ्नः प्राप्नोति प्रेत्य जन्मनि जन्मनि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।३९अ/ यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः स्वयमेव स्वयंभुवा ।
ं५।३९च्/ यज्ञोऽस्य भूत्यै सर्वस्य तस्माद् यज्ञे वधोऽवधः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।४०अ/ ओषध्यः पशवो वृक्षास्तिर्यञ्चः पक्षिणस्तथा ।
ं५।४०च्/ यज्ञार्थं निधनं प्राप्ताः प्राप्नुवन्त्युत्सृतीः पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंउच्छ्रितीः]
ं५।४१अ/ मधुपर्के च यज्ञे च पितृदैवतकर्मणि ।
ं५।४१च्/ अत्रैव पशवो हिंस्या नान्यत्रैत्यब्रवीन् मनुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।४२अ/ एष्वर्थेषु पशून् हिंसन् वेदतत्त्वार्थविद् द्विजः ।
ं५।४२च्/ आत्मानं च पशुं चैव गमयत्युत्तमं गतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।४३अ/ गृहे गुरावरण्ये वा निवसन्नात्मवान् द्विजः ।
ं५।४३च्/ नावेदविहितां हिंसामापद्यपि समाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।४४अ/ या वेदविहिता हिंसा नियताऽस्मिंश्चराचरे ।
ं५।४४च्/ अहिंसामेव तां विद्याद् वेदाद् धर्मो हि निर्बभौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।४५अ/ योऽहिंसकानि भूतानि हिनस्त्यात्मसुखैच्छया ।
ं५।४५च्/ स जीवांश्च मृतश्चैव न क्व चित् सुखमेधते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।४६अ/ यो बन्धनवधक्लेशान् प्राणिनां न चिकीर्षति ।
ं५।४६च्/ स सर्वस्य हितप्रेप्सुः सुखमत्यन्तमश्नुते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।४७अ/ यद् ध्यायति यत् कुरुते रतिं बध्नाति यत्र च ।
ं५।४७च्/ तदवाप्नोत्ययत्नेन यो हिनस्ति न किं चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।४८अ/ नाकृत्वा प्राणिनां हिंसां मांसमुत्पद्यते क्व चित् ।
ं५।४८च्/ न च प्राणिवधः स्वर्ग्यस्तस्मान् मांसं विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।४९अ/ समुत्पत्तिं च मांसस्य वधबन्धौ च देहिनाम् ।
ं५।४९च्/ प्रसमीक्ष्य निवर्तेत सर्वमांसस्य भक्षणात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५०अ/ न भक्षयति यो मांसं विधिं हित्वा पिशाचवत् ।
ं५।५०च्/ न लोके प्रियतां याति व्याधिभिश्च न पीड्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५१अ/ अनुमन्ता विशसिता निहन्ता क्रयविक्रयी ।
ं५।५१च्/ संस्कर्ता चोपहर्ता च खादकश्चेति घातकाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५२अ/ स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति ।
ं५।५२च्/ अनभ्यर्च्य पितॄन् देवांस्ततोऽन्यो नास्त्यपुण्यकृत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५३अ/ वर्षे वर्षेऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः ।
ं५।५३च्/ मांसानि च न खादेद् यस्तयोः पुण्यफलं समम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५४अ/ फलमूलाशनैर्मेध्यैर्मुन्यन्नानां च भोजनैः ।
ं५।५४च्/ न तत् फलमवाप्नोति यत्मांसपरिवर्जनात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५५अ/ मां स भक्षयिताऽमुत्र यस्य मांसमिहाद् म्यहम् ।
ं५।५५च्/ एतत्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५६अ/ न मांसभक्षणे दोषो न मद्ये न च मैथुने ।
ं५।५६च्/ प्रवृत्तिरेषा भूतानां निवृत्तिस्तु महाफला ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५७अ/ प्रेतशुद्धिं प्रवक्ष्यामि द्रव्यशुद्धिं तथैव च ।
ं५।५७च्/ चतुर्णामपि वर्णानां यथावदनुपूर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५८अ/ दन्तजातेऽनुजाते च कृतचूडे च संस्थिते ।
ं५।५८च्/ अशुद्धा बान्धवाः सर्वे सूतके च तथौच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।५९अ/ दशाहं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते ।
ं५।५९च्/ अर्वाक् सञ्चयनादस्थ्नां त्र्यहमेकाहमेव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।६०अ/ सपिण्डता तु पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते ।
ं५।६०च्/ समानोदकभावस्तु जन्मनाम्नोरवेदने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।६१अ/ यथैदं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते । %[नोतिन् ं]
ं५।६१च्/ जननेऽप्येवमेव स्यात्निपुणं शुद्धिमिच्छताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् ं]
ं५।६२अ[६१ंअ]/ सर्वेषां शावमाशौचं मातापित्रोस्तु सूतकम् । %[ं: जननेऽप्येवमेव स्यान् मातापित्रोस्तु सूतकं ।]
ं५।६२च्[६१ंच्]/ सूतकं मातुरेव स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।६३अ[६२ंअ]/ निरस्य तु पुमांशुक्रमुपस्पृस्यैव शुध्यति ।
ं५।६३च्[६२ंच्]/ बैजिकादभिसंबन्धादनुरुन्ध्यादघं त्र्यहम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।६४अ[६३ंअ]/ अह्ना चैकेन रात्र्या च त्रिरात्रैरेव च त्रिभिः ।
ं५।६४च्[६३ंच्]/ शवस्पृशो विशुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।६५अ[६४ंअ]/ गुरोः प्रेतस्य शिष्यस्तु पितृमेधं समाचरन् ।
ं५।६५च्[६४ंच्]/ प्रेतहारैः समं तत्र दशरात्रेण शुध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।प्रेताहारैः ]
ं५।६६अ[६५ंअ]/ रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्रावे विशुध्यति ।
ं५।६६च्[६५ंच्]/ रजस्युपरते साध्वी स्नानेन स्त्री रजस्वला ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।६७अ[६६ंअ]/ नृणामकृतचूडानां विशुद्धिर्नैशिकी स्मृता ।
ं५।६७च्[६६ंच्]/ निर्वृत्तचूडकानां तु त्रिरात्रात्शुद्धिरिष्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। निर्वृत्तमुण्डकानां ]
ं५।६८अ[६७ंअ]/ ऊनद्विवार्षिकं प्रेतं निदध्युर्बान्धवा बहिः ।
ं५।६८च्[६७ंच्]/ अलङ्कृत्य शुचौ भूमावस्थिसञ्चयनाद् ऋते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।६९अ[६८ंअ]/ नास्य कार्योऽग्निसंस्कारो न च कार्यौदकक्रिया ।
ं५।६९च्[६८ंच्]/ अरण्ये काष्ठवत् त्यक्त्वा क्षपेयुस्त्र्यहमेव तु ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। क्षपेत त्र्यहमेव च]
ं५।७०अ[६९ंअ]/ नात्रिवर्षस्य कर्तव्या बान्धवैरुदकक्रिया ।
ं५।७०च्[६९ंच्]/ जातदन्तस्य वा कुर्युर्नाम्नि वाऽपि कृते सति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।७१अ[७०ंअ]/ सब्रह्मचारिण्येकाहमतीते क्षपणं स्मृतम् ।
ं५।७१च्[७०ंच्]/ जन्मन्येकौदकानां तु त्रिरात्रात्शुद्धिरिष्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।७२अ[७१ंअ]/ स्त्रीणामसंस्कृतानां तु त्र्यहात्शुध्यन्ति बान्धवाः ।
ं५।७२च्[७१ंच्]/ यथौक्तेनैव कल्पेन शुध्यन्ति तु सनाभयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।७३अ[७२ंअ]/ अक्षारलवणान्नाः स्युर्निमज्जेयुश्च ते त्र्यहम् ।
ं५।७३च्[७२ंच्]/ मांसाशनं च नाश्नीयुः शयीरंश्च पृथक् क्षितौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।७४अ[७३ंअ]/ संनिधावेष वै कल्पः शावाशौचस्य कीर्तितः ।
ं५।७४च्[७३ंच्]/ असंनिधावयं ज्ञेयो विधिः संबन्धिबान्धवैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।७५अ[७४ंअ]/ विगतं तु विदेशस्थं शृणुयाद् यो ह्यनिर्दशम् ।
ं५।७५च्[७४ंच्]/ यत्शेषं दशरात्रस्य तावदेवाशुचिर्भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।७६अ[७५ंअ]/ अतिक्रान्ते दशाहे च त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ।
ं५।७६च्[७५ंच्]/ संवत्सरे व्यतीते तु स्पृष्ट्वैवापो विशुध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।७७अ[७६ंअ]/ निर्दशं ज्ञातिमरणं श्रुत्वा पुत्रस्य जन्म च ।
ं५।७७च्[७६ंच्]/ सवासा जलमाप्लुत्य शुद्धो भवति मानवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।७८अ[७७ंअ]/ बाले देशान्तरस्थे च पृथक्पिण्डे च संस्थिते ।
ं५।७८च्[७७ंच्]/ सवासा जलमाप्लुत्य सद्य एव विशुध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।७९अ[७८ंअ]/ अन्तर्दशाहे स्यातां चेत् पुनर्मरणजन्मनी । %[ं। चेत् स्यातां]
ं५।७९च्[७८ंच्]/ तावत् स्यादशुचिर्विप्रो यावत् तत् स्यादनिर्दशम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८०अ[७९ंअ]/ त्रिरात्रमाहुराशौचमाचार्ये संस्थिते सति ।
ं५।८०च्[७९ंच्]/ तस्य पुत्रे च पत्न्यां च दिवारात्रमिति स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८१अ[८०ंअ]/ श्रोत्रिये तूपसम्पन्ने त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ।
ं५।८१च्[८०ंच्]/ मातुले पक्षिणीं रात्रिं शिष्यर्त्विग्बान्धवेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८२अ[८१ंअ]/ प्रेते राजनि सज्योतिर्यस्य स्याद् विषये स्थितः ।
ं५।८२च्[८१ंच्]/ अश्रोत्रिये त्वहः कृत्स्नमनूचाने तथा गुरौ ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।कृत्स्नां ]
ं५।८३अ[८२ंअ]/ शुद्ध्येद् विप्रो दशाहेन द्वादशाहेन भूमिपः ।
ं५।८३च्[८२ंच्]/ वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८४अ[८३ंअ]/ न वर्धयेदघाहानि प्रत्यूहेन्नाग्निषु क्रियाः ।
ं५।८४च्[८३ंच्]/ न च तत्कर्म कुर्वाणः सनाभ्योऽप्यशुचिर्भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८५अ[८४ंअ]/ दिवाकीर्तिमुदक्यां च पतितं सूतिकां तथा ।
ं५।८५च्[८४ंच्]/ शवं तत्स्पृष्टिनं चैव स्पृष्ट्वा स्नानेन शुध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८६अ[८५ंअ]/ आचम्य प्रयतो नित्यं जपेदशुचिदर्शने ।
ं५।८६च्[८५ंच्]/ सौरान् मन्त्रान् यथोत्साहं पावमानीश्च शक्तितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८७अ[८६ंअ]/ नारं स्पृष्ट्वाऽस्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुध्यति ।
ं५।८७च्[८६ंच्]/ आचम्यैव तु निःस्नेहं गामालभ्यार्कमीक्ष्य वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८८अ[८७ंअ]/ आदिष्टी नोदकं कुर्यादा व्रतस्य समापनात् ।
ं५।८८च्[८७ंच्]/ समाप्ते तूदकं कृत्वा त्रिरात्रेणैव शुध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८९अ[८८ंअ]/ वृथासङ्करजातानां प्रव्रज्यासु च तिष्ठताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।८९च्[८८ंच्]/ आत्मनस्त्यागिनां चैव निवर्तेतोदकक्रिया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९०अ[८९ंअ]/ पाषण्डमाश्रितानां च चरन्तीनां च कामतः ।
ं५।९०च्[८९ंच्]/ गर्भभर्तृद्रुहां चैव सुरापीनां च योषिताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९१अ[९०ंअ]/ आचार्यं स्वमुपाध्यायं पितरं मातरं गुरुम् ।
ं५।९१च्[९०ंच्]/ निर्हृत्य तु व्रती प्रेतान्न व्रतेन वियुज्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९२अ[९१ंअ]/ दक्षिणेन मृतं शूद्रं पुरद्वारेण निर्हरेत् ।
ं५।९२च्[९१ंच्]/ पश्चिमौत्तरपूर्वैस्तु यथायोगं द्विजन्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९३अ[९२ंअ]/ न राज्ञामघदोषोऽस्ति व्रतिनां न च सत्त्रिणाम् ।
ं५।९३च्[९२ंच्]/ ऐन्द्रं स्थानमुपासीना ब्रह्मभूता हि ते सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९४अ[९३ंअ]/ राज्ञो महात्मिके स्थाने सद्यःशौचं विधीयते ।
ं५।९४च्[९३ंच्]/ प्रजानां परिरक्षार्थमासनं चात्र कारणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९५अ[९४ंअ]/ डिम्भाहवहतानां च विद्युता पार्थिवेन च । %[ंड़िम्बाहवहतानां]
ं५।९५च्[९४ंच्]/ गोब्राह्मणस्य चेवार्थे यस्य चैच्छति पार्थिवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९६अ[९५ंअ]/ सोमाग्न्यर्कानिलेन्द्राणां वित्ताप्पत्योर्यमस्य च ।
ं५।९६च्[९५ंच्]/ अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९७अ[९६ंअ]/ लोकेशाधिष्ठितो राजा नास्याशौचं विधीयते ।
ं५।९७च्[९६ंच्]/ शौचाशौचं हि मर्त्यानां लोकेभ्यः प्रभवाप्ययौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९८अ[९७ंअ]/ उद्यतैराहवे शस्त्रैः क्षत्रधर्महतस्य च ।
ं५।९८च्[९७ंच्]/ सद्यः संतिष्ठते यज्ञस्तथाऽशौचमिति स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।९९च्[९८ंअ]/ विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्रियो वाहनायुधम् ।
ं५।९९च्[९८ंच्]/ वैश्यः प्रतोदं रश्मीन् वा यष्टिं शूद्रः कृतक्रियः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१००अ[९९ंअ]/ एतद् वोऽभिहितं शौचं सपिण्डेषु द्विजोत्तमाः ।
ं५।१००च्[९९ंच्]/ असपिण्डेषु सर्वेषु प्रेतशुद्धिं निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१०१अ[१००ंअ]/ असपिण्डं द्विजं प्रेतं विप्रो निर्हृत्य बन्धुवत् ।
ं५।१०१च्[१००ंच्]/ विशुध्यति त्रिरात्रेण मातुराप्तांश्च बान्धवान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१०२अ[१०१ंअ]/ यद्यन्नमत्ति तेषां तु दशाहेनैव शुध्यति ।
ं५।१०२च्[१०१ंच्]/ अनदन्नन्नमह्नैव न चेत् तस्मिन् गृहे वसेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१०३अ[१०२ंअ]/ अनुगम्येच्छया प्रेतं ज्ञातिमज्ञातिमेव च । %Bछ्.Sछ्॥ %[ं। अज्ञातिमेव वा]
ं५।१०३च्[१०२ंच्]/ स्नात्वा सचैलः स्पृष्ट्वाऽग्निं घृतं प्राश्य विशुध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सचैलं, विशुद्ध्यति ]
ं५।१०४अ[१०३ंअ]/ न विप्रं स्वेषु तिष्ठत्सु मृतं शूद्रेण नाययेत् ।
ं५।१०४च्[१०३ंच्]/ अस्वर्ग्या ह्याहुतिः सा स्यात्शूद्रसंस्पर्शदूषिता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१०५अ[१०४ंअ]/ ज्ञानं तपोऽग्निराहारो मृत्मनो वार्युपाञ्जनम् ।
ं५।१०५च्[१०४ंच्]/ वायुः कर्मार्ककालौ च शुद्धेः कर्तॄणि देहिनाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१०६अ[१०५ंअ]/ सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् ।
ं५।१०६च्[१०५ंच्]/ योऽर्थे शुचिर्हि स शुचिर्न मृद्वारिशुचिः शुचिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१०७अ[१०६ंअ]/ क्षान्त्या शुध्यन्ति विद्वांसो दानेनाकार्यकारिणः । %[ं।शुद्ध्यन्ति]
ं५।१०७च्[१०६ंच्]/ प्रच्छन्नपापा जप्येन तपसा वेदवित्तमाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१०८अ[१०७ंअ]/ मृत्तोयैः शुध्यते शोध्यं नदी वेगेन शुध्यति ।
ं५।१०८च्[१०७ंच्]/ रजसा स्त्री मनोदुष्टा संन्यासेन द्विजोत्तमाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१०९अ[१०८ंअ]/ अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति मनः सत्येन शुध्यति ।
ं५।१०९च्[१०८ंच्]/ विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।शुद्ध्यति]
ं५।११०अ[१०९ंअ]/ एष शौचस्य वः प्रोक्तः शरीरस्य विनिर्णयः ।
ं५।११०च्[१०९ंच्]/ नानाविधानां द्रव्याणां शुद्धेः शृणुत निर्णयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१११अ[११०ंअ]/ तैजसानां मणीनां च सर्वस्याश्ममयस्य च ।
ं५।१११च्[११०ंच्]/ भस्मनाऽद्भिर्मृदा चैव शुद्धिरुक्ता मनीषिभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।११२अ[१११ंअ]/ निर्लेपं काञ्चनं भाण्डमद्भिरेव विशुध्यति । %[ं।विशुद्ध्यति]
ं५।११२च्[१११ंच्]/ अब्जमश्ममयं चैव राजतं चानुपस्कृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।११३अ[११२ंअ]/ अपामग्नेश्च संयोगाद् हैमं रौप्यं च निर्बभौ ।
ं५।११३च्[११२ंच्]/ तस्मात् तयोः स्वयोन्यैव निर्णेको गुणवत्तरः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।११४अ[११३ंअ]/ ताम्रायस्कांस्यरैत्यानां त्रपुणः सीसकस्य च ।
ं५।११४च्[११३ंच्]/ शौचं यथार्हं कर्तव्यं क्षाराम्लोदकवारिभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।११५अ[११४ंअ]/ द्रवाणां चैव सर्वेषां शुद्धिरुत्पवनं स्मृतम् ।
ं५।११५च्[११४ंच्]/ प्रोक्षणं संहतानां च दारवाणां च तक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।११६अ[११५ंअ]/ मार्जनं यज्ञपात्राणां पाणिना यज्ञकर्मणि ।
ं५।११६च्[११५ंच्]/ चमसानां ग्रहाणां च शुद्धिः प्रक्षालनेन तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।११७अ[११६ंअ]/ चरूणां स्रुक्स्रुवाणां च शुद्धिरुष्णेन वारिणा ।
ं५।११७च्[११६ंच्]/ स्फ्यशूर्पशकटानां च मुसलौलूखलस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।११८अ[११७ंअ]/ अद्भिस्तु प्रोक्षणं शौचं बहूनां धान्यवाससाम् ।
ं५।११८च्[११७ंच्]/ प्रक्षालनेन त्वल्पानामद्भिः शौचं विधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।११९अ[११८ंअ]/ चैलवत्चर्मणां शुद्धिर्वैदलानां तथैव च ।
ं५।११९च्[११८ंच्]/ शाकमूलफलानां च धान्यवत्शुद्धिरिष्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। तु]
ं५।१२०अ[११९ंअ]/ कौशेयाविकयोरूषैः कुतपानामरिष्टकैः ।
ं५।१२०च्[११९ंच्]/ श्रीफलैरंशुपट्टानां क्षौमाणां गौरसर्षपैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१२१अ[१२०ंअ]/ क्षौमवत्शङ्खशृङ्गाणामस्थिदन्तमयस्य च ।
ं५।१२१च्[१२०ंच्]/ शुद्धिर्विजानता कार्या गोमूत्रेणौदकेन वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१२२अ[१२१ंअ]/ प्रोक्षणात् तृणकाष्ठं च पलालं चैव शुध्यति ।
ं५।१२२च्[१२१ंच्]/ मार्जनौपाञ्जनैर्वेश्म पुनःपाकेन मृण्मयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

%[ं५।१२३क/ मद्यैर्मूत्रैः पुरीषैर्वा ष्ठीवनैः पूयशोणितैः । %[नोतिन् ं]
%[ं५।१२३क्ब्/ संस्पृष्टं नैव शुद्ध्येत पुनःपाकेन मृत्मयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ नोतिन् ं]
ं५।१२४अ[१२२ंअ]/ संमार्जनौपाञ्जनेन सेकेनौल्लेखनेन च ।
ं५।१२४च्[१२२ंच्]/ गवां च परिवासेन भूमिः शुध्यति पञ्चभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।शुद्ध्यति]
ं५।१२५अ[१२३ंअ]/ पक्षिजग्धं गवा घ्रातमवधूतमवक्षुतम् ।
ं५।१२५च्[१२३ंच्]/ दूषितं केशकीटैश्च मृत्प्रक्षेपेण शुध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१२६अ[१२४ंअ]/ यावन्नापेत्यमेध्याक्ताद् गन्धो लेपश्च तत्कृतः ।
ं५।१२६च्[१२४ंच्]/ तावन् मृद्वारि चादेयं सर्वासु द्रव्यशुद्धिषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१२७अ[१२५ंअ]/ त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानामकल्पयन् ।
ं५।१२७च्[१२५ंच्]/ अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१२८अ[१२६ंअ]/ आपः शुद्धा भूमिगता वैतृष्ण्यं यासु गोर्भवेत् ।
ं५।१२८च्[१२६ंच्]/ अव्याप्ताश्चेदमेध्येन गन्धवर्णरसान्विताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१२९अ[१२७ंअ]/ नित्यं शुद्धः कारुहस्तः पण्ये यच्च प्रसारितम् । %[ं।पण्यं]
ं५।१२९च्[१२७ंच्]/ ब्रह्मचारिगतं भैक्ष्यं नित्यं मेध्यमिति स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३०अ[१२८ंअ]/ नित्यमास्यं शुचि स्त्रीणां शकुनिः फलपातने ।
ं५।१३०च्[१२८ंच्]/ प्रस्रवे च शुचिर्वत्सः श्वा मृगग्रहणे शुचिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३१अ[१२९ंअ]/ श्वभिर्हतस्य यन् मांसं शुचि तन् मनुरब्रवीत् ।
ं५।१३१च्[१२९ंच्]/ क्रव्याद्भिश्च हतस्यान्यैश्चण्डालाद्यैश्च दस्युभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३२अ[१३०ंअ]/ ऊर्ध्वं नाभेर्यानि खानि तानि मेध्यानि सर्वशः ।
ं५।१३२च्[१३०ंच्]/ यान्यधस्तान्यमेध्यानि देहाच्चैव मलाश्च्युताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३३अ[१३१ंअ]/ मक्षिका विप्रुषश्छाया गौरश्वः सूर्यरश्मयः ।
ं५।१३३च्[१३१ंच्]/ रजो भूर्वायुरग्निश्च स्पर्शे मेध्यानि निर्दिशेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३४अ[१३२ंअ]/ विण्मूत्रोत्सर्गशुद्ध्यर्थं मृद्वार्यादेयमर्थवत् ।
ं५।१३४च्[१३२ंच्]/ दैहिकानां मलानां च शुद्धिषु द्वादशस्वपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३५अ[१३३ंअ]/ वसा शुक्रमसृग्मज्जा मूत्रविड्घ्राणकर्णविट् ।
ं५।१३५च्[१३३ंच्]/ श्लेश्माश्रु दूषिका स्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३६अ[१३४ंअ]/ एका लिङ्गे गुदे तिस्रस्तथैकत्र करे दश ।
ं५।१३६च्[१३४ंच्]/ उभयोः सप्त दातव्या मृदः शुद्धिमभीप्सता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३७अ[१३५ंअ]/ एतत्शौचं गृहस्थानां द्विगुणं ब्रह्मचारिणाम् ।
ं५।१३७च्[१३५ंच्]/ त्रिगुणं स्याद् वनस्थानां यतीनां तु चतुर्गुणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३८अ[१३६ंअ]/ कृत्वा मूत्रं पुरीषं वा खान्याचान्त उपस्पृशेत् ।
ं५।१३८च्[१३६ंच्]/ वेदमध्येष्यमाणश्च अन्नमश्नंश्च सर्वदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१३९अ[१३७ंअ]/ त्रिराचामेदपः पूर्वं द्विः प्रमृज्यात् ततो मुखम् ।
ं५।१३९च्[१३७ंच्]/ शरीरं शौचमिच्छन् हि स्त्री शूद्रस्तु सकृत् सकृत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४०अ[१३८ंअ]/ शूद्राणां मासिकं कार्यं वपनं न्यायवर्तिनाम् ।
ं५।१४०च्[१३८ंच्]/ वैश्यवत्शौचकल्पश्च द्विजोच्छिष्टं च भोजनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४१अ[१३९ंअ]/ नोच्छिष्टं कुर्वते मुख्या विप्रुषोऽङ्गं न यान्ति याः ।
ं५।१४१च्[१३९ंच्]/ न श्मश्रूणि गतान्यास्यं न दन्तान्तरधिष्ठितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४२अ[१४०ंअ]/ स्पृशन्ति बिन्दवः पादौ य आचामयतः परान् ।
ं५।१४२च्[१४०ंच्]/ भौमिकैस्ते समा ज्ञेया न तैराप्रयतो भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। अप्रयतो]
ं५।१४३अ[१४१ंअ]/ उच्छिष्टेन तु संस्पृष्टो द्रव्यहस्तः कथं चन ।
ं५।१४३च्[१४१ंच्]/ अनिधायैव तद् द्रव्यमाचान्तः शुचितामियात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४४अ[१४२ंअ]/ वान्तो विरिक्तः स्नात्वा तु घृतप्राशनमाचरेत् ।
ं५।१४४च्[१४२ंच्]/ आचामेदेव भुक्त्वाऽन्नं स्नानं मैथुनिनः स्मृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४५अ[१४३ंअ]/ सुप्त्वा क्षुत्वा च भुक्त्वा च निष्ठीव्यौक्त्वाऽनृतानि च ।
ं५।१४५च्[१४३ंच्]/ पीत्वाऽपोऽध्येष्यमाणश्च आचामेत् प्रयतोऽपि सन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४६अ[१४४ंअ]/ एषां शौचविधिः कृत्स्नो द्रव्यशुद्धिस्तथैव च । %[ंएष]
ं५।१४६च्[१४४ंच्]/ उक्तो वः सर्ववर्णानां स्त्रीणां धर्मान्निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४७अ[१४५ंअ]/ बालया वा युवत्या वा वृद्धया वाऽपि योषिता ।
ं५।१४७च्[१४५ंच्]/ न स्वातन्त्र्येण कर्तव्यं किं चिद् कार्यं गृहेष्वपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४८अ[१४६ंअ]/ बाल्ये पितुर्वशे तिष्ठेत् पाणिग्राहस्य यौवने ।
ं५।१४८च्[१४६ंच्]/ पुत्राणां भर्तरि प्रेते न भजेत् स्त्री स्वतन्त्रताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१४९अ[१४७ंअ]/ पित्रा भर्त्रा सुतैर्वाऽपि नेच्छेद् विरहमात्मनः ।
ं५।१४९च्[१४७ंच्]/ एषां हि विरहेण स्त्री गर्ह्ये कुर्यादुभे कुले ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५०अ[१४८ंअ]/ सदा प्रहृष्टया भाव्यं गृहकार्ये च दक्षया ।
ं५।१५०च्[१४८ंच्]/ सुसंस्कृतोपस्करया व्यये चामुक्तहस्तया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५१अ[१४९ंअ]/ यस्मै दद्यात् पिता त्वेनां भ्राता वाऽनुमते पितुः ।
ं५।१५१च्[१४९ंच्]/ तं शुश्रूषेत जीवन्तं संस्थितं च न लङ्घयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५२अ[१५०ंअ]/ मङ्गलार्थं स्वस्त्ययनं यज्ञश्चासां प्रजापतेः ।
ं५।१५२च्[१५०ंच्]/ प्रयुज्यते विवाहे तु प्रदानं स्वाम्यकारणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५३अ[१५१ंअ]/ अनृतावृतुकाले च मन्त्रसंस्कारकृत् पतिः ।
ं५।१५३च्[१५१ंच्]/ सुखस्य नित्यं दातैह परलोके च योषितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५४अ[१५२ंअ]/ विशीलः कामवृत्तो वा गुणैर्वा परिवर्जितः ।
ं५।१५४च्[१५२ंच्]/ उपचार्यः स्त्रिया साध्व्या सततं देववत् पतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५५अ[१५३ंअ]/ नास्ति स्त्रीणां पृथग् यज्ञो न व्रतं नाप्युपोषणम् । %[ंउपोषितम्]
ं५।१५५च्[१५३ंच्]/ पतिं शुश्रूषते येन तेन स्वर्गे महीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५६अ[१५४ंअ]/ पाणिग्राहस्य साध्वी स्त्री जीवतो वा मृतस्य वा ।
ं५।१५६च्[१५४ंच्]/ पतिलोकमभीप्सन्ती नाचरेत् किं चिदप्रियम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५७अ[१५५ंअ]/ कामं तु क्षपयेद् देहं पुष्पमूलफलैः शुभैः ।
ं५।१५७च्[१५५ंच्]/ न तु नामापि गृह्णीयात् पत्यौ प्रेते परस्य तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५८अ[१५६ंअ]/ आसीतामरणात् क्षान्ता नियता ब्रह्मचारिणी ।
ं५।१५८च्[१५६ंच्]/ यो धर्म एकपत्नीनां काङ्क्षन्ती तमनुत्तमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१५९अ[१५७ंअ]/ अनेकानि सहस्राणि कुमारब्रह्मचारिणाम् ।
ं५।१५९च्[१५७ंच्]/ दिवं गतानि विप्राणामकृत्वा कुलसंततिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६०अ[१५८ंअ]/ मृते भर्तरि साध्वी स्त्री ब्रह्मचर्ये व्यवस्थिता ।
ं५।१६०च्[१५८ंच्]/ स्वर्गं गच्छत्यपुत्राऽपि यथा ते ब्रह्मचारिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६१अ[१५९ंअ]/ अपत्यलोभाद् या तु स्त्री भर्तारमतिवर्तते ।
ं५।१६१च्[१५९ंच्]/ सेह निन्दामवाप्नोति परलोकाच्च हीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६२अ[१६०ंअ]/ नान्योत्पन्ना प्रजाऽस्तीह न चाप्यन्यपरिग्रहे । %[ंंअ चान्यस्य परिग्रहे]
ं५।१६२च्[१६०ंच्]/ न द्वितीयश्च साध्वीनां क्व चिद् भर्तोपदिश्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६३अ[१६१ंअ]/ पतिं हित्वाऽपकृष्टं स्वमुत्कृष्टं या निषेवते । %[ं। हित्वाऽवकृष्टं]
ं५।१६३च्[१६१ंच्]/ निन्द्यैव सा भवेल्लोके परपूर्वैति चौच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६४अ[१६२ंअ]/ व्यभिचारात् तु भर्तुः स्त्री लोके प्राप्नोति निन्द्यताम् । %[ं।व्यभिचारे तु]
ं५।१६४च्[१६२ंच्]/ शृगालयोनिं प्राप्नोति पापरोगैश्च पीड्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६५अ[१६३ंअ]/ पतिं या नाभिचरति मनोवाग्देहसंयुता । %[ं। देहसंयता]
ं५।१६५च्[१६३ंच्]/ सा भर्तृलोकमाप्नोति सद्भिः साध्वीति चोच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६६अ[१६४ंअ]/ अनेन नारी वृत्तेन मनोवाग्देहसंयता ।
ं५।१६६च्[१६४ंच्]/ इहाग्र्यां कीर्तिमाप्नोति पतिलोकं परत्र च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६७अ[१६५ंअ]/ एवं वृत्तां सवर्णां स्त्रीं द्विजातिः पूर्वमारिणीम् ।
ं५।१६७च्[१६५ंच्]/ दाहयेदग्निहोत्रेण यज्ञपात्रैश्च धर्मवित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६८अ[१६६ंअ]/ भार्यायै पूर्वमारिण्यै दत्त्वाऽग्नीनन्त्यकर्मणि ।
ं५।१६८च्[१६६ंच्]/ पुनर्दारक्रियां कुर्यात् पुनराधानमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं५।१६९अ[१६७ंअ]/ अनेन विधिना नित्यं पञ्चयज्ञान्न हापयेत् ।
ं५।१६९च्[१६७ंच्]/ द्वितीयमायुषो भागं कृतदारो गृहे वसेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

 

अध्याय ६
ं६।०१अ/ एवं गृहाश्रमे स्थित्वा विधिवत् स्नातको द्विजः ।
ं६।०१च्/ वने वसेत् तु नियतो यथावद् विजितैन्द्रियः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।०२अ/ गृहस्थस्तु यथा पश्येद् वलीपलितमात्मनः ।
ं६।०२च्/ अपत्यस्यैव चापत्यं तदाऽरण्यं समाश्रयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।०३अ/ संत्यज्य ग्राम्यमाहारं सर्वं चैव परिच्छदम् ।
ं६।०३च्/ पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य वनं गच्छेत् सहैव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।०४अ/ अग्निहोत्रं समादाय गृह्यं चाग्निपरिच्छदम् ।
ं६।०४च्/ ग्रामादरण्यं निःसृत्य निवसेन्नियतेन्द्रियः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंइष्क्रम्य]
ं६।०५अ/ मुन्यन्नैर्विविधैर्मेध्यैः शाकमूलफलेन वा ।
ं६।०५च्/ एतानेव महायज्ञान्निर्वपेद् विधिपूर्वकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।०६अ/ वसीत चर्म चीरं वा सायं स्नायात् प्रगे तथा ।
ं६।०६च्/ जटाश्च बिभृयान्नित्यं श्मश्रुलोमनखानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।०७अ/ यद्भक्ष्यं स्याद् ततो दद्याद् बलिं भिक्षां च शक्तितः । %[ं।यद्भक्षः ]
ं६।०७च्/ अब्मूलफलभिक्षाभिरर्चयेदाश्रमागतान् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं:आश्रमागतं ]
ं६।०८अ/ स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद् दान्तो मैत्रः समाहितः ।
ं६।०८च्/ दाता नित्यमनादाता सर्वभूतानुकम्पकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।०९अ/ वैतानिकं च जुहुयादग्निहोत्रं यथाविधि ।
ं६।०९च्/ दर्शमस्कन्दयन् पर्व पौर्णमासं च योगतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।१०अ/ ऋक्षेष्ट्य्।आग्रयणं चैव चातुर्मास्यानि चाहरेत् । %[ं।दर्शेष्ट्य्।आग्रयणं]
ं६।१०च्/ तुरायणं च क्रमशो दक्षस्यायनमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[क्ं।दाक्षस्यायनं ]
ं६।११अ/ वासन्तशारदैर्मेध्यैर्मुन्यन्नैः स्वयमाहृतैः ।
ं६।११च्/ पुरोडाशांश्चरूंश्चैव विधिवत्निर्वपेत् पृथक् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।१२अ/ देवताभ्यस्तु तद् हुत्वा वन्यं मेध्यतरं हविः ।
ं६।१२च्/ शेषमात्मनि युञ्जीत लवणं च स्वयं कृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।१३अ/ स्थलजौदकशाकानि पुष्पमूलफलानि च ।
ं६।१३च्/ मेध्यवृक्षोद्भवान्यद्यात् स्नेहांश्च फलसंभवान् ॥Bछ्.Sछ्॥

ं६।१४अ/ वर्जयेन् मधु मांसं च भौमानि कवकानि च ।
ं६।१४च्/ भूस्तृणं शिग्रुकं चैव श्लेश्मातकफलानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।१५अ/ त्यजेदाश्वयुजे मासि मुन्यन्नं पूर्वसञ्चितम् ।
ं६।१५च्/ जीर्णानि चैव वासांसि शाकमूलफलानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।१६अ/ न फालकृष्टमश्नीयादुत्सृष्टमपि केन चित् ।
ं६।१६च्/ न ग्रामजातान्यार्तोऽपि मूलाणि च फलानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।पुष्पानि च फलानि च ]
ं६।१७अ/ अग्निपक्वाशनो वा स्यात् कालपक्वभुजेव वा ।
ं६।१७च्/ अश्मकुट्टो भवेद् वाऽपि दन्तोलूखलिकोऽपि वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।१८अ/ सद्यः प्रक्षालको वा स्यान् माससञ्चयिकोऽपि वा ।
ं६।१८च्/ षण्मासनिचयो वा स्यात् समानिचय एव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।१९अ/ नक्तं चान्नं समश्नीयाद् दिवा वाऽहृत्य शक्तितः ।
ं६।१९च्/ चतुर्थकालिको वा स्यात् स्याद् वाऽप्यष्टमकालिकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२०अ/ चान्द्रायणविधानैर्वा शुक्लकृष्णे च वर्तयेत् ।
ं६।२०च्/ पक्षान्तयोर्वाऽप्यश्नीयाद् यवागूं क्वथितां सकृत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२१अ/ पुष्पमूलफलैर्वाऽपि केवलैर्वर्तयेत् सदा ।
ं६।२१च्/ कालपक्वैः स्वयं शीर्णैर्वैखानसमते स्थितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२२अ/ भूमौ विपरिवर्तेत तिष्ठेद् वा प्रपदैर्दिनम् ।
ं६।२२च्/ स्थानासनाभ्यां विहरेत् सवनेषूपयन्नपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२३अ/ ग्रीष्मे पञ्चतपास्तु स्याद् वर्षास्वभ्रावकाशिकः ।
ं६।२३च्/ आर्द्रवासास्तु हेमन्ते क्रमशो वर्धयंस्तपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२४अ/ उपस्पृशंस्त्रिषवणं पितॄन् देवांश्च तर्पयेत् ।
ं६।२४च्/ तपस्चरंश्चोग्रतरं शोषयेद् देहमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२५अ/ अग्नीनात्मनि वैतानान् समारोप्य यथाविधि ।
ं६।२५च्/ अनग्निरनिकेतः स्यान् मुनिर्मूलफलाशनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२६अ/ अप्रयत्नः सुखार्थेषु ब्रह्मचारी धराऽऽशयः ।
ं६।२६च्/ शरणेष्वममश्चैव वृक्षमूलनिकेतनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२७अ/ तापसेष्वेव विप्रेषु यात्रिकं भैक्षमाहरेत् ।
ं६।२७च्/ गृहमेधिषु चान्येषु द्विजेषु वनवासिषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२८अ/ ग्रामादाहृत्य वाऽश्नीयादष्टौ ग्रासान् वने वसन् ।
ं६।२८च्/ प्रतिगृह्य पुटेनैव पाणिना शकलेन वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।२९अ/ एताश्चान्याश्च सेवेत दीक्षा विप्रो वने वसन् ।
ं६।२९च्/ विविधाश्चौपनिषदीरात्मसंसिद्धये श्रुतीः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३०अ/ ऋषिभिर्ब्राह्मणैश्चैव गृहस्थैरेव सेविताः ।
ं६।३०च्/ विद्यातपोविवृद्ध्यर्थं शरीरस्य च शुद्धये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३१अ/ अपराजितां वाऽस्थाय व्रजेद् दिशमजिह्मगः ।
ं६।३१च्/ आ निपातात्शरीरस्य युक्तो वार्यनिलाशनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३२अ/ आसां महर्षिचर्याणां त्यक्त्वाऽन्यतमया तनुम् ।
ं६।३२च्/ वीतशोकभयो विप्रो ब्रह्मलोके महीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३३अ/ वनेषु च विहृत्यैवं तृतीयं भागमायुषः ।
ं६।३३च्/ चतुर्थमायुषो भागं त्यक्वा सङ्गान् परिव्रजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३४अ/ आश्रमादाश्रमं गत्वा हुतहोमो जितेन्द्रियः ।
ं६।३४च्/ भिक्षाबलिपरिश्रान्तः प्रव्रजन् प्रेत्य वर्धते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३५अ/ ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य मनो मोक्षे निवेशयेत् ।
ं६।३५च्/ अनपाकृत्य मोक्षं तु सेवमानो व्रजत्यधः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३६अ/ अधीत्य विधिवद् वेदान् पुत्रांश्चोत्पाद्य धर्मतः ।
ं६।३६च्/ इष्ट्वा च शक्तितो यज्ञैर्मनो मोक्षे निवेशयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३७अ/ अनधीत्य द्विजो वेदाननुत्पाद्य तथा सुतान् । %[ं।तथा प्रजां ]
ं६।३७च्/ अनिष्ट्वा चैव यज्ञैश्च मोक्षमिच्छन् व्रजत्यधः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३८अ/ प्राजापत्यं निरुप्येष्टिं सर्ववेदसदक्षिणाम् । %[ं।सार्ववेदसदक्षिणाम्]
ं६।३८च्/ आत्मन्यग्नीन् समारोप्य ब्राह्मणः प्रव्रजेद् गृहात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।३९अ/ यो दत्त्वा सर्वभूतेभ्यः प्रव्रजत्यभयं गृहात् ।
ं६।३९च्/ तस्य तेजोमया लोका भवन्ति ब्रह्मवादिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।४०अ/ यस्मादण्वपि भूतानां द्विजान्नोत्पद्यते भयम् ।
ं६।४०च्/ तस्य देहाद् विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।४१अ/ अगारादभिनिष्क्रान्तः पवित्रोपचितो मुनिः ।
ं६।४१च्/ समुपोढेषु कामेषु निरपेक्षः परिव्रजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।४२अ/ एक एव चरेन्नित्यं सिद्ध्यर्थमसहायवान् ।
ं६।४२च्/ सिद्धिमेकस्य सम्पश्यन्न जहाति न हीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सिद्धम्]
ं६।४३अ/ अनग्निरनिकेतः स्याद् ग्राममन्नार्थमाश्रयेत् ।
ं६।४३च्/ उपेक्षकोऽसङ्कुसुको मुनिर्भावसमाहितः ॥Bछ्.Sछ्॥ %[ंऽसाङ्कुसुको ]
ं६।४४अ/ कपालं वृक्षमूलानि कुचेलमसहायता । %[ं।कुचैलं ]
ं६।४४च्/ समता चैव सर्वस्मिन्नेतत्मुक्तस्य लक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।४५अ/ नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम् ।
ं६।४५च्/ कालमेव प्रतीक्षेत निर्वेशं भृतको यथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।४६अ/ दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् ।
ं६।४६च्/ सत्यपूतां वदेद् वाचं मनःपूतं समाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।४७अ/ अतिवादांस्तितिक्षेत नावमन्येत कं चन ।
ं६।४७च्/ न चैमं देहमाश्रित्य वैरं कुर्वीत केन चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।४८अ/ क्रुद्ध्यन्तं न प्रतिक्रुध्येदाक्रुष्टः कुशलं वदेत् ।
ं६।४८च्/ सप्तद्वारावकीर्णां च न वाचमनृतां वदेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।४९अ/ अध्यात्मरतिरासीनो निरपेक्षो निरामिषः ।
ं६।४९च्/ आत्मनैव सहायेन सुखार्थी विचरेदिह ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५०अ/ न चोत्पातनिमित्ताभ्यां न नक्षत्राङ्गविद्यया ।
ं६।५०च्/ नानुशासनवादाभ्यां भिक्षां लिप्सेत कर्हि चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५१अ/ न तापसैर्ब्राह्मणैर्वा वयोभिरपि वा श्वभिः ।
ं६।५१च्/ आकीर्णं भिक्षुकैर्वाऽन्यैरगारमुपसंव्रजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५२अ/ कॢप्तकेशनखश्मश्रुः पात्री दण्डी कुसुम्भवान् ।
ं६।५२च्/ विचरेन्नियतो नित्यं सर्वभूतान्यपीडयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५३अ/ अतैजसानि पात्राणि तस्य स्युर्निर्व्रणानि च ।
ं६।५३च्/ तेषामद्भिः स्मृतं शौचं चमसानामिवाध्वरे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५४अ/ अलाबुं दारुपात्रं च मृण्मयं वैदलं तथा ।
ं६।५४च्/ एताणि यतिपात्राणि मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५५अ/ एककालं चरेद् भैक्षं न प्रसज्जेत विस्तरे ।
ं६।५५च्/ भैक्षे प्रसक्तो हि यतिर्विषयेष्वपि सज्जति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५६अ/ विधूमे सन्नमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने ।
ं६।५६च्/ वृत्ते शरावसम्पाते भिक्षां नित्यं यतिश्चरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५७अ/ अलाभे न विषदी स्यात्लाभे चैव न हर्षयेत् ।
ं६।५७च्/ प्राणयात्रिकमात्रः स्यात्मात्रासङ्गाद् विनिर्गतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५८अ/ अभिपूजितलाभांस्तु जुगुप्सेतैव सर्वशः ।
ं६।५८च्/ अभिपूजितलाभैश्च यतिर्मुक्तोऽपि बध्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।५९अ/ अल्पान्नाभ्यवहारेण रहःस्थानासनेन च ।
ं६।५९च्/ ह्रियमाणानि विषयैरिन्द्रियाणि निवर्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।६०अ/ इन्द्रियाणां निरोधेन रागद्वेषक्षयेण च ।
ं६।६०च्/ अहिंसया च भूतानाममृतत्वाय कल्पते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।६१अ/ अवेक्षेत गतीर्नॄणां कर्मदोषसमुद्भवाः ।
ं६।६१च्/ निरये चैव पतनं यातनाश्च यमक्षये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।६२अ/ विप्रयोगं प्रियैश्चैव संयोगं च तथाऽप्रियैः ।
ं६।६२च्/ जरया चाभिभवनं व्याधिभिश्चोपपीडनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।६३अ/ देहादुत्क्रमणं चास्मात् पुनर्गर्भे च संभवम् ।
ं६।६३च्/ योनिकोटिसहस्रेषु सृतीश्चास्यान्तरात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।६४अ/ अधर्मप्रभवं चैव दुःखयोगं शरीरिणाम् ।
ं६।६४च्/ धर्मार्थप्रभवं चैव सुखसंयोगमक्षयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।६५अ/ सूक्ष्मतां चान्ववेक्षेत योगेन परमात्मनः ।
ं६।६५च्/ देहेषु च समुत्पत्तिमुत्तमेष्वधमेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।देहेषु चैवोपपत्तिम्]
ं६।६६अ/ दूषितोऽपि चरेद् धर्मं यत्र तत्राश्रमे रतः । %[ं।भूषितोऽपि ]
ं६।६६च्/ समः सर्वेषु भूतेषु न लिङ्गं धर्मकारणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।६७अ/ फलं कतकवृक्षस्य यद्यप्यम्बुप्रसादकम् ।
ं६।६७च्/ न नामग्रहणादेव तस्य वारि प्रसीदति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।६८अ/ संरक्षणार्थं जन्तूनां रात्रावहनि वा सदा ।
ं६।६८च्/ शरीरस्यात्यये चैव समीक्ष्य वसुधां चरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।६९अ/ अह्ना रात्र्या च याञ्जन्तून् हिनस्त्यज्ञानतो यतिः ।
ं६।६९च्/ तेषां स्नात्वा विशुद्ध्यर्थं प्राणायामान् षडाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७०अ/ प्राणायामा ब्राह्मणस्य त्रयोऽपि विधिवत् कृताः ।
ं६।७०च्/ व्याहृतिप्रणवैर्युक्ता विज्ञेयं परमं तपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७१अ/ दह्यन्ते ध्मायमानानां धातूनां हि यथा मलाः ।
ं६।७१च्/ तथेन्द्रियाणां दह्यन्ते दोषाः प्राणस्य निग्रहात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७२अ/ प्राणायामैर्दहेद् दोषान् धारणाभिश्च किल्बिषम् ।
ं६।७२च्/ प्रत्याहारेण संसर्गान् ध्यानेनानीश्वरान् गुणान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७३अ/ उच्चावचेषु भूतेषु दुर्ज्ञेयामकृतात्मभिः ।
ं६।७३च्/ ध्यानयोगेन सम्पश्येद् गतिमस्यान्तरात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७४अ/ सम्यग्दर्शनसम्पन्नः कर्मभिर्न निबध्यते ।
ं६।७४च्/ दर्शनेन विहीनस्तु संसारं प्रतिपद्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७५अ/ अहिंसयेन्द्रियासङ्गैर्वैदिकैश्चैव कर्मभिः ।
ं६।७५च्/ तपसश्चरणैश्चौग्रैः साधयन्तीह तत्पदम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७६अ/ अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम् ।
ं६।७६च्/ चर्मावनद्धं दुर्गन्धि पूर्णं मूत्रपुरीषयोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७७अ/ जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमातुरम् ।
ं६।७७च्/ रजस्वलमनित्यं च भूतावासमिमं त्यजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७८अ/ नदीकूलं यथा वृक्षो वृक्षं वा शकुनिर्यथा ।
ं६।७८च्/ तथा त्यजन्निमं देहं कृच्छ्राद् ग्राहाद् विमुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।७९अ/ प्रियेषु स्वेषु सुकृतमप्रियेषु च दुष्कृतम् ।
ं६।७९च्/ विसृज्य ध्यानयोगेन ब्रह्माभ्येति सनातनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८०अ/ यदा भावेन भवति सर्वभावेषु निःस्पृहः ।
ं६।८०च्/ तदा सुखमवाप्नोति प्रेत्य चैह च शाश्वतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८१अ/ अनेन विधिना सर्वांस्त्यक्त्वा सङ्गान् शनैः शनैः ।
ं६।८१च्/ सर्वद्वन्द्वविनिर्मुक्तो ब्रह्मण्येवावतिष्ठते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८२अ/ ध्यानिकं सर्वमेवैतद् यदेतदभिशब्दितम् ।
ं६।८२च्/ न ह्यनध्यात्मवित् कश्चित् क्रियाफलमुपाश्नुते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८३अ/ अधियज्ञं ब्रह्म जपेदाधिदैविकमेव च ।
ं६।८३च्/ आध्यात्मिकं च सततं वेदान्ताभिहितं च यत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८४अ/ इदं शरणमज्ञानामिदमेव विजानताम् ।
ं६।८४च्/ इदमन्विच्छतां स्वर्गमिदमानन्त्यमिच्छताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८५अ/ अनेन क्रमयोगेन परिव्रजति यो द्विजः ।
ं६।८५च्/ स विधूयैह पाप्मानं परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८६अ/ एष धर्मोऽनुशिष्टो वो यतीनां नियतात्मनाम् ।
ं६।८६च्/ वेदसंन्यासिकानां तु कर्मयोगं निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८७अ/ ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा ।
ं६।८७च्/ एते गृहस्थप्रभवाश्चत्वारः पृथगाश्रमाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८८अ/ सर्वेऽपि क्रमशस्त्वेते यथाशास्त्रं निषेविताः ।
ं६।८८च्/ यथोक्तकारिणं विप्रं नयन्ति परमां गतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।८९अ/ सर्वेषामपि चैतेषां वेदस्मृतिविधानतः । %[ं।वेदश्रुतिविधानतः ]
ं६।८९च्/ गृहस्थ उच्यते श्रेष्ठः स त्रीनेतान् बिभर्ति हि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।९०अ/ यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संस्थितिम् ।
ं६।९०च्/ तथैवाश्रमिणः सर्वे गृहस्थे यान्ति संस्थितिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।९१अ/ चतुर्भिरपि चैवैतैर्नित्यमाश्रमिभिर्द्विजैः ।
ं६।९१च्/ दशलक्षणको धर्मः सेवितव्यः प्रयत्नतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।९२अ/ धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः ।
ं६।९२च्/ धीर्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्मलक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।९३अ/ दश लक्षणानि धर्मस्य ये विप्राः समधीयते ।
ं६।९३च्/ अधीत्य चानुवर्तन्ते ते यान्ति परमां गतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।९४अ/ दशलक्षणकं धर्ममनुतिष्ठन् समाहितः ।
ं६।९४च्/ वेदान्तं विधिवत्श्रुत्वा संन्यसेदनृणो द्विजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।९५अ/ संन्यस्य सर्वकर्माणि कर्मदोषानपानुदन् ।
ं६।९५च्/ नियतो वेदमभ्यस्य पुत्रैश्वर्ये सुखं वसेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।९६अ/ एवं संन्यस्य कर्माणि स्वकार्यपरमोऽस्पृहः ।
ं६।९६च्/ संन्यासेनापहत्यैनः प्राप्नोति परमं गतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं६।९७अ/ एष वोऽभिहितो धर्मो ब्राह्मणस्य चतुर्विधः ।
ं६।९७च्/ पुण्योऽक्षयफलः प्रेत्य राज्ञां धर्मं निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

अध्याय ७  CHAPTER  7 

ं७।०१अ/ राजधर्मान् प्रवक्ष्यामि यथावृत्तो भवेन्नृपः ।
ं७।०१च्/ संभवश्च यथा तस्य सिद्धिश्च परमा यथा ॥

ं७।०२अ/ ब्राह्मं प्राप्तेन संस्कारं क्षत्रियेण यथाविधि ।
ं७।०२च्/ सर्वस्यास्य यथान्यायं कर्तव्यं परिरक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।०३अ/ अराजके हि लोकेऽस्मिन् सर्वतो विद्रुतो भयात् ।
ं७।०३च्/ रक्षार्थमस्य सर्वस्य राजानमसृजत् प्रभुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।०४अ/ इन्द्रानिलयमार्काणामग्नेश्च वरुणस्य च ।
ं७।०४च्/ चन्द्रवित्तेशयोश्चैव मात्रा निर्हृत्य शाश्वतीः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।०५अ/ यस्मादेषां सुरेन्द्राणां मात्राभ्यो निर्मितो नृपः ।
ं७।०५च्/ तस्मादभिभवत्येष सर्वभूतानि तेजसा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।०६अ/ तपत्यादित्यवच्चैष चक्षूंषि च मनांसि च ।
ं७।०६च्/ न चैनं भुवि शक्नोति कश्चिदप्यभिवीक्षितुम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।०७अ/ सोऽग्निर्भवति वायुश्च सोऽर्कः सोमः स धर्मराट् ।
ं७।०७च्/ स कुबेरः स वरुणः स महेन्द्रः प्रभावतः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।स चैन्द्रः स्वप्रभावतः] ॥
ं७।०८अ/ बालोऽपि नावमान्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः ।
ं७।०८च्/ महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।०९अ/ एकमेव दहत्यग्निर्नरं दुरुपसर्पिणम् ।
ं७।०९च्/ कुलं दहति राजाऽग्निः सपशुद्रव्यसञ्चयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०अ/ कार्यं सोऽवेक्ष्य शक्तिं च देशकालौ च तत्त्वतः ।
ं७।१०च्/ कुरुते धर्मसिद्ध्यर्थं विश्वरूपं पुनः पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११अ/ यस्य प्रसादे पद्मा श्रीर्विजयश्च पराक्रमे ।
ं७।११च्/ मृत्युश्च वसति क्रोधे सर्वतेजोमयो हि सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२अ/ तं यस्तु द्वेष्टि संमोहात् स विनश्यत्यसंशयम् ।
ं७।१२च्/ तस्य ह्याशु विनाशाय राजा प्रकुरुते मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३अ/ तस्माद् धर्मं यमिष्टेषु स व्यवस्येन्नराधिपः ।
ं७।१३च्/ अनिष्टं चाप्यनिष्टेषु तं धर्मं न विचालयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४अ/ तस्यार्थे सर्वभूतानां गोप्तारं धर्ममात्मजम् । %[ं।तदर्थं]
ं७।१४च्/ ब्रह्मतेजोमयं दण्डमसृजत् पूर्वमीश्वरः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५अ/ तस्य सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
ं७।१५च्/ भयाद् भोगाय कल्पन्ते स्वधर्मात्न चलन्ति च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६अ/ तं देशकालौ शक्तिं च विद्यां चावेक्ष्य तत्त्वतः ।
ं७।१६च्/ यथार्हतः सम्प्रणयेन्नरेष्वन्यायवर्तिषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७अ/ स राजा पुरुषो दण्डः स नेता शासिता च सः ।
ं७।१७च्/ चतुर्णामाश्रमाणां च धर्मस्य प्रतिभूः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८अ/ दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति ।
ं७।१८च्/ दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९अ/ समीक्ष्य स धृतः सम्यक् सर्वा रञ्जयति प्रजाः ।
ं७।१९च्/ असमीक्ष्य प्रणीतस्तु विनाशयति सर्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२०अ/ यदि न प्रणयेद् राजा दण्डं दण्ड्येष्वतन्द्रितः ।
ं७।२०च्/ शूले मत्स्यानिवापक्ष्यन् दुर्बलान् बलवत्तराः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१अ/ अद्यात् काकः पुरोडाशं श्वा च लिह्याद्द् हविस्तथा । %[ं।श्वाऽवलिह्याद्द्]
ं७।२१च्/ स्वाम्यं च न स्यात् कस्मिंश्चित् प्रवर्तेताधरोत्तरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२२अ/ सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर्नरः ।
ं७।२२च्/ दण्डस्य हि भयात् सर्वं जगद् भोगाय कल्पते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२३अ/ देवदानवगन्धर्वा रक्षांसि पतगोरगाः ।
ं७।२३च्/ तेऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनैव निपीडिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२४अ/ दुष्येयुः सर्ववर्णाश्च भिद्येरन् सर्वसेतवः ।
ं७।२४च्/ सर्वलोकप्रकोपश्च भवेद् दण्डस्य विभ्रमात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२५अ/ यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति पापहा ।
ं७।२५च्/ प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत् साधु पश्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२६अ/ तस्याहुः सम्प्रणेतारं राजानं सत्यवादिनम् ।
ं७।२६च्/ समीक्ष्यकारिणं प्राज्ञं धर्मकामार्थकोविदम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२७अ/ तं राजा प्रणयन् सम्यक् त्रिवर्गेणाभिवर्धते ।
ं७।२७च्/ कामात्मा विषमः क्षुद्रो दण्डेनैव निहन्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।कामान्धो ]
ं७।२८अ/ दण्डो हि सुमहत्तेजो दुर्धरश्चाकृतात्मभिः ।
ं७।२८च्/ धर्माद् विचलितं हन्ति नृपमेव सबान्धवम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२९अ/ ततो दुर्गं च राष्ट्रं च लोकं च सचराचरम् ।
ं७।२९च्/ अन्तरिक्षगतांश्चैव मुनीन् देवांश्च पीडयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३०अ/ सोऽसहायेन मूढेन लुब्धेनाकृतबुद्धिना ।
ं७।३०च्/ न शक्यो न्यायतो नेतुं सक्तेन विषयेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३१अ/ शुचिना सत्यसंधेन यथाशास्त्रानुसारिणा ।
ं७।३१च्/ प्रणेतुं शक्यते दण्डः सुसहायेन धीमता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३२अ/ स्वराष्ट्रे न्यायवृत्तः स्याद् भृशदण्डश्च शत्रुषु ।
ं७।३२च्/ सुहृत्स्वजिह्मः स्निग्धेषु ब्राह्मणेषु क्षमान्वितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३३अ/ एवंवृत्तस्य नृपतेः शिलोञ्छेनापि जीवतः ।
ं७।३३च्/ विस्तीर्यते यशो लोके तैलबिन्दुरिवाम्भसि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३४अ/ अतस्तु विपरीतस्य नृपतेरजितात्मनः ।
ं७।३४च्/ सङ्क्षिप्यते यशो लोके घृतबिन्दुरिवाम्भसि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३५अ/ स्वे स्वे धर्मे निविष्टानां सर्वेषामनुपूर्वशः ।
ं७।३५च्/ वर्णानामाश्रमाणां च राजा सृष्टोऽभिरक्षिता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३६अ/ तेन यद् यत् सभृत्येन कर्तव्यं रक्षता प्रजाः ।
ं७।३६च्/ तत् तद् वोऽहं प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३७अ/ ब्राह्मणान् पर्युपासीत प्रातरुत्थाय पार्थिवः ।
ं७।३७च्/ त्रैविद्यवृद्धान् विदुषस्तिष्ठेत् तेषां च शासने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३८अ/ वृद्धांश्च नित्यं सेवेत विप्रान् वेदविदः शुचीन् ।
ं७।३८च्/ वृद्धसेवी हि सततं रक्षोभिरपि पूज्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।३९अ/ तेभ्योऽधिगच्छेद् विनयं विनीतात्माऽपि नित्यशः ।
ं७।३९च्/ विनीतात्मा हि नृपतिर्न विनश्यति कर्हि चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४०अ/ बहवोऽविनयात्नष्टा राजानः सपरिच्छदाः । %[ं।सपरिग्रहाः]
ं७।४०च्/ वनस्था अपि राज्यानि विनयात् प्रतिपेदिरे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४१अ/ वेनो विनष्टोऽविनयात्नहुषश्चैव पार्थिवः ।
ं७।४१च्/ सुदाः पैजवनश्चैव सुमुखो निमिरेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४२अ/ पृथुस्तु विनयाद् राज्यं प्राप्तवान् मनुरेव च ।
ं७।४२च्/ कुबेरश्च धनैश्वर्यं ब्राह्मण्यं चैव गाधिजः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४३अ/ त्रैविद्येभ्यस्त्रयीं विद्यां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् । %[ं।त्रयीं विद्यात् ]
ं७।४३च्/ आन्वीक्षिकीं चात्मविद्यां वार्तारम्भांश्च लोकतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४४अ/ इन्द्रियाणां जये योगं समातिष्ठेद् दिवानिशम् ।
ं७।४४च्/ जितैन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४५अ/ दश कामसमुत्थानि तथाऽष्टौ क्रोधजानि च ।
ं७।४५च्/ व्यसनानि दुर्ऽन्तानि प्रयत्नेन विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४६अ/ कामजेषु प्रसक्तो हि व्यसनेषु महीपतिः ।
ं७।४६च्/ वियुज्यतेऽर्थधर्माभ्यां क्रोधजेष्वात्मनैव तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४७अ/ मृगयाऽक्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः ।
ं७।४७च्/ तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४८अ/ पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्याऽसूयाऽर्थदूषणम् ।
ं७।४८च्/ वाग्दण्डजं च पारुष्यं क्रोधजोऽपि गणोऽष्टकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।४९अ/ द्वयोरप्येतयोर्मूलं यं सर्वे कवयो विदुः ।
ं७।४९च्/ तं यत्नेन जयेत्लोभं तज्जावेतावुभौ गणौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।५०अ/ पानमक्षाः स्त्रियश्चैव मृगया च यथाक्रमम् ।
ं७।५०च्/ एतत् कष्टतमं विद्यात्चतुष्कं कामजे गणे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।५१अ/ दण्डस्य पातनं चैव वाक्पारुष्यार्थदूषणे ।
ं७।५१च्/ क्रोधजेऽपि गणे विद्यात् कष्टमेतत् त्रिकं सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।५२अ/ सप्तकस्यास्य वर्गस्य सर्वत्रैवानुषङ्गिणः ।
ं७।५२च्/ पूर्वं पूर्वं गुरुतरं विद्याद् व्यसनमात्मवान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।५३अ/ व्यसनस्य च मृत्योश्च व्यसनं कष्टमुच्यते ।
ं७।५३च्/ व्यसन्यधोऽधो व्रजति स्वर्यात्यव्यसनी मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।५४अ/ मौलान् शास्त्रविदः शूरान् लब्धलक्षान् कुलोद्भवान् । %[ं।कुलोद्गतान् ]
ं७।५४च्/ सचिवान् सप्त चाष्टौ वा प्रकुर्वीत परीक्षितान् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।कुर्वीत सुपरीक्षितान्]
ं७।५५अ/ अपि यत् सुकरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् ।
ं७।५५च्/ विशेषतोऽसहायेन किं तु राज्यं महोदयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।किं नु ]
ं७।५६अ/ तैः सार्धं चिन्तयेन्नित्यं सामान्यं संधिविग्रहम् ।
ं७।५६च्/ स्थानं समुदयं गुप्तिं लब्धप्रशमनानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।५७अ/ तेषां स्वं स्वमभिप्रायमुपलभ्य पृथक् पृथक् ।
ं७।५७च्/ समस्तानां च कार्येषु विदध्याद्द् हितमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।५८अ/ सर्वेषां तु विशिष्टेन ब्राह्मणेन विपश्चिता ।
ं७।५८च्/ मन्त्रयेत् परमं मन्त्रं राजा षाड्गुण्यसंयुतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।५९अ/ नित्यं तस्मिन् समाश्वस्तः सर्वकार्याणि निःक्षिपेत् । %[ंंइक्षिपेत्]
ं७।५९च्/ तेन सार्धं विनिश्चित्य ततः कर्म समारभेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६०अ/ अन्यानपि प्रकुर्वीत शुचीन् प्राज्ञानवस्थितान् ।
ं७।६०च्/ सम्यगर्थसमाहर्तॄनमात्यान् सुपरीक्षितान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६१अ/ निर्वर्तेतास्य यावद्भिरितिकर्तव्यता नृभिः ।
ं७।६१च्/ तावतोऽतन्द्रितान् दक्षान् प्रकुर्वीत विचक्षणान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६२अ/ तेषामर्थे नियुञ्जीत शूरान् दक्षान् कुलोद्गतान् ।
ं७।६२च्/ शुचीनाकरकर्मान्ते भीरूनन्तर्निवेशने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६३अ/ दूतं चैव प्रकुर्वीत सर्वशास्त्रविशारदम् ।
ं७।६३च्/ इङ्गिताकारचेष्टज्ञं शुचिं दक्षं कुलोद्गतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६४अ/ अनुरक्तः शुचिर्दक्षः स्मृतिमान् देशकालवित् ।
ं७।६४च्/ वपुष्मान् वीतभीर्वाग्मी दूतो राज्ञः प्रशस्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६५अ/ अमात्ये दण्ड आयत्तो दण्डे वैनयिकी क्रिया ।
ं७।६५च्/ नृपतौ कोशराष्ट्रे च दूते संधिविपर्ययौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६६अ/ दूत एव हि संधत्ते भिनत्त्येव च संहतान् ।
ं७।६६च्/ दूतस्तत् कुरुते कर्म भिद्यन्ते येन मानवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६७अ/ स विद्यादस्य कृत्येषु निर्गूढेङ्गितचेष्टितैः ।
ं७।६७च्/ आकारमिङ्गितं चेष्टां भृत्येषु च चिकीर्षितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६८अ/ बुद्ध्वा च सर्वं तत्त्वेन परराजचिकीर्षितम् ।
ं७।६८च्/ तथा प्रयत्नमातिष्ठेद् यथाऽत्मानं न पीडयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।६९अ/ जाङ्गलं सस्यसम्पन्नमार्यप्रायमनाविलम् ।
ं७।६९च्/ रम्यमानतसामन्तं स्वाजीव्यं देशमावसेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७०अ/ धन्वदुर्गं महीदुर्गमब्दुर्गं वार्क्षमेव वा ।
ं७।७०च्/ नृदुर्गं गिरिदुर्गं वा समाश्रित्य वसेत् पुरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७१अ/ सर्वेण तु प्रयत्नेन गिरिदुर्गं समाश्रयेत् ।
ं७।७१च्/ एषां हि बाहुगुण्येन गिरिदुर्गं विशिष्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७२अ/ त्रीण्याद्यान्याश्रितास्त्वेषां मृगगर्ताश्रयाप्चराः ।
ं७।७२च्/ त्रीण्युत्तराणि क्रमशः प्लवङ्गमनरामराः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७३अ/ यथा दुर्गाश्रितानेतान्नोपहिंसन्ति शत्रवः ।
ं७।७३च्/ तथाऽरयो न हिंसन्ति नृपं दुर्गसमाश्रितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७४अ/ एकः शतं योधयति प्राकारस्थो धनुर्धरः ।
ं७।७४च्/ शतं दशसहस्राणि तस्माद् दुर्गं विधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७५अ/ तत् स्यादायुधसम्पन्नं धनधान्येन वाहनैः ।
ं७।७५च्/ ब्राह्मणैः शिल्पिभिर्यन्त्रैर्यवसेनोदकेन च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७६अ/ तस्य मध्ये सुपर्याप्तं कारयेद् गृहमात्मनः ।
ं७।७६च्/ गुप्तं सर्वऋतुकं शुभ्रं जलवृक्षसमन्वितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७७अ/ तदध्यास्योद्वहेद् भार्यां सवर्णां लक्षणान्विताम् ।
ं७।७७च्/ कुले महति संभूतां हृद्यां रूपगुणान्विताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७८अ/ पुरोहितं च कुर्वीत वृणुयादेव चर्त्विजः ।
ं७।७८च्/ तेऽस्य गृह्याणि कर्माणि कुर्युर्वैतानिकानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।७९अ/ यजेत राजा क्रतुभिर्विविधैराप्तदक्षिणैः ।
ं७।७९च्/ धर्मार्थं चैव विप्रेभ्यो दद्याद् भोगान् धनानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।८०अ/ सांवत्सरिकमाप्तैश्च राष्ट्रादाहारयेद् बलिम् ।
ं७।८०च्/ स्याच्चाम्नायपरो लोके वर्तेत पितृवत्नृषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।८१अ/ अध्यक्षान् विविधान् कुर्यात् तत्र तत्र विपश्चितः ।
ं७।८१च्/ तेऽस्य सर्वाण्यवेक्षेरन्नृणां कार्याणि कुर्वताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।८२अ/ आवृत्तानां गुरुकुलाद् विप्राणां पूजको भवेत् ।
ं७।८२च्/ नृपाणामक्षयो ह्येष निधिर्ब्राह्मोऽभिधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।८३अ/ न तं स्तेना न चामित्रा हरन्ति न च नश्यति ।
ं७।८३च्/ तस्माद् राज्ञा निधातव्यो ब्राह्मणेष्वक्षयो निधिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।८४अ/ न स्कन्दते न व्यथते न विनश्यति कर्हि चित् । %[ं। न स्कन्दति न च्यवते]
ं७।८४च्/ वरिष्ठमग्निहोत्रेभ्यो ब्राह्मणस्य मुखे हुतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।८५अ/ सममब्राह्मणे दानं द्विगुणं ब्राह्मणब्रुवे ।
ं७।८५च्/ प्राधीते शतसाहस्रमनन्तं वेदपारगे ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।आचार्ये शतसाहस्रम्]] [ञ्: सहस्रगुणमाचार्ये]
ं७।८६अ/ पात्रस्य हि विशेषेण श्रद्दधानतयैव च ।
ं७।८६च्/ अल्पं वा बहु वा प्रेत्य दानस्य फलमश्नुते ॥ Bछ्.Sछ्॥

%[ं७।८७ंअ/ देशकालविधानेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । %[नोतिन् क्]
%[ं७।८७ंच्/ पात्रे प्रदीयते यत् तु तद् धर्मस्य प्रसाधनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[नोतिन् क्]
%(आल्थोउग्ः ंएधातिथि चोम्मेन्त्स् ओन् थे अबोवे श्लोक, ज़्ह’स् एदितिओन् दोएः नोत् चोउन्तितिन् हिः नुम्बेरिन्गोफ़् थे तेक्ष्त् ठेरेफ़ोरे, ञ्ह एद्’ः नुम्बेरिन्गिस्थे समे वित्ः किन् थे फ़ोल्लोविन्ग्)
ं७।८७अ[८८ंअ]/ समोत्तमाधमै राजा त्वाहूतः पालयन् प्रजाः ।
ं७।८७च्[८८ंच्]/ न निवर्तेत सङ्ग्रामात् क्षात्रं धर्ममनुस्मरन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।८८अ[८९ंअ]/ सङ्ग्रामेष्वनिवर्तित्वं प्रजानां चैव पालनम् ।
ं७।८८च्[८९ंच्]/ शुश्रूषा ब्राह्मणानां च राज्ञां श्रेयस्करं परम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।८९अ[९०ंअ]/ आहवेषु मिथोऽन्योन्यं जिघांसन्तो महीक्षितः ।
ं७।८९च्[९०ंच्]/ युध्यमानाः परं शक्त्या स्वर्गं यान्त्यपराङ्मुखाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९०अ[९१ंअ]/ न कूटैरायुधैर्हन्याद् युध्यमानो रणे रिपून् ।
ं७।९०च्[९१ंच्]/ न कर्णिभिर्नापि दिग्धैर्नाग्निज्वलिततेजनैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९१अ[९२ंअ]/ न च हन्यात् स्थलारूढं न क्लीबं न कृताञ्जलिम् ।
ं७।९१च्[९२ंच्]/ न मुक्तकेशं नासीनं न तवास्मीति वादिनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९२अ[९३ंअ]/ न सुप्तं न विसंनाहं न नग्नं न निरायुधम् ।
ं७।९२च्[९३ंच्]/ नायुध्यमानं पश्यन्तं न परेण समागतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९३अ[९४ंअ]/ नायुधव्यसनप्राप्तं नार्तं नातिपरिक्षतम् ।
ं७।९३च्[९४ंच्]/ न भीतं न परावृत्तं सतां धर्ममनुस्मरन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९४अ[९५ंअ]/ यस्तु भीतः परावृत्तः सङ्ग्रामे हन्यते परैः ।
ं७।९४च्[९५ंच्]/ भर्तुर्यद् दुष्कृतं किं चित् तत् सर्वं प्रतिपद्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९५अ[९६ंअ]/ यत्चास्य सुकृतं किं चिदमुत्रार्थमुपार्जितम् ।
ं७।९५च्[९६ंच्]/ भर्ता तत् सर्वमादत्ते परावृत्तहतस्य तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९६अ[९७ंअ]/ रथाश्वं हस्तिनं छत्रं धनं धान्यं पशून् स्त्रियः ।
ं७।९६च्[९७ंच्]/ सर्वद्रव्याणि कुप्यं च यो यज् जयति तस्य तत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९७अ[९८ंअ]/ राज्ञश्च दद्युरुद्धारमित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।
ं७।९७च्[९८ंच्]/ राज्ञा च सर्वयोधेभ्यो दातव्यमपृथग्जितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९८अ[९९ंअ]/ एषोऽनुपस्कृतः प्रोक्तो योधधर्मः सनातनः ।
ं७।९८च्[९९ंच्]/ अस्माद् धर्मान्न च्यवेत क्षत्रियो घ्नन् रणे रिपून् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।९९अ[१००ंअ]/ अलब्धं चैव लिप्सेत लब्धं रक्षेत् प्रयत्नतः ।
ं७।९९च्[१००ंच्]/ रक्षितं वर्धयेच्चैव वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१००अ[१०१ंअ]/ एतच्चतुर्विधं विद्यात् पुरुषार्थप्रयोजनम् ।
ं७।१००च्[१०१ंच्]/ अस्य नित्यमनुष्ठानं सम्यक् कुर्यादतन्द्रितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०१अ[१०२ंअ]/ अलब्धमिच्छेद् दण्डेन लब्धं रक्षेदवेक्षया ।
ं७।१०१च्[१०२ंच्]/ रक्षितं वर्धयेद् वृद्ध्या वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०२अ[१०३ंअ]/ नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः ।
ं७।१०२च्[१०३ंच्]/ नित्यं संवृतसंवार्यो नित्यं छिद्रानुसार्यरेः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०३अ[१०४ंअ]/ नित्यमुद्यतदण्डस्य कृत्स्नमुद्विजते जगत् ।
ं७।१०३च्[१०४ंच्]/ तस्मात् सर्वाणि भूतानि दण्डेनैव प्रसाधयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०४अ[१०५ंअ]/ अमाययैव वर्तेत न कथं चन मायया ।
ं७।१०४च्[१०५ंच्]/ बुध्येतारिप्रयुक्तां च मायां नित्यं सुसंवृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०५अ[१०६ंअ]/ नास्य छिद्रं परो विद्याद् विद्यात्छिद्रं परस्य च ।
ं७।१०५च्[१०६ंच्]/ गूहेत् कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद् विवरमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०६अ[१०७ंअ]/ बकवत्चिन्तयेदर्थान् सिंहवत्च पराक्रमे ।
ं७।१०६च्[१०७ंच्]/ वृकवत्चावलुम्पेत शशवत्च विनिष्पतेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०७अ[१०८ंअ]/ एवं विजयमानस्य येऽस्य स्युः परिपन्थिनः ।
ं७।१०७च्[१०८ंच्]/ तानानयेद् वशं सर्वान् सामादिभिरुपक्रमैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०८अ[१०९ंअ]/ यदि ते तु न तिष्ठेयुरुपायैः प्रथमैस्त्रिभिः ।
ं७।१०८च्[१०९ंच्]/ दण्डेनैव प्रसह्यैतांशनकैर्वशमानयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१०९अ[११०ंअ]/ सामादीनामुपायानां चतुर्णामपि पण्डिताः ।
ं७।१०९च्[११०ंच्]/ सामदण्डौ प्रशंसन्ति नित्यं राष्ट्राभिवृद्धये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११०[१११ंअ]/ यथोद्धरति निर्दाता कक्षं धान्यं च रक्षति ।
ं७।११०च्[१११ंच्]/ तथा रक्षेन्नृपो राष्ट्रं हन्याच्च परिपन्थिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१११अ[११२ंअ]/ मोहाद् राजा स्वराष्ट्रं यः कर्षयत्यनवेक्षया ।
ं७।१११च्[११२ंच्]/ सोऽचिराद् भ्रश्यते राज्यात्जीवितात्च सबान्धवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११२अ[११३ंअ]/ शरीरकर्षणात् प्राणाः क्षीयन्ते प्राणिनां यथा ।
ं७।११२च्[११३ंच्]/ तथा राज्ञामपि प्राणाः क्षीयन्ते राष्ट्रकर्षणात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११३अ[११४ंअ]/ राष्ट्रस्य सङ्ग्रहे नित्यं विधानमिदमाचरेत् ।
ं७।११३च्[११४ंच्]/ सुसङ्गृहीतराष्ट्रे हि पार्थिवः सुखमेधते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११४अ[११५ंअ]/ द्वयोस्त्रयाणां पञ्चानां मध्ये गुल्ममधिष्ठितम् ।
ं७।११४च्[११५ंच्]/ तथा ग्रामशतानां च कुर्याद् राष्ट्रस्य सङ्ग्रहम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११५अ[११६ंअ]/ ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद् दशग्रामपतिं तथा ।
ं७।११५च्[११६ंच्]/ विंशतीशं शतेशं च सहस्रपतिमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११६अ[११७ंअ]/ ग्रामदोषान् समुत्पन्नान् ग्रामिकः शनकैः स्वयम् ।
ं७।११६च्[११७ंच्]/ शंसेद् ग्रामदशेशाय दशेशो विंशतीशिने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११७अ[११८ंअ]/ विंशतीशस्तु तत् सर्वं शतेशाय निवेदयेत् ।
ं७।११७च्[११८ंच्]/ शंसेद् ग्रामशतेशस्तु सहस्रपतये स्वयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११८अ[११९ंअ]/ यानि राजप्रदेयानि प्रत्यहं ग्रामवासिभिः ।
ं७।११८च्[११९ंच्]/ अन्नपानेन्धनादीनि ग्रामिकस्तान्यवाप्नुयात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।११९अ[१२०ंअ]/ दशी कुलं तु भुञ्जीत विंशी पञ्च कुलानि च ।
ं७।११९च्[१२०ंच्]/ ग्रामं ग्रामशताध्यक्षः सहस्राधिपतिः पुरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२०अ[१२१ंअ]/ तेषां ग्राम्याणि कार्यानि पृथक्कार्याणि चैव हि ।
ं७।१२०च्[१२१ंच्]/ राज्ञोऽन्यः सचिवः स्निग्धस्तानि पश्येदतन्द्रितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२१अ[१२२ंअ]/ नगरे नगरे चैकं कुर्यात् सर्वार्थचिन्तकम् ।
ं७।१२१च्[१२२ंच्]/ उच्चैःस्थानं घोररूपं नक्षत्राणामिव ग्रहम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२२अ[१२३ंअ]/ स ताननुपरिक्रामेत् सर्वानेव सदा स्वयम् ।
ं७।१२२च्[१२३ंच्]/ तेषां वृत्तं परिणयेत् सम्यग् राष्ट्रेषु तत्चरैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२३अ[१२४ंअ]/ राज्ञो हि रक्षाधिकृताः परस्वादायिनः शठाः ।
ं७।१२३च्[१२४ंच्]/ भृत्या भवन्ति प्रायेण तेभ्यो रक्षेदिमाः प्रजाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२४अ[१२५ंअ]/ ये कार्यिकेभ्योऽर्थमेव गृह्णीयुः पापचेतसः ।
ं७।१२४च्[१२५ंच्]/ तेषां सर्वस्वमादाय राजा कुर्यात् प्रवासनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२५अ[१२६ंअ]/ राजा कर्मसु युक्तानां स्त्रीणां प्रेष्यजनस्य च । %[ं राजकर्मसु]
ं७।१२५च्[१२६ंच्]/ प्रत्यहं कल्पयेद् वृत्तिं स्थानं कर्मानुरूपतः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।स्थानकर्मानुरूपतः]
ं७।१२६अ[१२७ंअ]/ पणो देयोऽवकृष्टस्य षडुत्कृष्टस्य वेतनम् ।
ं७।१२६च्[१२७ंच्]/ षाण्मासिकस्तथाऽच्छादो धान्यद्रोणस्तु मासिकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२७अ[१२८ंअ]/ क्रयविक्रयमध्वानं भक्तं च सपरिव्ययम् ।
ं७।१२७च्[१२८ंच्]/ योगक्षेमं च सम्प्रेक्ष्य वणिजो दापयेत् करान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२८अ[१२९ंअ]/ यथा फलेन युज्येत राजा कर्ता च कर्मणाम् ।
ं७।१२८च्[१२९ंच्]/ तथाऽवेक्ष्य नृपो राष्ट्रे कल्पयेत् सततं करान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१२९अ[१३०ंअ]/ यथाऽल्पाल्पमदन्त्याद्यं वार्योकोवत्सषट्पदाः ।
ं७।१२९च्[१३०ंच्]/ तथाऽल्पाल्पो ग्रहीतव्यो राष्ट्राद् राज्ञाब्दिकः करः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३०अ[१३१ंअ]/ पञ्चाशद्भाग आदेयो राज्ञा पशुहिरण्ययोः ।
ं७।१३०च्[१३१ंच्]/ धान्यानामष्टमो भागः षष्ठो द्वादश एव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३१अ[१३२ंअ]/ आददीताथ षड्भागं द्रुमान् समधुसर्पिषाम् ।
ं७।१३१च्[१३२ंच्]/ गन्धौषधिरसानां च पुष्पमूलफलस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३२अ[१३३ंअ]/ पत्रशाकतृणानां च चर्मणां वैदलस्य च ।
ं७।१३२च्[१३३ंच्]/ मृन्मयानां च भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३३अ[१३४ंअ]/ म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा श्रोत्रियात् करम् ।
ं७।१३३च्[१३४ंच्]/ न च क्षुधाऽस्य संसीदेत्श्रोत्रियो विषये वसन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३४अ[१३५ंअ]/ यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियः सीदति क्षुधा ।
ं७।१३४च्[१३५ंच्]/ तस्यापि तत् क्षुधा राष्ट्रमचिरेणैव सीदति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३५अ[१३६ंअ]/ श्रुतवृत्ते विदित्वाऽस्य वृत्तिं धर्म्यां प्रकल्पयेत् ।
ं७।१३५च्[१३६ंच्]/ संरक्षेत् सर्वतश्चैनं पिता पुत्रमिवौरसम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३६अ[१३७ंअ]/ संरक्ष्यमाणो राज्ञा यं कुरुते धर्ममन्वहम् । %[ं राज्ञाऽयं]
ं७।१३६च्[१३७ंच्]/ तेनायुर्वर्धते राज्ञो द्रविणं राष्ट्रमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३७अ[१३८ंअ]/ यत् किं चिदपि वर्षस्य दापयेत् करसंज्ञितम् ।
ं७।१३७च्[१३८ंच्]/ व्यवहारेण जीवन्तं राजा राष्ट्रे पृथग्जनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३८अ[१३९ंअ]/ कारुकान् शिल्पिनश्चैव शूद्रांश्चात्मोपजीविनः ।
ं७।१३८च्[१३९ंच्]/ एकैकं कारयेत् कर्म मासि मासि महीपतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१३९अ[१४०ंअ]/ नोच्छिन्द्यादात्मनो मूलं परेषां चातितृष्णया ।
ं७।१३९च्[१४०ंच्]/ उच्छिन्दन् ह्यात्मनो मूलमात्मानं तांश्च पीडयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४०अ[१४१ंअ]/ तीक्ष्णश्चैव मृदुश्च स्यात् कार्यं वीक्ष्य महीपतिः ।
ं७।१४०च्[१४१ंच्]/ तीक्ष्णश्चैव मृदुश्चैव राज भवति सम्मतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४१अ[१४२ंअ]/ अमात्यमुख्यं धर्मज्ञं प्राज्ञं दान्तं कुलोद्गतम् ।
ं७।१४१च्[१४२ंच्]/ स्थापयेदासने तस्मिन् खिन्नः कार्यैक्षणे नृणाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४२अ[१४३ंअ]/ एवं सर्वं विधायैदमितिकर्तव्यमात्मनः ।
ं७।१४२च्[१४३ंच्]/ युक्तश्चैवाप्रमत्तश्च परिरक्षेदिमाः प्रजाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४३अ[१४४ंअ]/ विक्रोशन्त्यो यस्य राष्ट्राद् ह्रियन्ते दस्युभिः प्रजाः ।
ं७।१४३च्[१४४ंच्]/ सम्पश्यतः सभृत्यस्य मृतः स न तु जीवति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४४अ[१४५ंअ]/ क्षत्रियस्य परो धर्मः प्रजानामेव पालनम् ।
ं७।१४४च्[१४५ंच्]/ निर्दिष्टफलभोक्ता हि राजा धर्मेण युज्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४५अ[१४६ंअ]/ उत्थाय पश्चिमे यामे कृतशौचः समाहितः ।
ं७।१४५च्[१४६ंच्]/ हुताग्निर्ब्राह्मणांश्चार्च्य प्रविशेत् स शुभां सभाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४६अ[१४७ंअ]/ तत्र स्थितः प्रजाः सर्वाः प्रतिनन्द्य विसर्जयेत् ।
ं७।१४६च्[१४७ंच्]/ विसृज्य च प्रजाः सर्वा मन्त्रयेत् सह मन्त्रिभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४७अ[१४८ंअ]/ गिरिपृष्ठं समारुह्य प्रासादं वा रहोगतः ।
ं७।१४७च्[१४८ंच्]/ अरण्ये निःशलाके वा मन्त्रयेदविभावितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४८अ[१४९ंअ]/ यस्य मन्त्रं न जानन्ति समागम्य पृथग्जनाः ।
ं७।१४८च्[१४९ंच्]/ स कृत्स्नां पृथिवीं भुङ्क्ते कोशहीनोऽपि पार्थिवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१४९अ[१५०ंअ]/ जडमूकान्धबधिरांस्तैर्यग्योनान् वयोऽतिगान् ।
ं७।१४९च्[१५०ंच्]/ स्त्रीम्लेच्छव्याधितव्यङ्गान् मन्त्रकालेऽपसारयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५०अ[१५१ंअ]/ भिन्दन्त्यवमता मन्त्रं तैर्यग्योनास्तथैव च ।
ं७।१५०च्[१५१ंच्]/ स्त्रियश्चैव विशेषेण तस्मात् तत्रादृतो भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५१अ[१५२ंअ]/ मध्यंदिनेऽर्धरात्रे वा विश्रान्तो विगतक्लमः ।
ं७।१५१च्[१५२ंच्]/ चिन्तयेद् धर्मकामार्थान् सार्धं तैरेक एव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सार्थं ]
ं७।१५२अ[१५३ंअ]/ परस्परविरुद्धानां तेषां च समुपार्जनम् ।
ं७।१५२च्[१५३ंच्]/ कन्यानां सम्प्रदानं च कुमाराणां च रक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५३अ[१५४ंअ]/ दूतसम्प्रेषणं चैव कार्यशेषं तथैव च ।
ं७।१५३च्[१५४ंच्]/ अन्तःपुरप्रचारं च प्रणिधीनां च चेष्टितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५४अ[१५५ंअ]/ कृत्स्नं चाष्टविधं कर्म पञ्चवर्गं च तत्त्वतः ।
ं७।१५४च्[१५५ंच्]/ अनुरागापरागौ च प्रचारं मण्डलस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५५अ[१५६ंअ]/ मध्यमस्य प्रचारं च विजिगीषोश्च चेष्टितम् ।
ं७।१५५च्[१५६ंच्]/ उदासीनप्रचारं च शत्रोश्चैव प्रयत्नतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५६अ[१५७ंअ]/ एताः प्रकृतयो मूलं मण्डलस्य समासतः ।
ं७।१५६च्[१५७ंच्]/ अष्टौ चान्याः समाख्याता द्वादशैव तु ताः स्मृताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५७अ[१५८ंअ]/ अमात्यराष्ट्रदुर्गार्थदण्डाख्याः पञ्च चापराः ।
ं७।१५७च्[१५८ंच्]/ प्रत्येकं कथिता ह्येताः सङ्क्षेपेण द्विसप्ततिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५८अ[१५९ंअ]/ अनन्तरमरिं विद्यादरिसेविनमेव च ।
ं७।१५८च्[१५९ंच्]/ अरेरनन्तरं मित्रमुदासीनं तयोः परम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१५९अ[१६०ंअ]/ तान् सर्वानभिसंदध्यात् सामादिभिरुपक्रमैः ।
ं७।१५९च्[१६०ंच्]/ व्यस्तैश्चैव समस्तैश्च पौरुषेण नयेन च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६०अ[१६१ंअ]/ संधिं च विग्रहं चैव यानमासनमेव च ।
ं७।१६०च्[१६१ंच्]/ द्वैधीभावं संश्रयं च षड्गुणांश्चिन्तयेत् सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६१अ[१६२ंअ]/ आसनं चैव यानं च संधिं विग्रहमेव च ।
ं७।१६१च्[१६२ंच्]/ कार्यं वीक्ष्य प्रयुञ्जीत द्वैधं संश्रयमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६२अ[१६३ंअ]/ संधिं तु द्विविधं विद्याद् राजा विग्रहमेव च ।
ं७।१६२च्[१६३ंच्]/ उभे यानासने चैव द्विविधः संश्रयः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६३अ[१६४ंअ]/ समानयानकर्मा च विपरीतस्तथैव च ।
ं७।१६३च्[१६४ंच्]/ तदा त्वायतिसंयुक्तः संधिर्ज्ञेयो द्विलक्षणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६४अ[१६५ंअ]/ स्वयङ्कृतश्च कार्यार्थमकाले काल एव वा ।
ं७।१६४च्[१६५ंच्]/ मित्रस्य चैवापकृते द्विविधो विग्रहः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६५अ[१६६ंअ]/ एकाकिनश्चात्ययिके कार्ये प्राप्ते यदृच्छया ।
ं७।१६५च्[१६६ंच्]/ संहतस्य च मित्रेण द्विविधं यानमुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६६अ[१६७ंअ]/ क्षीणस्य चैव क्रमशो दैवात् पूर्वकृतेन वा ।
ं७।१६६च्[१६७ंच्]/ मित्रस्य चानुरोधेन द्विविधं स्मृतमासनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६७अ[१६८ंअ]/ बलस्य स्वामिनश्चैव स्थितिः कार्यार्थसिद्धये ।
ं७।१६७च्[१६८ंच्]/ द्विविधं कीर्त्यते द्वैधं षाड्गुण्यगुणवेदिभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६८अ[१६९ंअ]/ अर्थसम्पादनार्थं च पीड्यमानस्य शत्रुभिः ।
ं७।१६८च्[१६९ंच्]/ साधुषु व्यपदेशश्च द्विविधः संश्रयः स्मृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१६९अ[१७०ंअ]/ यदाऽवगच्छेदायत्यामाधिक्यं ध्रुवमात्मनः ।
ं७।१६९च्[१७०ंच्]/ तदात्वे चाल्पिकां पीडां तदा संधिं समाश्रयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७०अ[१७१ंअ]/ यदा प्रहृष्टा मन्येत सर्वास्तु प्रकृतीर्भृशम् ।
ं७।१७०च्[१७१ंच्]/ अत्युच्छ्रितं तथात्मानं तदा कुर्वीत विग्रहम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७१अ[१७२ंअ]/ यदा मन्येत भावेन हृष्टं पुष्टं बलं स्वकम् ।
ं७।१७१च्[१७२ंच्]/ परस्य विपरीतं च तदा यायाद् रिपुं प्रति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७२अ[१७३ंअ]/ यदा तु स्यात् परिक्षीणो वाहनेन बलेन च ।
ं७।१७२च्[१७३ंच्]/ तदासीत प्रयत्नेन शनकैः सान्त्वयन्नरीन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७३अ[१७४ंअ]/ मन्येतारिं यदा राजा सर्वथा बलवत्तरम् ।
ं७।१७३च्[१७४ंच्]/ तदा द्विधा बलं कृत्वा साधयेत् कार्यमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७४अ[१७५ंअ]/ यदा परबलानां तु गमनीयतमो भवेत् ।
ं७।१७४च्[१७५ंच्]/ तदा तु संश्रयेत् क्षिप्रं धार्मिकं बलिनं नृपम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७५अ[१७६ंअ]/ निग्रहं प्रकृतीनां च कुर्याद् योऽरिबलस्य च ।
ं७।१७५च्[१७६ंच्]/ उपसेवेत तं नित्यं सर्वयत्नैर्गुरुं यथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७६अ[१७७ंअ]/ यदि तत्रापि सम्पश्येद् दोषं संश्रयकारितम् ।
ं७।१७६च्[१७७ंच्]/ सुयुद्धमेव तत्रापि निर्विशङ्कः समाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७७अ[१७८ंअ]/ सर्वोपायैस्तथा कुर्यान्नीतिज्ञः पृथिवीपतिः ।
ं७।१७७च्[१७८ंच्]/ यथाऽस्याभ्यधिका न स्युर्मित्रोदासीनशत्रवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७८अ[१७९ंअ]/ आयतिं सर्वकार्याणां तदात्वं च विचारयेत् ।
ं७।१७८च्[१७९ंच्]/ अतीतानां च सर्वेषां गुणदोषौ च तत्त्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१७९अ[१८०ंअ]/ आयत्यां गुणदोषज्ञस्तदात्वे क्षिप्रनिश्चयः ।
ं७।१७९च्[१८०ंच्]/ अतीते कार्यशेषज्ञः शत्रुभिर्नाभिभूयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८०अ[१८१ंअ]/ यथैनं नाभिसंदध्युर्मित्रोदासीनशत्रवः ।
ं७।१८०च्[१८१ंच्]/ तथा सर्वं संविदध्यादेष सामासिको नयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८१अ[१८२ंअ]/ तदा तु यानमातिष्ठेदरिराष्ट्रं प्रति प्रभुः ।
ं७।१८१च्[१८२ंच्]/ तदानेन विधानेन यायादरिपुरं शनैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८२अ[१८३ंअ]/ मार्गशीर्षे शुभे मासि यायाद् यात्रां महीपतिः ।
ं७।१८२च्[१८३ंच्]/ फाल्गुनं वाथ चैत्रं वा मासौ प्रति यथाबलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८३अ[१८४ंअ]/ अन्येष्वपि तु कालेषु यदा पश्येद् ध्रुवं जयम् ।
ं७।१८३च्[१८४ंच्]/ तदा यायाद् विगृह्यैव व्यसने चोत्थिते रिपोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८४अ[१८५ंअ]/ कृत्वा विधानं मूले तु यात्रिकं च यथाविधि ।
ं७।१८४च्[१८५ंच्]/ उपगृह्यास्पदं चैव चारान् सम्यग् विधाय च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८५अ[१८६ंअ]/ संशोध्य त्रिविधं मार्गं षड्विधं च बलं स्वकम् ।
ं७।१८५च्[१८६ंच्]/ सांपरायिककल्पेन यायादरिपुरं प्रति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८६अ[१८७ंअ]/ शत्रुसेविनि मित्रे च गूढे युक्ततरो भवेत् ।
ं७।१८६च्[१८७ंच्]/ गतप्रत्यागते चैव स हि कष्टतरो रिपुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८७अ[१८८ंअ]/ दण्डव्यूहेन तन् मार्गं यायात् तु शकटेन वा ।
ं७।१८७च्[१८८ंच्]/ वराहमकराभ्यां वा सूच्या वा गरुडेन वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८८अ[१८९ंअ]/ यतश्च भयमाशङ्केत् ततो विस्तारयेद् बलम् ।
ं७।१८८च्[१८९ंच्]/ पद्मेन चैव व्यूहेन निविशेत सदा स्वयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१८९अ[१९०ंअ]/ सेनापतिबलाध्यक्षौ सर्वदिक्षु निवेशयेत् ।
ं७।१८९च्[१९०ंच्]/ यतश्च भयमाशङ्केत् प्राचीं तां कल्पयेद् दिशम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९०अ[१९१ंअ]/ गुल्मांश्च स्थापयेदाप्तान् कृतसंज्ञान् समन्ततः ।
ं७।१९०च्[१९१ंच्]/ स्थाने युद्धे च कुशलानभीरूनविकारिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९१अ[१९२ंअ]/ संहतान् योधयेदल्पान् कामं विस्तारयेद् बहून् ।
ं७।१९१च्[१९२ंच्]/ सूच्या वज्रेण चैवैतान् व्यूहेन व्यूह्य योधयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९२अ[१९३ंअ]/ स्यन्दनाश्वैः समे युध्येदनूपेनोद्विपैस्तथा ।
ं७।१९२च्[१९३ंच्]/ वृक्षगुल्मावृते चापैरसिचर्मायुधैः स्थले ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९३अ[१९४ंअ]/ कुरुक्षेत्रांश्च मत्स्यांश्च पञ्चालांशूरसेनजान् । %[ं:कौरक्षेत्रांश्च ]
ं७।१९३च्[१९४ंच्]/ दीर्घांल्लघूंश्चैव नरानग्रानीकेषु योजयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९४अ[१९५ंअ]/ प्रहर्षयेद् बलं व्यूह्य तांश्च सम्यक् परीक्षयेत् । %[ं।भृशं परीक्षयेत्)]
ं७।१९४च्[१९५ंच्]/ चेष्टाश्चैव विजानीयादरीन् योधयतामपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९५अ[१९६ंअ]/ उपरुध्यारिमासीत राष्ट्रं चास्योपपीडयेत् ।
ं७।१९५च्[१९६ंच्]/ दूषयेच्चास्य सततं यवसान्नोदकैन्धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९६अ[१९७ंअ]/ भिन्द्याच्चैव तडागानि प्राकारपरिखास्तथा ।
ं७।१९६च्[१९७ंच्]/ समवस्कन्दयेच्चैनं रात्रौ वित्रासयेत् तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९७अ[१९८ंअ]/ उपजप्यानुपजपेद् बुध्येतैव च तत्कृतम् ।
ं७।१९७च्[१९८ंच्]/ युक्ते च दैवे युध्येत जयप्रेप्सुरपेतभीः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।१९८अ[१९९ंअ]/ साम्ना दानेन भेदेन समस्तैरथ वा पृथक् ।
ं७।१९८च्[१९९ंच्]/ विजेतुं प्रयतेतारीन्न युद्धेन कदा चन ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंअरिं]
ं७।१९९अ[२००ंअ]/ अनित्यो विजयो यस्माद् दृश्यते युध्यमानयोः ।
ं७।१९९च्[२००ंच्]/ पराजयश्च सङ्ग्रामे तस्माद् युद्धं विवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२००अ[२०१ंअ]/ त्रयाणामप्युपायानां पूर्वोक्तानामसंभवे ।
ं७।२००च्[२०१ंच्]/ तथा युध्येत सम्पन्नो विजयेत रिपून् यथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२०१अ[२०२ंअ]/ जित्वा सम्पूजयेद् देवान् ब्राह्मणांश्चैव धार्मिकान् ।
ं७।२०१च्[२०२ंच्]/ प्रदद्यात् परिहारार्थं ख्यापयेदभयानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२०२अ[२०३ंअ]/ सर्वेषां तु विदित्वैषां समासेन चिकीर्षितम् ।
ं७।२०२च्[२०३ंच्]/ स्थापयेत् तत्र तद्वंश्यं कुर्याच्च समयक्रियाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२०३अ[२०४ंअ]/ प्रमाणानि च कुर्वीत तेषां धर्मान् यथोदितान् ।
ं७।२०३च्[२०४ंच्]/ रत्नैश्च पूजयेदेनं प्रधानपुरुषैः सह ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२०४अ[२०५ंअ]/ आदानमप्रियकरं दानं च प्रियकारकम् ।
ं७।२०४च्[२०५ंच्]/ अभीप्सितानामर्थानां काले युक्तम् ??॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।कालयुक्तं प्रशस्यते)]
ं७।२०५अ[२०६ंअ]/ सर्वं कर्मैदमायत्तं विधाने दैवमानुषे ।
ं७।२०५च्[२०६ंच्]/ तयोर्दैवमचिन्त्यं तु मानुषे विद्यते क्रिया ॥ Bछ्.Sछ्॥

%ठे फ़ोल्लोविन्ग् थ्री श्लोकसरे फ़ोउन्दोन्ल्यिन् ं। (ञ्ह’सेदितिओन् दोएः नोत् चोउन्त् थेमिनित्ः नुम्बेरिन्गोफ़् थे तेक्ष्त्, अल्थोउग्ः ंएधातिथि गिवेस्थेइर्चोम्मेन्तर्य्।)
%[ं७।२०७ंअ/ दैवेन विधिना युक्तं मानुष्यं यत् प्रवर्तते ।][नोतिन् क्] [ञ्हायुक्तं]
%[ं७।२०७ंच्/ परिक्लेशेन महता तदर्थस्य समाधकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥][नोतिन् क्]
%[ं७।२०८ंअ/ संयुक्तस्यापि दैवेन पुरुषकारेण वर्जितम् ।][नोतिन् क्]
%[ं७।२०८ंच्/ विना पुरुषकारेण फलं क्षेत्रं प्रयच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥ ][नोतिन् क्]
%[ं७।२०९ंअ/ चन्द्रार्काद्या ग्रहा वायुरग्निरापस्तथैव च ।][नोतिन् क्]
%[ं७।२०९ंच्/ इह दैवेन साध्यन्ते पौरुषेण प्रयत्नतः ॥ Bछ्.Sछ्॥ ][नोतिन् क्]
ं७।२०६अ[२१०ंअ]/ सह वाऽपि व्रजेद् युक्तः संधिं कृत्वा प्रयत्नतः ।
ं७।२०६च्[२१०ंच्]/ मित्रं हिरण्यं भूमिं वा सम्पश्यंस्त्रिविधं फलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२०७अ[२११ंअ]/ पार्ष्णिग्राहं च सम्प्रेक्ष्य तथाक्रन्दं च मण्डले ।
ं७।२०७च्[२११ंच्]/ मित्रादथाप्यमित्राद् वा यात्राफलमवाप्नुयात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२०८अ[२१२ंअ]/ हिरण्यभूमिसम्प्राप्त्या पार्थिवो न तथैधते ।
ं७।२०८च्[२१२ंच्]/ यथा मित्रं ध्रुवं लब्ध्वा कृशमप्यायतिक्षमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२०९अ[२१३ंअ]/ धर्मज्ञं च कृतज्ञं च तुष्टप्रकृतिमेव च ।
ं७।२०९च्[२१३ंच्]/ अनुरक्तं स्थिरारम्भं लघुमित्रं प्रशस्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१०अ[२१४ंअ]/ प्राज्ञं कुलीनं शूरं च दक्षं दातारमेव च ।
ं७।२१०च्[२१४ंच्]/ कृतज्ञं धृतिमन्तं च कष्टमाहुररिं बुधाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२११अ[२१५ंअ]/ आर्यता पुरुषज्ञानं शौर्यं करुणवेदिता ।
ं७।२११च्[२१५ंच्]/ स्थौललक्ष्यं च सततमुदासीनगुणौदयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१२अ[२१६ंअ]/ क्षेम्यां सस्यप्रदां नित्यं पशुवृद्धिकरीमपि ।
ं७।२१२च्[२१६ंच्]/ परित्यजेन्नृपो भूमिमात्मार्थमविचारयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१३अ[२१७ंअ]/ आपदर्थं धनं रक्षेद् दारान् रक्षेद् धनैरपि । %[ं।आपदर्थे ]
ं७।२१३च्[२१७ंच्]/ आत्मानं सततं रक्षेद् दारैरपि धनैरपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१४अ[२१८ंअ]/ सह सर्वाः समुत्पन्नाः प्रसमीक्ष्यापदो भृशम् ।
ं७।२१४च्[२१८ंच्]/ संयुक्तांश्च वियुक्तांश्च सर्वोपायान् सृजेद् बुधः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१५अ[२१९ंअ]/ उपेतारमुपेयं च सर्वोपायांश्च कृत्स्नशः ।
ं७।२१५च्[२१९ंच्]/ एतत् त्रयं समाश्रित्य प्रयतेतार्थसिद्धये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१६अ[२२०ंअ]/ एवं सर्वमिदं राजा सह सम्मन्त्र्य मन्त्रिभिः ।
ं७।२१६च्[२२०ंच्]/ व्यायम्याप्लुत्य मध्याह्ने भोक्तुमन्तःपुरं विशेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१७अ[२२१ंअ]/ तत्रात्मभूतैः कालज्ञैरहार्यैः परिचारकैः ।
ं७।२१७च्[२२१ंच्]/ सुपरीक्षितमन्नाद्यमद्यान् मन्त्रैर्विषापहैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१८अ[२२२ंअ]/ विषघ्नैरगदैश्चास्य सर्वद्रव्याणि योजयेत् । %[ं।विषघ्नैरुदकैश्चास्य सर्वद्रव्याणि शोधयेत् ]
ं७।२१८च्[२२२ंच्]/ विषघ्नानि च रत्नानि नियतो धारयेत् सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२१९अ[२२३ंअ]/ परीक्षिताः स्त्रियश्चैनं व्यजनोदकधूपनैः ।
ं७।२१९च्[२२३ंच्]/ वेषाभरणसंशुद्धाः स्पृशेयुः सुसमाहिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२२०अ[२२४ंअ]/ एवं प्रयत्नं कुर्वीत यानशय्याऽऽसनाशने ।
ं७।२२०च्[२२४ंच्]/ स्नाने प्रसाधने चैव सर्वालङ्कारकेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२२१अ[२२५ंअ]/ भुक्तवान् विहरेच्चैव स्त्रीभिरन्तःपुरे सह ।
ं७।२२१च्[२२५ंच्]/ विहृत्य तु यथाकालं पुनः कार्याणि चिन्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२२२अ[२२६ंअ]/ अलङ्कृतश्च सम्पश्येदायुधीयं पुनर्जनम् ।
ं७।२२२च्[२२६ंच्]/ वाहनानि च सर्वाणि शस्त्राण्याभरणानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२२३अ[२२७ंअ]/ संध्यां चोपास्य शृणुयादन्तर्वेश्मनि शस्त्रभृत् ।
ं७।२२३च्[२२७ंच्]/ रहस्याख्यायिनां चैव प्रणिधीनां च चेष्टितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२२४अ[२२८ंअ]/ गत्वा कक्षान्तरं त्वन्यत् समनुज्ञाप्य तं जनम् ।
ं७।२२४च्[२२८ंच्]/ प्रविशेद् भोजनार्थं च स्त्रीवृतोऽन्तःपुरं पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२२५अ[२२९ंअ]/ तत्र भुक्त्वा पुनः किं चित् तूर्यघोषैः प्रहर्षितः ।
ं७।२५५च्[२२९ंच्]/ संविशेत् तं यथाकालमुत्तिष्ठेच्च गतक्लमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं७।२२६अ[२३०ंअ]/ एतद्विधानमातिष्ठेदरोगः पृथिवीपतिः ।
ं७।२२६च्[२३०ंच्]/ अस्वस्थः सर्वमेतत् तु भृत्येषु विनियोजयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

 

अध्याय ८
ं८।०१अ/ व्यवहारान् दिदृक्षुस्तु ब्राह्मणैः सह पार्थिवः ।
ं८।०१च्/ मन्त्रज्ञैर्मन्त्रिभिश्चैव विनीतः प्रविशेत् सभाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।०२अ/ तत्रासीनः स्थितो वाऽपि पाणिमुद्यम्य दक्षिणम् ।
ं८।०२च्/ विनीतवेषाभरणः पश्येत् कार्याणि कार्यिणाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।०३अ/ प्रत्यहं देशदृष्टैश्च शास्त्रदृष्टैश्च हेतुभिः ।
ं८।०३च्/ अष्टादशसु मार्गेषु निबद्धानि पृथक् पृथक् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।०४अ/ तेषामाद्यं ऋणादानं निक्षेपोऽस्वामिविक्रयः ।
ं८।०४च्/ संभूय च समुत्थानं दत्तस्यानपकर्म च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।०५अ/ वेतनस्यैव चादानं संविदश्च व्यतिक्रमः ।
ं८।०५च्/ क्रयविक्रयानुशयो विवादः स्वामिपालयोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।०६अ/ सीमाविवादधर्मश्च पारुष्ये दण्डवाचिके ।
ं८।०६च्/ स्तेयं च साहसं चैव स्त्रीसङ्ग्रहणमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।०७अ/ स्त्रीपुंधर्मो विभागश्च द्यूतमाह्वय एव च ।
ं८।०७च्/ पदान्यष्टादशैतानि व्यवहारस्थिताविह ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।०८अ/ एषु स्थानेषु भूयिष्ठं विवादं चरतां नृणाम् ।
ं८।०८च्/ धर्मं शाश्वतमाश्रित्य कुर्यात् कार्यविनिर्णयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।०९अ/ यदा स्वयं न कुर्यात् तु नृपतिः कार्यदर्शनम् ।
ं८।०९च्/ तदा नियुञ्ज्याद् विद्वांसं ब्राह्मणं कार्यदर्शने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१०अ/ सोऽस्य कार्याणि सम्पश्येत् सभ्यैरेव त्रिभिर्वृतः ।
ं८।१०च्/ सभामेव प्रविश्याग्र्यामासीनः स्थित एव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११अ/ यस्मिन् देशे निषीदन्ति विप्रा वेदविदस्त्रयः ।
ं८।११च्/ राज्ञश्चाधिकृतो विद्वान् ब्रह्मणस्तां सभां विदुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२अ/ धर्मो विद्धस्त्वधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठते ।
ं८।१२च्/ शल्यं चास्य न कृन्तन्ति विद्धास्तत्र सभासदः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३अ/ सभां वा न प्रवेष्टव्यं वक्तव्यं वा समञ्जसम् । %[ं।सभा वा न प्रवेष्टव्या ]
ं८।१३च्/ अब्रुवन् विब्रुवन् वाऽपि नरो भवति किल्बिषी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४अ/ यत्र धर्मो ह्यधर्मेण सत्यं यत्रानृतेन च ।
ं८।१४च्/ हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५अ/ धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः ।
ं८।१५च्/ तस्माद् धर्मो न हन्तव्यो मा नो धर्मो हतोऽवधीत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।वधीत्]
ं८।१६अ/ वृषो हि भगवान् धर्मस्तस्य यः कुरुते ह्यलम् । %[ं।त्वलम्]
ं८।१६च्/ वृषलं तं विदुर्देवास्तस्माद् धर्मं न लोपयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७अ/ एक एव सुहृद् धर्मो निधानेऽप्यनुयाति यः ।
ं८।१७च्/ शरीरेण समं नाशं सर्वमन्यद् हि गच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८अ/ पादोऽधर्मस्य कर्तारं पादः साक्षिणं ऋच्छति ।
ं८।१८च्/ पादः सभासदः सर्वान् पादो राजानमृच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९अ/ राजा भवत्यनेनास्तु मुच्यन्ते च सभासदः ।
ं८।१९च्/ एनो गच्छति कर्तारं निन्दाऽर्हो यत्र निन्द्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२०अ/ जातिमात्रोपजीवी वा कामं स्याद् ब्राह्मणब्रुवः ।
ं८।२०च्/ धर्मप्रवक्ता नृपतेर्न शूद्रः कथं चन ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१अ/ यस्य शूद्रस्तु कुरुते राज्ञो धर्मविवेचनम् ।
ं८।२१च्/ तस्य सीदति तद् राष्ट्रं पङ्के गौरिव पश्यतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२अ/ यद् राष्ट्रं शूद्रभूयिष्ठं नास्तिकाक्रान्तमद्विजम् ।
ं८।२२च्/ विनश्यत्याशु तत् कृत्स्नं दुर्भिक्षव्याधिपीडितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२३अ/ धर्मासनमधिष्ठाय संवीताङ्गः समाहितः ।
ं८।२३च्/ प्रणम्य लोकपालेभ्यः कार्यदर्शनमारभेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४अ/ अर्थानर्थावुभौ बुद्ध्वा धर्माधर्मौ च केवलौ ।
ं८।२४च्/ वर्णक्रमेण सर्वाणि पश्येत् कार्याणि कार्यिणाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२५अ/ बाह्यैर्विभावयेत्लिङ्गैर्भावमन्तर्गतं नृणाम् ।
ं८।२५च्/ स्वरवर्णैङ्गिताकारैश्चक्षुषा चेष्टितेन च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६अ/ आकारैरिङ्गितैर्गत्या चेष्टया भाषितेन च ।
ं८।२६च्/ नेत्रवक्त्रविकारैश्च गृह्यतेऽन्तर्गतं मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७अ/ बालदायादिकं रिक्थं तावद् राजाऽनुपालयेत् ।
ं८।२७च्/ यावत् स स्यात् समावृत्तो यावत्चातीतशैशवः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।यावद् वाऽतीतशैशवः]
ं८।२८अ/ वशाऽपुत्रासु चैवं स्याद् रक्षणं निष्कुलासु च ।
ं८।२८च्/ पतिव्रतासु च स्त्रीषु विधवास्वातुरासु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९अ/ जीवन्तीनां तु तासां ये तद् हरेयुः स्वबान्धवाः ।
ं८।२९च्/ तांशिष्यात्चौरदण्डेन धार्मिकः पृथिवीपतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०अ/ प्रणष्टस्वामिकं रिक्थं राजा त्र्यब्दं निधापयेत् ।
ं८।३०च्/ अर्वाक् त्र्यब्दाद्द् हरेत् स्वामी परेण नृपतिर्हरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१अ/ ममैदमिति यो ब्रूयात् सोऽनुयोज्यो यथाविधि ।
ं८।३१च्/ संवाद्य रूपसङ्ख्यादीन् स्वामी तद् द्रव्यमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२अ/ अवेदयानो नष्टस्य देशं कालं च तत्त्वतः ।
ं८।३२च्/ वर्णं रूपं प्रमाणं च तत्समं दण्डमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३अ/ आददीताथ षड्भागं प्रनष्टाधिगतान्नृपः ।
ं८।३३च्/ दशमं द्वादशं वाऽपि सतां धर्ममनुस्मरन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४अ/ प्रणष्टाधिगतं द्रव्यं तिष्ठेद् युक्तैरधिष्ठितम् ।
ं८।३४च्/ यांस्तत्र चौरान् गृह्णीयात् तान् राजैभेन घातयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५अ/ ममायमिति यो ब्रूयान्निधिं सत्येन मानवः ।
ं८।३५च्/ तस्याददीत षड्भागं राजा द्वादशमेव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३६अ/ अनृतं तु वदन् दण्ड्यः स्ववित्तस्यांशमष्टमम् ।
ं८।३६च्/ तस्यैव वा निधानस्य सङ्ख्ययाऽल्पीयसीं कलाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७अ/ विद्वांस्तु ब्राह्मणो दृष्ट्वा पूर्वोपनिहितं निधिम् ।
ं८।३८च्/ अशेषतोऽप्याददीत सर्वस्याधिपतिर्हि सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३८अ/ यं तु पश्येन्निधिं राजा पुराणं निहितं क्षितौ ।
ं८।३८च्/ तस्माद् द्विजेभ्यो दत्त्वाऽर्धमर्धं कोशे प्रवेशयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९अ/ निधीनां तु पुराणानां धातूनामेव च क्षितौ ।
ं८।३९च्/ अर्धभाग् रक्षणाद् राजा भूमेरधिपतिर्हि सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४०अ/ दातव्यं सर्ववर्णेभ्यो राज्ञा चौरैर्हृतं धनम् ।
ं८।४०च्/ राजा तदुपयुञ्जानश्चौरस्याप्नोति किल्बिषम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१अ/ जातिजानपदान् धर्मान् श्रेणीधर्मांश्च धर्मवित् ।
ं८।४१च्/ समीक्ष्य कुलधर्मांश्च स्वधर्मं प्रतिपादयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४२अ/ स्वानि कर्माणि कुर्वाणा दूरे सन्तोऽपि मानवाः ।
ं८।४२च्/ प्रिया भवन्ति लोकस्य स्वे स्वे कर्मण्यवस्थिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४३अ/ नोत्पादयेत् स्वयं कार्यं राजा नाप्यस्य पूरुषः ??।
ं८।४३च्/ न च प्रापितमन्येन ग्रसेदर्थं कथं चन ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।ग्रसेतार्थं]
ं८।४४अ/ यथा नयत्यसृक्पातैर्मृगस्य मृगयुः पदम् ।
ं८।४४च्/ नयेत् तथाऽनुमानेन धर्मस्य नृपतिः पदम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४५अ/ सत्यमर्थं च सम्पश्येदात्मानमथ साक्षिणः । %[ं।साक्षिणम्]
ं८।४५च्/ देशं रूपं च कालं च व्यवहारविधौ स्थितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४६अ/ सद्भिराचरितं यत् स्याद् धार्मिकैश्च द्विजातिभिः ।
ं८।४६च्/ तद् देशकुलजातीनामविरुद्धं प्रकल्पयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४७अ/ अधमर्णार्थसिद्ध्यर्थमुत्तमर्णेन चोदितः ।
ं८।४७च्/ दापयेद् धनिकस्यार्थमधमर्णाद् विभावितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४८अ/ यैर्यैरुपायैरर्थं स्वं प्राप्नुयादुत्तमर्णिकः ।
ं८।४८च्/ तैर्तैरुपायैः सङ्गृह्य दापयेदधमर्णिकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४९अ/ धर्मेण व्यवहारेण छलेनाचरितेन च ।
ं८।४९च्/ प्रयुक्तं साधयेदर्थं पञ्चमेन बलेन च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।५०अ/ यः स्वयं साधयेदर्थमुत्तमर्णोऽधमर्णिकात् ।
ं८।५०च्/ न स राज्ञाऽभियोक्तव्यः स्वकं संसाधयन् धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।५१अ/ अर्थेऽपव्ययमानं तु करणेन विभावितम् ।
ं८।५१च्/ दापयेद् धनिकस्यार्थं दण्डलेशं च शक्तितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।५२अ/ अपह्नवेऽधमर्णस्य देहीत्युक्तस्य संसदि ।
ं८।५२च्/ अभियोक्ता दिशेद् देश्यं करणं वाऽन्यदुद्दिशेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।५३अ/ अदेश्यं यश्च दिशति निर्दिश्यापह्नुते च यः ।
ं८।५३च्/ यश्चाधरोत्तरानर्थान् विगीतान्नावबुध्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।५४अ/ अपदिश्यापदेश्यं च पुनर्यस्त्वपधावति । %[ंऽपदिश्यापदेशं]
ं८।५४च्/ सम्यक् प्रणिहितं चार्थं पृष्टः सन्नाभिनन्दति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।५५अ/ असंभाष्ये साक्षिभिश्च देशे संभाषते मिथः ।
ं८।५५च्/ निरुच्यमानं प्रश्नं च नेच्छेद् यश्चापि निष्पतेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।५६अ/ ब्रूहीत्युक्तश्च न ब्रूयादुक्तं च न विभावयेत् ।
ं८।५६च्/ न च पूर्वापरं विद्यात् तस्मादर्थात् स हीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।५७अ/ साक्षिणः सन्ति मेत्युक्त्वा दिशेत्युक्तो दिशेन्न यः । %[ं।ज्ञातारः सन्ति मेत्य्*] *मेत्य् < म इत्य् ?
ं८।५७च्/ धर्मस्थः कारणैरेतैर्हीनं तमपि निर्दिशेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।तमिति निर्दिशेत्)
ं८।५८अ/ अभियोक्ता न चेद् ब्रूयाद् बध्यो दण्ड्यश्च धर्मतः । %[ं।बन्ध्यो दण्ड्यश्च]
ं८।५८च्/ न चेत् त्रिपक्षात् प्रब्रूयाद् धर्मं प्रति पराजितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।५९अ/ यो यावद् निह्नुवीतार्थं मिथ्या यावति वा वदेत् ??।
ं८।५९च्/ तौ नृपेण ह्यधर्मज्ञौ दाप्यौ तद्द्विगुणं दमम् ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६०अ/ पृष्टोऽपव्ययमानस्तु कृतावस्थो धनेषिणा ।
ं८।६०च्/ त्र्यवरैः साक्षिभिर्भाव्यो नृपब्राह्मणसंनिधौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६१अ/ यादृशा धनिभिः कार्या व्यवहारेषु साक्षिणः ।
ं८।६१च्/ तादृशान् सम्प्रवक्ष्यामि यथा वाच्यं ऋतं च तैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६२अ/ गृहिणः पुत्रिणो मौलाः क्षत्रविद् शूद्रयोनयः ।
ं८।६२च्/ अर्थ्युक्ताः साक्ष्यमर्हन्ति न ये के चिदनापदि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६३अ/ आप्ताः सर्वेषु वर्णेषु कार्याः कार्येषु साक्षिणः ।
ं८।६३च्/ सर्वधर्मविदोऽलुब्धा विपरीतांस्तु वर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६४अ/ नार्थसंबन्धिनो नाप्ता न सहाया न वैरिणः ।
ं८।६४च्/ न दृष्टदोषाः कर्तव्या न व्याध्यार्ता न दूषिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६५अ/ न साक्षी नृपतिः कार्यो न कारुककुशीलवौ ।
ं८।६५च्/ न श्रोत्रियो न लिङ्गस्थो न सङ्गेभ्यो विनिर्गतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६६अ/ नाध्यधीनो न वक्तव्यो न दस्युर्न विकर्मकृत् ।
ं८।६६च्/ न वृद्धो न शिशुर्नैको नान्त्यो न विकलेन्द्रियः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६७अ/ नार्तो न मत्तो नोन्मत्तो न क्षुत्तृष्णोपपीडितः ।
ं८।६७च्/ न श्रमार्तो न कामार्तो न क्रुद्धो नापि तस्करः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६८अ/ स्त्रीणां साक्ष्यं स्त्रियः कुर्युर्द्विजानां सदृशा द्विजाः ।
ं८।६८च्/ शूद्राश्च सन्तः शूद्राणां अन्त्यानामन्त्ययोनयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।६९अ/ अनुभावी तु यः कश्चित् कुर्यात् साक्ष्यं विवादिनाम् ।
ं८।६९च्/ अन्तर्वेश्मन्यरण्ये वा शरीरस्यापि चात्यये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७०अ/ स्त्रियाऽप्यसंभावे कार्यं बालेन स्थविरेण वा ।
ं८।७०च्/ शिष्येण बन्धुना वाऽपि दासेन भृतकेन वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७१अ/ बालवृद्धातुराणां च साक्ष्येषु वदतां मृषा ।
ं८।७१च्/ जानीयादस्थिरां वाचमुत्सिक्तमनसां तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७२अ/ साहसेषु च सर्वेषु स्तेयसङ्ग्रहणेषु च ।
ं८।७२च्/ वाग्दण्डयोश्च पारुष्ये न परीक्षेत साक्षिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७३अ/ बहुत्वं परिगृह्णीयात् साक्षिद्वैधे नराधिपः ।
ं८।७३च्/ समेषु तु गुणोत्कृष्टान् गुणिद्वैधे द्विजोत्तमान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७४अ/ समक्षदर्शनात् साक्ष्यं श्रवणाच्चैव सिध्यति ।
ं८।७४च्/ तत्र सत्यं ब्रुवन् साक्षी धर्मार्थाभ्यां न हीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७५अ/ साक्षी दृष्टश्रुतादन्यद् विब्रुवन्नार्यसंसदि ।
ं८।७५च्/ अवाङ्नरकमभ्येति प्रेत्य स्वर्गाच्च हीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७६अ/ यत्रानिबद्धोऽपीक्षेत शृणुयाद् वाऽपि किं चन ।
ं८।७६च्/ पृष्टस्तत्रापि तद् ब्रूयाद् यथादृष्टं यथाश्रुतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७७अ/ एकोऽलुब्धस्तु साक्षी स्याद् बह्व्यः शुच्योऽपि न स्त्रियः । %[ं। त्वसाक्षी]
ं८।७७च्/ स्त्रीबुद्धेरस्थिरत्वात् तु दोषैश्चान्येऽपि ये वृताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७८अ/ स्वभावेनैव यद् ब्रूयुस्तद् ग्राह्यं व्यावहारिकम् ।
ं८।७८च्/ अतो यदन्यद् विब्रूयुर्धर्मार्थं तदपार्थकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।७९अ/ सभान्तः साक्षिणः प्राप्तानर्थिप्रत्यर्थिसंनिधौ ।
ं८।७९च्/ प्राड् विवाकोऽनुयुञ्जीत विधिनाऽनेन सान्त्वयन् ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८०अ/ यद् द्वयोरनयोर्वेत्थ कार्येऽस्मिंश्चेष्टितं मिथः ।
ं८।८०च्/ तद् ब्रूत सर्वं सत्येन युष्माकं ह्यत्र साक्षिता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८१अ/ सत्यं साक्ष्ये ब्रुवन् साक्षी लोकान् आप्नोत्यपुष्कलान् । %[ं।आप्नोत्यनिन्दितान्]
ं८।८१च्/ इह चानुत्तमां कीर्तिं वागेषा ब्रह्मपूजिता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८२अ/ साक्ष्येऽनृतं वदन् पाशैर्बध्यते वारुणैर्भृशम् ।
ं८।८२च्/ विवशः शतमाजातीस्तस्मात् साक्ष्यं वदेद् ऋतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८३अ/ सत्येन पूयते साक्षी धर्मः सत्येन वर्धते ।
ं८।८३च्/ तस्मात् सत्यं हि वक्तव्यं सर्ववर्णेषु साक्षिभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८४अ/ आत्मैव ह्यात्मनः साक्षी गतिरात्मा तथाऽत्मनः ।
ं८।८४च्/ माऽवमंस्थाः स्वमात्मानं नृणां साक्षिणमुत्तमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८५अ/ मन्यन्ते वै पापकृतो न कश्चित् पश्यतीति नः ।
ं८।८५च्/ तांस्तु देवाः प्रपश्यन्ति स्वस्यैवान्तरपूरुषः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८६अ/ द्यौर्भूमिरापो हृदयं चन्द्रार्काग्नियमानिलाः ।
ं८।८६च्/ रात्रिः संध्ये च धर्मश्च वृत्तज्ञाः सर्वदेहिनाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८७अ/ देवब्राह्मणसांनिध्ये साक्ष्यं पृच्छेद् ऋतं द्विजान् ।
ं८।८७च्/ उदङ्मुखान् प्राङ्मुखान् वा पूर्वाह्णे वै शुचिः शुचीन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८८अ/ ब्रूहीति ब्राह्मणं पृच्छेत् सत्यं ब्रूहीति पार्थिवम् ।
ं८।८८च्/ गोबीजकाञ्चनैर्वैश्यं शूद्रं सर्वैस्तु पातकैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।८९अ/ ब्रह्मघ्नो ये स्मृता लोका ये च स्त्रीबालघातिनः ।
ं८।८९च्/ मित्रद्रुहः कृतघ्नस्य ते ते स्युर्ब्रुवतो मृषा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९०अ/ जन्मप्रभृति यत् किं चित् पुण्यं भद्र त्वया कृतम् ।
ं८।९०च्/ तत् ते सर्वं शुनो गच्छेद् यदि ब्रूयास्त्वमन्यथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९१अ/ एकोऽहमस्मीत्यात्मानं यस्त्वं कल्याण मन्यसे ।
ं८।९१च्/ नित्यं स्थितस्ते हृद्येष पुण्यपापैक्षिता मुनिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९२अ/ यमो वैवस्वतो देवो यस्तवैष हृदि स्थितः ।
ं८।९२च्/ तेन चेदविवादस्ते मा गङ्गां मा कुरून् गमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९३अ/ नग्नो मुण्डः कपालेन च भिक्षार्थी क्षुत्पिपासितः । %[ं।कपाली ]
ं८।९३च्/ अन्धः शत्रुकुलं गच्छेद् यः साक्ष्यमनृतं वदेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९४अ/ अवाक्षिरास्तमस्यन्धे किल्बिषी नरकं व्रजेत् ।
ं८।९४च्/ यः प्रश्नं वितथं ब्रूयात् पृष्टः सन् धर्मनिश्चये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९५अ/ अन्धो मत्स्यानिवाश्नाति स नरः कण्टकैः सह ।
ं८।९५च्/ यो भाषतेऽर्थवैकल्यमप्रत्यक्षं सभां गतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९६अ/ यस्य विद्वान् हि वदतः क्षेत्रज्ञो नाभिशङ्कते । %[ंंआतिशङ्कते)
ं८।९६च्/ तस्मान्न देवाः श्रेयांसं लोकेऽन्यं पुरुषं विदुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९७अ/ यावतो बान्धवान् यस्मिन् हन्ति साक्ष्येऽनृतं वदन् ।
ं८।९७च्/ तावतः सङ्ख्यया तस्मिन् शृणु सौम्यानुपूर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९८अ/ पञ्च पश्वनृते हन्ति दश हन्ति गवानृते ।
ं८।९८च्/ शतमश्वानृते हन्ति सहस्रं पुरुषानृते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।९९अ/ हन्ति जातानजातांश्च हिरण्यार्थेऽनृतं वदन् ।
ं८।९९च्/ सर्वं भूमिअनृते हन्ति मा स्म भूमिअनृतं वदीः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१००अ/ अप्सु भूमिवदित्याहुः स्त्रीणां भोगे च मैथुने ।
ं८।१००च्/ अब्जेषु चैव रत्नेषु सर्वेष्वश्ममयेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१०१अ/ एतान् दोषानवेक्ष्य त्वं सर्वाननृतभाषणे ।
ं८।१०१च्/ यथाश्रुतं यथादृष्टं सर्वमेवाञ्जसा वद ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१०२अ/ गोरक्षकान् वाणिजिकांस्तथा कारुकुशीलवान् । %[ं।वाणिजकांस्]
ं८।१०२च्/ प्रेष्यान् वार्धुषिकांश्चैव विप्रान् शूद्रवदाचरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१०३अ/ तद् वदन् धर्मतोऽर्थेषु जानन्नप्यन्य्था नरः ।
ं८।१०३च्/ न स्वर्गाच्च्यवते लोकाद् दैवीं वाचं वदन्ति ताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१०४अ/ शूद्रविड् क्षत्रविप्राणां यत्रऋतोक्तौ भवेद् वधः ।
ं८।१०४च्/ तत्र वक्तव्यमनृतं तद् हि सत्याद् विशिष्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१०५अ/ वाग्दैवत्यैश्च चरुभिर्यजेरंस्ते सरस्वतीम् ।
ं८।१०५च्/ अनृतस्यैनसस्तस्य कुर्वाणा निष्कृतिं पराम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१०६अ/ कूष्माण्डैर्वाऽपि जुहुयाद् घृतमग्नौ यथाविधि । %[टा१०।३५; Vष्२०।१४]
ं८।१०६च्/ उदित्य् ऋचा वा वारुण्या तृचेनाब्दैवतेन वा ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ऋष्१।२४।१५; १०।९।१३; Vष्१२।२;Vष्१२।५०]
ं८।१०७अ/ त्रिपक्षादब्रुवन् साक्ष्यं ऋणादिषु नरोऽगदः ।
ं८।१०७च्/ तदृणं प्राप्नुयात् सर्वं दशबन्धं च सर्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१०८अ/ यस्य दृश्येत सप्ताहादुक्तवाक्यस्य साक्षिणः ।
ं८।१०८च्/ रोगोऽग्निर्ज्ञातिमरणं ऋणं दाप्यो दमं च सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१०९अ/ असाक्षिकेषु त्वर्थेषु मिथो विवदमानयोः ।
ं८।१०९च्/ अविन्दंस्तत्त्वतः सत्यं शपथेनापि लम्भयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११०अ/ महर्षिभिश्च देवैश्च कार्यार्थं शपथाः कृताः ।
ं८।११०च्/ वसिष्ठश्चापि शपथं शेपे पैजवने नृपे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१११अ/ न वृथा शपथं कुर्यात् स्वल्पेऽप्यर्थे नरो बुधः ।
ं८।१११च्/ वृथा हि शपथं कुर्वन् प्रेत्य चैह च नश्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११२अ/ कामिनीषु विवाहेषु गवां भक्ष्ये तथेन्धने ।
ं८।११२च्/ ब्राह्मणाभ्युपपत्तौ च शपथे नास्ति पातकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११३अ/ सत्येन शापयेद् विप्रं क्षत्रियं वाहनायुधैः ।
ं८।११३च्/ गोबीजकाञ्चनैर्वैश्यं शूद्रं सर्वैस्तु पातकैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११४अ/ अग्निं वाऽहारयेदेनमप्सु चैनं निमज्जयेत् ।
ं८।११४च्/ पुत्रदारस्य वाप्येनं शिरांसि स्पर्शयेत् पृथक् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११५अ/ यमिद्धो न दहत्यग्निरापो नोन्मज्जयन्ति च ।
ं८।११५च्/ न चार्तिं ऋच्छति क्षिप्रं स ज्ञेयः शपथे शुचिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११६अ/ वत्सस्य ह्यभिशस्तस्य पुरा भ्रात्रा यवीयसा ।
ं८।११६च्/ नाग्निर्ददाह रोमापि सत्येन जगतः स्पशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११७अ/ यस्मिन् यस्मिन् विवादे तु कौटसाक्ष्यं कृतं भवेत् ।
ं८।११७च्/ तत् तत् कार्यं निवर्तेत कृतं चाप्यकृतं भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११८अ/ लोभान्मोहाद् भयात्मैत्रात् कामात् क्रोधात् तथैव च ।
ं८।११८च्/ अज्ञानाद् बालभावात्च साक्ष्यं वितथमुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।११९अ/ एषामन्यतमे स्थाने यः साक्ष्यमनृतं वदेत् ।
ं८।११९च्/ तस्य दण्डविशेषांस्तु प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२०अ/ लोभात् सहस्रं दण्ड्यस्तु मोहात् पूर्वं तु साहसम् ।
ं८।१२०च्/ भयाद् द्वौ मध्यमौ दण्डौ मैत्रात् पूर्वं चतुर्गुणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२१अ/ कामाद् दशगुणं पूर्वं क्रोधात् तु त्रिगुणं परम् ।
ं८।१२१च्/ अज्ञानाद् द्वे शते पूर्णे बालिश्यात्शतमेव तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२२अ/ एतानाहुः कौटसाक्ष्ये प्रोक्तान् दण्डान् मनीषिभिः ।
ं८।१२२च्/ धर्मस्याव्यभिचारार्थमधर्मनियमाय च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२३अ/ कौटसाक्ष्यं तु कुर्वाणांस्त्रीन् वर्णान् धार्मिको नृपः ।
ं८।१२३च्/ प्रवासयेद् दण्डयित्वा ब्राह्मणं तु विवासयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२४अ/ दश स्थानानि दण्डस्य मनुः स्वयंभुवोऽब्रवीत् ।
ं८।१२४च्/ त्रिषु वर्णेषु यानि स्युरक्षतो ब्राह्मणो व्रजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२५अ/ उपस्थमुदरं जिह्वा हस्तौ पादौ च पञ्चमम् ।
ं८।१२५च्/ चक्षुर्नासा च कर्णौ च धनं देहस्तथैव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२६अ/ अनुबन्धं परिज्ञाय देशकालौ च तत्त्वतः ।
ं८।१२६च्/ सारापराधो चालोक्य दण्डं दण्ड्येषु पातयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२७अ/ अधर्मदण्डनं लोके यशोघ्नं कीर्तिनाशनम् ।
ं८।१२७च्/ अस्वर्ग्यं च परत्रापि तस्मात् तत् परिवर्जयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२८अ/ अदण्ड्यान् दण्डयन् राजा दण्ड्यांश्चैवाप्यदण्डयन् ।
ं८।१२८च्/ अयशो महदाप्नोति नरकं चैव गच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१२९अ/ वाग्दण्डं प्रथमं कुर्याद् धिग्दण्डं तदनन्तरम् ।
ं८।१२९च्/ तृतीयं धनदण्डं तु वधदण्डमतः परम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३०अ/ वधेनापि यदा त्वेतान्निग्रहीतुं न शक्नुयात् ।
ं८।१३०च्/ तदेषु सर्वमप्येतत् प्रयुञ्जीत चतुष्टयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३१अ/ लोकसंव्यवहारार्थं याः संज्ञाः प्रथिता भुवि ।
ं८।१३१च्/ ताम्ररूप्यसुवर्णानां ताः प्रवक्ष्याम्यशेषतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३२अ/ जालान्तरगते भानौ यत् सूक्ष्मं दृश्यते रजः ।
ं८।१३२च्/ प्रथमं तत् प्रमाणानां त्रसरेणुं प्रचक्षते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३३अ/ त्रसरेणवोऽष्टौ विज्ञेया लिक्षैका परिमाणतः ।
ं८।१३३च्/ ता राजसर्षपस्तिस्रस्ते त्रयो गौरसर्षपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३४अ/ सर्षपाः षड् यवो मध्यस्त्रियवं त्वेककृष्णलम् ।
ं८।१३४च्/ पञ्चकृष्णलको माषस्ते सुवर्णस्तु षोडश ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३५अ/ पलं सुवर्णाश्चत्वारः पलानि धरणं दश ।
ं८।१३५च्/ द्वे कृष्णले समधृते विज्ञेयो रौप्यमाषकः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं रूप्यमाषकः ]
ं८।१३६अ/ ते षोडश स्याद् धरणं पुराणश्चैव राजतः ।
ं८।१३६च्/ कार्षापणस्तु विज्ञेयस्ताम्रिकः कार्षिकः पणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३७अ/ धरणानि दश ज्ञेयः शतमानस्तु राजतः ।
ं८।१३७च्/ चतुःसौवर्णिको निष्को विज्ञेयस्तु प्रमाणतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३८अ/ पणानां द्वे शते सार्धे प्रथमः साहसः स्मृतः ।
ं८।१३८च्/ मध्यमः पञ्च विज्ञेयः सहस्रं त्वेव चोत्तमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१३९अ/ ऋणे देये प्रतिज्ञाते पञ्चकं शतमर्हति ।
ं८।१३९च्/ अपह्नवे तद् द्विगुणं तन् मनोरनुशासनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४०अ/ वसिष्ठविहितां वृद्धिं सृजेद् वित्तविवर्धिनीम् ।
ं८।१४०च्/ अशीतिभागं गृह्णीयान् मासाद् वार्धुषिकः शते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४१अ/ द्विकं शतं वा गृह्णीयात् सतां धर्ममनुस्मरन् ।
ं८।१४१च्/ द्विकं शतं हि गृह्णानो न भवत्यर्थकिल्बिषी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४२अ/ द्विकं त्रिकं चतुष्कं च पञ्चकं च शतं समम् ।
ं८।१४२च्/ मासस्य वृद्धिं गृह्णीयाद् वर्णानामनुपूर्वशः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४३अ/ न त्वेवाधौ सोपकारे कौसीदीं वृद्धिमाप्नुयात् ।
ं८।१४३च्/ न चाधेः कालसंरोधात्निसर्गोऽस्ति न विक्रयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४४अ/ न भोक्तव्यो बलादाधिर्भुञ्जानो वृद्धिमुत्सृजेत् ।
ं८।१४४च्/ मूल्येन तोषयेच्चैनमाधिस्तेनोऽन्यथा भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४५अ/ आधिश्चोपनिधिश्चोभौ न कालात्ययमर्हतः ।
ं८।१४५च्/ अवहार्यौ भवेतां तौ दीर्घकालमवस्थितौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४६अ/ सम्प्रीत्या भुज्यमानानि न नश्यन्ति कदा चन ।
ं८।१४६च्/ धेनुरुष्ट्रो वहन्नश्वो यश्च दम्यः प्रयुज्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४७अ/ यत् किं चिद् दशवर्षाणि संनिधौ प्रेक्षते धनी ।
ं८।१४७च्/ भुज्यमानं परैस्तूष्णीं न स तत्लब्धुमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१४८अ/ अजडश्चेदपोगण्डो विषये चास्य भुज्यते ।
ं८।१४८च्/ भग्नं तद् व्यवहारेण भोक्ता तद् द्रव्यमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।तद् धनमर्हति)]
ं८।१४९अ/ आधिः सीमा बालधनं निक्षेपोपनिधिः स्त्रियः । %[ंंइक्षेपौपनिधी]
ं८।१४९च्/ राजस्वं श्रोत्रियस्वं च न भोगेन प्रणश्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५०अ/ यः स्वामिनाऽननुज्ञातमाधिं भूङ्क्तेऽविचक्षणः ।
ं८।१५०च्/ तेनार्धवृद्धिर्मोक्तव्या तस्य भोगस्य निष्कृतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५१अ/ कुसीदवृद्धिर्द्वैगुण्यं नात्येति सकृदाहृता । %[ं।सकृदाहिता)]
ं८।१५१च्/ धान्ये सदे लवे वाह्ये नातिक्रामति पञ्चताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५२अ/ कृतानुसारादधिका व्यतिरिक्ता न सिध्यति ।
ं८।१५२च्/ कुसीदपथमाहुस्तं पञ्चकं शतमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५३अ/ नातिसांवत्सरीं वृद्धिं न चादृष्टां पुनर्हरेत् । %[ं।विनिर्हरेत्)]
ं८।१५३च्/ चक्रवृद्धिः कालवृद्धिः कारिता कायिका च या ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५४अ/ ऋणं दातुमशक्तो यः कर्तुमिच्छेत् पुनः क्रियाम् ।
ं८।१५४च्/ स दत्त्वा निर्जितां वृद्धिं करणं परिवर्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५५अ/ अदर्शयित्वा तत्रैव हिरण्यं परिवर्तयेत् ।
ं८।१५५च्/ यावती संभवेद् वृद्धिस्तावतीं दातुमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५६अ/ चक्रवृद्धिं समारूढो देशकालव्यवस्थितः ।
ं८।१५६च्/ अतिक्रामन् देशकालौ न तत्फलमवाप्नुयात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५७अ/ समुद्रयानकुशला देशकालार्थदर्शिनः ।
ं८।१५७च्/ स्थापयन्ति तु यां वृद्धिं सा तत्राधिगमं प्रति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१५८अ/ यो यस्य प्रतिभूस्तिष्ठेद् दर्शनायैह मानवः ।
ं८।१५८च्/ अदर्शयन् स तं तस्य प्रयच्छेत् स्वधनाद् ऋणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।तस्य यतेत)]
ं८।१५९अ/ प्रातिभाव्यं वृथादानमाक्षिकं सौरिकां च यत् ।
ं८।१५९च्/ दण्डशुल्कावशेषं च न पुत्रो दातुमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६०अ/ दर्शनप्रातिभाव्ये तु विधिः स्यात् पूर्वचोदितः ।
ं८।१६०च्/ दानप्रतिभुवि प्रेते दायादानपि दापयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६१अ/ अदातरि पुनर्दाता विज्ञातप्रकृतावृणम् ।
ं८।१६१च्/ पश्चात् प्रतिभुवि प्रेते परीप्सेत् केन हेतुना ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६२अ/ निरादिष्टधनश्चेत् तु प्रतिभूः स्यादलंधनः ।
ं८।१६२च्/ स्वधनादेव तद् दद्यान्निरादिष्ट इति स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६३अ/ मत्तोन्मत्तार्ताध्यधीनैर्बालेन स्थविरेण वा ।
ं८।१६३च्/ असंबद्धकृतश्चैव व्यवहारो न सिध्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६४अ/ सत्या न भाषा भवति यद्यपि स्यात् प्रतिष्ठिता ।
ं८।१६४च्/ बहिश्चेद् भाष्यते धर्मात्नियताद् व्यवहारिकात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६५अ/ योगाधमनविक्रीतं योगदानप्रतिग्रहम् ।
ं८।१६५च्/ यत्र वाऽप्युपधिं पश्येत् तत् सर्वं विनिवर्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६६अ/ ग्रहीता यदि नष्टः स्यात् कुटुम्बार्थे कृतो व्ययः । %[ं।कुटुम्बे च ]
ं८।१६६च्/ दातव्यं बान्धवैस्तत् स्यात् प्रविभक्तैरपि स्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६७अ/ कुटुम्बार्थेऽध्यधीनोऽपि व्यवहारं यमाचरेत् ।
ं८।१६७च्/ स्वदेशे वा विदेशे वा तं ज्यायान्न विचालयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६८अ/ बलाद् दत्तं बलाद् भुक्तं बलाद् यच्चापि लेखितम् ।
ं८।१६८च्/ सर्वान् बलकृतानर्थानकृतान् मनुरब्रवीत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१६९अ/ त्रयः परार्थे क्लिश्यन्ति साक्षिणः प्रतिभूः कुलम् ।
ं८।१६९च्/ चत्वारस्तूपचीयन्ते विप्र आढ्यो वणिङ्नृपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७०अ/ अनादेयं नाददीत परिक्षीणोऽपि पार्थिवः ।
ं८।१७०च्/ न चादेयं समृद्धोऽपि सूक्ष्ममप्यर्थमुत्सृजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७१अ/ अनादेयस्य चादानादादेयस्य च वर्जनात् ।
ं८।१७१च्/ दौर्बल्यं ख्याप्यते राज्ञः स प्रेत्यैह च नश्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७२अ/ स्वादानाद् वर्णसंसर्गात् त्वबलानां च रक्षणात् ।
ं८।१७२च्/ बलं सञ्जायते राज्ञः स प्रेत्यैह च वर्धते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७३अ/ तस्माद् यम इव स्वामी स्वयं हित्वा प्रियाप्रिये ।
ं८।१७३च्/ वर्तेत याम्यया वृत्त्या जितक्रोधो जितेन्द्रियः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७४अ/ यस्त्वधर्मेण कार्याणि मोहात् कुर्यान्नराधिपः ।
ं८।१७४च्/ अचिरात् तं दुरात्मानं वशे कुर्वन्ति शत्रवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७५अ/ कामक्रोधौ तु संयम्य योऽर्थान् धर्मेण पश्यति ।
ं८।१७५च्/ प्रजास्तमनुवर्तन्ते समुद्रमिव सिन्धवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७६अ/ यः साधयन्तं छन्देन वेदयेद् धनिकं नृपे ।
ं८।१७६च्/ स राज्ञा तत्चतुर्भागं दाप्यस्तस्य च तद् धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७७अ/ कर्मणाऽपि समं कुर्याद् धनिकायाधमर्णिकः ।
ं८।१७७च्/ समोऽवकृष्टजातिस्तु दद्यात्श्रेयांस्तु तत्शनैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७८अ/ अनेन विधिना राजा मिथो विवदतां नृणाम् ।
ं८।१७८च्/ साक्षिप्रत्ययसिद्धानि कार्याणि समतां नयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१७९अ/ कुलजे वृत्तसम्पन्ने धर्मज्ञे सत्यवादिनि ।
ं८।१७९च्/ महापक्षे धनिन्यार्ये निक्षेपं निक्षिपेद् बुधः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८०अ/ यो यथा निक्षिपेद्द् हस्ते यमर्थं यस्य मानवः ।
ं८।१८०च्/ स तथैव ग्रहीतव्यो यथा दायस्तथा ग्रहः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८१अ/ यो निक्षेपं याच्यमानो निक्षेप्तुर्न प्रयच्छति ।
ं८।१८१च्/ स याच्यः प्राड्विवाकेन तत्निक्षेप्तुरसंनिधौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८२अ/ साक्ष्यभावे प्रणिधिभिर्वयोरूपसमन्वितैः ।
ं८।१८२च्/ अपदेशैश्च संन्यस्य हिरण्यं तस्य तत्त्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८३अ/ स यदि प्रतिपद्येत यथान्यस्तं यथाकृतम् ।
ं८।१८३च्/ न तत्र विद्यते किं चिद् यत् परैरभियुज्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८४अ/ तेषां न दद्याद् यदि तु तद् हिरण्यं यथाविधि ।
ं८।१८४च्/ उभौ निगृह्य दाप्यः स्यादिति धर्मस्य धारणा ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।स निगृह्यौभयं दाप्य इति धर्मस्य धारणा]
ं८।१८५अ/ निक्षेपोपनिधी नित्यं न देयौ प्रत्यनन्तरे ।
ं८।१८५च्/ नश्यतो विनिपाते तावनिपाते त्वनाशिनौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८६अ/ स्वयमेव तु यौ दद्यान् मृतस्य प्रत्यनन्तरे ।
ं८।१८६च्/ न स राज्ञाऽभियोक्तव्यो न निक्षेप्तुश्च बन्धुभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८७अ/ अच्छलेनैव चान्विच्छेत् तमर्थं प्रीतिपूर्वकम् ।
ं८।१८७च्/ विचार्य तस्य वा वृत्तं साम्नैव परिसाधयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८८अ/ निक्षेपेष्वेषु सर्वेषु विधिः स्यात् परिसाधने ।
ं८।१८८च्/ समुद्रे नाप्नुयात् किं चिद् यदि तस्मान्न संहरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१८९अ/ चौरैर्हृतं जलेनोढमग्निना दग्धमेव वा ।
ं८।१८९च्/ न दद्याद् यदि तस्मात् स न संहरति किं चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९०अ/ निक्षेपस्यापहर्तारमनिक्षेप्तारमेव च ।
ं८।१९०च्/ सर्वैरुपायैरन्विच्छेत्शपथैश्चैव वैदिकैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९१अ/ यो निक्षेपं नार्पयति यश्चानिक्षिप्य याचते ।
ं८।१९१च्/ तावुभौ चौरवत्शास्यौ दाप्यौ वा तत्समं दमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९२अ/ निक्षेपस्यापहर्तारं तत्समं दापयेद् दमम् ।
ं८।१९२च्/ तथोपनिधिहर्तारमविशेषेण पार्थिवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९३अ/ उपधाभिश्च यः कश्चित् परद्रव्यं हरेन्नरः ।
ं८।१९३च्/ ससहायः स हन्तव्यः प्रकाशं विविधैर्वधैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९४अ/ निक्षेपो यः कृतो येन यावांश्च कुलसंनिधौ ।
ं८।१९४च्/ तावानेव स विज्ञेयो विब्रुवन् दण्डमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९५अ/ मिथो दायः कृतो येन गृहीतो मिथ एव वा ।
ं८।१९५च्/ मिथ एव प्रदातव्यो यथा दायस्तथा ग्रहः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९६अ/ निक्षिप्तस्य धनस्यैवं प्रीत्योपनिहितस्य च ।
ं८।१९६च्/ राजा विनिर्णयं कुर्यादक्षिण्वन्न्यासधारिणम् ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९७अ/ विक्रीणीते परस्य स्वं योऽस्वामी स्वाम्यसंमतः ।
ं८।१९७च्/ न तं नयेत साक्ष्यं तु स्तेनमस्तेनमानिनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९८अ/ अवहार्यो भवेत्चैव सान्वयः षट्शतं दमम् ।
ं८।१९८च्/ निरन्वयोऽनपसरः प्राप्तः स्याच्चौरकिल्बिषम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।१९९अ/ अस्वामिना कृतो यस्तु दायो विक्रय एव वा ।
ं८।१९९च्/ अकृतः स तु विज्ञेयो व्यवहारे यथा स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२००अ/ संभोगो दृश्यते यत्र न दृश्येतागमः क्व चित् ।
ं८।२००च्/ आगमः कारणं तत्र न संभोग इति स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२०१अ/ विक्रयाद् यो धनं किं चिद् गृह्णीयात् कुलसंनिधौ ।
ं८।२०१च्/ क्रयेण स विशुद्धं हि न्यायतो लभते धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२०२अ/ अथ मूलमनाहार्यं प्रकाशक्रयशोधितः ।
ं८।२०२च्/ अदण्ड्यो मुच्यते राज्ञा नाष्टिको लभते धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२०३अ/ नान्यदन्येन संसृष्टरूपं विक्रयमर्हति ।
ं८।२०३च्/ न चासारं न च न्यूनं न दूरेण तिरोहितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। न सावद्यं न च न्यूनं न दूरे न तिरोहितं ]
ं८।२०४अ/ अन्यां चेद् दर्शयित्वाऽन्या वोढुः कन्या प्रदीयते ।
ं८।२०४च्/ उभे त एकशुल्केन वहेदित्यब्रवीन् मनुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२०५अ/ नोन्मत्ताया न कुष्ठिन्या न च या स्पृष्टमैथुना ।
ं८।२०५च्/ पूर्वं दोषानभिख्याप्य प्रदाता दण्डमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२०६अ/ ऋत्विग् यदि वृतो यज्ञे स्वकर्म परिहापयेत् ।
ं८।२०६च्/ तस्य कर्मानुरूपेण देयोंशः सहकर्तृभिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२०७अ/ दक्षिणासु च दत्तासु स्वकर्म परिहापयन् ।
ं८।२०७च्/ कृत्स्नमेव लभेतांशमन्येनैव च कारयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२०८अ/ यस्मिन् कर्मणि यास्तु स्युरुक्ताः प्रत्यङ्गदक्षिणाः ।
ं८।२०८च्/ स एव ता आददीत भजेरन् सर्व एव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२०९अ/ रथं हरेत् चाध्वर्युर्ब्रह्माऽधाने च वाजिनम् ।
ं८।२०९च्/ होता वाऽपि हरेदश्वमुद्गाता चाप्यनः क्रये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१०अ/ सर्वेषामर्धिनो मुख्यास्तदर्धेनार्धिनोऽपरे ।
ं८।२१०च्/ तृतीयिनस्तृतीयांशाश्चतुर्थांशाश्च पादिनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२११अ/ संभूय स्वानि कर्माणि कुर्वद्भिरिह मानवैः ।
ं८।२११च्/ अनेन विधियोगेन कर्तव्यांशप्रकल्पना ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१२अ/ धर्मार्थं येन दत्तं स्यात् कस्मै चिद् याचते धनम् ।
ं८।२१२च्/ पश्चाच्च न तथा तत् स्यान्न देयं तस्य तद् भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१३अ/ यदि संसाधयेत् तत् तु दर्पात्लोभेन वा पुनः ।
ं८।२१३च्/ राज्ञा दाप्यः सुवर्णं स्यात् तस्य स्तेयस्य निष्कृतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१४अ/ दत्तस्यैषौदिता धर्म्या यथावदनपक्रिया ।
ं८।२१४च्/ अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वेतनस्यानपक्रियाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१५अ/ भृतो नार्तो न कुर्याद् यो दर्पात् कर्म यथोदितम् । %[ंऽनार्तो ]
ं८।२१५च्/ स दण्ड्यः कृष्णलान्यष्टौ न देयं चास्य वेतनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१६अ/ आर्तस्तु कुर्यात् स्वस्थः सन् यथाभाषितमादितः ।
ं८।२१६च्/ स दीर्घस्यापि कालस्य तत्लभेतेव वेतनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१७अ/ यथोक्तमार्तः सुस्थो वा यस्तत् कर्म न कारयेत् ।
ं८।२१७च्/ न तस्य वेतनं देयमल्पोनस्यापि कर्मणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१८अ/ एष धर्मोऽखिलेनोक्तो वेतनादानकर्मणः ।
ं८।२१८च्/ अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धर्मं समयभेदिनाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२१९अ/ यो ग्रामदेशसङ्घानां कृत्वा सत्येन संविदम् ।
ं८।२१९च्/ विसंवदेन्नरो लोभात् तं राष्ट्राद् विप्रवासयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२०अ/ निगृह्य दापयेच्चैनं समयव्यभिचारिणम् ।
ं८।२२०च्/ चतुःसुवर्णान् षण्निष्कांश्शतमानं च राजकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२१अ/ एतद् दण्डविधिं कुर्याद् धार्मिकः पृथिवीपतिः ।
ं८।२२१च्/ ग्रामजातिसमूहेषु समयव्यभिचारिणाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२२अ/ क्रीत्वा विक्रीय वा किं चिद् यस्यैहानुशयो भवेत् ।
ं८।२२२च्/ सोऽन्तर्दशाहात् तद् द्रव्यं दद्याच्चैवाददीत वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२३अ/ परेण तु दशाहस्य न दद्यान्नापि दापयेत् ।
ं८।२२३च्/ आददानो ददत् चैव राज्ञा दण्ड्यौ शतानि षट् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२४अ/ यस्तु दोषवतीं कन्यामनाख्याय प्रयच्छति ।
ं८।२२४च्/ तस्य कुर्यान्नृपो दण्डं स्वयं षण्णवतिं पणान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२५अ/ अकन्येति तु यः कन्यां ब्रूयाद् द्वेषेण मानवः ।
ं८।२२५च्/ स शतं प्राप्नुयाद् दण्डं तस्या दोषमदर्शयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२६अ/ पाणिग्रहणिका मन्त्राः कन्यास्वेव प्रतिष्ठिताः ।
ं८।२२६च्/ नाकन्यासु क्व चिन्नॄणां लुप्तधर्मक्रिया हि ताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२७अ/ पाणिग्रहणिका मन्त्रा नियतं दारलक्षणम् ।
ं८।२२७च्/ तेषां निष्ठा तु विज्ञेया विद्वद्भिः सप्तमे पदे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२८अ/ यस्मिन् यस्मिन् कृते कार्ये यस्येहानुशयो भवेत् ।
ं८।२२८च्/ तमनेन विधानेन धर्म्ये पथि निवेशयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२२९अ/ पशुषु स्वामिनां चैव पालानां च व्यतिक्रमे ।
ं८।२२९च्/ विवादं सम्प्रवक्ष्यामि यथावद् धर्मतत्त्वतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२३०अ/ दिवा वक्तव्यता पाले रात्रौ स्वामिनि तद्गृहे ।
ं८।२३०च्/ योगक्षेमेऽन्यथा चेत् तु पालो वक्तव्यतामियात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२३१अ/ गोपः क्षीरभृतो यस्तु स दुह्याद् दशतो वराम् ।
ं८।२३१च्/ गोस्वाम्यनुमते भृत्यः सा स्यात् पालेऽभृते भृतिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२३२अ/ नष्टं विनष्टं कृमिभिः श्वहतं विषमे मृतम् ।
ं८।२३२च्/ हीनं पुरुषकारेण प्रदद्यात् पाल एव तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२३३अ/ विघुष्य तु हृतं चौरैर्न पालो दातुमर्हति ।
ं८।२३३च्/ यदि देशे च काले च स्वामिनः स्वस्य शंसति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२३४अ/ कर्णौ चर्म च वालांश्च बस्तिं स्नायुं च रोचनाम् ।
ं८।२३४च्/ पशुषु स्वामिनां दद्यान् मृतेष्वङ्कानि दर्शयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंऽङ्कांश्च दर्शयेत्)]
ं८।२३५अ/ अजाविके तु संरुद्धे वृकैः पाले त्वनायति ।
ं८।२३५च्/ यां प्रसह्य वृको हन्यात् पाले तत् किल्बिषं भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२३६अ/ तासां चेदवरुद्धानां चरन्तीनां मिथो वने ।
ं८।२३६च्/ यामुत्प्लुत्य वृको हन्यान्न पालस्तत्र किल्बिषी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२३७अ/ धनुःशतं परीहारो ग्रामस्य स्यात् समन्ततः ।
ं८।२३७च्/ शम्यापातास्त्रयो वाऽपि त्रिगुणो नगरस्य तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२३८अ/ तत्रापरिवृतं धान्यं विहिंस्युः पशवो यदि ।
ं८।२३८च्/ न तत्र प्रणयेद् दण्डं नृपतिः पशुरक्षिणाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ ।
ं८।२३९अ/ वृतिं तत्र प्रकुर्वीत यामुष्त्रो न विलोकयेत् ।
ं८।२३९च्/ छिद्रं च वारयेत् सर्वं श्वसूकरमुखानुगम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४०अ/ पथि क्षेत्रे परिवृते ग्रामान्तीयेऽथ वा पुनः ।
ं८।२४०च्/ सपालः शतदण्डार्हो विपालान् वारयेत् पशून् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४१अ/ क्षेत्रेष्वन्येषु तु पशुः सपादं पणमर्हति ।
ं८।२४१च्/ सर्वत्र तु सदो देयः क्षेत्रिकस्यैति धारणा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४२अ/ अनिर्दशाहां गां सूतां वृषान् देवपशूंस्तथा ।
ं८।२४२च्/ सपालान् वा विपालान् वा न दण्ड्यान् मनुरब्रवीत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४३अ/ क्षेत्रियस्यात्यये दण्डो भागाद् दशगुणो भवेत् । %[ं।क्षेत्रिकस्यात्यये]
ं८।२४३च्/ ततोऽर्धदण्डो भृत्यानामज्ञानात् क्षेत्रिकस्य तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४४अ/ एतद् विधानमातिष्ठेद् धार्मिकः पृथिवीपतिः ।
ं८।२४४च्/ स्वामिनां च पशूनां च पालानां च व्यतिक्रमे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४५अ/ सीमां प्रति समुत्पन्ने विवादे ग्रामयोर्द्वयोः ।
ं८।२४५च्/ ज्येष्ठे मासि नयेत् सीमां सुप्रकाशेषु सेतुषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४६अ/ सीमावृक्षांश्च कुर्वीत न्यग्रोधाश्वत्थकिंशुकान् ।
ं८।२४६च्/ शाल्मलीन् सालतालांश्च क्षीरिणश्चैव पादपान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४७अ/ गुल्मान् वेणूंश्च विविधान् शमीवल्लीस्थलानि च ।
ं८।२४७च्/ शरान् कुब्जकगुल्मांश्च तथा सीमा न नश्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४८अ[ं२५०अ]/ तडागान्युदपानानि वाप्यः प्रस्रवणानि च ।
ं८।२४८च्[ं२५०च्]/ सीमासंधिषु कार्याणि देवतायतनानि च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२४९अ/ उपछन्नानि चान्यानि सीमालिङ्गानि कारयेत् ।
ं८।२४९च्/ सीमाज्ञाने नृणां वीक्ष्य नित्यं लोके विपर्ययम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२५०अ[ं२४८अ]/ अश्मनोऽस्थीनि गोवालांस्तुषान् भस्म कपालिकाः ।
ं८।२५०च्[ं२४८च्]/ करीषमिष्टकाऽङ्गारां शर्करा वालुकास्तथा ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२५१अ/ यानि चैवंप्रकाराणि कालाद् भूमिर्न भक्षयेत् ।
ं८।२५१च्/ तानि संधिषु सीमायामप्रकाशानि कारयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सीमाया]
ं८।२५२अ/ एतैर्लिङ्गैर्नयेत् सीमां राजा विवदमानयोः ।
ं८।२५२च्/ पूर्वभुक्त्या च सततमुदकस्यागमेन च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२५३अ/ यदि स्ंशय एव स्यात्लिङ्गानामपि दर्शने ।
ं८।२५३च्/ साक्षिप्रत्यय एव स्यात् सीमावादविनिर्णयः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सीमावादविनिश्चयः ]
ं८।२५४अ/ ग्रामीयककुलानां च समक्षं सीम्नि साक्षिणः । %[ं। ग्रामेयक]
ं८।२५४च्/ प्रष्टव्याः सीमलिङ्गानि तयोश्चैव विवादिनोः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।सीमालिङ्गानि ]
ं८।२५५अ/ ते पृष्तास्तु यथा ब्रूयुः समस्ताः सीम्नि निश्चयम् ।
ं८।२५५च्/ निबध्नीयात् तथा सीमां सर्वांस्तांश्चैव नामतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२५६अ/ शिरोभिस्ते गृहीत्वोर्वीं स्रग्विणो रक्तवाससः ।
ं८।२५६च्/ सुकृतैः शापिताः स्वैः स्वैर्नयेयुस्ते समञ्जसम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२५७अ/ यथोक्तेन नयन्तस्ते पूयन्ते सत्यसाक्षिणः ।
ं८।२५७च्/ विपरीतं नयन्तस्तु दाप्याः स्युर्द्विशतं दमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२५८अ/ साक्ष्यभावे तु चत्वारो ग्रामाः सामन्तवासिनः । %[ं।ग्रामसीमान्तवासिनः]
ं८।२५८च्/ सीमाविनिर्णयं कुर्युः प्रयता राजसंनिधौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२५९अ/ सामन्तानामभावे तु मौलानां सीम्नि साक्षिणाम् ।
ं८।२५९च्/ इमानप्यनुयुञ्जीत पुरुषान् वनगोचरान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६०अ/ व्याधांशाकुनिकान् गोपान् कैवर्तान् मूलखानकान् ।
ं८।२६०च्/ व्यालग्राहानुञ्छवृत्तीनन्यांश्च वनचारिणः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६१अ/ ते पृष्टास्तु यथा ब्रूयुः सीमासंधिषु लक्षणम् ।
ं८।२६१च्/ तत् तथा स्थापयेद् राजा धर्मेण ग्रामयोर्द्वयोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६२अ/ क्षेत्रकूपतडागानामारामस्य गृहस्य च ।
ं८।२६२च्/ सामन्तप्रत्ययो ज्ञेयः सीमासेतुविनिर्णयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६३अ/ सामन्ताश्चेत्मृषा ब्रूयुः सेतौ विवादतां नृणाम् ।
ं८।२६३च्/ सर्वे पृथक् पृथग् दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६४अ/ गृहं तडागमारामं क्षेत्रं वा भीषया हरन् ।
ं८।२६४च्/ शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यादज्ञानाद् द्विशतो दमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६५अ/ सीमायामविषह्यायां स्वयं राजैव धर्मवित् ।
ं८।२६५च्/ प्रदिशेद् भूमिमेकेषामुपकारादिति स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६६अ/ एषोऽखिलेनाभिहितो धर्मः सीमाविनिर्णये ।
ं८।२६६च्/ अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वाक्पारुष्यविनिर्णयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६७अ/ शतं ब्राह्मणमाक्रुश्य क्षत्रियो दण्डमर्हति ।
ं८।२६७च्/ वैश्योऽप्यर्धशतं द्वे वा शूद्रस्तु वधमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६८अ/ पञ्चाशद् ब्राह्मणो दण्ड्यः क्षत्रियस्याभिशंसने ।
ं८।२६८च्/ वैश्ये स्यादर्धपञ्चाशत्शूद्रे द्वादशको दमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२६९अ/ समवर्णे द्विजातीनां द्वादशैव व्यतिक्रमे ।
ं८।२६९च्/ वादेष्ववचनीयेषु तदेव द्विगुणं भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७०अ/ एकजातिर्द्विजातींस्तु वाचा दारुणया क्षिपन् ।
ं८।२७०च्/ जिह्वायाः प्राप्नुयाच्छेदं जघन्यप्रभवो हि सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७१अ/ नामजातिग्रहं त्वेषामभिद्रोहेण कुर्वतः ।
ं८।२७१च्/ निक्षेप्योऽयोमयः शङ्कुर्ज्वलन्नास्ये दशाङ्गुलः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७२अ/ धर्मोपदेशं दर्पेण विप्राणामस्य कुर्वतः ।
ं८।२७२च्/ तप्तमासेचयेत् तैलं वक्त्रे श्रोत्रे च पार्थिवः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।श्रौत्रे ]
ं८।२७३अ/ श्रुतं देशं च जातिं च कर्म शरीरमेव च ??।
ं८।२७३च्/ वितथेन ब्रुवन् दर्पाद् दाप्यः स्याद् द्विशतं दमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७४अ/ काणं वाऽप्यथ वा खञ्जमन्यं वाऽपि तथाविधम् ।
ं८।२७४च्/ तथ्येनापि ब्रुवन् दाप्यो दण्डं कार्षापणावरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७५अ/ मातरं पितरं जायां भ्रातरं तनयं गुरुम् ।
ं८।२७५च्/ आक्षारयंशतं दाप्यः पन्थानं चाददद् गुरोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७६अ/ ब्राह्मणक्षत्रियाभ्यां तु दण्डः कार्यो विजानता ।
ं८।२७६च्/ ब्राह्मणे साहसः पूर्वः क्षत्रिये त्वेव मध्यमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७७अ/ विट् शूद्रयोरेवमेव स्वजातिं प्रति तत्त्वतः ।
ं८।२७७च्/ छेदवर्जं प्रणयनं दण्डस्यैति विनिश्चयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७८अ/ एष दण्डविधिः प्रोक्तो वाक्पारुष्यस्य तत्त्वतः ।
ं८।२७८च्/ अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि दण्डपारुष्यनिर्णयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२७९अ/ येन केन चिदङ्गेन हिंस्याच्चेत्श्रेष्ठमन्त्यजः ।
ं८।२७९च्/ छेत्तव्यं तद् तदेवास्य तन् मनोरनुशासनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८०अ/ पाणिमुद्यम्य दण्डं वा पाणिच्छेदनमर्हति ।
ं८।२८०च्/ पादेन प्रहरन् कोपात् पादच्छेदनमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८१अ/ सहासनमभिप्रेप्सुरुत्कृष्टस्यापकृष्टजः ।
ं८।२८१च्/ कट्यां कृताङ्को निर्वास्यः स्फिचं वाऽस्यावकर्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८२अ/ अवनिष्ठीवतो दर्पाद् द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः ।
ं८।२८२च्/ अवमूत्रयतो मेढ्रमवशर्धयतो गुदम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८३अ/ केशेषु गृह्णतो हस्तौ छेदयेदविचारयन् ।
ं८।२८३च्/ पादयोर्दाढिकायां च ग्रीवायां वृषणेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८४अ/ त्वग्भेदकः शतं दण्ड्यो लोहितस्य च दर्शकः ।
ं८।२८४च्/ मांसभेत्ता तु षट् निष्कान् प्रवास्यस्त्वस्थिभेदकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८५अ/ वनस्पतीनां सर्वेषामुपभोगो यथा यथा ।
ं८।२८५च्/ यथा तथा दमः कार्यो हिंसायामिति धारणा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८६अ/ मनुष्याणां पशूनां च दुःखाय प्रहृते सति ।
ं८।२८६च्/ यथा यथा महद् दुःखं दण्डं कुर्यात् तथा तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८७अ/ अङ्गावपीडनायां च व्रणशोणितयोस्तथा । %[ं।प्राणशोनितयोः ]
ं८।२८७च्/ समुत्थानव्ययं दाप्यः सर्वदण्डमथापि वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८८अ/ द्रव्याणि हिंस्याद् यो यस्य ज्ञानतोऽज्ञानतोऽपि वा ।
ं८।२८८च्/ स तस्योत्पादयेत् तुष्टिं राज्ञे दद्याच्च तत्समम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२८९अ/ चर्मचार्मिकभाण्डेषु काष्ठलोष्टमयेषु ।
ं८।२८९च्/ मूल्यात् पञ्चगुणो दण्डः पुष्पमूलफलेषु च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९०अ/ यानस्य चैव यातुश्च यानस्वामिन एव च ।
ं८।२९०च्/ दशातिवर्तनान्याहुः शेषे दण्डो विधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९१अ/ छिन्ननास्ये भग्नयुगे तिर्यक्प्रतिमुखागते ।
ं८।२९१च्/ अक्षभङ्गे च यानस्य चक्रभङ्गे तथैव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९२अ/ छेदने चैव यन्त्राणां योक्त्ररश्म्योस्तथैव च ।
ं८।२९२च्/ आक्रन्दे चाप्यपैहीति न दण्डं मनुरब्रवीत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९३अ/ यत्रापवर्तते युग्यं वैगुण्यात् प्राजकस्य तु ।
ं८।२९३च्/ तत्र स्वामी भवेद् दण्ड्यो हिंसायां द्विशतं दमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९४अ/ प्राजकश्चेद् भवेदाप्तः प्राजको दण्डमर्हति ।
ं८।२९४च्/ युग्यस्थाः प्राजकेऽनाप्ते सर्वे दण्ड्याः शतं शतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९५अ/ स चेत् तु पथि संरुद्धः पशुभिर्वा रथेन वा ।
ं८।२९५च्/ प्रमापयेत् प्राणभृतस्तत्र दण्डोऽविचारितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९६अ/ मनुष्यमारणे क्षिप्रं चौरवत् किल्बिषं भवेत् ।
ं८।२९६च्/ प्राणभृत्सु महत्स्वर्धं गोगजोष्ट्रहयादिषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९७अ/ क्षुद्रकाणां पशूनां तु हिंसायां द्विशतो दमः ।
ं८।२९७च्/ पञ्चाशत् तु भवेद् दण्डः शुभेषु मृगपक्षिषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९८अ/ गर्धभाजाविकानां तु दण्डः स्यात् पञ्चमाषिकः । %[ं।पाञ्चमाषिकः]
ं८।२९८च्/ माषिकस्तु भवेद् दण्डः श्वसूकरनिपातने ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।२९९अ/ भार्या पुत्रश्च दासश्च प्रेष्यो भ्रात्रा च सौदरः ।
ं८।२९९च्/ प्राप्तापराधास्ताड्याः स्यू रज्ज्वा वेणुदलेन वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३००अ/ पृष्ठतस्तु शरीरस्य नोत्तमाङ्गे कथं चन ।
ं८।३००च्/ अतोऽन्यथा तु प्रहरन् प्राप्तः स्याच्चौरकिल्बिषम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०१अ/ एषोऽखिलेनाभिहितो दण्डपारुष्यनिर्णयः ।
ं८।३०१च्/ स्तेनस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं दण्डविनिर्णये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०२अ/ परमं यत्नमातिष्ठेत् स्तेनानां निग्रहे नृपः ।
ं८।३०२च्/ स्तेनानां निग्रहादस्य यशो राष्ट्रं च वर्धते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०३अ/ अभयस्य हि यो दाता स पूज्यः सततं नृपः ।
ं८।३०३च्/ सत्त्रं हि वर्धते तस्य सदैवाभयदक्षिणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०४अ/ सर्वतो धर्मषड्भागो राज्ञो भवति रक्षतः ।
ं८।३०४च्/ अधर्मादपि षड्भागो भवत्यस्य ह्यरक्षतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०५अ/ यदधीते यद् यजते यद् ददाति यदर्चति ।
ं८।३०५च्/ तस्य षड्भागभाग् राजा सम्यग् भवति रक्षणात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०६अ/ रक्षन् धर्मेण भूतानि राजा वध्यांश्च घातयन् ।
ं८।३०६च्/ यजतेऽहरहर्यज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०७अ/ योऽरक्षन् बलिमादत्ते करं शुल्कं च पार्थिवः ।
ं८।३०७च्/ प्रतिभागं च दण्डं च स सद्यो नरकं व्रजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०८अ/ अरक्षितारं राजानं बलिषड्भागहारिणम् । %[क्: अरक्षितारमत्तारं]
ं८।३०८च्/ तमाहुः सर्वलोकस्य समग्रमलहारकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३०९अ/ अनपेक्षितमर्यादं नास्तिकं विप्रलुंपकम् । %[ंऽनवेक्षितमर्यादं ]
ं८।३०९च्/ अरक्षितारमत्तारं नृपं विद्यादधोगतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१०अ/ अधार्मिकं त्रिभिर्न्यायैर्निगृह्णीयात् प्रयत्नतः ।
ं८।३१०च्/ निरोधनेन बन्धेन विविधेन वधेन च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३११अ/ निग्रहेण हि पापानां साधूनां सङ्ग्रहेण च ।
ं८।३११च्/ द्विजातय इवैज्याभिः पूयन्ते सततं नृपाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१२अ/ क्षन्तव्यं प्रभुणा नित्यं क्षिपतां कार्यिणां नृणाम् ।
ं८।३१२च्/ बालवृद्धातुराणां च कुर्वता हितमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१३अ/ यः क्षिप्तो मर्षयत्यार्तैस्तेन स्वर्गे महीयते ।
ं८।३१३च्/ यस्त्वैश्वर्यान्न क्षमते नरकं तेन गच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१४अ/ राजा स्तेनेन गन्तव्यो मुक्तकेशेन धावता । %[ं। धीमता ]
ं८।३१४च्/ आचक्षाणेन तत् स्तेयमेवङ्कर्माऽस्मि शाधि माम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१५अ/ स्कन्धेनादाय मुसलं लगुडं वाऽपि खादिरम् । %[ंंउशलं ]
ं८।३१५च्/ शक्तिं चोभयतस्तीक्ष्णामायसं दण्डमेव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१६अ/ शासनाद् वा विमोक्षाद् वा स्तेनः स्तेयाद् विमुच्यते ।
ं८।३१६च्/ अशासित्वा तु तं राजा स्तेनस्याप्नोति किल्बिषम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१७अ/ अन्नादे भ्रूणहा मार्ष्टि पत्यौ भार्याऽपचारिणी ।
ं८।३१७च्/ गुरौ शिष्यश्च याज्यश्च स्तेनो राजनि किल्बिषम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१८अ/ राजभिः कृतदण्डास्तु कृत्वा पापानि मानवाः । %[ं राजभिर्धृतदण्डास्तु]
ं८।३१८च्/ निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३१९अ/ यस्तु रज्जुं घटं कूपाद्द् हरेद् भिन्द्याच्च यः प्रपाम् ।
ं८।३१९च्/ स दण्डं प्राप्नुयान् माषं तच्च तस्मिन् समाहरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२०अ/ धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्यो हरतोऽभ्यधिकं वधः ।
ं८।३२०च्/ शेषेऽप्येकादशगुणं दाप्यस्तस्य च तद् धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२१अ/ तथा धरिममेयानां शतादभ्यधिके वधः ।
ं८।३२१च्/ सुवर्णरजतादीनामुत्तमानां च वाससाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२२अ/ पञ्चाशतस्त्वभ्यधिके हस्तच्छेदनमिष्यते ।
ं८।३२२च्/ शेषे त्वेकादशगुणं मूल्याद् दण्डं प्रकल्पयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२३अ/ पुरुषाणां कुलीनानां नारीणां च विशेषतः ।
ं८।३२३च्/ मुख्यानां चैव रत्नानां हरणे वधमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२४अ/ महापशूनां हरणे शस्त्राणामौषधस्य च ।
ं८।३२४च्/ कालमासाद्य कार्यं च दण्डं राजा प्रकल्पयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२५अ/ गोषु ब्राह्मणसंस्थासु छुरिकायाश्च भेदने । %[ं।खरिकायाश्च]
ं८।३२५च्/ पशूनां हरणे चैव सद्यः कार्योऽर्धपादिकः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२६अ/ सूत्रकार्पासकिण्वानां गोमयस्य गुडस्य च ।
ं८।३२६च्/ दध्नः क्षीरस्य तक्रस्य पानीयस्य तृणस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२७अ/ वेणुवैदलभाण्डानां लवणानां तथैव च ।
ं८।३२७च्/ मृण्मयानां च हरणे मृदो भस्मन एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२८अ/ मत्स्यानां पक्षिणां चैव तैलस्य च घृतस्य च ।
ं८।३२८च्/ मांसस्य मधुनश्चैव यच्चान्यत् पशुसंभवम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३२९अ/ अन्येषां चैवमादीनां मद्यानामोदनस्य च । %[ंॅहैवमादीनामद्यानाम्]
ं८।३२९च्/ पक्वान्नानां च सर्वेषां तन्मुल्याद् द्विगुणो दमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३०अ/ पुष्पेषु हरिते धान्ये गुल्मवल्लीनगेषु च ।
ं८।३३०च्/ अन्येष्वपरिपूतेषु दण्डः स्यात् पञ्चकृष्णलः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३१अ/ परिपूतेषु धान्येषु शाकमूलफलेषु च ।
ं८।३३१च्/ निरन्वये शतं दण्डः सान्वयेऽर्धशतं दमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३२अ/ स्यात् साहसं त्वन्वयवत् प्रसभं कर्म यत् कृतम् ।
ं८।३३२च्/ निरन्वयं भवेत् स्तेयं हृत्वाऽपव्ययते च यत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३३अ/ यस्त्वेतान्युपकॢप्तानि द्रव्याणि स्तेनयेन्नरः ।
ं८।३३३च्/ तमाद्यं दण्डयेद् राजा यश्चाग्निं चोरयेद् गृहात् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।तं शतं]
ं८।३३४अ/ येन येन यथाङ्गेन स्तेनो नृषु विचेष्टते ।
ं८।३३४च्/ तत् तदेव हरेत् तस्य प्रत्यादेशाय पार्थिवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३५अ/ पिताऽचार्यः सुहृत्माता भार्या पुत्रः पुरोहितः ।
ं८।३३५च्/ नादण्ड्यो नाम राज्ञोऽस्ति यः स्वधर्मे न तिष्ठति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३६अ/ कार्षापणं भवेद् दण्ड्यो यत्रान्यः प्राकृतो जनः ।
ं८।३३६च्/ तत्र राजा भवेद् दण्ड्यः सहस्रमिति धारणा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३७अ/ अष्टापाद्यं तु शूद्रस्य स्तेये भवति किल्बिषम् ।
ं८।३३७च्/ षोडशैव तु वैश्यस्य द्वात्रिंशत् क्षत्रियस्य च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३८अ/ ब्राह्मणस्य चतुःषष्टिः पूर्णं वाऽपि शतं भवेत् ।
ं८।३३८च्/ द्विगुणा वा चतुःषष्टिस्तद्दोषगुणविद्द् हि सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३३९अ/ वानस्पत्यं मूलफलं दार्वग्न्यर्थं तथैव च ।
ं८।३३९च्/ तृणं च गोभ्यो ग्रासार्थमस्तेयं मनुरब्रवीत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४०अ/ योऽदत्तादायिनो हस्तात्लिप्सेत ब्राह्मणो धनम् ।
ं८।३४०च्/ याजनाध्यापनेनापि यथा स्तेनस्तथैव सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४१अ/ द्विजोऽध्वगः क्षीणवृत्तिर्द्वाविक्षू द्वे च मूलके ।
ं८।३४१च्/ आददानः परक्षेत्रात्न दण्डं दातुमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४२अ/ असंदितानां संदाता संदितानां च मोक्षकः ।
ं८।३४२च्/ दासाश्वरथहर्ता च प्राप्तः स्याच्चोरकिल्बिषम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४३अ/ अनेन विधिना राजा कुर्वाणः स्तेननिग्रहम् ।
ं८।३४३च्/ यशोऽस्मिन् प्राप्नुयात्लोके प्रेत्य चानुत्तमं सुखम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४४अ/ ऐन्द्रं स्थानमभिप्रेप्सुर्यशश्चाक्षयमव्ययम् ।
ं८।३४४च्/ नोपेक्षेत क्षणमपि राजा साहसिकं नरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४५अ/ वाग्दुष्टात् तस्कराच्चैव दण्डेनैव च हिंसतः ।
ं८।३४५च्/ साहसस्य नरः कर्ता विज्ञेयः पापकृत्तमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४६अ/ साहसे वर्तमानं तु यो मर्षयति पार्थिवः ।
ं८।३४६च्/ स विनाशं व्रजत्याशु विद्वेषं चाधिगच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४७अ/ न मित्रकारणाद् राजा विपुलाद् वा धनागमात् ।
ं८।३४७च्/ समुत्सृजेत् साहसिकान् सर्वभूतभयावहान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४८अ/ शस्त्रं द्विजातिभिर्ग्राह्यं धर्मो यत्रोपरुध्यते ।
ं८।३४८च्/ द्विजातीनां च वर्णानां विप्लवे कालकारिते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३४९अ/ आत्मनश्च परित्राणे दक्षिणानां च सङ्गरे ।
ं८।३४९च्/ स्त्रीविप्राभ्युपपत्तौ च घ्नन् धर्मेण न दुष्यति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५०अ/ गुरुं वा बालवृद्धौ वा ब्राह्मणं वा बहुश्रुतम् ।
ं८।३५०च्/ आततायिनमायान्तं हन्यादेवाविचारयन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५१अ/ नाततायिवधे दोषो हन्तुर्भवति कश्चन ।
ं८।३५१च्/ प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा मन्युस्तं मन्युमृच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५२अ/ परदाराभिमर्शेषु प्रवृत्तान्नॄन् महीपतिः ।
ं८।३५२च्/ उद्वेजनकरैर्दण्डैश्छिन्नयित्वा प्रवासयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंॅहिह्नयित्वा)]
ं८।३५३अ/ तत्समुत्थो हि लोकस्य जायते वर्णसङ्करः ।
ं८।३५३च्/ येन मूलहरोऽधर्मः सर्वनाशाय कल्पते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५४अ/ परस्य पत्न्या पुरुषः संभाषां योजयन् रहः ।
ं८।३५४च्/ पूर्वमाक्षारितो दोषैः प्राप्नुयात् पूर्वसाहसम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५५अ/ यस्त्वनाक्षारितः पूर्वमभिभाषते कारणात् ??।
ं८।३५५च्/ न दोषं प्राप्नुयात् किं चिन्न हि तस्य व्यतिक्रमः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५६अ/ परस्त्रियं योऽभिवदेत् तीर्थेऽरण्ये वनेऽपि वा ।
ं८।३५६च्/ नदीनां वाऽपि संभेदे स सङ्ग्रहणमाप्नुयात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५७अ/ उपचारक्रिया केलिः स्पर्शो भूषणवाससाम् । %[ंउपकारक्रिया]
ं८।३५७च्/ सह खट्वाऽसनं चैव सर्वं सङ्ग्रहणं स्मृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५८अ/ स्त्रियं स्पृशेददेशे यः स्पृष्टो वा मर्षयेत् तया ।
ं८।३५८च्/ परस्परस्यानुमते सर्वं सङ्ग्रहणं स्मृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३५९अ/ अब्राह्मणः सङ्ग्रहणे प्राणान्तं दण्डमर्हति ।
ं८।३५९च्/ चतुर्णामपि वर्णानां दारा रक्ष्यतमाः सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३६०अ/ भिक्षुका बन्दिनश्चैव दीक्षिताः कारवस्तथा ।
ं८।३६०च्/ संभाषणं सह स्त्रीभिः कुर्युरप्रतिवारिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३६१अ/ न संभाषां परस्त्रीभिः प्रतिषिद्धः समाचरेत् ।
ं८।३६१च्/ निषिद्धो भाषमाणस्तु सुवर्णं दण्डमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३६२अ/ नैष चारणदारेषु विधिर्नात्मोपजीविषु ।
ं८।३६२च्/ सज्जयन्ति हि ते नारीर्निगूढाश्चारयन्ति च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३६३अ/ किं चिदेव तु दाप्यः स्यात् संभाषां ताभिराचरन् ।
ं८।३६३च्/ प्रैष्यासु चैकभक्तासु रहः प्रव्रजितासु च ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।प्रेष्यासु ]
ं८।३६४अ/ योऽकामां दूषयेत् कन्यां स सद्यो वधमर्हति ।
ं८।३६४च्/ सकामां दूषयंस्तुल्यो न वधं प्राप्नुयान्नरः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३६५अ/ कन्यां भजन्तीमुत्कृष्टं न किं चिदपि दापयेत् ।
ं८।३६५च्/ जघन्यं सेवमानां तु संयतां वासयेद् गृहे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३६६अ/ उत्तमां सेवमानस्तु जघन्यो वधमर्हति ।
ं८।३६६च्/ शुल्कं दद्यात् सेवमानः समामिच्छेत् पिता यदि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३६७अ/ अभिषह्य तु यः कन्यां कुर्याद् दर्पेण मानवः ।
ं८।३६७च्/ तस्याशु कर्त्ये अङ्गुल्यौ दण्डं चार्हति षट्शतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।कर्त्या अङ्गुल्यो ]
ं८।३६८अ/ सकामां दूषयंस्तुल्यो नाङ्गुलिछेदमाप्नुयात् ।
ं८।३६८च्/ द्विशतं तु दमं दाप्यः प्रसङ्गविनिवृत्तये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३६९अ/ कन्यैव कन्यां या कुर्यात् तस्याः स्याद् द्विशतो दमः ।
ं८।३६९च्/ शुल्कं च द्विगुणं दद्यात्शिफाश्चैवाप्नुयाद् दश ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७०अ/ या तु कन्यां प्रकुर्यात् स्त्री सा सद्यो मौण्ड्यमर्हति ।
ं८।३७०च्/ अङ्गुल्योरेव वा छेदं खरेणोद्वहनं तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७१अ/ भर्तारं लङ्घयेद् या तु स्त्री ज्ञातिगुणदर्पिता ।
ं८।३७१च्/ तां श्वभिः खादयेद् राजा संस्थाने बहुसंस्थिते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७२अ/ पुमांसं दाहयेत् पापं शयने तप्त आयसे ।
ं८।३७२च्/ अभ्यादध्युश्च काष्ठानि तत्र दह्येत पापकृत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७३अ/ संवत्सराभिशस्तस्य दुष्टस्य द्विगुणो दमः । %[ं।संवत्सरेऽभिशस्तस्य]
ं८।३७३च्/ व्रात्यया सह संवासे चाण्डाल्या तावदेव तु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७४अ/ शूद्रो गुप्तमगुप्तं वा द्वैजातं वर्णमावसन् ।
ं८।३७४च्/ अगुप्तमङ्गसर्वस्वैर्गुप्तं सर्वेण हीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंऽङ्गसर्वस्वी]
ं८।३७५अ/ वैश्यः सर्वस्वदण्डः स्यात् संवत्सरनिरोधतः ।
ं८।३७५च्/ सहस्रं क्षत्रियो दण्ड्यो मौण्ड्यं मूत्रेण चार्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७६अ/ ब्राह्मणीं यद्यगुप्तां तु गच्छेतां वैश्यपार्थिवौ ।
ं८।३७६च्/ वैश्यं पञ्चशतं कुर्यात् क्षत्रियं तु सहस्रिणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७७अ/ उभावपि तु तावेव ब्राह्मण्या गुप्तया सह ।
ं८।३७७च्/ विप्लुतौ शूद्रवद् दण्ड्यौ दग्धव्यौ वा कटाग्निना ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७८अ/ सहस्रं ब्राह्मणो दण्ड्यो गुप्तां विप्रां बलाद् व्रजन् ।
ं८।३७८च्/ शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यादिच्छन्त्या सह सङ्गतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३७९अ/ मौण्ड्यं प्राणान्तिकं दण्डो ब्राह्मणस्य विधीयते । %[ं।प्राणान्तको][ं’ः चों रेफ़ेर्स्तो थे रेऽदिन्गोफ़् ᳚प्राणान्तिक᳚।]
ं८।३७९च्/ इतरेषां तु वर्णानां दण्डः प्राणान्तिको भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।प्राणान्तको ]
ं८।३८०अ/ न जातु ब्राह्मणं हन्यात् सर्वपापेष्वपि स्थितम् ।
ं८।३८०च्/ राष्ट्रादेनं बहिः कुर्यात् समग्रधनमक्षतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३८१अ/ न ब्राह्मणवधाद् भूयानधर्मो विद्यते भुवि ।
ं८।३८१च्/ तस्मादस्य वधं राजा मनसाऽपि न चिन्तयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३८२अ/ वैश्यश्चेत् क्षत्रियां गुप्तां वैश्यां वा क्षत्रियो व्रजेत् ।
ं८।३८२च्/ यो ब्राह्मण्यामगुप्तायां तावुभौ दण्डमर्हतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३८३अ/ सहस्रं ब्राह्मणो दण्डं दाप्यो गुप्ते तु ते व्रजन् ।
ं८।३८३च्/ शूद्रायां क्षत्रियविशोः साहस्रो वै भवेद् दमः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।शूद्राया]
ं८।३८४अ/ क्षत्रियायामगुप्तायां वैश्ये पञ्चशतं दमः ।
ं८।३८४च्/ मूत्रेण मौण्ड्यमिच्छेत् तु क्षत्रियो दण्डमेव वा ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।ऋच्छेत् तु]
ं८।३८५अ/ अगुप्ते क्षत्रियावैश्ये शूद्रां वा ब्राह्मणो व्रजन् ।
ं८।३८५च्/ शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यात् सहस्रं त्वन्त्यजस्त्रियम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३८६अ/ यस्य स्तेनः पुरे नास्ति नान्यस्त्रीगो न दुष्टवाक् ।
ं८।३८६च्/ न साहसिकदण्डघ्नो स राजा शक्रलोकभाक् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३८७अ/ एतेषां निग्रहो राज्ञः पञ्चानां विषये स्वके ।
ं८।३८७च्/ सांराज्यकृत् सजात्येषु लोके चैव यशस्करः ??॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३८८अ/ ऋत्विजं यस्त्यजेद् याज्यो याज्यं चर्त्विक् त्यजेद् यदि ।
ं८।३८८च्/ शक्तं कर्मण्यदुष्टं च तयोर्दण्डः शतं शतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३८९अ/ न माता न पिता न स्त्री न पुत्रस्त्यागमर्हति ।
ं८।३८९च्/ त्यजन्नपतितानेतान् राज्ञा दण्ड्यः शतानि षट् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९०अ/ आश्रमेषु द्विजातीनां कार्ये विवदतां मिथः ।
ं८।३९०च्/ न विब्रूयान्नृपो धर्मं चिकीर्षन् हितमात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९१अ/ यथार्हमेतानभ्यर्च्य ब्राह्मणैः सह पार्थिवः ।
ं८।३९१च्/ सान्त्वेन प्रशमय्यादौ स्वधर्मं प्रतिपादयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९२अ/ प्रतिवेश्यानुवेश्यौ च कल्याणे विंशतिद्विजे ।
ं८।३९२च्/ अर्हावभोजयन् विप्रो दण्डमर्हति माषकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९३अ/ श्रोत्रियः श्रोत्रियं साधुं भूतिकृत्येष्वभोजयन् ।
ं८।३९३च्/ तदन्नं द्विगुणं दाप्यो हिरण्यं चैव माषकम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं। हैरण्यं ]
ं८।३९४अ/ अन्धो जडः पीठसर्पी सप्तत्या स्थविरश्च यः ।
ं८।३९४च्/ श्रोत्रियेषूपकुर्वंश्च न दाप्याः केन चित् करम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९५अ/ श्रोत्रियं व्याधितार्तौ च बालवृद्धावकिञ्चनम् ।
ं८।३९५च्/ महाकुलीनमार्यं च राजा सम्पूजयेत् सदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९६अ/ शाल्मलीफलके श्लक्ष्णे नेनिज्यान्नेजकः शनैः ।
ं८।३९६च्/ न च वासांसि वासोभिर्निर्हरेन्न च वासयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९७अ/ तन्तुवायो दशपलं दद्यादेकपलाधिकम् ।
ं८।३९७च्/ अतोऽन्यथा वर्तमानो दाप्यो द्वादशकं दमम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९८अ/ शुल्कस्थानेषु कुशलाः सर्वपण्यविचक्षणाः ।
ं८।३९८च्/ कुर्युरर्घं यथापण्यं ततो विंशं नृपो हरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।३९९अ/ राज्ञः प्रख्यातभाण्डानि प्रतिषिद्धानि यानि च ।
ं८।३९९च्/ ताणि निर्हरतो लोभात् सर्वहारं हरेन्नृपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४००अ/ शुल्कस्थानं परिहरन्नकाले क्रयविक्रयी ।
ं८।४००च्/ मिथ्यावादी च सङ्ख्याने दाप्योऽष्टगुणमत्ययम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४०१अ/ आगमं निर्गमं स्थानं तथा वृद्धिक्षयावुभौ ।
ं८।४०१च्/ विचार्य सर्वपण्यानां कारयेत् क्रयविक्रयौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४०२अ/ पञ्चरात्रे पञ्चरात्रे पक्षे पक्षेऽथ वा गते ।
ं८।४०२च्/ कुर्वीत चैषां प्रत्यक्षमर्घसंस्थापनं नृपः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४०३अ/ तुलामानं प्रतीमानं सर्वं च स्यात् सुलक्षितम् ।
ं८।४०३च्/ षट्सु षट्सु च मासेषु पुनरेव परीक्षयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४०४अ/ पणं यानं तरे दाप्यं पौरुषोऽर्धपणं तरे ।
ं८।४०४च्/ पादं पशुश्च योषित्च पादार्धं रिक्तकः पुमान् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।पादे]
ं८।४०५अ/ भाण्डपूर्णानि यानानि तार्यं दाप्यानि सारतः ।
ं८।४०५च्/ रिक्तभाण्डानि यत् किं चित् पुमांसश्चपरिच्छदाः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४०६अ/ दीर्घाध्वनि यथादेशं यथाकालं तरो भवेत् ।
ं८।४०६च्/ नदीतीरेषु तद् विद्यात् समुद्रे नास्ति लक्षणम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४०७अ/ गर्भिणी तु द्विमासादिस्तथा प्रव्रजितो मुनिः ।
ं८।४०७च्/ ब्राह्मणा लिङ्गिनश्चैव न दाप्यास्तारिकं तरे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४०८अ/ यन्नावि किं चिद् दाशानां विशीर्येतापराधतः ।
ं८।४०८च्/ तद् दाशैरेव दातव्यं समागम्य स्वतोऽंशतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४०९अ/ एष नौयायिनामुक्तो व्यवहारस्य निर्णयः ।
ं८।४०९च्/ दाशापराधतस्तोये दैविके नास्ति निग्रहः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१०अ/ वाणिज्यं कारयेद् वैश्यं कुसीदं कृषिमेव च ।
ं८।४१०च्/ पशूनां रक्षणं चैव दास्यं शूद्रं द्विजन्मनाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४११अ/ क्षत्रियं चैव वैश्यं च ब्राह्मणो वृत्तिकर्शितौ ।
ं८।४११च्/ बिभृयादानृशंस्येन स्वानि कर्माणि कारयेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१२अ/ दास्यं तु कारयन्लोभाद् ब्राह्मणः संस्कृतान् द्विजान् ।
ं८।४१२च्/ अनिच्छतः प्राभवत्याद् राज्ञा दण्ड्यः शतानि षट् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१३अ/ शूद्रं तु कारयेद् दास्यं क्रीतमक्रीतमेव वा ।
ं८।४१३च्/ दास्यायैव हि सृष्टोऽसौ ब्राह्मणस्य स्वयंभुवा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१४अ/ न स्वामिना निसृष्टोऽपि शूद्रो दास्याद् विमुच्यते ।
ं८।४१४च्/ निसर्गजं हि तत् तस्य कस्तस्मात् तदपोहति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१५अ/ ध्वजाहृतो भक्तदासो गृहजः क्रीतदत्त्रिमौ ।
ं८।४१५च्/ पैत्रिको दण्डदासश्च सप्तैते दासयोनयः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१६अ/ भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः ।
ं८।४१६च्/ यत् ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद् धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१७अ/ विस्रब्धं ब्राह्मणः शूद्राद् द्रव्योपादानमाचरेत् ।
ं८।४१७च्/ न हि तस्यास्ति किं चित् स्वं भर्तृहार्यधनो हि सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१८अ/ वैश्यशूद्रौ प्रयत्नेन स्वानि कर्माणि कारयेत् ।
ं८।४१८च्/ तौ हि च्युतौ स्वकर्मभ्यः क्षोभयेतामिदं जगत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४१९अ/ अहन्यहन्यवेक्षेत कर्मान्तान् वाहनानि च ।
ं८।४१९च्/ आयव्ययौ च नियतावाकरान् कोशमेव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं८।४२०अ/ एवं सर्वानिमान् राजा व्यवहारान् समापयन् ।
ं८।४२०च्/ व्यपोह्य किल्बिषं सर्वं प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

 

अध्याय ९
ं९।०१अ/ पुरुषस्य स्त्रियाश्चैव धर्मे वर्त्मनि तिष्ठतोः । %[ं।धर्म्ये ]
ं९।०१च्/ संयोगे विप्रयोगे च धर्मान् वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।०२अ/ अस्वतन्त्राः स्त्रियः कार्याः पुरुषैः स्वैर्दिवानिशम् ।
ं९।०२च्/ विषयेषु च सज्जन्त्यः संस्थाप्या आत्मनो वशे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।०३अ/ पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने ।
ं९।०३च्/ रक्षन्ति स्थविरे पुत्रा न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।०४अ/ कालेऽदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन् पतिः ।
ं९।०४च्/ मृते भर्तरि पुत्रस्तु वाच्यो मातुररक्षिता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।०५अ/ सूक्ष्मेभ्योऽपि प्रसङ्गेभ्यः स्त्रियो रक्ष्या विशेषतः । %[ं।स्त्रिया]
ं९।०५च्/ द्वयोर्हि कुलयोः शोकमावहेयुररक्षिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।०६अ/ इमं हि सर्ववर्णानां पश्यन्तो धर्ममुत्तमम् ।
ं९।०६च्/ यतन्ते रक्षितुं भार्यां भर्तारो दुर्बला अपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।०७अ/ स्वां प्रसूतिं चरित्रं च कुलमात्मानमेव च ।
ं९।०७च्/ स्वं च धर्मं प्रयत्नेन जायां रक्षन् हि रक्षति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।०८अ/ पतिर्भार्यां सम्प्रविश्य गर्भो भूत्वैह जायते ।
ं९।०८च्/ जायायास्तद् हि जायात्वं यदस्यां जायते पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।०९अ/ यादृशं भजते हि स्त्री सुतं सूते तथाविधम् ।
ं९।०९च्/ तस्मात् प्रजाविशुद्ध्यर्थं स्त्रियं रक्षेत् प्रयत्नतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१०अ/ न कश्चिद् योषितः शक्तः प्रसह्य परिरक्षितुम् ।
ं९।१०च्/ एतैरुपाययोगैस्तु शक्यास्ताः परिरक्षितुम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११अ/ अर्थस्य सङ्ग्रहे चैनां व्यये चैव नियोजयेत् ।
ं९।११च्/ शौचे धर्मेऽन्नपक्त्यां च पारिणाह्यस्य वेक्षणे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१२अ/ अरक्षिता गृहे रुद्धाः पुरुषैराप्तकारिभिः ।
ं९।१२च्/ आत्मानमात्मना यास्तु रक्षेयुस्ताः सुरक्षिताः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१३अ/ पानं दुर्जनसंसर्गः पत्या च विरहोऽटनम् ।
ं९।१३च्/ स्वप्नोऽन्यगेहवासश्च नारीसंदूषणानि षट् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१४अ/ नैता रूपं परीक्षन्ते नासां वयसि संस्थितिः ।
ं९।१४च्/ सुरूपं वा विरूपं वा पुमानित्येव भुञ्जते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१५अ/ पौंश्चल्याच्चलचित्ताच्च नैस्नेह्याच्च स्वभावतः । %[ंंऐःस्नेह्याच्]
ं९।१५च्/ रक्षिता यत्नतोऽपीह भर्तृष्वेता विकुर्वते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१६अ/ एवं स्वभावं ज्ञात्वाऽसां प्रजापतिनिसर्गजम् ।
ं९।१६च्/ परमं यत्नमातिष्ठेत् पुरुषो रक्षणं प्रति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१७अ/ शय्याऽऽसनमलङ्कारं कामं क्रोधमनार्जवम् । ं:अनार्यतां ]
ं९।१७च्/ द्रोहभावं कुचर्यां च स्त्रीभ्यो मनुरकल्पयत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।द्रोग्धृभावं]
ं९।१८अ/ नास्ति स्त्रीणां क्रिया मन्त्रैरिति धर्मे व्यवस्थितिः ।
ं९।१८च्/ निरिन्द्रिया ह्यमन्त्राश्च स्त्रीभ्यो अनृतमिति स्थितिः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।स्त्रियो]
ं९।१९अ/ तथा च श्रुतयो बह्व्यो निगीता निगमेष्वपि ।
ं९।१९च्/ स्वालक्षण्यपरीक्षार्थं तासां शृणुत निष्कृतीः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।२०अ/ यन् मे माता प्रलुलुभे विचरन्त्यपतिव्रता ।
ं९।२०च्/ तन् मे रेतः पिता वृङ्क्तामित्यस्यैतन्निदर्शनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।२१अ/ ध्यायत्यनिष्टं यत् किं चित् पाणिग्राहस्य चेतसा ।
ं९।२१च्/ तस्यैष व्यभिचारस्य निह्नवः सम्यगुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।२२अ/ यादृग्गुणेन भर्त्रा स्त्री संयुज्येत यथाविधि ।
ं९।२२च्/ तादृग्गुणा सा भवति समुद्रेणैव निम्नगा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।२३अ/ अक्षमाला वसिष्ठेन संयुक्ताऽधमयोनिजा ।
ं९।२३च्/ शारङ्गी मन्दपालेन जगामाभ्यर्हणीयताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।२४अ/ एताश्चान्याश्च लोकेऽस्मिन्नपकृष्टप्रसूतयः । %[ंऽवकृष्टप्रसूतयः]
ं९।२४च्/ उत्कर्षं योषितः प्राप्ताः स्वैः स्वैर्भर्तृगुणैः शुभैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।२५अ/ एषोदिता लोकयात्रा नित्यं स्त्रीपुंसयोः शुभा ।
ं९।२५च्/ प्रेत्यैह च सुखोदर्कान् प्रजाधर्मान्निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।२६अ/ प्रजनार्थं महाभागाः पूजार्हा गृहदीप्तयः ।
ं९।२६च्/ स्त्रियः श्रियश्च गेहेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।२७अ/ उत्पादनमपत्यस्य जातस्य परिपालनम् ।
ं९।२७च्/ प्रत्यहं लोकयात्रायाः प्रत्यक्षं स्त्री निबन्धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।प्रत्यर्थं ]
ं९।२८अ/ अपत्यं धर्मकार्याणि शुश्रूषा रतिरुत्तमा ।
ं९।२८च्/ दाराऽधीनस्तथा स्वर्गः पितॄणामात्मनश्च ह ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।२९अ/ पतिं या नाभिचरति मनोवाग्देहसंयता ।
ं९।२९च्/ सा भर्तृलोकानाप्नोति सद्भिः साध्वीइति चोच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।३०अ/ व्यभिचारात् तु भर्तुः स्त्री लोके प्राप्नोति निन्द्यताम् ।
ं९।३०च्/ सृगालयोनिं चाप्नोति पापरोगैश्च पीड्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।शृगालयोनिं]
ं९।३१अ/ पुत्रं प्रत्युदितं सद्भिः पूर्वजैश्च महर्षिभिः ।
ं९।३१च्/ विश्वजन्यमिमं पुण्यमुपन्यासं निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।३२अ/ भर्तरि पुत्रं विजानन्ति श्रुतिद्वैधं तु कर्तरि । %[ं। भर्तुः ]
ं९।३२च्/ आहुरुत्पादकं के चिदपरे क्षेत्रिणं विदुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।३३अ/ क्षेत्रभूता स्मृता नारी बीजभूतः स्मृतः पुमान् ।
ं९।३३च्/ क्षेत्रबीजसमायोगात् संभवः सर्वदेहिनाम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।३४अ/ विशिष्टं कुत्र चिद् बीजं स्त्रीयोनिस्त्वेव कुत्र चित् ।
ं९।३४च्/ उभयं तु समं यत्र सा प्रसूतिः प्रशस्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।३५अ/ बीजस्य चैव योन्याश्च बीजमुत्कृष्टमुच्यते ।
ं९।३५च्/ सर्वभूतप्रसूतिर्हि बीजलक्षणलक्षिता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।३६अ/ यादृशं तूप्यते बीजं क्षेत्रे कालोपपादिते ।
ं९।३६च्/ तादृग् रोहति तत् तस्मिन् बीजं स्वैर्व्यञ्जितं गुणैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।३७अ/ इयं भूमिर्हि भूतानां शाश्वती योनिरुच्यते ।
ं९।३७च्/ न च योनिगुणान् कांश्चिद् बीजं पुष्यति पुष्टिषु ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।३८अ/ भूमावप्येककेदारे कालोप्तानि कृषीवलैः ।
ं९।३८च्/ नानारूपाणि जायन्ते बीजानीह स्वभावतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।३९अ/ व्रीहयः शालयो मुद्गास्तिला माषास्तथा यवाः ।
ं९।३९च्/ यथाबीजं प्ररोहन्ति लशुनानीक्षवस्तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।४०अ/ अन्यदुप्तं जातमन्यदित्येतन्नोपपद्यते ।
ं९।४०च्/ उप्यते यद् हि यद् बीजं तत् तदेव प्ररोहति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।४१अ/ तत् प्राज्ञेन विनीतेन ज्ञानविज्ञानवेदिना ।
ं९।४१च्/ आयुष्कामेन वप्तव्यं न जातु परयोषिति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।४२अ/ अत्र गाथा वायुगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
ं९।४२च्/ यथा बीजं न वप्तव्यं पुंसा परपरिग्रहे ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।४३अ/ नश्यतीषुर्यथा विद्धः खे विद्धमनुविध्यतः ।
ं९।४३च्/ तथा नश्यति वै क्षिप्रं बीजं परपरिग्रहे ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।क्षिप्तं]
ं९।४४अ/ पृथोरपीमां पृथिवीं भार्यां पूर्वविदो विदुः ।
ं९।४४च्/ स्थाणुच्छेदस्य केदारमाहुः शाल्यवतो मृगम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।४५अ/ एतावानेव पुरुषो यत्जायाऽत्मा प्रजैति ह ।
ं९।४५च्/ विप्राः प्राहुस्तथा चैतद् यो भर्ता सा स्मृताङ्गना ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।४६अ/ न निष्क्रयविसर्गाभ्यां भर्तुर्भार्या विमुच्यते ।
ं९।४६च्/ एवं धर्मं विजानीमः प्राक् प्रजापतिनिर्मितम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।४७अ/ सकृदंशो निपतति सकृत् कन्या प्रदीयते ।
ं९।४७च्/ सकृदाह ददानीति त्रीण्येतानि सतां सकृत् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।ददामीति]
ं९।४८अ/ यथा गोऽश्वोष्ट्रदासीषु महिष्यजाविकासु च ।
ं९।४८च्/ नोत्पादकः प्रजाभागी तथैवान्याङ्गनास्वपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।४९अ/ येऽक्षेत्रिणो बीजवन्तः परक्षेत्रप्रवापिणः ।
ं९।४९च्/ ते वै सस्यस्य जातस्य न लभन्ते फलं क्व चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।५०अ/ यदन्यगोषु वृषभो वत्सानां जनयेत्शतम् ।
ं९।५०च्/ गोमिनामेव ते वत्सा मोघं स्कन्दितमार्षभम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।५१अ/ तथैवाक्षेत्रिणो बीजं परक्षेत्रप्रवापिणः ।
ं९।५१च्/ कुर्वन्ति क्षेत्रिणामर्थं न बीजी लभते फलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।५२अ/ फलं त्वनभिसंधाय क्षेत्रिणां बीजिनां तथा ।
ं९।५२च्/ प्रत्यक्षं क्षेत्रिणामर्थो बीजाद् योनिर्गलीयसी ??॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।बरीयसी ]
ं९।५३अ/ क्रियाभ्युपगमात् त्वेतद् बीजार्थं यत् प्रदीयते ।
ं९।५३च्/ तस्यैह भागिनौ दृष्टौ बीजी क्षेत्रिक एव च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।५४अ/ ओघवाताहृतं बीजं यस्य क्षेत्रे प्ररोहति ।
ं९।५४च्/ क्षेत्रिकस्यैव तद् बीजं न वप्ता लभते फलम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंअ बीजी लभते फलम्]
ं९।५५अ/ एष धर्मो गवाश्वस्य दास्युष्ट्राजाविकस्य च ।
ं९।५५च्/ विहङ्गमहिषीणां च विज्ञेयः प्रसवं प्रति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।५६अ/ एतद् वः सारफल्गुत्वं बीजयोन्योः प्रकीर्तितम् ।
ं९।५६च्/ अतः परं प्रवक्ष्यामि योषितां धर्ममापदि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।५७अ/ भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भार्या या गुरुपत्न्यनुजस्य सा ।
ं९।५७च्/ यवीयसस्तु या भार्या स्नुषा ज्येष्ठस्य सा स्मृता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।५८अ/ ज्येष्ठो यवीयसो भार्यां यवीयान् वाऽग्रजस्त्रियम् ।
ं९।५८च्/ पतितौ भवतो गत्वा नियुक्तावप्यनापदि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।५९अ/ देवराद् वा सपिण्डाद् वा स्त्रिया सम्यक्नियुक्तया ।
ं९।५९च्/ प्रजेप्सिताऽऽधिगन्तव्या संतानस्य परिक्षये ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।६०अ/ विधवायां नियुक्तस्तु घृताक्तो वाग्यतो निशि ।
ं९।६०च्/ एकमुत्पादयेत् पुत्रं न द्वितीयं कथं चन ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।६१अ/ द्वितीयमेके प्रजनं मन्यन्ते स्त्रीषु तद्विदः ।
ं९।६१च्/ अनिर्वृतं नियोगार्थं पश्यन्तो धर्मतस्तयोः ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंऽनिर्वृत्तं]
ं९।६२अ/ विधवायां नियोगार्थे निर्वृत्ते तु यथाविधि । %[ंंइवृत्ते ]
ं९।६२च्/ गुरुवत्च स्नुषावत्च वर्तेयातां परस्परम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।६३अ/ नियुक्तौ यौ विधिं हित्वा वर्तेयातां तु कामतः ।
ं९।६३च्/ तावुभौ पतितौ स्यातां स्नुषागगुरुतल्पगौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।६४अ/ नान्यस्मिन् विधवा नारी नियोक्तव्या द्विजातिभिः ।
ं९।६४च्/ अन्यस्मिन् हि नियुञ्जाना धर्मं हन्युः सनातनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।६५अ/ नोद्वाहिकेषु मन्त्रेषु नियोगः कीर्त्यते क्व चित् ।
ं९।६५च्/ न विवाहविधावुक्तं विधवावेदनं पुनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।६६अ/ अयं द्विजैर्हि विद्वद्भिः पशुधर्मो विगर्हितः ।
ं९।६६च्/ मनुष्याणामपि प्रोक्तो वेने राज्यं प्रशासति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।६७अ/ स महीमखिलां भुञ्जन् राजर्षिप्रवरः पुरा ।
ं९।६७च्/ वर्णानां सङ्करं चक्रे कामोपहतचेतनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।६८अ/ ततः प्रभृति यो मोहात् प्रमीतपतिकां स्त्रियम् ।
ं९।६८च्/ नियोजयत्यपत्यार्थं तं विगर्हन्ति साधवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।६९अ/ यस्या म्रियेत कन्याया वाचा सत्ये कृते पतिः ।
ं९।६९च्/ तामनेन विधानेन निजो विन्देत देवरः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७०अ/ यथाविध्यधिगम्यैनां शुक्लवस्त्रां शुचिव्रताम् ।
ं९।७०च्/ मिथो भजेता प्रसवात् सकृत्सकृद् ऋतावृतौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७१अ/ न दत्त्वा कस्य चित् कन्यां पुनर्दद्याद् विचक्षणः ।
ं९।७१च्/ दत्त्वा पुनः प्रयच्छन् हि प्राप्नोति पुरुषानृतम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७२अ/ विधिवत् प्रतिगृह्यापि त्यजेत् कन्यां विगर्हिताम् ।
ं९।७२च्/ व्याधितां विप्रदुष्टां वा छद्मना चोपपादिताम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७३अ/ यस्तु दोषवतीं कन्यामनाख्यायौपपादयेत् ।
ं९।७३च्/ तस्य तद् वितथं कुर्यात् कन्यादातुर्दुरात्मनः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७४अ/ विधाय वृत्तिं भार्यायाः प्रवसेत् कार्यवान्नरः ।
ं९।७४च्/ अवृत्तिकर्शिता हि स्त्री प्रदुष्येत् स्थितिमत्यपि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७५अ/ विधाय प्रोषिते वृत्तिं जीवेन्नियममास्थिता ।
ं९।७५च्/ प्रोषिते त्वविधायैव जीवेत्शिल्पैरगर्हितैः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७६अ/ प्रोषितो धर्मकार्यार्थं प्रतीक्ष्योऽष्टौ नरः समाः ।
ं९।७६च्/ विद्यार्थं षड् यशोऽर्थं वा कामार्थं त्रींस्तु वत्सरान् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७७अ/ संवत्सरं प्रतीक्षेत द्विषन्तीं योषितं पतिः । %[ं।द्विषाणां]
ं९।७७च्/ ऊर्ध्वं संवत्सरात् त्वेनां दायं हृत्वा न संवसेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७८अ/ अतिक्रामेत् प्रमत्तं या मत्तं रोगार्तमेव वा ।
ं९।७८च्/ सा त्रीन् मासान् परित्याज्या विभूषणपरिच्छदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।७९अ/ उन्मत्तं पतितं क्लीबमबीजं पापरोगिणम् ।
ं९।७९च्/ न त्यागोऽस्ति द्विषन्त्याश्च न च दायापवर्तनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।८०अ/ मद्यपाऽसाधुवृत्ता च प्रतिकूला च या भवेत् । %[ंंअद्यपासत्यवृत्ता ]
ं९।८०च्/ व्याधिता वाऽधिवेत्तव्या हिंस्राऽर्थघ्नी च सर्वदा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।८१अ/ वन्ध्याष्टमेऽधिवेद्याब्दे दशमे तु मृतप्रजा ।
ं९।८१च्/ एकादशे स्त्रीजननी सद्यस्त्वप्रियवादिनी ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।८२अ/ या रोगिणी स्यात् तु हिता सम्पन्ना चैव शीलतः ।
ं९।८२च्/ साऽनुज्ञाप्याधिवेत्तव्या नावमान्या च कर्हि चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।८३अ/ अधिविन्ना तु या नारी निर्गच्छेद् रुषिता गृहात् ।
ं९।८३च्/ सा सद्यः संनिरोद्धव्या त्याज्या वा कुलसंनिधौ ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।८४अ/ प्रतिषिद्धाऽपि चेद् या तु मद्यमभ्युदयेष्वपि । %[ ं।प्रतिषेधे पिबेद् या तु]
ं९।८४च्/ प्रेक्षासमाजं गच्छेद् वा सा दण्ड्या कृष्णलानि षट् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।८५अ/ यदि स्वाश्चापराश्चैव विन्देरन् योषितो द्विजाः ।
ं९।८५च्/ तासां वर्णक्रमेण स्याज् ज्येष्ठ्यं पूजा च वेश्म च ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।८६अ/ भर्तुः शरीरशुश्रूषां धर्मकार्यं च नैत्यकम् ।
ं९।८६च्/ स्वा चैव कुर्यात् सर्वेषां नास्वजातिः कथं चन ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ं।स्वा स्वैव]
ं९।८७अ/ यस्तु तत् कारयेन् मोहात् सजात्या स्थितयाऽन्यया ।
ं९।८७च्/ यथा ब्राह्मणचाण्डालः पूर्वदृष्टस्तथैव सः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।८८अ/ उत्कृष्टायाभिरूपाय वराय सदृशाय च ।
ं९।८८च्/ अप्राप्तामपि तां तस्मै कन्यां दद्याद् यथाविधि ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।८९अ/ काममामरणात् तिष्ठेद् गृहे कन्यार्तुमत्यपि ।
ं९।८९च्/ न चैवैनां प्रयच्छेत् तु गुणहीनाय कर्हि चित् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९०अ/ त्रीणि वर्षाण्युदीक्षेत कुमार्यर्तुमती सती ।
ं९।९०च्/ ऊर्ध्वं तु कालादेतस्माद् विन्देत सदृशं पतिम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९१अ/ अदीयमाना भर्तारमधिगच्छेद् यदि स्वयम् ।
ं९।९१च्/ नैनः किं चिदवाप्नोति न च यं साऽधिगच्छति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९२अ/ अलङ्कारं नाददीत पित्र्यं कन्या स्वयंवरा ।
ं९।९२च्/ मातृकं भ्रातृदत्तं वा स्तेना स्याद् यदि तं हरेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९३अ/ पित्रे न दद्यात्शुल्कं तु कन्यां ऋतुमतीं हरन् ।
ं९।९३च्/ स च स्वाम्यादतिक्रामेद् ऋतूनां प्रतिरोधनात् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९४अ/ त्रिंशद्वर्षो वहेत् कन्यां हृद्यां द्वादशवार्षिकीम् ।
ं९।९४च्/ त्र्यष्टवर्षोऽष्टवर्षां वा धर्मे सीदति सत्वरः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९५अ/ देवदत्तां पतिर्भार्यां विन्दते नेच्छयाऽत्मनः ।
ं९।९५च्/ तां साध्वीं बिभृयान्नित्यं देवानां प्रियमाचरन् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९६अ/ प्रजनार्थं स्त्रियः सृष्टाः संतानार्थं च मानवः ।
ं९।९६च्/ तस्मात् साधारणो धर्मः श्रुतौ पत्न्या सहोदितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९७अ/ कन्यायां दत्तशुल्कायां म्रियेत यदि शुल्कदः ।
ं९।९७च्/ देवराय प्रदातव्या यदि कन्याऽनुमन्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९८अ/ आददीत न शूद्रोऽपि शुल्कं दुहितरं ददन् ।
ं९।९८च्/ शुल्कं हि गृह्णन् कुरुते छन्नं दुहितृविक्रयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।९९अ/ एतत् तु न परे चक्रुर्नापरे जातु साधवः ।
ं९।९९च्/ यदन्यस्य प्रतिज्ञाय पुनरन्यस्य दीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१००अ/ नानुशुश्रुम जात्वेतत् पूर्वेष्वपि हि जन्मसु ।
ं९।१००च्/ शुल्कसंज्ञेन मूल्येन छन्नं दुहितृविक्रयम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१०१अ/ अन्योन्यस्याव्यभिचारो भवेदामरणान्तिकः ।
ं९।१०१च्/ एष धर्मः समासेन ज्ञेयः स्त्रीपुंसयोः परः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१०२अ/ तथा नित्यं यतेयातां स्त्रीपुंसौ तु कृतक्रियौ ।
ं९।१०२च्/ यथा नाभिचरेतां तौ वियुक्तावितरेतरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥ %[ंंआतिचरेतां ]
ं९।१०३अ/ एष स्त्रीपुंसयोरुक्तो धर्मो वो रतिसंहितः ।
ं९।१०३च्/ आपद्यपत्यप्राप्तिश्च दायधर्मं निबोधत ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१०४अ/ ऊर्ध्वं पितुश्च मातुश्च समेत्य भ्रातरः समम् ।
ं९।१०४च्/ भजेरन् पैतृकं रिक्थमनीशास्ते हि जीवतोः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१०५अ/ ज्येष्ठ एव तु गृह्णीयात् पित्र्यं धनमशेषतः ।
ं९।१०५च्/ शेषास्तमुपजीवेयुर्यथैव पितरं तथा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१०६अ/ ज्येष्ठेन जातमात्रेण पुत्री भवति मानवः ।
ं९।१०६च्/ पितॄणामनृणश्चैव स तस्मात् सर्वमर्हति ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१०७अ/ यस्मिनृणं संनयति येन चानन्त्यमश्नुते ।
ं९।१०७च्/ स एव धर्मजः पुत्रः कामजानितरान् विदुः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१०८अ/ पितेव पालयेत् पूत्रान् ज्येष्ठो भ्रातॄन् यवीयसः ।
ं९।१०८च्/ पुत्रवत्चापि वर्तेरन् ज्येष्ठे भ्रातरि धर्मतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१०९अ/ ज्येष्ठः कुलं वर्धयति विनाशयति वा पुनः ।
ं९।१०९च्/ ज्येष्ठः पूज्यतमो लोके ज्येष्ठः सद्भिरगर्हितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११०अ/ यो ज्येष्ठो ज्येष्ठवृत्तिः स्यान् मातैव स पितैव सः ।
ं९।११०च्/ अज्येष्ठवृत्तिर्यस्तु स्यात् स सम्पूज्यस्तु बन्धुवत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१११अ/ एवं सह वसेयुर्वा पृथग् वा धर्मकाम्यया ।
ं९।१११च्/ पृथग् विवर्धते धर्मस्तस्माद् धर्म्या पृथक्क्रिया ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११२अ/ ज्येष्ठस्य विंश उद्धारः सर्वद्रव्याच्च यद् वरम् ।
ं९।११२च्/ ततोऽर्धं मध्यमस्य स्यात् तुरीयं तु यवीयसः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११३अ/ ज्येष्ठश्चैव कनिष्ठश्च संहरेतां यथोदितम् ।
ं९।११३च्/ येऽन्ये ज्येष्ठकनिष्ठाभ्यां तेषां स्यान् मध्यमं धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११४अ/ सर्वेषां धनजातानामाददीताग्र्यमग्रजः ।
ं९।११४च्/ यच्च सातिशयं किं चिद् दशतश्चाप्नुयाद् वरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११५अ/ उद्धारो न दशस्वस्ति सम्पन्नानां स्वकर्मसु ।
ं९।११५च्/ यत् किं चिदेव देयं तु ज्यायसे मानवर्धनम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११६अ/ एवं समुद्धृतोद्धारे समानंशान् प्रकल्पयेत् ।
ं९।११६च्/ उद्धारेऽनुद्धृते त्वेषामियं स्यादंशकल्पना ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११७अ/ एकाधिकं हरेज् ज्येष्ठः पुत्रोऽध्यर्धं ततोऽनुजः ।
ं९।११७च्/ अंशमंशं यवीयांस इति धर्मो व्यवस्थितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११८अ/ स्वेभ्योंशेभ्यस्तु कन्याभ्यः प्रदद्युर्भ्रातरः पृथक् । %[ं।स्वाभ्यः स्वाभ्यस्तु]
ं९।११८च्/ स्वात् स्वादंशाच्चतुर्भागं पतिताः स्युरदित्सवः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।११९अ/ अजाविकं सेकशफं न जातु विषमं भजेत् । %[ंऽजाविकं चैकशफं]
ं९।११९च्/ अजाविकं तु विषमं ज्येष्ठस्यैव विधीयते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१२०अ/ यवीयान्ज्येष्ठभार्यायां पुत्रमुत्पादयेद् यदि ।
ं९।१२०च्/ समस्तत्र विभागः स्यादिति धर्मो व्यवस्थितः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१२१अ/ उपसर्जनं प्रधानस्य धर्मतो नोपपद्यते ।
ं९।१२१च्/ पिता प्रधानं प्रजने तस्माद् धर्मेण तं भजेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१२२अ/ पुत्रः कनिष्ठो ज्येष्ठायां कनिष्ठायां च पूर्वजः ।
ं९।१२२च्/ कथं तत्र विभागः स्यादिति चेत् संशयो भवेत् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१२३अ/ एकं वृषभमुद्धारं संहरेत स पूर्वजः ।
ं९।१२३च्/ ततोऽपरे ज्येष्ठवृषास्तदूनानां स्वमातृतः ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१२४अ/ ज्येष्ठस्तु जातो ज्येष्ठायां हरेद् वृषभषोडशाः ।
ं९।१२४च्/ ततः स्वमातृतः शेषा भजेरन्निति धारणा ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१२५अ/ सदृशस्त्रीषु जातानां पुत्राणामविशेषतः ।
ं९।१२५च्/ न मातृतो ज्यैष्ठ्यमस्ति जन्मतो ज्यैष्ठ्यमुच्यते ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१२६अ/ जन्मज्येष्ठेन चाह्वानं सुब्रह्मण्यास्वपि स्मृतम् ।
ं९।१२६च्/ यमयोश्चैव गर्भेषु जन्मतो ज्येष्ठता स्मृता ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९।१२७अ/ अपुत्रोऽनेन विधिना सुतां कुर्वीत पुत्रिकाम् ।
ं९।१२७च्/ यदपत्यं भवेदस्यां तन् मम स्यात् स्वधाकरम् ॥ Bछ्.Sछ्॥

ं९