Ire (ईड स्तुतौ) ईळे

Sanatan Dharma

Hindu Scriptures and Interpretation

ईळे (Only in Rigveda) = नमस्कार

Rig (1.1.1) | अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्। होतारं रत्नधातमम्

ईळे स्तौमि। ‘ईड स्तुतौ’ इति धातुः। डकारस्य ळकारो बह्वृचाध्येतृसंप्रदायप्राप्तः। तथा च पठ्यते– अज्मध्यस्थडकारस्य ळकारं बह्वृचा जगुः । अज्मध्यस्थढकारस्य ळ्हकारं वै यथाक्रमम्’ इति ॥ (Sayan)अग्निः

• इळा सरस्वती मही तिस्रो देवीर्मयोभुवः। बर्हिः सीदन्त्वस्रिधः ॥८॥- Rigveda/5/5/8
• इळा सरस्वती मही तिस्रो देवीर्मयोभुवः। बर्हिः सीदन्त्वस्रिधः॥- Rigveda/1/13/9
• इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे॥- Rigveda/3/1/23
• इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे॥- Rigveda/3/5/11
• इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे॥- Rigveda/3/6/11
• इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे॥- Rigveda/3/7/11
• इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे॥- Rigveda/3/15/7
• इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे॥- Rigveda/3/22/5
• इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे॥- Rigveda/3/23/5
• इळायास्त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधि। जातवेदो नि धीमह्यग्ने हव्याय वोळ्हवे॥- Rigveda/3/29/4

References

१.११२.१/१.७.३३.१ ईळे॒ द्यावा॑पृथि॒वी पू॒र्वचि॑त्तये॒ऽग्निं घ॒र्मं सु॒रुचं॒ याम॑न्नि॒ष्टये॑ । याभि॒र्भरे॑ का॒रमंशा॑य॒ जिन्व॑थ॒स्ताभि॑रू॒ षु ऊ॒तिभि॑रश्वि॒ना ग॑तम् ॥
१.१४६.५/२.२.१५.५ दि॒दृ॒क्षेण्य॒: परि॒ काष्ठा॑सु॒ जेन्य॑ ई॒ळेन्यो॑ म॒हो अर्भा॑य जी॒वसे॑ । पु॒रु॒त्रा यदभ॑व॒त्सूरहै॑भ्यो॒ गर्भे॑भ्यो म॒घवा॑ वि॒श्वद॑र्शतः ॥
३.१.१५/२.८.१५.५ ईळे॑ च त्वा॒ यज॑मानो ह॒विर्भि॒रीळे॑ सखि॒त्वं सु॑म॒तिं निका॑मः । दे॒वैरवो॑ मिमीहि॒ सं ज॑रि॒त्रे रक्षा॑ च नो॒ दम्ये॑भि॒रनी॑कैः ॥
३.२७.२/३.१.२८.२ ईळे॑ अ॒ग्निं वि॑प॒श्चितं॑ गि॒रा य॒ज्ञस्य॒ साध॑नम् । श्रु॒ष्टी॒वानं॑ धि॒तावा॑नम् ॥
३.२७.१३/३.१.३०.३ ई॒ळेन्यो॑ नम॒स्य॑स्ति॒रस्तमां॑सि दर्श॒तः । सम॒ग्निरि॑ध्यते॒ वृषा॑ ॥
५.१.९/३.८.१३.३ प्र स॒द्यो अ॑ग्ने॒ अत्ये॑ष्य॒न्याना॒विर्यस्मै॒ चारु॑तमो ब॒भूथ॑ । ई॒ळेन्यो॑ वपु॒ष्यो॑ वि॒भावा॑ प्रि॒यो वि॒शामति॑थि॒र्मानु॑षीणाम् ॥
५.६०.१/४.३.२५.१ ईळे॑ अ॒ग्निं स्वव॑सं॒ नमो॑भिरि॒ह प्र॑स॒त्तो वि च॑यत्कृ॒तं न॑: । रथै॑रिव॒ प्र भ॑रे वाज॒यद्भि॑: प्रदक्षि॒णिन्म॒रुतां॒ स्तोम॑मृध्याम् ॥
७.२.३/५.२.१.३ ई॒ळेन्यं॑ वो॒ असु॑रं सु॒दक्ष॑म॒न्तर्दू॒तं रोद॑सी सत्य॒वाच॑म् । म॒नु॒ष्वद॒ग्निं मनु॑ना॒ समि॑द्धं॒ सम॑ध्व॒राय॒ सद॒मिन्म॑हेम ॥
७.९.४/५.२.१२.४ ई॒ळेन्यो॑ वो॒ मनु॑षो यु॒गेषु॑ समन॒गा अ॑शुचज्जा॒तवे॑दाः । सु॒सं॒दृशा॑ भा॒नुना॒ यो वि॒भाति॒ प्रति॒ गाव॑: समिधा॒नं बु॑धन्त ॥
७.५३.१/५.४.२०.१ प्र द्यावा॑ य॒ज्ञैः पृ॑थि॒वी नमो॑भिः स॒बाध॑ ईळे बृह॒ती यज॑त्रे । ते चि॒द्धि पूर्वे॑ क॒वयो॑ गृ॒णन्त॑: पु॒रो म॒ही द॑धि॒रे दे॒वपु॑त्रे ॥
८.१९.२१/६.१.३३.१ ईळे॑ गि॒रा मनु॑र्हितं॒ यं दे॒वा दू॒तम॑र॒तिं न्ये॑रि॒रे । यजि॑ष्ठं हव्य॒वाह॑नम् ॥
९.५.३/६.७.२४.३ ई॒ळेन्य॒: पव॑मानो र॒यिर्वि रा॑जति द्यु॒मान् । मधो॒र्धारा॑भि॒रोज॑सा ॥
१०.३५.१०/७.८.७.५ आ नो॑ ब॒र्हिः स॑ध॒मादे॑ बृ॒हद्दि॒वि दे॒वाँ ई॑ळे सा॒दया॑ स॒प्त होतॄ॑न् । इन्द्रं॑ मि॒त्रं वरु॑णं सा॒तये॒ भगं॑ स्व॒स्त्य१॒॑ग्निं स॑मिधा॒नमी॑महे ॥
१०.४६.९/८.१.२.४ द्यावा॒ यम॒ग्निं पृ॑थि॒वी जनि॑ष्टा॒माप॒स्त्वष्टा॒ भृग॑वो॒ यं सहो॑भिः । ई॒ळेन्यं॑ प्रथ॒मं मा॑त॒रिश्वा॑ दे॒वास्त॑तक्षु॒र्मन॑वे॒ यज॑त्रम् ॥

Vedic Vocabulary

इळा, सरस्वती, मही, तिस्रः, देवीः, मयोभुवः, बर्हिः, सीदन्तु, अस्रिधः, अग्ने, पुरुदंसम्, सनिम्, गोः, शश्वत्तमम्, हवमानाय, साध, स्यात्, नः, सूनुः, तनयः, विजावा, सुमतिः, भूत्व, अस्मे, इळायाः, त्वा, पदे, वयम्, नाभा, पृथिव्याः, अधि, जातवेदः, नि, धीमहि, हव्याय, वोढवे, ईळे, द्यावा, पृथिवी, पूर्वचित्तये, अग्निम्, घर्मम्, सुरुचम्, यामन्, इष्टये, याभिः, भरे, कारम्, अंशाय, जिन्वथः, ताभिः, ऊतिभिः, अश्विना, गतम्, दिदृक्षेण्यः, परि, काष्ठासु, जेन्यः, ईळेन्यः, महः, अर्भाय, जीवसे, पुरुत्रा, यत्, अभवत्, सूरहैभ्यः, गर्भेभ्यः, मघवा, विश्वदर्शतः, यजमानः, हविर्भिः, सखित्वम्, निकामः, देवैः, अवः, मिमीहि, सं, जरित्रे, रक्षा, च, दम्येभिः, अनीकैः, विपश्चितम्, गिरा, यज्ञस्य, साधनम्, श्रुष्टीवानम्, धितावानम्, नमस्यः, तिरस्तमांसि, दर्शतः, सम्, अग्निः, इध्यते, वृषा, सद्यः, अत्येषि, अन्यान्, अविः, यस्मै, चारुतमः, बभूथ, वपुष्यः, विभावा, प्रियः, विशाम्, अतिथिः, मानुषीणाम्, स्ववसअग्निःम्, नमोभिः, इह, प्रसत्तः, विचयत्, कृतम्, रथैः, इव, प्र, भरे, वाजयद्भिः, प्रदक्षिणित्, मरुताम्, स्तोमम्, ऋध्याम्, असुरम्, सुदक्षमम्, अन्तर्दूतम्, रोदसी, सत्यवाचम्, मनुष्वत्, मनुना, समिद्धम्, समध्वराय, सदम्, इनम्, महेम, मनुषः, युगेषु, समनगा, अशुचत्, भानुना, विभाति, प्रति, गावः, समिधानम्, बुधन्त, यज्ञैः, नमोभिः, सबाधः, बृहती, यजत्रे, ते, चित्, हि, पूर्वे, कवयः, गृणन्तः, पुरः, दधिरे, देवपुत्रे, मनुः, हितम्, यम्, देवाः, दूतम्, अरतिम्, न्येरिरे, यजिष्ठम्, हव्यवाहनम्, पवमानः, रयिः, वि, राजति, द्युमान्, मधोः, धाराभिः, ओजसा, आ, नः, सदमादे, बृहत्, दिवि, देवान्, साधय, सप्त, होतॄन्, इन्द्रम्, मित्रम्, वरुणम्, सातये, भगम्, स्वस्ति, अग्निम्, समिधानम्, ईमहे, यम्, अपः, त्वष्टा, भृगवः, सहोभिः, मातरिश्वा, देवाः, ततक्षुः, मनवे, यजत्रम्

Conceptual Network (Sarvarthapedia Style Knowledge Web)

Core Cluster: Sacred Speech and Divine Feminine

इळा, सरस्वती, मही, देवीः, मयोभुवः
These terms form a semantic cluster around nourishment, inspiration, and sacred speech.
See also: यज्ञ, वाक् (implied), सुमतिः, धियः

Core Cluster: Fire and Mediation

अग्ने, अग्निः, जातवेदः, हव्यवाहनम्, दूतम्, अन्तर्दूतम्
Agni operates as mediator between human and divine realms.
See also: यज्ञ, हविः, देवाः, मनुष्य, समिद्धम्

Core Cluster: Ritual and Offering

यज्ञ, हविर्भिः, हव्याय, साधनम्, समध्वराय, स्तोमम्
Ritual action as structured cosmic participation.
See also: अग्नि, देवाः, नमोभिः, होतॄन्

Core Cluster: Cosmos and Structure

द्यावा, पृथिवी, रोदसी, नाभा, दिवि, बृहती
Cosmic duality and spatial organization.
See also: मातरिश्वा, विश्वदर्शतः, भानु

Core Cluster: Knowledge and Vision

विपश्चितम्, विश्वदर्शतः, दिदृक्षेण्यः, पूर्वचित्तये, धितावानम्
Cognitive and visionary dimensions of Vedic thought.
See also: सरस्वती, सुमतिः, कवयः

Core Cluster: Lineage and Continuity

सूनुः, तनयः, मनुः, मनवे, युगेषु
Transmission across generations and ritual continuity.
See also: यज्ञ, सखित्वम्, रयिः

Core Cluster: Prosperity and Vitality

रयिः, वाज, गोः, मधोः, ओजसा, जीवसे
Material and vital abundance.
See also: भगम्, मघवा, सुदक्षमम्

Core Cluster: Divine Assembly

देवाः, इन्द्रम्, मित्रम्, वरुणम्, अश्विना, मरुताम्
Pantheon and cooperative divine forces.
See also: यज्ञ, स्तोमम्, हविः

Core Cluster: Ethical and Relational Order

सत्यवाचम्, सुमतिः, सखित्वम्, नमस्यः, रक्षा
Moral, relational, and devotional dimensions.
See also: देवाः, मनुष्य, यज्ञ

Core Cluster: Motion and Energy

जिन्वथः, इध्यते, राजति, विभाति, अतिथिः
Dynamic processes and manifestations.
See also: अग्नि, भानु, पवमानः

Cross-Linking (See Also Web)

इळा

See also: सरस्वती, मही, सुमतिः, यज्ञ, अग्नि

अग्नि

See also: जातवेदः, हव्यवाहनम्, यज्ञ, देवाः, दूतम्

सरस्वती

See also: वाक् (implicit), धियः, विपश्चितम्, सुमतिः

यज्ञ

See also: अग्नि, हविः, देवाः, होतॄन्, स्तोमम्

मनुः

See also: मनुष्य, युगेषु, यज्ञ, परम्परा

रयिः

See also: वाज, गोः, मधु, समृद्धि

देवाः

See also: इन्द्र, मित्र, वरुण, अग्नि, यज्ञ

पृथिवी

See also: द्यावा, रोदसी, नाभा, विश्व

This structure creates an interconnected semantic web where each Vedic term is not isolated but embedded within ritual, cosmological, and philosophical relationships, allowing Sarvarthapedia-style navigation across concepts.