Arya Saptasati by Govardhan Acharya

Arya Saptasati

1st to 4th Century CE

गोवर्धनाचार्यविरचिता
आर्यासप्तशती

श्रीः ॥

ग्रन्थारम्भव्रज्या

1. पाणिग्रहे पुलकितं वपुरैशं भूतिभूषितं जयति ।
2. अङ्कुरित इव मनोभूर्यस्मिन् भस्मावशेषोऽपि ॥१॥

3. मा वम संवृणु विषमिदमिति सातङ्कं पितामहेनोक्तः ।
4. प्रातर्जयति सलज्जः कज्जलमलिनाधरः शम्भुः ॥२॥

5. जयति प्रियापदान्ते गरलग्रैवेयकः स्मरारातिः ।
6. विषमविशिखे विशन्निव शरणं गलबद्धकरवालः ॥३॥

7. जयति ललाटकटाक्षः शशिमौलेः पक्ष्मलः प्रियाग्रणतौ ।
8. धनुषि स्मरेण निहितः सकण्टकः केतकेषुरिव ॥४॥

9. जयति जटाकिञ्जल्कं गङ्गामधु मुण्डवलयबीजमयम् ।
10. गलगरलपङ्कसम्भवमभोरुहमाननं शम्भोः ॥५॥

11. सन्ध्यासलिलाञ्जलिमपि कङ्कणफणिपीयमानमविजानन् ।
12. गौरीमुखार्पितमना विजयाहसितः शिवो जयति ॥६॥

13. प्रतिबिम्बितगौरीमुखविलोकनोत्कम्पशिथिलकरगलितः ।
14. स्वेदभरपूर्यमाणः शम्भोः सलिलाज्जलिर्जयति ॥७॥

15. प्रणयकुपितप्रियापदलाक्षासन्ध्यानुबन्धमधुरेन्दुः ।
16. तद्वलयकनकनिकषग्रावग्रीवः शिवो जयति ॥८॥

17. पूर्णनखेन्दुर्द्विगुणितमञ्जीरा प्रेमशृङ्खला जयति ।
18. हरशशिलेखा गौरीचरणाङ्गुलिमध्यगुल्फेषु ॥९॥

19. श्रीकरपिहितं चक्षुः सुखयतु वः पुण्डरीकनयनस्य ।
20. जघनमिवेक्षितुमागतमब्जनिभं नाभिसुषिरेण ॥१०॥

21. श्यामं श्रीकुचकुङ्कुमपिञ्जरितमुरो मुरद्विषो जयति ।
22. दिनमुखनभ इव कौस्तुभविभाकरो यद्विभूषयति ॥११॥

23. प्रतिबिम्बितप्रियातनु सकौस्तुभं जयति मधुभिदो वक्षः ।
24. पुरुषायितमभ्यस्यति लक्ष्मीर्यद्वीक्ष्य मुकुरमिव ॥१२॥

25. केलिचलाङ्गुलिलम्भितलक्ष्मीनाभिर्मुरद्विषश्चरणः ।
26. स जयति येन कृता श्रीरनुरूपा पद्मनाभस्य ॥१३॥

27. रोमावली मुरारेः श्रीवत्सनिषेविताग्रभागा वः ।
28. उन्नालनाभिनलिनच्छायेवोत्तापमपहरतु ॥१४॥

29. आदाय सप्ततन्त्रोचितां विपञ्चीमिव त्रयीं गायन् ।
30. मधुरं तुरङ्गवदनोचितं हरिर्जयति हयमूर्धा ॥१५॥

31. स जयति महाबाहो जलनिधिजठरे चिरं निमग्नापि ।
32. येनान्त्रैरिव सह फणिगणैर्बलादुद्धृता धरणी ॥१६॥

33. ब्रह्माण्डकुम्भकारं भुजगाकारं जनार्दनं नौमि ।
34. स्फारे यत्फणचक्रे धरा शरावश्रियं वहति ॥१७॥

35. चण्डीजङ्घाकाण्डः शिरसा चरणस्पृशि प्रिये जयति ।
36. शङ्करपर्यन्तजितो विजयस्तम्भः स्मरस्येव ॥१८॥

37. उन्नालनाभिपङ्केरुह इव येनावभाति शम्भुरपि ।
38. जयति पुरुषायितायास्तदाननं शैलकन्यायाः ॥१९॥

39. अङ्कनिलीनगजाननशङ्काकुलबाहुलेयहृतवसनौ ।
40. सस्मितहरकरकलितौ हिमगिरितनयास्तनौ जयतः ॥२०॥

41. कण्ठोचितोऽपि हुङ्कृतिमात्रनिरस्तः पदान्तिके पतितः ।
42. यस्याश्चन्द्रशिखः स्मरभल्लनिभो जयति सा चण्डी ॥२१॥

43. देवेऽर्पितवरणस्रजि बहुमाये वहति कैटभीरूपम् ।
44. जयति सुरासुरहसिता लज्जाजिह्मेक्षणा लक्ष्मीः ॥२२॥

45. तानसुरानपि हरिमपि तं वन्दे कपटकैटभीरूपम् ।
46. यैर्यद्बिम्बाधरमधुलुब्धैः पीयुषमपि मुमुचे ॥२३॥

47. तल्पीकृताहिरगणितगरुडो हाराभिहतविधिर्जयति ।
48. फणशतपीतश्वासो रागान्धायाः श्रियः केलिः ॥२४॥

49. स्मेराननेन हरिणा यत्स्पृहमाकारवेदिनाकलितम् ।
50. जयति पुरुषायितायाः कमलायाः कैटभीध्यानम् ॥२५॥

51. कृतकान्तकेलिकुतुकश्रीशीतश्वाससेकनिद्राणः ।
52. घोरितविततालिरुतो नाभिसरोजे विधिर्जयति ॥२६॥

53. एकरद द्वैमातुर निस्त्रिगुण चतुर्भुजापि पञ्चकर ।
54. जय षण्मुखनुत सप्तच्छदगन्धिमदाष्टतनुतनय ॥२७॥

55. मङ्गलकलशद्वयमयकुम्भमदम्भेन भजत गजवदनम् ।
56. यद्दानतोयतरलैस्तिलतुलनालम्बि रोलम्बैः ॥२८॥

57. याभिरनङ्गः साङ्गीकृतः स्त्रियोऽस्त्रीकृताश्च ता येन ।
58. वामाचरणप्रवणौ प्रणम्ततौ कामिनीकामौ ॥२९॥

59. विहितघनालङ्कारं विचित्रवर्णावलीमयस्फुरणम् ।
60. शक्रायुधमिव वक्रं वल्मीकभुवं कविं नौमि ॥३०॥

61. व्यासगिरां निर्यासं सारं विश्वस्य भारतं वन्दे ।
62. भूषणयैव सञ्ज्ञां यदङ्कितां भारती वहति ॥३१॥

63. सति काकुत्स्थकुलोन्नतिकारिणि रामायणे किमन्येन ।
64. रोहति कुल्या गङ्गापूरे किं बहुरसे वहति ॥३२॥

65. अतिदीर्घजीविदोषाद्व्यासेन यशोऽपहारितं हन्त ।
66. कैर्नोच्येत गुणाढ्यः स एव जन्मान्तरापन्नः ॥३३॥

67. श्रीरामायणभारतबृहत्कथानां कवीन्नमस्कुर्मः ।
68. त्रिस्रोता इव सरसा सरस्वती स्फुरति यैर्भिन्ना ॥३४॥

69. साकूतमधुरकोमलविलासिनीकण्ठकूजितप्राये ।
70. शिक्षसमयेऽपि मुदे रतलीलाकालिदासोक्ती ॥३५॥

71. भवभूतेः सम्बन्धाद्भूधरभूरेव भारती भाति ।
72. एतत्कृतकारुण्ये किमन्यथा रोदिति ग्रावा ॥३६॥

73. जाता शिखण्डिनी प्राग्यथा शिखण्डी तथावगच्छामि ।
74. प्रागल्भ्यमधिकमाप्तुं वाणी बाणो बभूवेति ॥३७॥

75. यं गणयति गुरोरनु यस्यास्ते धर्मकर्म सङ्कुचितम् ।
76. कविमहमुशनसमिव तं तातं नीलाम्बरं वन्दे ॥३८॥

77. सकलकलाः कल्पयितुं प्रभुः प्रबन्धस्य कुमुदबन्धोश्च ।
78. सेनकुलतिलभूपतिरेको राकाप्रदोषश्च ॥३९॥

79. काव्यस्याक्षरमैत्रीभाजो न च कर्कशा न च ग्राम्याः ।
80. शब्दा अपि पुरुषा अपि साधव एवार्थबोधाय ॥४०॥

81. वंशे घुण इव न विशति दोषो रसभाविते सतां मनसि ।
82. रसमपि तु न प्रतीच्छति बहुदोषः सन्निपातीव ॥४१॥

83. विगुणोऽपि काव्यबन्धः साधूनामाननं गतः स्वदते ।
84. फूत्कारोऽपि सुवंशैरनूद्यमानः श्रुतिं हरति ॥४२॥

85. स्वयमपि भूरिच्छिद्रश्चापलमपि सर्वतोमुखं तन्वन् ।
86. तितौस्तुषस्य पिशुनो दोषस्य विवेचनेऽधिकृतः ॥४३॥

87. अन्तर्गूढानर्थानव्यञ्जयतः प्रसादरहितस्य ।
88. सन्दर्भस्य नदस्य च न रसः प्रीत्यै रसज्ञानाम् ॥४४॥

89. यदसेवनीयमसताममृतप्रायं सुवर्णविन्यासम् ।
90. सुरसार्थमयं काव्यं त्रिविष्टपं वा समं विद्मः ॥४५॥

91. सत्कविरसनाशूर्पीनिस्तुषतरशब्दशालिपाकेन ।
92. तृप्तो दयिताधरमपि नाद्रियते का सुधा दासी ॥४६॥

93. अकलितशब्दालङ्कृतिरनुकूला स्खलिपदनिवेशापि ।
94. अभिसारिकेव रमयति सूक्तिः सोत्कर्षशृङ्गारा ॥४७॥

95. अध्वनि पदग्रहपरं मदयति हृदयं न वा न वा श्रवणम् ।
96. काव्यमभिज्ञसभायां मञ्जीरं केलिवेलायाम् ॥४८॥

97. आस्वादितदयिताधरसुधारसस्यैव सूक्तयो मधुराः ।
98. अकलितरसालमुकुलो न कोकिलः कलमुदञ्चयति ॥४९॥

99. बालाकटाक्षसूत्रितमसतीनेत्रत्रिभागकृतभाष्यम् ।
100. कविमाणवका दूतीव्याख्यातमधीयते भावम् ॥५०॥

101. मसृणपदगीतिगतयः सज्जनहृदयाभिसारिकाः सुरसाः ।
102. मदनाद्वयोपनिषदो विशदा गोवर्धनस्यार्याः ॥५१॥

103. वाणी प्राकृतसमुचितरसा बलेनैव संस्कृतं नीता ।
104. निम्नानुरूपनीरा कलिन्दकन्येव गगनतलम् ॥५२॥

105. आर्यासप्तशतीयं प्रगल्भमनसामनादृता येषाम् ।
106. दूतीरहिता इव ते न कामिनीमनसि निविशन्ते ॥५३॥

107. रतरीतिवीतवसना प्रियेव शुद्धापि वाङ्मुदे सरसा ।
108. अरसा सालङ्कृतिरपि न रोचते शालभञ्जीव ॥५४॥

इति ग्रन्थारम्भव्रज्या समाप्ता ।

 

अकारव्रज्या

109. अवधिदिनावधिजीवाः प्रसीद जीवन्तु पथिकजनजायाः ।
110. दुर्लङ्घ्यवर्त्मशैलौ स्तनौ पिधेहि प्रपापालि ॥गस्स्_१॥

111. अतिवत्सला सुशीला सेवाचतुरा मनोऽनुकूला च ।
112. अजनि विनीता गृहिणी सपदि सप्त्नीस्तनोद्भेदे ॥गस्स्_२॥

113. अयि कूलनिचुलमूलोच्छेदनदुःशीलवीचिवाचाले ।
114. बकविघसपङ्कसारा न चिरात्कावेरि भवितासि ॥गस्स्_३॥

115. अयि विविधवचनरचने ददासि चन्द्रं करे समानीय ।
116. व्यसनदिवसेषु दूति क्व पुनस्त्वं दर्शनीयासि ॥गस्स्_४॥

117. अस्तु म्लानिर्लोको लाञ्छनमपदिशतु हीयतामोजः ।
118. तदपि न मुञ्चति स त्वां वसुधाछायामिव सुधांशुः ॥गस्स्_५॥

119. अतिचापलं वितन्वन्नन्तर्निविशन्निकामकाठिन्यः ।
120. मुखरयसि स्वयमेतां सद्वृत्तां शङ्कुरिव घण्टाम् ॥गस्स्_६॥

121. अङ्गेषु जीर्यति परं खञ्जनयूनोर्मनोभवप्रसरः ।
122. न पुनरनन्तर्गर्भितनिधिनि धरामण्डले केलिः ॥गस्स्_७॥

123. अन्धत्वमन्धसमये बधिरत्वं बधिरकाल आलम्ब्य ।
124. श्रीकेशवयोः प्रणयी प्रजापतिर्नाभिवास्तव्यः ॥गस्स्_८॥

125. अयि कोषकार कुरुषे वनेचराणां पुरो गुणोद्गारम् ।
126. यन्न विदार्य विचारितजठरस्त्वं स खलु ते लाभः ॥गस्स्_९॥

127. अगणितमहिमा लङ्घितगुरुरधनेहः स्तनन्धयविरोधी ।
128. इष्टाकीर्तिस्तस्यास्त्वयि रागः प्राणनिरपेक्षः ॥गस्स्_१०॥

129. अपराधादधिकं मां व्यथयति तव कपटवचनरचनेयम् ।
130. शस्त्राघातो न तथा सूचीव्यधवेदना यादृक् ॥गस्स्_११॥

131. असतीलोचनमुकुरे किमपि प्रतिफलति यन्मनोवर्ति ।
132. सारस्वतमपि चक्षुः सतिमिरमिव तन्न लक्षयति ॥गस्स्_१२॥

133. अन्यमुखे दुर्वादो यः प्रियवदने स एव परिहासः ।
134. इतरेन्धनजन्मा यो धूमः सोऽगुरुभवो धूपः ॥गस्स्_१३॥

135. अयि सुभग कुतुकतरला विचरन्ती सौरभानुसारेण ।
136. त्वयि मोहाय वराकी पतिता मधुपीव विषकुसुमे ॥गस्स्_१४॥

137. अयि मुग्धगन्धसिन्धुरशङ्कामात्रेण दन्तिनो दलिताः ।
138. उपभुञ्जते करेणूः केवलमिह मत्कुणाः करिणः ॥गस्स्_१५॥

139. अतिविनयवामनतनुर्विलङ्घते गेहदेहलीं न वधूः ।
140. अस्याः पुनरारभटीं कुसुम्भवाटी विजानाति ॥गस्स्_१६॥

141. अन्तर्गतैर्गुणैः किं द्वित्रा अपि यत्र साक्षिणो विरलाः ।
142. स गुणो गीतेर्यदसौ वनेचरं हरिणमपि हरति ॥गस्स्_१७॥

143. अलुलितसकलविभूषां प्रातर्बालां विलोक्य मुदितं प्राक् ।
144. प्रियशिरसि वीक्ष्य यावकमथ निःश्वसितं सपत्नीभिः ॥गस्स्_१८॥

145. अयि लज्जावति निभरनिशीथरतनिःसहाङ्गि सुखसुप्ते ।
146. लोचनकोकनदच्छदमुन्मीलय सुप्रभातं ते ॥गस्स्_१९॥

147. अमिलितवदनमपीडितवक्षोरुहमतिविदूरजघनोरु ।
148. शपथशतेन भुजाभ्यां केवलमालिङ्गितोऽस्मि तया ॥गस्स्_२०॥

149. अतिपूजिततारेयं दृष्टिः श्रुतिलङ्घनक्षमा सुतनु ।
150. जिनसिद्धान्तस्थितिरिव सवासना कं न मोहयति ॥गस्स्_२१॥

151. अलमविषयभयलज्जावञ्चितमात्मानमियमियत्समयम् ।
152. नवपरिचितदयितगुणा शोचति नालपति शयनसखीः ॥गस्स्_२२॥

153. अनुरागवर्तिना तव विरहेणोग्रेण सा गृहीताङ्गी ।
154. त्रिपुररिपुणेव गौरी वरतनुरर्धावशिष्टैव ॥गस्स्_२३॥

155. अन्यप्रवणे प्रेयसि विपरीते स्रोतसीव विहितास्थाः ।
156. तद्गतिमिच्छन्त्यः सखि भवन्ति विफलश्रमाः हास्याः ॥गस्स्_२४॥

157. अधिकः सर्वेभ्यो यः प्रियः प्रियेभ्यो हृदि स्थितः सततम् ।
158. स लुठति विरहे जीवः कण्ठेऽस्यास्त्वमिव सम्भोगे ॥गस्स्_२५॥

159. अनयनपथे प्रिये न व्यथा यथा दृश्य एव दुष्प्रापे ।
160. म्लानैव केवलं निशि तपनशिला वासरे ज्वलति ॥गस्स्_२६॥

161. अविभाव्यो मित्रेऽपि स्थितिमात्रेणैव नन्दयन् दयितः ।
162. रहसि व्यपदेशादयमर्थः इवाराजके भोग्यः ॥गस्स्_२७॥

163. अश्रौषीरपराधान्मम तथ्यं कथय मन्मुखं वीक्ष्य ।
164. अभिधीयते न किं यदि न मानचौराननः कितवः ॥गस्स्_२८॥

165. अन्योन्यमनु स्रोतसमन्यदथान्यत्तटात्तटं भजतोः ।
166. उदितेऽर्केऽपि न माघस्नानं प्रसमाप्यते यूनोः ॥गस्स्_२९॥

167. अयि चूतवल्लि फलभरनताङ्गि विष्वग्विकासिसौरभ्ये ।
168. श्वपचघटकर्पराङ्का त्वं किल फलितापि विफलैव ॥गस्स्_३०॥

169. अञ्जलिरकारि लोकैर्म्लानिमनाप्तैव रञ्जिता जगती ।
170. सन्ध्याया इव वसतिः स्वल्पापि सखे सुखायैव ॥गस्स्_३१॥

171. अगृहीतानुनयां मामुपेक्ष्य सख्यो गता बतैकाहम् ।
172. प्रसभं करोषि मयि चेत्त्वदुपरि वपुरद्य मोक्ष्यामि ॥गस्स्_३२॥

173. अस्थिररागः कितवो मानी चपलो विदूषकस्त्वमसि ।
174. मम सख्याः पतसि करे पश्यामि यथा ऋजुर्भवसि ॥गस्स्_३३॥

175. अकरुण कातरमनसो दर्शितनीरा निरन्तरालेयम् ।
176. त्वामनु धावति विमुखं गङ्गेव भगीरथं दृष्टिः ॥गस्स्_३४॥

177. अन्तःकलुषस्तम्भितरसया भृङ्गारनालयेव मम ।
178. अप्युन्मुखस्य विहिता वरवर्णिनि न त्वया तृप्तिः ॥गस्स्_३५॥

179. अयि सरले सरलतरोर्मदमुदितद्विपकपोलपालेश्च ।
180. अन्योन्यमुग्धगन्धव्यतिहारः कषणमाचष्टे ॥गस्स्_३६॥

181. अस्याः कररुहखण्डितकाण्डपटप्रकटनिर्गता दृष्टिः ।
182. पटविगलितनिष्कलुषा स्वदते पीयूषधारेव ॥गस्स्_३७॥

183. अस्याः पतिगृहगमने करोति माताश्रुपिच्छिलां पदवीम् ।
184. गुणगर्विता पुनरसौ हसति शनैः शुष्करुदितमुखी ॥गस्स्_३८॥

185. अङ्के निवेश्य कूणितदृशः शनैरकरुणेति शंसन्त्याः ।
186. मोक्ष्यामि वेणिबन्धं कदा नखैर्गन्धतैलाक्तैः ॥गस्स्_३९॥

187. अलमनलङ्कृतिसुभगे भूषणमुपहासविषयमितरासाम् ।
188. कुरुषे वनस्पतिलता प्रसूनमिव बन्ध्यवल्लीनाम् ॥गस्स्_४०॥

189. अबुधा अजङ्गमा अपि कयापि गत्या परं पदमवाप्ताः ।
190. मन्त्रिण इति कीर्त्यन्ते नयबलगुटिका इव जनेन ॥गस्स्_४१॥

191. अतिशीलशीतलतया लोकेषु सखी मृदुप्रतापा नः ।
192. क्षणवाम्यदह्यमानः प्रतापमस्याः प्रियो वेद ॥गस्स्_४२॥

193. अन्यास्वपि गृहिणीति ध्यायन्नभिलषितमाप्नोति ।
194. पश्यन् पाषाणमयीः प्रतिमा इव देवतात्वेन ॥गस्स्_४३॥

195. अनुपेत्य नीचभावं बालक परितो गभीरमधुरस्य ।
196. अस्याः प्रेम्णः पात्रं न भवसि सरितो रसस्येव ॥गस्स्_४४॥

197. अधिवासनमाधेयं गुणमार्गमपेक्षते न च ग्रथनाम् ।
198. कलयति युवजनमौलिं केतककलिका स्वरूपेण ॥गस्स्_४५॥

199. अपनीतनिखिलतापां सुभग स्वकरेण विनिहितां भवता ।
200. पतिशयनवारपालिज्वरौषधं वहति सा मालाम् ॥गस्स्_४६॥

201. अगणितगुणेन सुन्दर कृत्वा चारित्रमप्युदासीनम् ।
202. भवतानन्यगतिः सा विहितावर्तेन तरणिरिव ॥गस्स्_४७॥

203. अनुरक्तरामया पुनरागतये स्थापितोत्तरीयस्य ।
204. अप्येकवाससस्तव सर्वयुवभ्योऽधिका शोभा ॥गस्स्_४८॥

205. अर्धः प्राणित्येको मृत इतरो मे विधुन्तुदस्येव ।
206. सुधयेव प्रियया पथि सङ्गत्यालिङ्गितार्धस्य ॥गस्स्_४९॥

207. अवधीरितोऽपि निद्रामिषेण माहात्म्यमसृणया प्रियया ।
208. अवबोधितोऽस्मि चपलो बाष्पस्थितमितेन तल्पेन ॥गस्स्_५०॥

209. अयि शब्दमात्रसाम्यादास्वादितशर्करस्य तव पथिक ।
210. स्वल्पो रसनाच्छेदः पुरतो जनहास्यता महती ॥गस्स्_५१॥

211. अभिनवयौवनदुर्जयविपक्षजनहन्यमानमानापि ।
212. सूनोः पितृप्रियत्वाद्बिभर्ति सुभगामदं गृहिणी ॥गस्स्_५२॥

213. अपमानितमिव सम्प्रति गुरुणा ग्रीष्मेण दुर्बलं शैत्यम् ।
214. स्नानोत्सुकतरुणीस्तनकलशनिबद्धं पयो विशति ॥गस्स्_५३॥

215. अलसयति गात्रमखिलं क्लेशं मोचयति लोचनं हरति ।
216. स्वाप इव प्रेयान्मम मोक्तुं न ददाति शयनीयम् ॥गस्स्_५४॥

217. अंसावलम्बिकरधृतकचमभिषेकार्द्रधवलनखरेखम् ।
218. धौताधरनयनं वपुरस्त्रमनङ्गस्य तव निशितम् ॥गस्स्_५५॥

219. अविनिहितं विनिहितमिव युवसु स्वच्छेषु वारवामदृशः ।
220. उपदर्शयन्ति हृदयं दर्पणबिम्बेषु वदनमिव ॥गस्स्_५६॥

221. अतिलज्जया त्वयैव प्रकटः प्रेयानकारि निभृतोऽपि ।
222. प्रासादमौलिरुपरि प्रसरन्त्या वैजयन्त्येव ॥गस्स्_५७॥

223. अन्योन्यग्रथनागुणयोगाद्गावः पदार्पणैर्बहुभिः ।
224. खलमपि तुदन्ति मेढीभूतं मध्यस्थमालम्ब्य ॥गस्स्_५८॥

225. अननुग्रहेण न तथा व्यथयति कटुकूजितैर्यथा पिशुनः ।
226. रुधिरादानादधिकं दुनोति कर्णे क्वणन्मशकः ॥गस्स्_५९॥

227. अग्रे लघिमा पश्चान्महतापि पिधीयते न हि महिम्ना ।
228. वामन इति त्रिविक्रममभिदधति दशावतारविदः ॥गस्स्_६०॥

229. अङ्के स्तनन्धयस्तव चरणे परिचारिका प्रियः पृष्ठे ।
230. अस्ति किमु लभ्यमधिकं गृहिणि यदा शङ्कसे बालाम् ॥गस्स्_६१॥

231. अधर उदस्तः कूजितमामीलितमक्षि लोलितो मौलिः ।
232. आसादितमिव चुम्बनसुखमस्पर्शेऽपि तरुणाभ्याम् ॥गस्स्_६२॥

233. अतिरभसेन भुजोऽयं वृतिविवरेण प्रवेशितः सदनम् ।
234. दयितास्पर्शोल्लसितो नागच्छति वर्त्मना तेन ॥गस्स्_६३॥

235. अम्बरमध्यनिविष्टं तवेदमतिचपलमलघु जघनतटम् ।
236. चातक इव नवमभ्रं निरीक्षमाणो न तृप्यामि ॥गस्स्_६४॥

237. अयमन्धकारसिन्धुरभाराक्रान्तावनीभराक्रान्तः ।
238. उन्नतपूर्वाद्रिमुखः कूर्मः सन्ध्यास्रमुद्वमति ॥गस्स्_६५॥

239. अन्तर्भूतो निवसति जडे जडः शिशिरमहसि हरिण इव ।
240. अजडे शशीव तपने स तु प्रविष्टोऽपि निःसरति ॥गस्स्_६६॥

241. अगणितजनापवादा त्वत्पाणिस्पर्शहर्षतरलेयम् ।
242. आयास्यतो वराकी ज्वरस्य तल्पं प्रकल्पयति ॥गस्स्_६७॥

243. अप्येकवंशजनुषोः पश्यत पूर्णत्वतुच्छताभाजोः ।
244. ज्याकार्मुकयोः कश्चिद्गुणभूतः कश्चिदपि भर्ता ॥गस्स्_६८॥

245. अभिनवकेलिक्लान्ता कलयति बाला क्रमेण घर्माम्भः ।
246. ज्यामर्पयितुं नमिता कुसुमास्त्रधनुर्लतेव मधु ॥गस्स्_६९॥

247. असती कुलजा धीरा प्रौढा प्रतिवेशिनी यदासक्तिम् ।
248. कुरुते सरसा च तदा ब्रह्मानन्दं तृणं मन्ये ॥गस्स्_७०॥

249. अविरलपतिताश्रु वपुः पाण्डु स्निग्धं तवोपनीतमिदम् ।
250. शतधौतमाज्यमिव मे स्मरशरदाहव्यथां हरति ॥गस्स्_७१॥

251. अन्तर्निपतितगुञ्जागुणरमणीयश्चकास्ति केदारः ।
252. निजगोपीविनयव्ययखेदेन विदीर्णहृदय इव ॥गस्स्_७२॥

253. अमुना हतमिदमिदमिति रुदती प्रतिवेशिनेऽङ्गमङ्गमियम् ।
254. रोषमिषदलितलज्जा गृहिणी दर्शयति पतिपुरतः ॥गस्स्_७३॥

इति विभाव्याख्यासमेता अकारव्रज्या ॥

आकारव्रज्या

255. आन्तरमपि बहिरि व हि व्यञ्जयितुं रसमशेषतः सततम् ।
256. असती सत्कविसूक्तिः काचघटीति त्रयं वेद ॥गस्स्_७४॥

257. आलोक एव विमुखी क्वचिदपि दिवसे न दक्षिणा भवसि ।
258. छायेव तदपि तापं त्वमेव मे हरसि मानवति ॥गस्स्_७५॥

259. आज्ञा काकुर्याच्ञाक्षेपो हसितं च शुष्करुदितं च ।
260. इति निधुवनपाण्डित्यं ध्यायंस्तस्या न तृप्यामि ॥गस्स्_७६॥

261. आज्ञापयिष्यसि पदं दास्यसि दयितस्य शिरसि किं त्वरसे ।
262. असमयमानिनि मुग्धे मा कुरु भग्नाङ्कुरं प्रेम ॥गस्स्_७७॥

263. आसाद्य भङ्गमनया द्यूते विहिताभिरुचितकेलिपणे ।
264. निःसारयताक्षानिति कपटरुषोत्सारिताः सख्यः ॥गस्स्_७८॥

265. आदरणीयगुणा सखि महता निहितासि तेन शिरसि त्वम् ।
266. तव लाघवदोषोऽयं सौधपताकेव यच्चलसि ॥गस्स्_७९॥

267. आर्द्रमपि स्तनजघनान्निरस्य सुतनु त्वयैतदुन्मुक्तम् ।
268. खस्थमवाप्तुमिव त्वां तपनांशूनंशुकं पिबति ॥गस्स्_८०॥

269. आरोपिता शिलायामश्मेव त्वं भवेति मन्त्रेण ।
270. मग्नापि परिणयापदि जारमुखं वीक्ष्य हसितैव ॥गस्स्_८१॥

271. आयाति याति खेदं करोति मधु हरति मधुकरीवान्या ।
272. अधिदेवता त्वमेव श्रीरिव कमलस्य मम मनसः ॥गस्स्_८२॥

273. आसाद्य दक्षिणां दिशमविलम्बं त्यजति चोत्तरां तरणिः ।
274. पुरुषं हरन्ति कान्ताः प्रायेण हि दक्षिणा एव ॥गस्स्_८३॥

275. आदानपानलेपैः काश्चिद्गरलोपतापहारिण्यः ।
276. सदसि स्थितैव सिद्धौषधिवल्ली कापि जीवयति ॥गस्स्_८४॥

277. आन्दोललोलकेशीं चलकाञ्चीकिङ्किणीगणक्वणिताम् ।
278. स्मरसि पुरुषायितां तां स्मरचामरचिह्नयष्टिमिव ॥गस्स्_८५॥

279. आक्षिपसि कर्णमक्ष्णा बलिरपि बद्धस्त्वया त्रिधा मध्ये ।
280. इति जितसकलवदान्ये तनुदाने लज्जसे सुतनु ॥गस्स्_८६॥

281. आक्षेपचरणलङ्घनकेशग्रहकेलिकुतुकतरलेन ।
282. स्त्रीणां पतिरपि गुरुरिति धर्मं न श्राविता सुतनुः ॥गस्स्_८७॥

283. आगच्छतानवेक्षितपृष्ठेनार्थी वराटकेनेव ।
284. मुषितास्मि तेन जघनांशुकमपि वोढुं नशक्तेन ॥गस्स्_८८॥

285. आकुञ्चितैकजङ्घं दरावृतोर्ध्वोरु गोपितार्धोरु ।
286. सुतनोः श्वसितक्रमनमदुदरस्फुटनाभि शयनमिदम् ॥गस्स्_८९॥

287. आदाय धनमनल्पं ददानया सुभग तावकं वासः ।
288. मुग्धा रजकगृहिण्या कृता दिनैः कतिपयैर्निःस्वा ॥गस्स्_९०॥

289. आस्तां वरमवकेशी मा दोहदमस्य रचय पूगतरोः ।
290. एतस्मात्फलितादपि केवलमुद्वेगमधिगच्छ ॥गस्स्_९१॥

291. आरब्धमब्धिमथनं स्वहस्तयित्वा द्विजिह्वममरैर्यत् ।
292. उचितस्तत्परिणामो विषमं विषमेव यज्जातम् ॥गस्स्_९२॥

293. आवर्जितालकालि श्वासोत्कम्पस्तनार्पितैकभुजम् ।
294. शयनं रतिविवशतनोः स्मरामि शिथिलांशुकं तस्याः ॥गस्स्_९३॥

295. आम्राङ्कुरोऽयमरुणश्यामलरुचिरस्थिनिर्गतः सुतनु ।
296. नवकमठकर्परपुटान्मूर्धेवोर्ध्वं गतः स्फुरति ॥गस्स्_९४॥

297. आभङ्गुराग्रबहुगुणदीर्घास्वादप्रदा प्रियादृष्टिः ।
298. कर्षति मनो मदीयं ह्रदमीनं बडिशरज्जुरिव ॥गस्स्_९५॥

299. आलप यथा यथेच्छसि युक्तं तव कितव किमपवारयसि ।
300. स्त्रीजातिलाञ्छनमसौ जीवितरङ्का सखी सुभग ॥गस्स्_९६॥

301. आस्वादितोऽसि मोहाद्बत विदिता वदनमाधुरी भवतः ।
302. मधुलिप्तक्षुर रसनाच्छेदाय परं विजानासि ॥गस्स्_९७॥

303. आकृष्टिभग्नकटकं केन तव प्रकृतिकोमलं सुभगे ।
304. धन्येन भुजमृणालं ग्राह्यं मदनस्य राज्यमिव ॥गस्स्_९८॥

305. आरुह्य दूरमगणितरौद्रक्लेशा प्रकाशयन्ती स्वम् ।
306. वातप्रतीच्छनपटी वहित्रमिव हरसि मां सुतनु ॥गस्स्_९९॥

307. आयासः परहिंसा वैतंसिकसारमेय तव सारः ।
308. त्वामपसार्य विभाज्यः कुरङ्ग एषोऽधुनैवान्यैः ॥गस्स्_१००॥

309. आनयति पथिकतरुणं हरिण इह प्रापयन्निवात्मानम् ।
310. उपकलमगोऽपि कोमलकलमावलिकवलनोत्तरलः ॥गस्स्_१०१॥

311. आसीदेव यदार्द्रः किमपि तदा किमयमाहतोऽप्याह ।
312. निष्ठुरभावादधुना कटूनि सखि रटति पटह इव ॥गस्स्_१०२॥

313. आज्ञाकरश्च ताडनपरिभवसहनश्च सत्यमहमस्याः ।
314. न तु शीलशीतलेयं प्रियेतरद्वक्तुमपि वेद ॥गस्स्_१०३॥

315. आधाय दुग्धकलशे मन्थानं श्रान्तदोर्लता गोपी ।
316. अप्राप्तपारिजाता दैवे दोषं निवेशयति ॥गस्स्_१०४॥

317. आस्तां मानः कथनं सखीषु वा मयि निवेद्यदुर्विनये ।
318. शिथिलितरतिगुणगर्वा ममापि सा लज्जिता सुतनुः ॥गस्स्_१०५॥

319. आवर्तैरातर्पणशोभां डिण्डीरपाण्डुरैर्दधती ।
320. गायति मुखरितसलिला प्रियसङ्गममङ्गलं सुरसा ॥गस्स्_१०६॥

इति विभाव्याख्यासमेता आकारव्रज्या ॥

इकारव्रज्या

321. इयमुद्गतिं हरन्तीनेत्रनिकोचं च विदधती पुरतः ।
322. न विजानीमः किं तव वदति सपत्नीव दिननिद्रा ॥गस्स्_१०७॥

323. इदमुभयभित्तिसन्ततहारगुणान्तर्गतैककुचमुकुलम् ।
324. गुटिकाधनुरिव बालावपुः स्मरः श्रयति कुतुकेन ॥गस्स्_१०८॥

325. इह शिखरिशिखरावलम्बिनि विनोददरतरलवपुषि तरुहरिणे ।
326. पश्याभिलषति पतितुं विहगी निजनीडमोहेन ॥गस्स्_१०९॥

327. इक्षुर्नदीप्रवाहो द्यूतं मानग्रहश्च हे सुतनु ।
328. भ्रूलतिका च तवेयं भङ्गे रसमधिकमावहति ॥गस्स्_११०॥

329. इन्दोरिवास्य पुरतो यद्विमुखी सापवारणा भ्रमसि ।
330. तत्कथय किं नु दुरितं सखि त्वया छाययेव कृतम् ॥गस्स्_१११॥

331. इह कपटकुतुकतरलितदृशि विश्वासं कुरङ्ग किं कुरुषे ।
332. तव रभसतरलितेयं व्याधवधूर्वालधौ वलते ॥गस्स्_११२॥

333. इह वहति बहु महोदधिविभूषणा मानगर्वमियमुर्वी ।
334. देवस्य कमठमूर्तेः न पृष्ठमपि निखिलमाप्नोति ॥गस्स्_११३॥

इति विभाव्याख्यासमेता इकारव्रज्या ॥

ईकारव्रज्या

335. ईर्ष्यारोषज्वलितोनिजपतिसङ्गं विचिन्तयंस्तस्याः ।
336. च्युतवसनजघनभावनसान्द्रानन्देन निर्वामि ॥गस्स्_११४॥

337. ईश्वरपरिग्रहोचितमोहोऽस्यां मधुप किं मुधा पतसि ।
338. कनकाभिधानसारा वीतरसा कितवकलिकेयम् ॥गस्स्_११५॥

339. ईषदवशिष्टजडिमा शिशिरे गतमात्र एव चिरमङ्गैः ।
340. नवयौवनेव तन्वी निषेव्यते निर्भरं वापी ॥गस्स्_११६॥

इति विभाव्याख्यासमेता ईकारव्रज्या ॥

उकारव्रज्या

341. उल्लसितभ्रूधनुषा तव पृथुना लोचनेन रुचिराङ्गि ।
342. अचला अपि न महान्तः के चञ्चलभावमानीताः ॥गस्स्_११७॥

343. उपनीय यन्नितम्बे भुजङ्गमुच्चैरलम्बि विबुधैः श्रीः ।
344. एकः स मन्दरगिरिः सखि गरिमाणं समुद्वहतु ॥गस्स्_११८॥

345. उल्लसितलाञ्छनोऽयं ज्योत्स्नावर्षी सुधाकरः स्फुरति ।
346. आसक्तकृष्णचरणः शकट इव प्रकटितक्षीरः ॥गस्स्_११९॥

347. उपचारानुनयास्ते कितवस्योपेक्षिताः सखीवचसा ।
348. अधुना निष्ठुरमपि यदि स वदति कलिकैतवाद्यामि ॥गस्स्_१२०॥

349. उषसि परिवर्तयन्त्या मुक्तादामोपवीततां नीतम् ।
350. पुरुषायितवैदग्ध्यं व्रीडावति कैर्न कलितं ते ॥गस्स्_१२१॥

351. उड्डीनानामेषां प्रासादात्तरुणि पक्षिणां पङ्क्तिः ।
352. विस्फुरति वैजयन्तीपवनच्छिन्नापविद्धेव ॥गस्स्_१२२॥

353. उज्जागरितभ्रामितदन्तुरदलरुद्धमधुकरप्रकरे ।
354. काञ्चनकेतकि मा तव विकसतु सौरभ्यसम्भारः ॥गस्स्_१२३॥

355. उल्लसितभ्रूः किमतिक्रान्तं चिन्तयसि निस्तरङ्गाक्षि ।
356. क्षुद्रापचारविरसः पाकः प्रेम्णो गुडस्येव ॥गस्स्_१२४॥

357. उद्दिश्य निःसरन्तीं सखीमियं कपटकोपकुटिलभ्रूः ।
358. एवमवतंसमाक्षिपदाहतदीपो यथा पतति ॥गस्स्_१२५॥

359. उदितोऽपि तुहिनगहने गगनप्रान्ते न दीप्यते तपनः ।
360. कठिनघृतपूरपूर्णे शरावशिरसि प्रदीप इव ॥गस्स्_१२६॥

361. उद्गमनोपनिवेशनशयनपरावृत्तिवलनचलनेषु ।
362. अनिशं स मोहयति मां हृल्लग्नः श्वास इव दयितः ॥गस्स्_१२७॥

363. उज्झितसौभाग्यमदस्फुटयाच्ञानङ्गभीतयोर्यूनोः ।
364. अकलितमनसोरेका दृष्टिर्दूती निसृष्टार्थी ॥गस्स्_१२८॥

365. उत्तमभुजङ्गसङ्गमनिस्पन्दनितम्बचापलस्तस्याः ।
366. मन्दरगिरिरिव विबुधैरितस्ततः कृष्यते कायः ॥गस्स्_१२९॥

367. उपनीय कलमकुडवं कथयति सभयश्चिकित्सके हलिकः ।
368. शोणं सोमार्धनिभं वधूस्तने व्याधिमुपजातम् ॥गस्स्_१३०॥

369. उन्मुकुलिताधरपुटेभूतिकणत्रासमीलितार्धाक्षि ।
370. धूमोऽपि नेह विरमभ्रमरोऽयं श्वसितमनुसरति ॥गस्स्_१३१॥

371. उपरि परिप्लवते मम बालेयं गृहिणि हंसमालेव ।
372. सरस इव नलिननाला त्वमाशयं प्राप्य वससि पुनः ॥गस्स्_१३२॥

373. उत्कम्पघर्मपिच्छिलदोःसाधिकहस्तविच्युतश्चौरः ।
374. शिवमाशास्ते सुतनुस्तनयोस्तव पञ्चलाञ्चलयोः ॥गस्स्_१३३॥

375. उत्क्षिप्तबाहुदर्शितभुजमूलं चूतमुकुल मम सख्या ।
376. आकृष्यमाण राजति भवतः परमुच्चपदलाभः ॥गस्स्_१३४॥

377. उच्चकुचकुम्भनिहितो हृदयं चालयति जघनलग्नाग्रः ।
378. अतिनिम्नमध्यसङ्क्रमदारुनिभस्तरुणि तव हारः ॥गस्स्_१३५॥

379. उल्लसितशीतदीधितिकलोपकण्ठे स्फुरन्ति तारौघाः ।
380. कुसुमायुधविधृतधनुर्निर्गतमकरन्दबिन्दुनिभाः ॥गस्स्_१३६॥

381. उपनीय प्रियमसमयविदं च मे दग्धमानमपनीय ।
382. नर्मोपक्रम एव क्षणदे दूतीव चलितासि ॥गस्स्_१३७॥

383. उत्तमवनितैकगतिः करीव सरसीपयः सखीधैर्यम् ।
384. आस्कन्दितोरुणा त्वं हस्तेनैव स्पृशन् हरसि ॥गस्स्_१३८॥

इति विभाव्याख्यासमेता उकारव्रज्या ॥

ऊकारव्रज्या

385. ऊढामुनातिवाहय पृष्ठे लग्नापि कालमचलापि ।
386. सर्वंसहे कठोरत्वचः किमङ्केन कमठस्य ॥गस्स्_१३९॥

इति विभाव्याख्यासमेता ऊकारव्रज्या ॥

ऋकारव्रज्या

387. ऋजुना निधेहि चरणौ परिहर सखि निखिलनागराचारम् ।
388. इह डाकिनीति पल्लीपतिः कटाक्षेऽपि दण्डयति ॥गस्स्_१४०॥

389. ऋषभोऽत्र गीयत इति श्रुत्वा स्वरपारगा वयं प्राप्ताः ।
390. को वेद गोष्ठमेतद्गोशान्तौ विहितबहुमानम् ॥गस्स्_१४१॥

इति विभाव्याख्यासमेता ऋकारव्रज्या ॥

एकारव्रज्या

391. एको हरः प्रियाधरगुणवेदी दिविषदोऽपरे मूढाः ।
392. विषममृतं वा सममिति यः पश्यन् गरलमेव पपौ ॥गस्स्_१४२॥

393. एष्यति मा पुनरयमिति गमने यदमङ्गलं मयाकारि ।
394. अधुना तदेव कारणमवस्थितौ दग्धगेहपतेः ॥गस्स्_१४३॥

395. एकैकशो युवजनं विलङ्घमानाक्षनिकरमिव तरला ।
396. विश्राम्यति सुभग त्वामङ्गुलिरासाद्य मेरुमिव ॥गस्स्_१४४॥

397. एकः स एव जीवति स्वहृदयशून्योऽपि सहृदयो राहुः ।
398. यः सकललघिमकारणमुदरं न बिभर्ति दुष्पूरम् ॥गस्स्_१४५॥

399. एकेन चूर्णकुन्तलमपरेण करेण चिबुकमुन्नमयन् ।
400. पश्यामि बाष्पधौतश्रुति नगरद्वारि तद्वदनम् ॥गस्स्_१४६॥

401. एकं जीवनमूलं चञ्चलमपि तापयन्तमपि सततम् ।
402. अन्तर्वहति वराकी सा त्वां नासेव निःश्वासम् ॥गस्स्_१४७॥

403. एकं वदति मनो मम यामि न यामीति हृदयमपरं मे ।
404. हृदयद्वयमुचितं तव सुन्दरि हृतकान्तचित्तायाः ॥गस्स्_१४८॥

405. एरण्डपत्त्रशयना जनयन्ती स्वेदमलघुजघनतटा ।
406. धूलिपुटीव मिलन्ती स्मरज्वरं हरति हलिकवधूः ॥गस्स्_१४९॥

इति विभाव्याख्यासमेता एकारव्रज्या ॥

ककारव्रज्या

407. केलिनिलयं सखीमिव नयति नवोढां स्वयं न मां भजते ।
408. इत्थं गृहिणीमर्ये स्तुवति प्रतिवेशिना हसितम् ॥गस्स्_१५०॥

409. कालक्रमकमनीयक्रोडेयं केतकीति काशंसा ।
410. वृद्धिर्यथा यथा स्यास्तथा तथा कण्टकोत्कर्षः ॥गस्स्_१५१॥

411. कृतकस्वाप मदीयश्वासध्वनिदत्तकर्ण किं तीव्रैः ।
412. विध्यसि मां निःश्वासैः स्मरः शरैः शब्दवेधीव ॥गस्स्_१५२॥

413. क्व स निर्मोकदुकूलः क्वालङ्करणाय फणिमणिश्रेणी ।
414. कालियभुजङ्गगमनाद्यमुने विश्वस्य गम्यासि ॥गस्स्_१५३॥

415. किञ्चिन्न बालयोक्तं न सप्रसादा निवेशिता दृष्टिः ।
416. मयि पदपतिते केवलमकारि शुकपञ्जरो विमुखः ॥गस्स्_१५४॥

417. कृतहसितहस्ततालं मन्मथतरलैर्विलोकितां युवभिः ।
418. क्षिप्तः क्षिप्तो निपतन्नङ्गे नर्तयति भृङ्गस्ताम् ॥गस्स्_१५५॥

419. कमलमुखि सर्वतोमुखनिवारणं विदधदेव भूषयति ।
420. रोधोऽरुद्धस्वरसास्तरङ्गिणीस्तरलनयनाश्च ॥गस्स्_१५६॥

421. कितव प्रपञ्चिता सा भवता मन्दाक्षमन्दसञ्चारा ।
422. बहुदायैरपि सम्प्रति पाशकसारीव नायाति ॥गस्स्_१५७॥

423. कः श्लाघनीयजन्मा माघनिशीथेऽपि यस्य सौभाग्यम् ।
424. प्रालेयानिलदीर्घः कथयति काञ्चीनिनादोऽयम् ॥गस्स्_१५८॥

425. किमशकनीयं प्रेम्णः फणिनः कथयापि या बिभेति स्म ।
426. सा गिरिशभुजभुजङ्गमफेणोपधानाद्य निद्राति ॥गस्स्_१५९॥
427. कृत्रिमकनकेनेव प्रेम्णा मुषितस्य वारवनिताभिः ।
428. लघुरिव वित्तविनाशक्लेशो जनहास्यता महती ॥गस्स्_१६०॥

429. किं पर्वदिवसमार्जितदन्तोष्ठि निजं वपुर्न मण्डयसि ।
430. स त्वां त्यजति न पर्वस्वपि मधुरामिक्षुयष्टिमिव ॥गस्स्_१६१॥

431. कष्टं साहसकारिणि तव नयनार्धेन सोऽध्वनि स्पृष्टः ।
432. उपवीतादपि विदितो न द्विजदेहस्तपस्वी ते ॥गस्स्_१६२॥

433. क्लेशेऽपि तन्यमाने मिलितेयं मां प्रमोदयत्येव ।
434. रौद्रेऽनभ्रेऽपि नभःसुरापगावारिवृष्टिरेव ॥गस्स्_१६३॥

435. कूपप्रभवाणां परमुचितमपां पट्टबन्धनं मन्ये ।
436. याः शक्यन्ते लब्धुं न पार्थिवेनापि विगुणेन ॥गस्स्_१६४॥

437. कररुहशिखानिखात भ्रान्त्वा विश्रान्त रजनिदुरवाप ।
438. रविरिव यन्त्रोल्लिखितः कृशोऽपि लोकस्य हरसि दृशम् ॥गस्स्_१६५॥

439. किं करवाणि दिवानिशमपि लग्ना सहजशीतलप्रकृतिः ।
440. हन्त सुखयामि न प्रियमात्मानमिवात्मनश्छाया ॥गस्स्_१६६॥

441. केशैः शिरसो गरिमा मरणं पीयूषकुण्डपातेन ।
442. दयितवहनेन वक्षसि यदि भारस्तदिदमचिकित्स्यम् ॥गस्स्_१६७॥

443. किञ्चित्कर्कशतामनु रसं प्रदास्यन्निसर्गमधुरं मे ।
444. इक्षोरिव ते सुन्दरि मानस्य ग्रन्थिरपि काम्यः ॥गस्स्_१६८॥

445. केन गिरिशस्य दत्ता बुद्धिर्भुजगं जटावनेऽर्पयितुम् ।
446. येन रतिरभसकान्ताकरचिकुराकर्षणं मुषितम् ॥गस्स्_१६९॥

447. करचरणकाञ्चिहारप्रहारमवचिन्त्य बलगृहीतकचः ।
448. प्रणयी चुम्बति दयितावदनं स्फुरदधरमरुणाक्षम् ॥गस्स्_१७०॥

449. कुरुतां चापलमधुना कलयतु सुरसासि यादृशी तदपि ।
450. सुन्दरि हरीतकीमनु परिपीता वारिधारेव ॥गस्स्_१७१॥

451. कज्जलतिलककलङ्कितमुखचन्द्रे गलितसलिलकणकेशि ।
452. नवविरहदहनतूलो जीवयितव्यस्त्वया कतमः ॥गस्स्_१७२॥

453. कृच्छ्रानुवृत्तयोऽपि हि परोपकारं त्यजन्ति न महान्तः ।
454. तृणमात्रजीवना अपि करिणो दानद्रवार्द्रकराः ॥गस्स्_१७३॥

455. किं हसथ किं प्रधावथ किं जनमाह्वयथ बालका विफलम् ।
456. तदथ दर्शयति यथारिष्टः कण्ठेऽमुना जगृहे ॥गस्स्_१७४॥

457. कातरताकेकरितस्मरलज्जारोषमसृणमधुराक्षी ।
458. योक्तुं न मोक्तुमथवा वलतेऽसावर्थलब्धरतिः ॥गस्स्_१७५॥

459. केतकगर्भे गन्धादरेण दूरादमी द्रुतमुपेताः ।
460. मदनस्यन्दनवाजित इव मधुपा धूलिमाददते ॥गस्स्_१७६॥

461. को वक्रिमा गुणाः के का कान्तिः शिशिरकिरणलेखानाम् ।
462. अन्तः प्रविश्य यासामाक्रान्तं पशुविशेषेण ॥गस्स्_१७७॥

463. कृतविविधमथनयत्नः पराभावाय प्रभुः सुरासुरयोः ।
464. इच्छति सौभाग्यमदात्स्वयंवरेण श्रियं विष्णुः ॥गस्स्_१७८॥

465. किं पुत्रि गण्डशैलभ्रमेण नवनीरदेषु निद्रासि ।
466. अनुभव चपलाविलसितगर्जितदेशान्तरभ्रान्तीः ॥गस्स्_१७९॥

467. कान्तः पदेन हत इति सरलामपराध्य किं प्रसादयथ ।
468. सोऽप्येवमेव सुलभः पदप्रहारः प्रसादः किम् ॥गस्स्_१८०॥

469. कर्णगतेयममोघा दृष्टिस्तव शक्तिरिन्द्रदत्ता च ।
470. सा नासादितविजया क्वचिदपि नापार्थपतितेयम् ॥गस्स्_१८१॥

471. क्लेशयसि किमिति दूतीर्यदशक्यं सुमुखि तव कटाक्षेण ।
472. कामोऽपि तत्र सायकमकीर्तिशङ्की न सन्धत्ते ॥गस्स्_१८२॥

473. को वेद मूल्यमक्षद्यूते प्रभुणा पणीकृतस्य विधोः ।
474. प्रतिविजये यत्प्रतिपणमधरं घरनन्दिनी विदधे ॥गस्स्_१८३॥

475. कुपितां चरणप्रहरणभयेन मुञ्चामि न खलु चण्डि त्वाम् ।
476. अलिरनिलचपलकिसलयताडनसहनो लतां भजते ॥गस्स्_१८४॥

477. कोपाकृष्टभ्रूस्मरशरासने संवृणु प्रिये पततः ।
478. छिन्नज्यामधुपानिव कज्जलमलिनाश्रुजलबिन्दून् ॥गस्स्_१८५॥

479. कामेनापि न भेत्तुं किमु हृदयमपारि बालवनितानाम् ।
480. मूढविशिखप्रहारोच्छूनमिवाभाति यद्वक्षः ॥गस्स्_१८६॥

481. किं परजीवैर्दीव्यसि विस्मयमधुराक्षि गच्छ सखि दूरम् ।
482. अहिमधिचत्वरमुरगग्राही खेलयतु निर्विघ्नः ॥गस्स्_१८७॥

483. करचरणेन प्रहरति यथा यथाङ्गेषु कोपतरलाक्षी ।
484. रोषयति परुषवचनैस्तथा तथा प्रेयसीं रसिकः ॥गस्स्_१८८॥

485. कस्तां निन्दति लुम्पति कः स्मरफलकस्य वर्णकं मुग्धः ।
486. को भवति रत्नकण्टकममृते कस्यारुचिरुदेति ॥गस्स्_१८९॥

487. कोपवति पाणिलीलाचञ्चलचूताङ्कुरे त्वयि भ्रमति ।
488. करकम्पितकरवाले स्मर इव सा मूर्च्छिता सुतनुः ॥गस्स्_१९०॥

489. कौलीन्यादलमेनां भजामि नकुलं स्मरः प्रमाणयति ।
490. तद्भावनेन भजतो मम गोत्रस्खलनमनिवार्यम् ॥गस्स्_१९१॥

491. कुत इह कुरङ्गशावक केदारे कलममञ्जरीं त्यजसि ।
492. तृणबाणस्तृणधन्वा तृणघटितः कपटपुरुषोऽयम् ॥गस्स्_१९२॥

इति विभाव्याख्यासमेता ककारव्रज्या ॥

खकारव्रज्या

493. खलसख्यं प्राङ्मधुरं वयोऽनतराले निदाघदिनमन्ते ।
494. एकआदिमध्यपरिणतिरमणीया साधुजनमैत्री ॥गस्स्_१९३॥

इति विभाव्याख्यासमेता खकारव्रज्या ॥

गकारव्रज्या

495. गुणमधिगतमपि धनवान्न चिरान्नाशयति रक्षति दरिद्रः ।
496. मज्जयति रज्जुमम्भसि पूर्णः कुम्भः सखि न तुच्छः ॥गस्स्_१९४॥

497. गुरुरपि लघूपनीतो न निमज्जति नियतमाशये महतः ।
498. वानकरोपनीतः शैलो मकरालयस्येव ॥गस्स्_१९५॥

499. गौरीपतेर्गरीयो गरलं गत्वा गले जीर्णम् ।
500. जीर्यति कर्णे महतां दुर्वादो नाल्पमपि विशति ॥गस्स्_१९६॥

501. गृहपतिपुरतो जारं कपटकथाकथितमन्मथावस्थम् ।
502. प्रीणयति पीडयति च बाला निःश्वस्य निःश्वस्य ॥गस्स्_१९७॥

503. गतिगञ्जितवरयुवतिः करी कपोलौ करोतु मदमलिनौ ।
504. मुखबन्धमात्रसिन्धुर लबोदर किं मदं वहसि ॥गस्स्_१९८॥

505. गेहिन्याः शृण्वन्ती गोत्रस्खलितापराधतो मानम् ।
506. स्निग्धां प्रिये सगर्वां सखीषु बाला दृशं दिशति ॥गस्स्_१९९॥

507. ग्रीष्ंमये समयेऽस्मिन् विनिर्मितं कलय केलिवनमूले ।
508. अलमालवालवलयच्छलेन कुण्डलितमिव शैत्यम् ॥गस्स्_२००॥

509. गुणबद्धचरण इति मा लीलाविहगं विमुञ्च सखि मुग्धे ।
510. अस्मिन् वलयितशाखे क्षणेन गुणयन्त्रणं त्रुटति ॥गस्स्_२०१॥

511. गुरुगर्जिसान्द्रविद्युद्भयमुद्रितकर्णचक्षुषां पुरतः ।
512. बाला चुम्बति जारं वज्रादधिको हि मदनेषुः ॥गस्स्_२०२॥

513. गृहिणीगुणेषु गणिता विनयः सेवा विधेयतेति गुणाः ।
514. मानः प्रभुता वाम्यं विभूषणं वामनयनानाम् ॥गस्स्_२०३॥

515. गुणमान्तरमगुणं वा लक्ष्मीर्गङ्गा च वेद हरिहरयोः ।
516. एका पदेऽपि रमते न वसति निहिता शिरस्यपरा ॥गस्स्_२०४॥

517. गत्वा जीवितसंशयमभ्यस्तः सोढुमतिचिराद्विरहः ।
518. अकरुणः पुनरपि दित्ससि सुरतदुरभ्यासमस्माकम् ॥गस्स्_२०५॥

519. गोत्रस्खलितप्रश्नेऽप्युत्तरमतिशीलशीतलं दत्त्वा ।
520. निःश्वस्य मोघरूपे स्ववपुषि निहितं तया चक्षुः ॥गस्स्_२०६॥

521. गन्धग्राहिणि शालोन्मीलितनिर्यासनिहितनिखिलाङ्गि ।
522. उपभुक्तमुक्तभूरुहशतेऽधुना भ्रमरि न भ्रमसि ॥गस्स्_२०७॥

523. गुरुषु मिलितेषु शिरसा प्रणमसि लघुषून्नता समेषु समा ।
524. उचितज्ञासि तुले किं तुलयसि गुञ्जाफलैः कनकम् ॥गस्स्_२०८॥

525. गेहिन्या ह्रियमाणं निरुध्यमानं नवोढया पुरतः ।
526. मम नौकाद्वितयार्पितगुण इव हृदयं द्विधा भवति ॥गस्स्_२०९॥

527. गुण आकर्षणयोग्यो धनुष इवैकोऽपि लक्षलाभाय ।
528. लूतातन्तुभिरिव किं गुणैर्विमर्दासहैर्बहुभिः ॥गस्स्_२१०॥

529. गायति गीते वंशे वादयति स विपञ्चीषु ।
530. पाठयति पञ्जरशुकं तव सन्देशाक्षरं रामा ॥गस्स्_२११॥

531. गणयति न मधुव्ययमयमविरतमापिबतु मधुकरः कुमुदम् ।
532. सौभाग्यमानवान् परमसूयति द्युमणये चन्द्रः ॥गस्स्_२१२॥

533. गुणविधृता सखि तिष्ठसि तथैव देहेन किं तु हृदयं ते ।
534. हृतममुना मालायाः समीरणेनेव सौरभ्यम् ॥गस्स्_२१३॥

535. गुरुसदने नेदीयसि चरणगते मयि च मूकयापि तया ।
536. नूपुरमपास्य पदयोः किं न प्रियमीरितं प्रियया ॥गस्स्_२१४॥

537. ग्रन्थिलतया किमिक्षोः किमपभ्रंशेन भवति गीतस्य ।
538. किमनार्जवेन शशिनः किं दारिद्र्येण दयितस्य ॥गस्स्_२१५॥

539. गेहिन्या चिकुरग्रहसमयससीत्कारमीलितदृशापि ।
540. बालाकपोलपुलकं विलोक्य निहितोऽस्मि शिरसि पदा ॥गस्स्_२१६॥

541. गुरुपक्ष्म जागरारुणघूर्णत्तारं कथञ्चिदपि वलते ।
542. नयनमिदं स्फुटनखपदनिवेश् अकृतकोपकुटिलभ्रु ॥गस्स्_२१७॥

इति विभाव्याख्यासमेता गकारव्रज्या ॥

घकारव्रज्या

543. घटितजघनं निपीडितपीनोरु न्यस्तनिखिलकुचभारम् ।
544. आलिङ्गन्त्यपि बाला वदत्यसौ मुञ्च मुञ्चेति ॥गस्स्_२१८॥

545. घटितपलाशकपाटं निशि निशि सुखिनो हि शेरते पद्माः ।
546. उज्जागरेण कैरव कति शक्या रक्षितुं लक्ष्मीः ॥गस्स्_२१९॥

547. घूर्णन्ति विप्रलब्धाः स्नेहापायात्प्रदीपकलिकाश्च ।
548. प्रातः प्रस्थितपान्थस्त्रीहृदयं स्फुटति कमलं च ॥गस्स्_२२०॥

इति विभाव्याख्यासमेता घकारव्रज्या ॥

चकारव्रज्या

549. चपलस्य पलितलाञ्छितचिकुरं दयितस्य मौलिमवलोक्य ।
550. खेदोचितेऽपि समये संमदमेवाददे गृहिणी ॥गस्स्_२२१॥

551. चण्डि प्रसारितेन स्पृशन् भुजेनापि कोपनां भवतीम् ।
552. तृप्यामि पङ्किलामिव पिबन्नदीं नलिननालेन ॥गस्स्_२२२॥

553. चपलभुजङ्गीभुक्तोज्झित शीतलगन्धवह निशि भ्रान्त ।
554. अपराशां पूरयितुं प्रत्यूषसदागते गच्छ ॥गस्स्_२२३॥

555. चिरपथिक द्राघिममिलदलकलताशैवलावलिग्रथिला ।
556. करतोयेव मृगाक्ष्या दृष्टिरिदानीं सदानीरा ॥गस्स्_२२४॥

557. चण्डि दरचपलचेलव्यक्तोरुविलोकनैकरसिकेन ।
558. धूलिभयादपि न मया चरणहृतौ कुञ्चितं चक्षुः ॥गस्स्_२२५॥

559. चलकुण्डलचलदलकस्खलदुरसिजवसनसज्जदूरुयुगम् ।
560. जघनभरक्लमकूणितनयनमिदं हरति गतमस्याः ॥गस्स्_२२६॥

561. चरणैः परागसैकतमफलमिदं लिखसि मधुप केतक्याः ।
562. इह वसति कान्तिसारे नान्तःसलिलापि मधुसिन्धुः ॥गस्स्_२२७॥

563. चिरकालपथिक शङ्कातरङ्गिताक्षः किमीक्षसे मुग्ध ।
564. त्वन्निस्त्रिंशाश्लेषव्रणकिणराजीयमेतस्याः ॥गस्स्_२२८॥

565. चपलां यथा मदान्धश्छायामयमात्मनः करो हन्ति ।
566. आस्फालयति करं प्रतिगजस्तथायं पुरो रुद्धः ॥गस्स्_२२९॥

567. चुम्बनलोलुपमदधरहृतकाश्मीरं स्मरन्न तृप्यामि ।
568. हृदयद्विरदालानस्तम्भं तस्यास्तदूरुयुगम् ॥गस्स्_२३०॥

569. चिकुरविसारणतिर्यङ्नतकण्ठी विमुखवृत्तिरपि बाला ।
570. त्वामियमङ्गुलिकल्पितकचावकाशा विलोकयति ॥गस्स्_२३१॥

571. चुम्बनहृताञ्जनार्घं स्फुटजागररागमीक्षणं क्षिपसि ।
572. किमुषसि वियोगकातरमसमेषुरिवार्धनाराचम् ॥गस्स्_२३२॥

इति विभाव्याख्यासमेता चकारव्रज्या ॥

छकारव्रज्या

573. छायाग्राही चन्द्रः कूटत्वं सततमम्बुजं व्रजति ।
574. हित्वोभयं सभायां स्तौति तवैवाननं लोकः ॥गस्स्_२३३॥

575. छायामात्रं पश्यन्नधोमुखोऽप्युद्गतेन धैर्येण ।
576. तुदति मम हृदयनिपुणा राधाचक्रं किरीतीव ॥गस्स्_२३४॥

इति विभाव्याख्यासमेता छकारव्रज्या ॥

जकारव्रज्या

577. जलबिन्दवः कतिपये नयनाद्गमनोद्यमे तव स्खलिताः ।
578. कान्ते मम गन्तव्या भूरेतैरेव पिच्छिलिता ॥गस्स्_२३५॥

579. जृम्भोत्तम्भितदोर्युगयन्त्रितताटङ्कपीडितकपोलम् ।
580. तस्याः स्मरामि जलकणलुलिताञ्जनमलसदृष्टि मुखम् ॥गस्स्_२३६॥

581. जागरित्वा पुरुषं परं वने सर्वतो मुखं हरसि ।
582. अति शरदनुरूपं तव शीलमिदं जातिशालिन्याः ॥गस्स्_२३७॥

इति विभाव्याख्यासमेता जकारव्रज्या ॥

झकारव्रज्या

583. झङ्कृतकङ्कणपाणिक्षेपैः स्तम्भावलम्बनैर्मौनैः ।
584. शोभयसि शुष्करुदितैरपि सुन्दरि मन्दिरद्वारम् ॥गस्स्_२४६॥

इति विभाव्याख्यासमेता झकारव्रज्या ॥

ढकारव्रज्या

585. ढक्कामाहत्य मदं वितन्वते करिण इव चिरं पुरुषाः ।
586. स्त्रीणां करिणीनामिव मदः पुनः स्वकुलनाशाय ॥गस्स्_२४७॥

587. इति विभाव्याख्यासमेता ढकारव्रज्या ॥

तकारव्रज्या

588. तां तापयन्ति मन्मथबाणास्त्वां प्रीणयन्ति बत सुभग ।
589. तपनकरास्तपनशिलां ज्वलयन्ति विधुं मधुरयन्ति ॥गस्स्_२४८॥

590. तव सुतनु सानुमत्या बहुधातुजनितनितम्बरागायाः ।
591. गिरिवरभुव इव लाभेनाप्नोमि द्व्यङ्गुलेन दिवम् ॥गस्स्_२४९॥

592. त्यक्तो मुञ्चति जीवनमुज्झति नानुग्रहेऽपि लोलुत्वम् ।
593. किं प्रावृषेव पद्माकरस्य करणीयमस्य मया ॥गस्स्_२५०॥

594. त्वद्विरहापदि पाण्डुस्तन्वङ्गी छाययैव केवलया ।
595. हंसीव ज्योत्स्नायां सा सुभग प्रत्यभिज्ञेया ॥गस्स्_२५१॥

596. त्वयि विनिवेशितचित्ता सुभग गता केवलेन कायेन ।
597. घनजालरुद्धमीना नदीव सा नीरमात्रेण ॥गस्स्_२५२॥

598. त्वयि संसक्तं तस्याः कठोरतर हृदयमसमशरतरलम् ।
599. मारुतचलमञ्चलमिव कण्टकसम्पर्कतः स्फुटितम् ॥गस्स्_२५३॥

600. त्वमसूर्यंपश्या सखि पदमपि न विनापवारणं भ्रमसि ।
601. छाये किमिह विधेयं मुञ्चन्ति न मूर्तिमन्तस्त्वाम् ॥गस्स्_२५४॥

602. तव विरहे विस्तारितरजनौ जनितेन्दुचन्दनद्वेषे ।
603. विसिनीव माघमासे विना हुताशने सा दग्धा ॥गस्स्_२५५॥

604. तरुणि त्वच्चरणाहतिकुसुमितकङ्केल्लिकोरकप्रकरम् ।
605. कुटिलचरिता सपत्नी न पिबति बत शोकविकलापि ॥गस्स्_२५६॥

606. तल्पे प्रभुरिव गुरुरिव मनसिजतन्त्रे श्रमे भुजिष्येव ।
607. गेहे श्रीरिव गुरुजनपुरतो मूर्तेव सा व्रीडा ॥गस्स्_२५७॥

608. त्वमलभ्या मम तावन्मोक्तुमशक्तस्य संमुखं व्रजतः ।
609. छायेवापसरन्ती भित्त्या न निवार्यसे यावत् ॥गस्स्_२५८॥

610. तपसा क्लेशित एष प्रौढबलो न खलु फाल्गुनेऽप्यासीत् ।
611. मधुना प्रमत्तमधुना को मदनं मिहिरमिव सहते ॥गस्स्_२५९॥

612. त्वद्गमनदिवसगणनावलक्षरेखाभिरङ्किता सुभग ।
613. गण्डस्थलीव तस्याः पाण्डुरिता भवनभित्तिरपि ॥गस्स्_२६०॥

614. तस्याग्राम्यस्याहं सखि वक्रस्निग्धमधुरया दृष्ट्या ।
615. विद्धा तदेकनेया पोत्रिण इव दंष्ट्रया धरणी ॥गस्स्_२६१॥

616. त्वयि कुग्रामवटद्रुम वैश्रवणो वसतु वा लक्ष्मीः ।
617. पामरकुठारपातात्कासरशिरसैव ते रक्षा ॥गस्स्_२६२॥

618. तव मुखर वदनदोषं सहमाना मोक्तुमक्षमा सुतनुः ।
619. सा वहति विट भवन्तं घुणमन्तः शालभञ्जीव ॥गस्स्_२६३॥

620. तृणमुखमिव न खलु त्वां त्यजन्त्यमी हरिण वैरिणः शवराः ।
621. यशसैव जीवितमिदं त्यज योजितशृङ्गसङ्ग्रामः ॥गस्स्_२६४॥

622. त्रिपुररिपोरिव गङ्गा मम मानिनि जनितमदनदाहस्य ।
623. जीवनमर्पितशिरसो ददासि चिकुरग्रहेणैव ॥गस्स्_२६५॥

624. त्वत्सङ्कथासु मुखरः सनिन्दसानन्दसावहित्थ इव ।
625. स खलु सखीनां निभृतं त्वया कृतार्थीकृतः सुभगः ॥गस्स्_२६६॥

626. त्वयि सर्पति पथि दृष्टिः सुन्दर वृतिविवरनिर्गता तस्याः ।
627. दरतरलभिन्नशैवलजाला शफरीव विस्फुरति ॥गस्स्_२६७॥

628. ते सुतनु शून्यहृदया ये शङ्खं शून्यहृदयमभिदधति ।
629. अङ्गीकृतकरपत्त्रो यस्तव हस्तग्रहं कुरुते ॥गस्स्_२६८॥

630. ते श्रेष्ठिनः क्व सम्प्रति शक्रध्वज यैः कृतस्तवोच्छ्रायः ।
631. ईषां वा मेढिं वाधुनातनास्त्वां विधित्सन्ति ॥गस्स्_२६९॥

632. तानवमेत्य छिन्नः परोपहितरागमदनसङ्घटितः ।
633. कर्ण इव कामिनीनां न शोभते निर्भरः प्रेमा ॥गस्स्_२७०॥

634. तस्मिन् गतार्द्रभावे वीतरसे शुण्ठिशकल इव पुरुषे ।
635. अपि भूतिभाजि मलिने नागरशब्दो विडम्बाय ॥गस्स्_२७१॥

636. तमसि घने विषमे पथि जम्बुकमुल्कामुखं प्रपन्नाः स्मः ।
637. किं कुर्मः सोऽपि सखे स्थितो मुखं मुद्रयित्वैव ॥गस्स्_२७२॥

638. त्वामभिलषतो मानिनि मम गरिमगुणोऽपि दोषतां यातः ।
639. पङ्किलकूलां तटिनीं यियासतः सिन्धुरस्येव ॥गस्स्_२७३॥

640. तिमिरेऽपि दूरदृश्या कठिनाश्लेषे च रहसि मुखरा च ।
641. शङ्खमयवलयराजी गृहपतिशिरसा सह स्फुटतु ॥गस्स्_२७४॥

642. तव वृत्तेन गुणेन च समुचितसम्पन्नकण्ठलुठनायाः ।
643. हारस्रज इव सुन्दरि कृतः पुनर्नायकस्तरलः ॥गस्स्_२७५॥

इति विभाव्याख्यासमेता तकारव्रज्या ॥

दकारव्रज्या

644. दर्शनविनीतमाना गृहिणी हर्षोल्लसत्कपोलतलम् ।
645. चुम्बननिषेधमिषतो वदनं पिदधाति पाणिभ्याम् ॥गस्स्_२७६॥

646. देहस्तम्भः स्खलनं शैथिल्यं वेपथुः प्रियध्यानम् ।
647. पथि पथि गगनाश्लेषः कामिनि कस्तेऽभिसारगुणः ॥गस्स्_२७७॥

648. द्राघयता दिवसानि त्वदीयविरहेण तीव्रतापेन ।
649. ग्रीष्मेणेव नलिन्या जीवनमल्पीकृतं तस्याः ॥गस्स्_२७८॥

650. दुर्जनसहवासादपि शीलोत्कर्षं न सज्जनस्त्यजति ।
651. प्रतिपर्वतपनवासी निःसृतमात्रः शशी शीतः ॥गस्स्_२७९॥

652. दयितप्रहितां दूतीमालम्ब्य करेण तमसि गच्छन्ती ।
653. स्वेदच्युतमृगनाभिर्दूराद्गौराङ्गि दृश्यासि ॥गस्स्_२८०॥

654. दयितागुणः प्रकाशं नीतः स्वस्यैव वदनदोषेण ।
655. प्रतिदिनविदलितवाटीवृतिगह्टनैः खिद्यसे किमिति ॥गस्स्_२८१॥

656. दाक्षिण्यान्म्रदिमानं दधतं मा भानुमेनमवमंस्थाः ।
657. रौद्रीमुपागतेऽस्मिन् कः क्षमते दृष्टिमपि दातुम् ॥गस्स्_२८२॥

658. दृष्ट्यैव विरहकातरतारकया प्रियमुखे समर्पितया ।
659. यान्ति मृगवल्लभायाः पुलिन्दबाणार्दिताः प्राणाः ॥गस्स्_२८३॥

660. दूरस्थापितहृदयो गूढरहस्यो निकाममाशङ्कः ।
661. आश्लेषो बालानां भवति खलानां च सम्भेदः ॥गस्स्_२८४॥

662. द्वारे गुरवः कोणे शुकः सकाशे शिशुर्गृहे सख्यः ।
663. कालासह क्षमस्व प्रिय प्रसीद प्रयातमहः ॥गस्स्_२८५॥

664. दधिकणमुक्ताभरणश्वासोत्तुङ्गस्तनार्पणमनोज्ञम् ।
665. प्रियमालिङ्गति गोपी मन्थनश्रममन्थरैरङ्गैः ॥गस्स्_२८६॥

666. दलितोद्वेगेन सखि प्रियेण लग्नेन रागमावहता ।
667. मोहयता शयनीयं ताम्बूलेनेव नीतास्मि ॥गस्स्_२८७॥

668. दृष्टमदृष्टप्रायं दयितं कृत्वा प्रकाशितस्तनया ।
669. हृदयं करेण ताडितमथ मिथ्या व्यञ्जितत्रपया ॥गस्स्_२८८॥

670. दर्शितयमुनोच्छ्राये भ्रूविभ्रमभाजि वलति तव नयने ।
671. क्षिप्तहले हलधर इव सर्वं पुरमर्जितं सुतनु ॥गस्स्_२८९॥

672. दयितप्रार्थितदुर्लभमुखमदिरासारसेकसुकुमारः ।
673. व्यथयति विरहे बकुलः क्व परिचयः प्रकृतिकठिनानाम् ॥गस्स्_२९०॥

674. द्वित्रैरेष्यामि दिनैरिति किं तद्वचसि सखि तवाश्वासः ।
675. कथयति चिरपथिकं तं दूरनिखातो नखाङ्कस्ते ॥गस्स्_२९१॥

676. दयितस्पर्शोन्मीलितधर्मजलस्खलितचरणखलाक्षे ।
677. गर्वभरमुखरिते सखि तच्चिकुरान् किमपराधयसि ॥गस्स्_२९२॥

678. दुष्टग्रहेण गेहिनि तेन कुपुत्रेण किं प्रजातेन ।
679. भौमेनेव निजं कुलमङ्गारकवत्कृतं येन ॥गस्स्_२९३॥

680. दर्शितचापोच्छ्रायैस्तेजोवद्भिः सुगोत्रसञ्जातैः ।
681. हीरैरप्स्वपि वीरैरापत्स्वपि गम्यते नाधः ॥गस्स्_२९४॥

682. दरनिद्राणस्यापि स्मरस्य शिल्पेन निर्गतासून्मे ।
683. मुग्धे तव दृष्टिरसावर्जुनयन्त्रेषुरिव हन्ति ॥गस्स्_२९५॥

684. दुर्गतगृहिणी तनये करुणार्द्रा प्रियतमे च रागमयी ।
685. मुग्धा रताभियोगं न मन्यते न प्रतिक्षिपति ॥गस्स्_२९६॥

686. दुर्गतगेहिनि जर्जरमन्दिरसुप्तैव वन्दसे चन्द्रम् ।
687. वयमिन्दुवञ्चितदृशो निचुलितदोलाविहारिण्यः ॥गस्स्_२९७॥

688. दीपदशा कुलयुवतिर्वैदग्ध्येनैव मलिनतामेति ।
689. दोषा अपि भूषायै गणिकायाः शशिकलायाश्च ॥गस्स्_२९८॥

690. दीर्घगवाक्षमुखान्तर्निपातिनस्तरणिरश्मयः शोणाः ।
691. नृहरिनखा इव दानववक्षः प्रविशन्ति सौधतलम् ॥गस्स्_२९९॥

692. दरतरलेऽक्षणि वक्षसि दरोन्नते तव मुखे च दरहसिते ।
693. आस्तां कुसुमं वीरः स्मरोऽधुना चित्रधनुषापि ॥गस्स्_३००॥

694. दुष्टसखीसहितेयं पूर्णेन्दुमुखी सुखाय नेदानीम् ।
695. राकेव विष्टियुक्ता भवतोऽभिमताय निशि भवतु ॥गस्स्_३०१॥

696. दलिते पलालपुञ्जे वृषभं परिभवति गृहपतौ कुपिते ।
697. निभृतनिभालितवदनौ हलिकवधूदेवरौ हसतः ॥गस्स्_३०२॥

698. दीप्यन्तां ये दीप्त्यै घटिता मणयश्च वीरपुरुषाश्च ।
699. तेजः स्वविनाशाय तु नृणां तृणानामिव लघूनाम् ॥गस्स्_३०३॥

इति विभाव्याख्यासमेता दकारव्रज्या ॥

धकारव्रज्या

700. धूमैरश्रु निपातय दह शिखया दहनमलिनयाङ्गारैः ।
701. जागरयिष्यति दुर्गतगृहिणी त्वां तदपि शिशिरनिशि ॥गस्स्_३०४॥

702. धैर्यं निधेहि गच्छतु रजनी सोऽप्यस्तु सुमुखि सोत्कण्ठः ।
703. प्रविश हृदि तस्य दूरं क्षणधृतमुक्ता स्मरेषुरिव ॥गस्स्_३०५॥

704. धवलनखलक्ष्म दुर्बलमकलैतनेपथ्यमलकपिहिताक्ष्याः ।
705. द्रक्ष्यामि मदवलोकद्विगुणाश्रु वपुः पुरद्वारि ॥गस्स्_३०६॥

706. धर्मारम्भेऽप्यसतां परहिंसैव प्रयोजिका भवति ।
707. काकानामभिषेकेऽकारणतां वृष्टिरनुभवति ॥गस्स्_३०७॥

इति विभाव्याख्यासमेता धकारव्रज्या ॥

नकारव्रज्या

708. नीरावतरणदन्तुरसैकतसम्भेदमेदुरैः शिशिरे ।
709. राजन्ति तूलराशिस्थूलपटैरिव तटैः सरितः ॥गस्स्_३०८॥

710. निजकायच्छायायां विश्रम्य निदाघविपदमपनेतुम् ।
711. बत विविधास्तनुभङ्गीर्मुग्धकरङ्गीयमाचरति ॥गस्स्_३०९॥

712. न हसन्ति जरठ इति यद्वल्लववनिता नमन्ति नन्दमपि ।
713. सखि स यशोदातनयो नित्यं कन्दलितकन्दर्पः ॥गस्स्_३१०॥

714. नीता स्वभावमर्पितवपुरपि वाम्यं न कामिनी त्यजति ।
715. हरदेहार्धग्रथिता निदर्शनं पार्वती तत्र ॥गस्स्_३११॥

716. नागरभोगानुमितस्ववधूसौन्दर्यगर्वतरलस्य ।
717. निपतति पदं न भूमौ ज्ञातिपुरस्तन्तुवायस्य ॥गस्स्_३१२॥

718. निपतति चरणे कोणे प्रविश्य निशि यन्निरीक्षते कस्तत् ।
719. सखि स खलु लोकपुरतः खलः स्वगरिमाणमुद्गिरति ॥गस्स्_३१३॥

720. न विमोचयितुं शक्यः क्षमां महान्मोचितो यदि कथंचित् ।
721. मन्दरगिरिरिव गरलं निवर्तते ननु समुत्थाप्य ॥गस्स्_३१४॥

722. नियतैः पदैर्निषेव्यं स्खलितेऽनर्थावहं समाश्रयति ।
723. सम्भवदन्यगतिः कः सङ्क्रमकाष्ठं दुरीशं च ॥गस्स्_३१५॥

724. निजपदगतिगुणरञ्जितजगतां करिणां च सत्कवीनां च ।
725. वहतामपि महिमानं शोभायै सज्जना एव ॥गस्स्_३१६॥

726. नोत्तपने न स्नेहं हरति न निर्वाति न मलिनो भवति ।
727. तस्योज्ज्वलो निशि निशि प्रेमा रत्नप्रदीप इव ॥गस्स्_३१७॥

728. निहितान्निहितानुज्झति नियतं मम पार्थिवानपि प्रेम ।
729. भ्रामं भ्रामं तिष्ठति तत्रैव कुलालचक्रमिव ॥गस्स्_३१८॥

730. निर्भरमपि सम्भुक्तं दृष्ट्या प्रातः पिबन्न तृप्यामि ।
731. जघनमनंशुकमस्याः कोक इवाशिशिरकरबिम्बम् ॥गस्स्_३१९॥

732. निविडघटितोरुयुगलां श्वासोत्तब्धस्तनार्पितव्यजनाम् ।
733. तां स्निग्धकुपितदृष्टिं स्मरामि रतनिःसहां सुतनुम् ॥गस्स्_३२०॥

734. निर्गुण इति मृत इति च द्वावेकार्थाभिधायिनौ विद्धि ।
735. पश्य धनुर्गुणशून्यं निर्जीवं तदिह शंसन्ति ॥गस्स्_३२१॥

736. निजसूक्ष्मसूत्रलम्बी विलोचनं तरुण ते क्षणं हरतु ।
737. अयमुद्गृहीतवडिशः कर्कट इव मर्कटः पुरतः ॥गस्स्_३२२॥

738. नागर गीतिरिवासौ ग्रामस्थित्यापि भूषिता सुतनुः ।
739. कस्तूरी न मृगोदरवासवशाद्विस्रतामेति ॥गस्स्_३२३॥

740. नखलिखितस्तनि कुरबकमयपृष्ठे भूमिलुलितविरसाङ्गि ।
741. हृदयविदारणनिःसृतकुसुमास्रशरेव हरसि मनः ॥गस्स्_३२४॥

742. नीता लघिमानमियं तस्यां गरिमाणमधिकमर्पयसि ।
743. भार इव विषमभार्यः सुदुर्वहो भवति गृहवासः ॥गस्स्_३२५॥

744. न च दूती न च याच्ञा न चाञ्जलिर्न च कटाक्षविक्षेपः ।
745. सौभाग्यमानिनां सखि कचग्रहः प्रथममभियोगः ॥गस्स्_३२६॥

746. निशि विषमकुसुमविशिखप्रेरितयोर्मौनलब्धरतिरसयोः ।
747. मानस्तथैव विलसति दम्पत्योरशिथिलग्रन्थिः ॥गस्स्_३२७॥

748. निजगात्रनिर्विशेषस्थापितमपि सारमखिलमादाय ।
749. निर्मोकं च भुजङ्गी मुञ्चति पुरुषं च वारवधूः ॥गस्स्_३२८॥

750. नृत्यश्रमघर्मार्द्रं मुञ्चसि कृच्छ्रेण कञ्चुकं सुतनु ।
751. मकरन्दोदकजुष्टं मदनधनुर्वल्लिरिव चोलम् ॥गस्स्_३२९॥

752. नाहं वदामि सुतनु त्वमशीला वा प्रचण्डचरिता वा ।
753. प्रेमस्वभावसुलभं भयमुदयति मम तु हृदयस्य ॥गस्स्_३३०॥

754. न निरूपितोऽसि सख्या नियतं नेत्रत्रिभागमात्रेण ।
755. हारयति येन कुसुमं विमुखे त्वयि कण्ठ इव देवे ॥गस्स्_३३१॥

756. नखदशनमुष्टिपातैरदयैरालिङ्गनैश्च सुभगस्य ।
757. अपराधं शंसन्त्यः शान्तिं रचयन्ति रागिण्यः ॥गस्स्_३३२॥

758. न गुणे न लक्षणेऽपि च वयसि च रूपे च नादरो विहितः ।
759. त्वयि सौरभेयि घण्टा कपिलापुत्रीति बद्धेयम् ॥गस्स्_३३३॥

760. निष्कारणापराधं निष्कारणकलहरोषपरितोषम् ।
761. सामान्यमरणजीवनसुखदुःखं जयति दाम्पत्यम् ॥गस्स्_३३४॥

762. न प्राप्यसे कराभ्यां हृदयान्नापैषि वितनुषे बाधाम् ।
763. त्वं मम भग्नावस्तितकुसुमायुधविशिखफलिकेव ॥गस्स्_३३५॥

764. नाथेति परुषमुचितं प्रियेति दासेत्यनुग्रहो यत्र ।
765. तद्दाम्पत्यमितोऽन्यन्नारी रज्जुः पशुः पुरुषः ॥गस्स्_३३६॥

766. निहितायामस्यामपि सैवैका मनसि मे स्फुरति ।
767. रेखान्तरोपधानात्पत्त्राक्षरराजिरिव दयिता ॥गस्स्_३३७॥

768. निधिनिक्षेपस्थानस्योपरि चिह्नार्थमिव लता निहिता ।
769. लोभयति तव तनूदरि जघनतटादुपरि रोमाली ॥गस्स्_३३८॥

770. निहितार्धलोचनायास्त्वं तस्या हरसि हृदयपर्यन्तम् ।
771. न सुभग समुचितमीदृशमङ्गुलिदाने भुजं गिलसि ॥गस्स्_३३९॥

772. नीत्वागारं रजनीजागरमेकं च सादरं दत्त्वा ।
773. अचिरेण कैर्न तरुणैर्दुर्गापत्त्रीव मुक्तासि ॥गस्स्_३४०॥

774. नक्षत्रेऽग्नाविन्दावुदरे कनके मणौ दृशि समुद्रे ।
775. यत्खलु तेजस्तदखिलमोजायितमब्जमित्रस्य ॥गस्स्_३४१॥

776. न सवर्णो न च रूपं न संस्क्रिया कापि नैव सा प्रकृतिः ।
777. बाला त्वद्विरहापदि जातापभ्रंशभाषेव ॥गस्स्_३४२॥

778. न विभूषणे तवास्था वपुर्गुणेनैव जयसि सखि यूनः ।
779. अवधीरितास्त्रशस्त्रा कुसुमेषोर्मल्लविद्येव ॥गस्स्_३४३॥

780. नेत्राकृष्टो भ्रामं भ्रामं प्रेयान् यथा यथास्ति तथा ।
781. सखि मन्थयति मनो मम दधिभाण्डं मन्थदण्ड इव ॥गस्स्_३४४॥

782. नानावर्णकरूपं प्रकल्पयन्ती मनोहरं तन्वी ।
783. चित्रकरतूलिकेव त्वां सा प्रतिभित्ति भावयति ॥गस्स्_३४५॥

इति विभाव्याख्यासमेता नकारव्रज्या ॥

पकारव्रज्या

784. पथिकासक्ता किंचिन्न वेद घनकलमगोपिता गोपी ।
785. केलिकलाहुङ्कारैः कीरावलि मोघमपसरसि ॥गस्स्_३४६॥

786. प्रणमति पश्यति चुम्बति संश्लिष्यति पुलकमुकुलितैरङ्गैः ।
787. प्रियसङ्गाय स्फुरितां वियोगिनी वामबाहुलताम् ॥गस्स्_३४७॥

788. प्रविशसि न च निर्गन्तुं जानासि व्याकुलत्वमातनुषे ।
789. बालक चेतसि तस्याश्चक्रव्यूहेऽभिमन्युरिव ॥गस्स्_३४८॥

790. पश्यानुरूपमिन्दिन्दिरेण माकन्दशेखरो मुखरः ।
791. अपि च पिचुमन्दमुकुले मौकुलिकुलमाकुलं मिलति ॥गस्स्_३४९॥

792. प्रतिबिम्बसम्भृताननमादर्शं सुमुख मम सखीहस्तात् ।
793. आदातुमिच्छसि मुधा किं लीलाकमलमोहेन ॥गस्स्_३५०॥

794. प्राचीनाचलमौलेर्यथा शशी गगनमध्यमधिवसति ।
795. त्वां सखि पश्यामि तथा छायामिव सङ्कुचन्मानाम् ॥गस्स्_३५१॥

796. प्राङ्गणकोणेऽपि निशापतिः स तापं सुधामयो हरति ।
797. यदि मां रजनिज्वर इव सखि स न निरुणद्धि गेहपतिः ॥गस्स्_३५२॥

798. पतिपुलकदूनगात्री स्वच्छायावीक्षणेऽपि या सभया ।
799. अभिसरति सुभग सा त्वां विदलन्ती कण्टकं तमसि ॥गस्स्_३५३॥

800. प्रतिभूः शुको विपक्षे दण्डः शृङ्गारसङ्कथा गुरुषु ।
801. पुरुषायितं पणस्तद्बाले परिभाव्यतां दायः ॥गस्स्_३५४॥

802. परमोहनाय मुक्तो निष्करुणे तरुणि तव कटाक्षोऽयम् ।
803. विशिख इव कलितकर्णः प्रविशति हृदयं न निःसरति ॥गस्स्_३५५॥

804. प्रपदालम्बितभूमिश्चुम्बन्ती प्रीतिभीतिमधुराक्षी ।
805. प्राचीराग्रनिवेशितचिबुकतया न पतिता सुतनुः ॥गस्स्_३५६॥

806. प्रातरुपागत्य म्र्षा वदतः सखि नास्य विद्यते व्रीडा ।
807. मुखलग्नयापि योऽयं न लज्जते दग्धकालिकया ॥गस्स्_३५७॥

808. पश्योत्तरस्तनूदरि फाल्गुनमासाद्य निर्जितविपक्षः ।
809. वैराटिरिव पतङ्गः प्रत्यानयनं करोति गवाम् ॥गस्स्_३५८॥

810. प्रमदवनं तव च स्तनशैलं मूलं गभीरसरसां च ।
811. जगति निदाघनिरस्तं शैत्यं दुर्गत्रयं श्रयति ॥गस्स्_३५९॥

812. प्रोञ्छति तवापराधं मानं मर्दयति निर्वृतिं हरति ।
813. स्वकृतान्निहन्ति शपथाञ्जागरदीर्घा निशा सुभग ॥गस्स्_३६०॥

814. प्रिय आयाते दूरादभूत इव सङ्गमोऽभवत्पूर्वः ।
815. मानरुदितप्रसादाः पुनरासन्नपरसुरतादौ ॥गस्स्_३६१॥

816. पूर्वमहीधरशिखरे तमः समासन्नमिहिरकरकलितम् ।
817. शूलप्रोतं सरुधिरमिदमन्धकवपुरिवाभाति ॥गस्स्_३६२॥

818. परिवृत्तनाभि लुप्तत्रिवलि श्यामस्तनाग्रमलसाक्षि ।
819. बहुधवलजघनरेखं वपुर्न पुरुषायितं सहते ॥गस्स्_३६३॥

820. प्रारब्धनिधुवनैव स्वेदजलं कोमलाङ्गि किं वहसि ।
821. ज्यामर्पयितुं नमिता कुसुमास्त्रधनुर्लतेव मधु ॥गस्स्_३६४॥

822. पुंसां दर्शय सुन्दरि मुखेन्दुमीषत्त्र्पामपाकृत्य ।
823. जायाजित इति रूढा जनश्रुतिर्मे यशो भवतु ॥गस्स्_३६५॥

824. प्रसरतु शरत्त्रियामा जगन्ति धवलयतु धाम तुहिनांशोः ।
825. पञ्जरचकोरिकाणां कणिकाकल्पोऽपि न विशेषः ॥गस्स्_३६६॥

826. प्रथमागत सोत्कण्ठा चिरचलितेयं विलम्बदोषे तु ।
827. वक्ष्यन्ति साङ्गरागाः पथि तरवस्तव समाधानम् ॥गस्स्_३६७॥

828. पतितेऽंशुके स्तनार्पितहस्तां तां निविडजघनपिहितोरुम् ।
829. रदपदविकलितफूत्कृतिशतधुतदीपां मनः स्मरति ॥गस्स्_३६८॥

830. परितः स्फुरितमहौषधिमणिनिकरे केलितल्प इव शैले ।
831. काञ्चीगुण इव पतितः स्थितैकरत्नः फणी स्फुरति ॥गस्स्_३६९॥

832. प्रावृषि शैलश्रेणीनितम्बमुह्हन् दिगन्तरे भ्रमसि ।
833. चपलान्तर घन किं तव वचनीयं पवनवश्योऽसि ॥गस्स्_३७०॥

834. प्रतिदिवसक्षीणदशस्तवैष वसनाञ्चलोऽतिकरकृष्टः ।
835. निजनायकमतिकृपणं कथयति कुग्राम इव विरलः ॥गस्स्_३७१॥

836. पथिक कथं चपलोज्ज्वलमम्बुदजलबिन्दुनिह्वहमविषह्यम् ।
837. मयपुरकनकद्रवमिव शिवशरशिखिभावितं सहसे ॥गस्स्_३७२॥

838. पथिकं श्रमेण सुप्तं दरतरला तरुणि सुमधुरच्छाया ।
839. व्यालम्बमानवेणिः सुखयसि शाखेव सारोहा ॥गस्स्_३७३॥

840. प्रददाति नापरासां प्रवेशमपि पीनतुङ्गजघनोरूः ।
841. या लुप्तकीलभावं याता हृदि बहिरदृश्यासि ॥गस्स्_३७४॥

842. प्रातर्निद्राति यथा यथात्मजा लुलितनिःसहैरङ्गैः ।
843. जामातरि मुदितमनास्तथा तथा सादरा श्वश्रूः ॥गस्स्_३७५॥

844. प्रणयचलितोऽपि सकपटकोपकटाक्षैर्मयाहितस्तम्भः ।
845. त्रासतरलो गृहीतः सहासरभसं प्रियः कण्ठे ॥गस्स्_३७६॥

846. प्रियदुर्नयेन हृदय स्फुटसि यदि स्फुटनमपि तव श्लाघ्यम् ।
847. तत्केलिसमरतल्पीकृतस्य वसनाञ्चलस्येव ॥गस्स्_३७७॥

848. पवनोपनीतसौरभदूरोदकपूरपद्मिनीलुब्धः ।
849. अपरीक्षितस्वपक्षो गन्ता हन्तापदं मधुपः ॥गस्स्_३७८॥

850. प्रेमलघूकृतकेशव वक्षोभरविपुलपुलककुचकलशा ।
851. गोवर्धनगिरिगुरुतां मुग्धवधूर्निभृतमुपहसति ॥गस्स्_३७९॥

852. प्रियविरहनिःसहायाः सहजविपक्षाभिरपि सपत्नीभिः ।
853. रक्ष्यन्ते हरिणाक्ष्याः प्राणा गृहभङ्गभीताभिः ॥गस्स्_३८०॥

854. प्रकटयसि रागमधिकं लपनमिदं वक्रिमाणमावहति ।
855. प्रीणयति च प्रतिपदं दूति शुकस्येव दयितस्य ॥गस्स्_३८१॥

856. प्रविशन्त्याः प्रियहृदयं बालायाः प्रबलयौवतव्याप्तम् ।
857. नवनिशितदरतरङ्गितनयनमयेनासिना पन्थाः ॥गस्स्_३८२॥

858. प्रणयापराधरोषप्रसादविश्वासकेलिपाण्डित्यैः ।
859. रूढप्रेमा ह्रियते किं बालाकुतुकमात्रेण ॥गस्स्_३८३॥

860. पूर्वैरेव चरितैर्जरतोऽपि पूज्यता भवतः ।
861. मुञ्च मदमस्य गन्धाद्युवभिर्गज गऊजनीयोऽसि ॥गस्स्_३८४॥

862. प्रथमं प्रवेशिता या वासागारं कथञ्चन सखीभिः ।
863. न शृणोतीव प्रातः सा निर्गमनस्य सङ्केतम् ॥गस्स्_३८५॥

864. पूजा विना प्रतिष्ठां नास्ति न मन्त्रं विना प्रतिष्ठा च ।
865. तदुभयविप्रतिपन्नः पश्यतु गीर्वाणपाषाणम् ॥गस्स्_३८६॥

866. पूर्वाधिको गृहिण्यां बहुमानः प्रेमनर्मविश्वासः ।
867. भीरधिकेयं कथयति रागं बालाविभक्तमिव ॥गस्स्_३८७॥

868. पुलिकतकठोरपीवरकुचकलशाश्लेषवेदनाभिज्ञः ।
869. शम्भोरुपवीतफणी वाञ्छति मानग्रहं देव्याः ॥गस्स्_३८८॥

870. प्रिय आयातो दूरादिति या प्रीतिर्बभूव गेहिन्याः ।
871. पथिकेभ्यः पूर्वागत इति गर्वात्सापि शतशिखरा ॥गस्स्_३८९॥

872. पृष्ठं प्रयच्छ मा स्पृश दूरादपसर्प विहितवैमुख्य ।
873. त्वामनुधावति तरणिस्तदपि गुणाकर्षतरलेयम् ॥गस्स्_३९०॥

874. प्रियया कुङ्कुमपिञ्जरपाणिद्वययोजनाङ्कितं वासः ।
875. प्रहितं मां याच्ञाञ्जलिसहस्रकरणाय शिक्षयति ॥गस्स्_३९१॥

876. प्राचीरान्तरितेयं प्रियस्य वदनेऽधरं समर्पयति ।
877. प्राग्गिरिपिहिता रात्रिः सन्ध्यारागं दिनस्येव ॥गस्स्_३९२॥

878. परपतिनिर्दयकुलटाशोषित शठ नेष्यता न कोपेन ।
879. दग्धममतोपतप्ता रोदिमि तव तानवं वीक्ष्य ॥गस्स्_३९३॥

880. प्राङ्गण एव कदा मां श्लिष्यन्ती मन्य्कम्पिकुचकलशा ।
881. अंसनिषण्णमुखी सा स्नपयति बाष्पेण मम पृष्ठम् ॥गस्स्_३९४॥

882. प्रेतैः प्रशस्तसत्त्वा साश्रु वृकैर्वीक्षिता स्खलद्ग्रासैः ।
883. चुम्बति मृतस्य वदनं भूतमुखोल्केक्षितं बाला ॥गस्स्_३९५॥

884. पिशुनः खलु सुजनानां खलमेव पुरो विधाय जेतव्यः ।
885. कृत्वा ज्वरमात्मीयं जिगाय बाणं रणे विष्णुः ॥गस्स्_३९६॥

886. पिब मधुप बकुलकलिकां दूरे रसनाग्रमात्रमाधाय ।
887. अधरविलेपसमाप्ये मधुनि मुधा वदनमर्पयसि ॥गस्स्_३९७॥

888. प्रायेणैव हि मलिना मलिनानामाश्रयत्वमुपयान्ति ।
889. कालिन्दीपुटभेदः कालियपुटभेदनं भवति ॥गस्स्_३९८॥

890. पश्य प्रियतनुविघटनभयेन शशिमौलिदेहसंलग्ना ।
891. सुभगैकदैवतमुमा शिरसा भागीरथीं वहति ॥गस्स्_३९९॥

892. पथिकवधूजनलोचननीरनदीमातृकप्रदेशेषु ।
893. धनमण्डलमाखण्डलधनुषा कुण्डलितमिव विधिना ॥गस्स्_४००॥

894. प्रतिवेशिमित्रबन्धुषु दूरात्कृच्छ्रागतोऽपि गेहिन्या ।
895. अतिकेलिलम्पटया दिनमेकमगोपि गेहपतिः ॥गस्स्_४०१॥

896. परपट इव रजकीभिर्मलिनो भुक्त्वापि निर्दयं ताभिः ।
897. अर्थग्रहणेन विना जघन्य मुक्तोऽसि कुलटाभिः ॥गस्स्_४०२॥

इति विभाव्याख्यासमेता पकारव्रज्या ॥

बकारव्रज्या

898. बहुयोषिति लाक्षारुणशिरसि वयस्येन दयित उपहसिते ।
899. तत्कालकलितलज्जा पिशुनयति सखीषु सौभाग्यम् ॥गस्स्_४०३॥

900. बन्धनभाजोऽमुष्याश्चिकुरकलापस्य मुक्तमानस्य ।
901. सिन्दूरितसीमन्तच्छलेन हृदयं विदीर्णमिव ॥गस्स्_४०४॥

902. बलमपि वसति मयीति श्रेष्ठिनि गुरुगर्वगद्गदं वदति ।
903. तज्जायया जनानां मुखमीक्षितमावृतस्मितया ॥गस्स्_४०५॥

904. बलवदनिलोपनीतस्फुटितनवाम्भोजसौरभो मधुपः ।
905. आकृष्यते नलिन्या नासानिक्षिप्तबडिशरज्जुरिव ॥गस्स्_४०६॥
906. बाणं हरिरिव कुरुते सुजनो बहुदोषमप्यदोषमिव ।
907. यावद्दोषं जाग्रति मलिम्लुचा इव पुनः पिशुनाः ॥गस्स्_४०७॥

908. बौद्धस्येव क्षणिको यद्यपि बहुवल्लभस्य तव भावः ।
909. भग्ना भग्ना भ्रूरिव न तु तस्या विघटते मैत्री ॥गस्स्_४०८॥

910. बाष्पाकुलं प्रलपतोर्गृहिणि निवर्तस्व कान्त गच्छेति ।
911. यातं दम्पत्योर्दिनमनुगमनावधि सरस्तीरे ॥गस्स्_४०९॥

912. बालाविलासबन्धानप्रभवन्मनसि चिन्तयन् पूर्वम् ।
913. संमानवर्जितां तां गृहिणीमेवानुशोचामि ॥गस्स्_४१०॥

इति विभाव्याख्यासमेता बकारव्रज्या ॥

भकारव्रज्या

914. भ्रमसि प्रकटयसि रदं करं प्रसारयसि तृणमपि श्रयसि ।
915. धिङ्मानं तव कुञ्जर जीवं न जुहोषि जठराग्नौ ॥गस्स्_४११॥

916. भूतिमयं कुरुतेऽग्निस्तृणमपि संलग्नमेनमपि भजतः ।
917. सैव सुवर्ण दशा ते शङ्के गरिमोपरोधेन ॥गस्स्_४१२॥

918. भवति निदाघे दीर्घे यथेह यमुनेव यामिनी तन्वी ।
919. द्वीपा इव दिवसा अपि तथा क्रमेण प्रथीयांसः ॥गस्स्_४१३॥

920. भवता महति स्नेहानलेऽर्पिता पथिक हेमगुटिकेव ।
921. तन्वी हस्तेनापि स्प्रष्टुमशुद्धैर्न सा शक्या ॥गस्स्_४१४॥

922. भूमिलुलितैककुण्डलमुत्तंसितकाण्डपटमियं मुग्धा ।
923. पश्यन्ती निःश्वासैः क्षिपति मनोरेणुपूरमपि ॥गस्स्_४१५॥

924. भवतालिङ्गि भुजङ्गी जातः किल भोगिचक्रवर्ती त्वम् ।
925. कञ्चुक वनेचरीस्तनमभिलषतः स्फुरति लघिमा ते ॥गस्स्_४१६॥

926. भैक्षभुजा पल्लीपतिरिति स्तुतस्तद्वधूसुदृष्टेन ।
927. रक्षक जयसि यदेकः शून्ये सुरसदसि सुखमस्मि ॥गस्स्_४१७॥

928. भोगाक्षमस्य रक्षां दृङ्मात्रेणैव कुर्वतोऽनभिमुखस्य ।
929. वृद्धस्य प्रमदापि श्रीरपि भृत्यस्य भोगाय ॥गस्स्_४१८॥

930. भवितासि रजनि यस्यामध्वश्रमशान्तये पदं दधतीम् ।
931. स बलाद्वलयितजङ्घाबद्धां मामुरसि पातयति ॥गस्स्_४१९॥

932. भूषणतां भजतः सखि कषणविशुद्धस्य जातरूपस्य ।
933. पुरुषस्य च कनकस्य च युक्तो गरिमा सरागस्य ॥गस्स्_४२०॥

934. भस्मपुरुषेऽपि गिरिशे स्नेहमयी त्वमुचितेन सुभगासि ।
935. मोघस्त्वयि जनवादो यदोषधिप्रस्थदुहितेति ॥गस्स्_४२१॥

936. भयपिहितं बालायाः पीवरमूरुद्वयं स्मरोन्निद्रः ।
937. निद्रायां प्रेमार्द्रः पश्यति निःश्वस्य निःश्वस्य ॥गस्स्_४२२॥

938. भ्रमरीव कोषगर्भे गन्धहृता कुसुममनुसरन्ती त्वाम् ।
939. अव्यक्तं कूजन्ती सङ्केतं तमसि सा भ्रमति ॥गस्स्_४२३॥

940. भ्रामं भ्रामं स्थितया स्नेहे तव पयसि तत्र तत्रैव ।
941. आवर्तपतितनौकायितमनया विनयमपनीय ॥गस्स्_४२४॥

942. भ्रमयसि गुणमयि कण्ठग्रहयोग्यानात्ममन्दिरोपान्ते ।
943. हालिकनन्दिनि तरुणान् ककुद्मिनो मेढिरज्जुरिव ॥गस्स्_४२५॥

944. भालनयनेऽग्निरिन्दुर्मौलौ गात्रे भुजङ्गमणिदीपाः ।
945. तदपि तमोमय एव त्वमीश कः प्रकृतिमतिशेते ॥गस्स्_४२६॥

इति विभाव्याख्यासमेता भकारव्रज्या ॥

मकारव्रज्या

946. मधुमदवीतव्रीडा यथा यथा लपति संमुखं बाला ।
947. तन्मुखमजाततृप्तिस्तथा तथा वल्लभः पिबति ॥गस्स्_४२७॥

948. मित्रैरालोच्य समं गुरु कृत्वा कदनमपि समारब्धः ।
949. अर्थः सतामिव हतो मुखवैलक्ष्येण मानोऽयम् ॥गस्स्_४२८॥

950. मम रागिणो मनस्विनि करमर्पयतो ददासि पृष्ठमपि ।
951. यदि तदपि कमलबन्धोरिव मन्ये स्वस्य सौभाग्यम् ॥गस्स्_४२९॥

952. मा स्पृश मामिति सकुपितमिव भणितं व्यञ्जिता न च व्रीडा ।
953. आलिङ्गितया सस्मितमुक्तमनाचार किं कुरुषे ॥गस्स्_४३०॥

954. मूलानि च निचुलानां हृदयानि च कूलवसतिकुलटानाम् ।
955. मुदिरमदिराप्रमत्ता गोदावरि किं विदारयसि ॥गस्स्_४३१॥

956. मलयद्रुमसाराणामिव धीराणां गुणप्रकर्षोऽपि ।
957. जडसमयनिपतितानामनादरायैव न गुणाय ॥गस्स्_४३२॥

958. मधुमथनमौलिमाले सखि तुलयसि तुलसि किं मुधा राधाम् ।
959. यत्तव पदमदसीयं सुरभयितुं सौरभोद्भेदः ॥गस्स्_४३३॥

960. मयि यास्यति कृत्वावधिदिनसङ्ख्यं चुम्बनं तथाश्लेषम् ।
961. प्रिययानुशोचिता सा तावत्सुरताक्षमा रजनी ॥गस्स्_४३४॥

962. मृगमदनिदानमटवी कुङ्कुममपि कृषकवाटिका वहति ।
963. हट्टविलासिनि भवती परमेका पौरसर्वस्वम् ॥गस्स्_४३५॥

964. मधुदिवसेषु भ्राम्यन् यथा विशति मानसं भ्रमरः ।
965. सखि लोहकण्टकनिभस्तथा मदनविशिखोऽपि ॥गस्स्_४३६॥

966. मयि चलिते तव मुक्ता दृशः स्वभावात्प्रिये सपानीयाः ।
967. सत्यममूल्याः सद्यः प्रयान्ति मम हृदयहारत्वम् ॥गस्स्_४३७॥

968. मुग्धे मम मनसि शराः स्मरस्य पञ्चापि सन्ततं लग्नाः ।
969. शङ्के स्तनगुटिकाद्वयमर्पितमेतेन तव हृदये ॥गस्स्_४३८॥

970. मधुमथनवदनविनिहितवंशीसुषिरानुसारिणो रागाः ।
971. हन्त हरन्ति मनो मम नलिकाविशिखाः स्मरस्येव ॥गस्स्_४३९॥

972. महतोः सुवृत्तयोः सखि हृदयग्रहयोग्ययोः समुच्छ्रितयोः ।
973. सज्जनयोः स्तनयोरिव निरन्तरं सङ्गतं भवति ॥गस्स्_४४०॥

974. मम वारितस्य बहुभिर्भूयो भूयः स्वयं च भावयतः ।
975. जातो दिशीव तस्यां सखे न विनिवर्तते मोहः ॥गस्स्_४४१॥

976. मग्नोऽसि नर्मदाया रसे हृतो वीचिलोचनक्षेपैः ।
977. यद्युच्यसे तरुवर भ्रष्टो भ्रंशोऽपि ते श्लाघ्यः ॥गस्स्_४४२॥

978. मेनामुल्लासयति स्मेरयति हरिं गिरिं च विमुखयति ।
979. कृतकरबन्धविलम्बः परिणयने गिरिशकरकम्पः ॥गस्स्_४४३॥

980. मधुगन्धि घर्मतिम्यत्तिलकं स्खलदुक्तिं घूर्णदरुणाक्षम् ।
981. तस्याः कदाधरामृतमाननमवधूय पास्यामि ॥गस्स्_४४४॥

982. मेदिन्यां तव निपतति न पदं बहुवल्लभेति गर्वेण ।
983. आश्लिष्य कैर्न तरुणैस्तुरीव वसनैर्विमुक्तासि ॥गस्स्_४४५॥

984. मूले निसर्गमधुरं समर्पयन्तो रसं पुरो विरसाः ।
985. इक्षव इव परपुरुषा विविधेषु रसेषु विनिधेयाः ॥गस्स्_४४६॥

986. महति स्नेहे निहितः कुसुमं बहु दत्तमर्चितो बहुशः ।
987. वक्रस्तदपि शनैश्चर इव सखि दुष्टग्रहो दयितः ॥गस्स्_४४७॥

988. मा शबरतरुणि पीवरवक्षोरुहयोर्भरेण भज गर्वम् ।
989. निर्मोकैरपि शोभा ययोर्भुजङ्गीभिरुन्मुक्तैः ॥गस्स्_४४८॥

990. मम कुपितायाश्छायां भूमावालिङ्ग्य सखि मिलत्पुलकः ।
991. स्नेहमयत्वमनुज्झन् करोति किं नैष मामरुषम् ॥गस्स्_४४९॥

992. मुषित इव क्षणविरहे रिपुरिव कुसुमेषुकेलिसङ्ग्रामे ।
993. दास इव श्रमसमये भजन्नताङ्गीं न तृप्यामि ॥गस्स्_४५०॥

994. मुञ्चसि किं मानवतीं व्यवसायाद्द्विगुणमन्युवेगेति ।
995. स्नेहभवः पयसाग्निः सान्त्वेन च रोष उन्मिषति ॥गस्स्_४५१॥

996. मलयजमपसार्य घनं वीजनविघ्नं विधाय बाहुभ्याम् ।
997. स्मरसन्तापादगणितनिदाघमालिङ्गते मिथुनम् ॥गस्स्_४५२॥

998. महतोऽपि हि विश्वासान्महाशया दधति नाल्पमपि लघवः ।
999. संवृणुतेऽद्रीनुदधिर्निदाघनद्यो न भेकमपि ॥गस्स्_४५३॥

1000. मधुधारेव न मुञ्चसि मानिनि रूक्षापि माधुरीं सहजाम् ।
1001. कृतमुखभङ्गापि रसं ददासि मम सरिदिवाम्भोधेः ॥गस्स्_४५४॥

1002. मदनाकृष्टनुर्ज्याघातैरिव गृहिणि पथिकतरुणानाम् ।
1003. वीणातन्त्रीक्वाणैः केषां न विकम्पते चेतः ॥गस्स्_४५५॥

1004. मम भयमस्याः कोपो निर्वेदोऽस्या ममापि मन्दाक्षम् ।
1005. जातं क्व चान्तरिक्षे स्मितसंवृतिनमितकन्धरयोः ॥गस्स्_४५६॥

1006. मुक्ताम्बरैव धावतु निपततु सहसा त्रिमार्गगा वास्तु ।
1007. इयमेव नर्मदा मम वंशप्रभवानुरूपरसा ॥गस्स्_४५७॥

1008. मृगमदलेपनमेनं नीलनिचोलैव निशि निषेव त्वम् ।
1009. कालिन्द्यामिन्दीवरमिन्दिन्दिरसुन्दरीव सखि ॥गस्स्_४५८॥

1010. मम सख्या नयनपथे मिलितः शक्तो न कश्चिदपि चलितुम् ।
1011. पतितोऽसि पथिक विषमे घट्टकुटीयं कुसुमकेतोः ॥गस्स्_४५९॥

1012. महता प्रियेण निर्मितमप्रियमपि सुभग सह्यतां याति ।
1013. सुतसम्भवेन यौवनविनाशनं न खलु खेदाय ॥गस्स्_४६०॥

1014. मानग्रहगुरुकोपादनु दयितात्येव रोचते मह्यम् ।
1015. काञ्चनमयी विभूषा दाहाञ्चितशुद्धभावेव ॥गस्स्_४६१॥

इति विभाव्याख्यासमेता मकारव्रज्या ॥

यकारव्रज्या

1016. यूनः कण्टकविटपानि विआञ्चलग्राहिणस्त्यजन्ती सा ।
1017. वन इव पुरेऽपि विचरति पुरुषं त्वामेव जानन्ती ॥गस्स्_४६२॥

1018. युष्मासूपगताः स्मो विबुधा वाङ्मात्रपाटवेन वयम् ।
1019. अन्तर्भवति भवत्स्वपि नाभक्तस्तन्न विज्ञातम् ॥गस्स्_४६३॥

1020. यत्र न दूती यत्र स्निग्धा न दृशोऽपि निपुणया निहिताः ।
1021. न गिरोऽद्यापि व्यक्तीकृतः स भावोऽनुरागेण ॥गस्स्_४६४॥

1022. या नीयते सपत्न्य्प्रविश्य यावर्जिता भुजङ्गेन ।
1023. यमुनाया इव तस्याः सखि मलिनं जीवनं मन्ये ॥गस्स्_४६५॥

1024. यस्मिन्न् अयशोऽपि यशो ह्रीर्विघ्नो मान एव दौःशील्यम् ।
1025. लघुता गुणज्ञता किं नवो युवा सखि न ते दृष्टः ॥गस्स्_४६६॥

1026. यद्वीक्ष्यते खलानां माहात्म्यं क्वापि दैवयोगेन ।
1027. काकानामिव शौक्ल्यं तदपि हि न चिरादनर्थाय ॥गस्स्_४६७॥

1028. यत्खलु खलमुखहुतवहविनिहितमपि शुद्धिमेव परमेति ।
1029. तदनलशौचमिवांशुकमिह लोके दुर्लभं प्रेम ॥गस्स्_४६८॥

1030. यन्नावधिमर्थयते पाथेयार्थं ददाति सर्वस्वम् ।
1031. तेनानयातिदारुणशङ्कामारोपितं चेतः ॥गस्स्_४६९॥

1032. यूनामीर्ष्यावैरं वितन्वता तरुणि चक्ररुचिरेण ।
1033. तव जगह्नेनाकुलिता निखिला पल्ली खलेनेव ॥गस्स्_४७०॥

1034. यावज्जीवनभावी तुल्याशयोयोर्नितान्तनिर्भेदः ।
1035. नदयोरिवैष युवयोः सङ्गो रसमधिकमावहतु ॥गस्स्_४७१॥

1036. यन्निहितां शेखरयसि मालां सा यातु शठ भवन्तमिति ।
1037. प्रहरन्तीं शिरसि पदा स्मरामि तां गर्वगुरुकोपाम् ॥गस्स्_४७२॥

1038. यौवनगुप्तिं पत्यौ बन्धुषु मुग्धत्वमार्जवं गुरुषु ।
1039. कुर्वाणा हलिकवधूः प्रशस्यते व्याजतो युवभिः ॥गस्स्_४७३॥

1040. यो न गुरुभिर्न मित्रैर्न विवेकेनापि नैव रिपुहसितैः ।
1041. नियमितपूर्वः सुन्दरि स विनीतत्वं त्वया नीतः ॥गस्स्_४७४॥

1042. यन्मूलमार्द्रमुदकैः कुसुमं प्रतिपर्व फलभरः परितः ।
1043. द्रुम तन्माद्यसि वीचीपरिचयपरिणाममविचिन्त्य ॥गस्स्_४७५॥

1044. यस्याङ्के स्मरसङ्गरविश्रान्तिप्राञ्जला सखी स्वपिति ।
1045. स वहतु गुणाभिमानं मदनधनुर्वल्लिचोल इव ॥गस्स्_४७६॥

1046. यदि दानगन्धमात्राद्वसन्ति सप्तच्छदेऽपि दन्तिन्यः ।
1047. किमिति मदपङ्कमलिनां करी कपोलस्थलीं वहति ॥गस्स्_४७७॥

1048. यदवधि विवृद्धमात्रा विकसितकुसुमोत्करा शणश्रेणी ।
1049. पीतांशुकप्रियेयं तदवधि पल्लीपतेः पुत्री ॥गस्स्_४७८॥

1050. यमुनातरङ्गतरलं न कुवलयं कुसुमलावि तव सुलभम् ।
1051. यदि सौरभानुसारी झङ्कारी भ्रमति न भ्रमरः ॥गस्स्_४७९॥

इति विभाव्याख्यासमेता यकारव्रज्या ॥

रकारव्रज्या

1052. राज्याभिषेकसलिलक्षालितमौलेः कथासु कृष्णस्य ।
1053. गर्वभरमन्थराक्षी पश्यति पदपङ्कजं राधा ॥गस्स्_४९०॥

1054. रतिकलहकुपितकान्ताकरचिकुराकर्षमुदितगृहनाथम् ।
1055. भवति भवनं तदन्यत्प्राग्वंशः पर्णशाला वा ॥गस्स्_४९१॥

1056. रोगो राजायत इति जनवादं सत्यमद्य कलयामि ।
1057. आरोग्यपूर्वकं त्वयि तल्पप्रान्तागते सुभग ॥गस्स्_४९२॥

1058. रुद्धस्वरसप्रसरस्यालिभिरग्रे नतं प्रियं प्रति मे ।
1059. स्रोतस इव निम्नं प्रति रागस्य द्विगुण आवेगः ॥गस्स्_४९३॥

1060. रूपमिदं कान्तिरसावयमुत्कर्षः सुवर्णरचनेयम् ।
1061. दुर्गतमिलिता ललिते भ्रमसि प्रतिमन्दिरद्वारम् ॥गस्स्_४९४॥

1062. रचिते निकुञ्जपत्रैर्भिक्षुकपात्रे ददाति सावज्ञम् ।
1063. पर्युषितमपि सुतीक्ष्णश्वासकदुष्णं वधूरन्नम् ॥गस्स्_४९५॥

1064. रक्षति न खलु निजस्थितिमलघुः स्थापयति नायकः स यथा ।
1065. तिष्ठति तथैव तद्गुणविद्धेयं हारयष्ठिरिव ॥गस्स्_४९६॥

1066. राजसि कृशाङ्गि मङ्गलकलशी सहकारपल्लवेनेव ।
1067. तेनैव चुम्बितमुखी प्रथमाविर्भूतरागेण ॥गस्स्_४९७॥

1068. रूपगुणहीनहार्या भवति लघुर्धूलिरनिलचपलेव ।
1069. प्रथयति पृघुगुणनेया तरुणी तरणिरिव गरिमाणम् ॥गस्स्_४९८॥

1070. रागे नवे विजृम्भति विरहक्रममन्दमन्दमन्दाक्षे ।
1071. सस्मितसलज्जमीक्षितमिदमिष्टं सिद्धमाचष्टे ॥गस्स्_४९९॥

1072. रोषोऽपि रसवतीनां न कर्कशो वा चिरानुबन्धी वा ।
1073. वर्षाणामुपलोऽपि हि सुस्निग्धः क्षणिककल्पश्च ॥गस्स्_५००॥

1074. रोदनमेतद्धन्यं सखि किं बहु मृत्युरपि ममानर्घः ।
1075. स्वप्नेनेव हि विहितो नयनमनोहारिणा तेन ॥गस्स्_५०१॥

1076. रोषेणैव मया सखि वक्रोऽपि ग्रन्थिलोऽपि कठिनोऽपि ।
1077. ऋजुतामनीयतायं सद्यः स्वेदेन वंश इव ॥गस्स्_५०२॥

1078. रजनीमियमुपनेतुं पितृप्रसूः प्रथममुपतस्थे ।
1079. रञ्जयति स्वयमिन्दुं कुनायकं दुष्टदूतीव ॥गस्स्_५०३॥

इति विभाव्याख्यासमेता रकारव्रज्या ॥

लकारव्रज्या

1080. लग्नासि कृष्णवर्त्मनि सुस्निग्धे वर्ति हन्त दग्धासि ।
1081. अयमखिलनयनसुभगो नु भुक्तमुक्तां पुनः स्पृशति ॥गस्स्_५०४॥

1082. लक्ष्मीः शिक्षयति गुणानमून् पुनर्दुर्गतिर्विधूनयति ।
1083. पूर्णो भवति सुवृत्तस्तुषाररुचिरपचये वक्रः ॥गस्स्_५०५॥

1084. लूनातन्तुनिरुद्धद्वारः शून्यालयः पतत्पतगः ।
1085. पथिके तस्मिन्नञ्चलपिहितमुखो रोदितीव सखि ॥गस्स्_५०६॥

1086. लग्नं जघने तस्याः सुविशाले कलितकरिकरक्रीडे ।
1087. वप्रे सक्तं द्विपमिव शृङ्गारस्त्वां विभूषयति ॥गस्स्_५०७॥

1088. लिप्तं न मुखं नाङ्गं न पक्षती न चरणाः परागेण ।
1089. अस्पृशतेव नलिन्या विदग्धमधुपेन मधु पीतम् ॥गस्स्_५०८॥

1090. लग्नं जघने तस्याः शुष्यति नखलक्ष्म मानसं च मम ।
1091. भुक्तमविशदमवेदनमिदमधिकसरागसाबाधम् ॥गस्स्_५०९॥

1092. लज्जयितुमखिलगोपीनिपीतमनसं मधुद्विषं राधा ।
1093. अज्ञेव पृच्छति कथां शम्भोर्दयितार्धतुष्टस्य ॥गस्स्_५१०॥

1094. लक्ष्मीनिःश्वासानलपिण्डीकृतदुग्धजलधिसारभुजः ।
1095. क्षीरनिधितीरसुदृशो यशांसि गायन्ति राधायाः ॥गस्स्_५११॥

1096. लीलागारस्य बहिः सखीषु चरणातिथौ मयि प्रियया ।
1097. प्रकटीकृतः प्रसादो दत्त्वा वातायने व्यजनम् ॥गस्स्_५१२॥

इति विभाव्याख्यासमेता लकारव्रज्या ॥

वकारव्रज्या

1098. वर्णहृतिर्न ललाटे न लुलितमङ्गं न चाधरे दंशः ।
1099. उत्पलमहारि वारि च न स्पृष्टमुपायचतुरेण ॥गस्स्_५१३॥

1100. विविधायुधव्रणार्बुदविषमे वक्षःस्थले प्रियतमस्य ।
1101. श्रीरपि वीरवधूरपि गर्वोत्पुलका सुखं स्वपिति ॥गस्स्_५१८॥

1102. वैमुख्येऽपि विमुक्ताः शरा इवान्याययोधिनो वितनोः ।
1103. भिन्दन्ति पृष्ठपतिताः प्रिय हृदयं मम तव श्वासाः ॥गस्स्_५१९॥

1104. व्यक्तमधुना समेतः खण्डो मदिराक्षि दशनवसने ते ।
1105. यन्नवसुधैकसारे लोभिनि तत्किमपि नाद्राक्षम् ॥गस्स्_५२०॥

1106. वीजयतोरन्योन्यं यूनोर्वियुतानि सकलगात्राणि ।
1107. सन्मैत्रीव श्रोणी परं निदाघेऽपि न विघटिता ॥गस्स्_५२१॥

1108. व्यारोषं मानिन्यास्तमो दिवः कासरं कलमभूमेः ।
1109. बद्धमलिं च नलिन्याः प्रभातसन्ध्यापसारयति ॥गस्स्_५२२॥

1110. वक्षसि विजृम्भमाणे स्तनभिन्नं त्रुटति कञ्चुकं तस्याः ।
1111. पूर्वदयितानुरागस्तव हृदि न मनागपि त्रुटति ॥गस्स्_५२३॥

1112. व्यक्तिमवेक्ष्य तदन्यां तस्यामेवेति विदितमधुना तु ।
1113. हर्म्यहरिमुखमिव त्वामुभयोः साधारणं वेद्मि ॥गस्स्_५२४॥

1114. व्यजनस्येव समीपे गतागतैस्तापहारिणो भवतः ।
1115. अञ्चलमिव चञ्चलतां मम सख्याः प्रापितं चेतः ॥गस्स्_५२५॥

1116. वितरन्ती रसमन्तर्ममार्द्रभावं तनोषि तनुगात्रि ।
1117. अन्तःसलिला सरिदिव यन्निवससि बहिरदृश्यापि ॥गस्स्_५२६॥

1118. विहितविविधानुबन्धो मानोन्नतयावधीरितो मानी ।
1119. लभते कुतः प्रबोधं स जागरित्वैव निद्राणः ॥गस्स्_५२७॥

1120. व्रीडाविमुखीं वीतस्नेहामाशङ्क्य काकुवाङ्मधुरः ।
1121. प्रेमार्द्रसापराधां दिशति दृशं वल्लभे बाला ॥गस्स्_५२८॥

1122. वक्षःप्रणयिनि सान्द्रश्वासे वाङ्मात्रसुभटि घनघर्मे ।
1123. सुतनु ललाटनिवेशितललाटिके तिष्ठ विजितासि ॥गस्स्_५२९॥

1124. विचरति परितः कृष्णे राधायां रागचपलनयनायाम् ।
1125. दशदिग्वेधविशुद्धं विशिखं विदधाति विषमेषुः ॥गस्स्_५३०॥

1126. विमुखे चतुर्मुखे श्रितवति चानीशभावमीशेऽपि ।
1127. मग्नमहीनिस्तारे हरिः परं स्तब्धरोमाभूत् ॥गस्स्_५३२॥

1128. वापीकच्छे वासः कण्टकवृतयः सजागरा भ्रमराः ।
1129. केतकविटप किमेतैर्ननु वारय मञ्जरीगन्धम् ॥गस्स्_५३३॥

1130. विचलसि मुग्धे विधृता यथा तथा विशसि हृदयमदये मे ।
1131. शक्तिः प्रसूनधनुषः प्रकम्पलक्ष्यं स्पृशन्तीव ॥गस्स्_५३४॥

1132. विहितआसमशरसमरो जितगाङ्गेयच्छविः कृताटोपः ।
1133. पुरुषायिते विराजति देहस्तव सखि शिखण्डीव ॥गस्स्_५३५॥

1134. वृतिविवरनिर्गतस्य प्रमदाबिम्बाधरस्य मधु पिबते ।
1135. अवधीरितपीयूषः स्पृहयति देवाधिराजोऽपि ॥गस्स्_५३६॥

1136. वासितमधुनि वधूनामवतंसे मौलिमण्डने यूनाम् ।
1137. विलसति सा पुरुकुसुमे मधुपीव वनप्रसूनेषु ॥गस्स्_५३७॥

1138. व्रीडाप्रसरः प्रथमं तदनु च रसभावपुष्टचेष्टेयम् ।
1139. जवनीविनिर्गमादनु नटीव दयिता मनो हरति ॥गस्स्_५३८॥

1140. वाससि हरिद्रयेव त्वयि गौराङ्ग्या निवेशितो रागः ।
1141. पिशुनेन सोऽपनीतः सहसा पतता जलेनेव ॥गस्स्_५३९॥

1142. विष्वग्विकासिसौरभरागान्धव्याघबाधनीयस्य ।
1143. क्वचिदपि कुरङ्ग भवतो नाभीमादाय न स्थानम् ॥गस्स्_५४०॥

1144. वटकुटजशालशाल्मलिरसालबहुसारसिन्धुवाराणाम् ।
1145. अस्ति भिदा मलयाचलसम्भवसौरभ्यसाम्येऽपि ॥गस्स्_५४१॥

1146. विनिहितकपर्दकोटिं चापलदोषेण शङ्करं त्यक्त्वा ।
1147. वटमेकमनुसरन्ती जाह्नवि लुठसि प्रयागतटे ॥गस्स्_५४२॥

1148. वेद चतुर्णां क्षणदा प्रहराणां सङ्गमं वियोगं च ।
1149. चरणानामिव कूर्मी सङ्कोचमपि प्रसारमपि ॥गस्स्_५४३॥

1150. वृतिविवरेण विशन्ती सुभग त्वामीक्षितुं सखी दृष्टिः ।
1151. हरति युवहृदयपञ्जरमध्यस्था मन्मथेषुरिव ॥गस्स्_५४४॥

1152. विपणितुलासामान्ये मा गणयैनं निरूपणे निपुण ।
1153. धर्मघटोऽसावधरीकरोति लघुमुपरि नयति गुरुम् ॥गस्स्_५४५॥

1154. वासरगम्यमनूरोरम्बरमवनी च वामनैकपदम् ।
1155. जलधिरपि पोतलङ्घ्यः सतां मनः केन तुलयामः ॥गस्स्_५४६॥

1156. वितततमोमषिलेखालक्ष्मोत्सङ्गस्फुटाः कुरङ्गाक्षि ।
1157. पत्राक्षरनिकरा इव तारा नभसि प्रकाशन्ते ॥गस्स्_५४७॥

1158. विविधाङ्गभङ्गिषु गुरुर्नूतनशिष्यां मनोभवाचार्यः ।
1159. वेत्रलतयेव बालां तल्पे नर्तयति रतरीत्या ॥गस्स्_५४८॥

1160. विपरीतमपि रतं ते स्रोतो नद्या इवानुकूलमिदम् ।
1161. तटतरुमिव मम हृदयं समूलमपि वेगतो हरति ॥गस्स्_५४९॥

1162. वैभवभाजां दूषणमपि भूषणपक्ष एव निक्षिप्तम् ।
1163. उग्णमात्मनामधर्मं द्वेषं च गृणन्ति काणादाः ॥गस्स्_५५०॥

1164. वक्राः कपटस्निग्धाः मलिनाः कर्णान्तिके प्रसज्जन्तः ।
1165. कं वञ्चयन्ति न सखे खलाश्च गणिकाकटाक्षाश्च ॥गस्स्_५५१॥

1166. विद्युज्ज्वालावलयितजलधरपिठरोदराद्विनिर्यान्ति ।
1167. विशदौदनद्युतिमुषः प्रेयसि पयसा समं करकाः ॥गस्स्_५५२॥

1168. व्यजनादिभिरुपचारैः किं मरुपथिकस्य गृहिणि विहितैर्मे ।
1169. तापस्त्वदूरुकदलीद्वयमध्ये शान्तिमयमेति ॥गस्स्_५५३॥

1170. वैगुण्येऽपि हि महता विनिर्मितं भवति कर्म शोभायै ।
1171. दुर्वहनितम्बमन्थरमपि हरति नितम्बिनीनृत्यम् ॥गस्स्_५५४॥

1172. वीक्ष्य सतीनां गणने रेखामेकां तया स्वनामाङ्काम् ।
1173. सन्तु युवानो हसितुं स्वयमेवापारि नावरितुम् ॥गस्स्_५५५॥

1174. विन्ध्याचल इव देहस्तव विविधावर्तनर्मदनितम्बः ।
1175. स्थगयति गतिं मुनेरपि सम्भावितरविरथस्तम्भः ॥गस्स्_५५६॥

1176. वृतिभञ्जन गञ्जनसह निकाममुद्दाम दुर्नयाराम ।
1177. परवाटीशतलम्पट दुष्टवृष स्मरसि गेहमपि ॥गस्स्_५५७॥
1178. वंशावलम्बनं यद्यो विस्तारो गुणस्य यावनतिः ।
1179. तज्जालस्य खलस्य च निजाङ्कसुप्तप्रणाशाय ॥गस्स्_५५८॥

1180. विन्ध्यमहीधरशिखरे मुदिरश्रेणीकृपाणमयमनिलः ।
1181. उद्यद्विद्युज्ज्योतिः पथिकवधायैव शातयति ॥गस्स्_५५९॥

1182. व्यालम्बमानवेणीधुतधूलि प्रथममश्रुभिर्धौतम् ।
1183. आयातस्य पदं मम गेहिन्या तदनु सलिलेन ॥गस्स्_५६०॥

1184. वक्षःस्थलसुप्ते मम मुखमुपधातुं न मौलिमालभसे ।
1185. पीनोत्तुङ्गस्तनभरदूरीभूतं रतश्रान्तौ ॥गस्स्_५६१॥

1186. वदनव्यापारान्तर्भावादनुरक्तमानयन्ती त्वम् ।
1187. दूति सतीनाशार्थं तस्य भुजङ्गस्य दंष्ट्रासि ॥गस्स्_५६२॥

इति विभाव्याख्यासमेता वकारव्रज्या ॥

शकारव्रज्या

1188. श्रीरपि भुजङ्गभोगे मोहनविज्ञेन शीलिता येन ।
1189. सोऽपि हरिः पुरुषो यदि पुरुषा इतरेऽपि किं कुर्मः ॥गस्स्_५६३॥

1190. शङ्के या स्थैर्यमयी श्लथयति बाहू मनोभवस्यापि ।
1191. दर्पशिलामिव भवतीं कतरस्तरुणो विचालयति ॥गस्स्_५६४॥

1192. शार्दूलनखरभङ्गुर कठोरतरजातरूपरचनोऽपि ।
1193. बालानामपि बालासा यस्यास्त्वमपि हृदि वससि ॥गस्स्_५६५॥

1194. श्रुत एव श्रुतिहारिणि रागोत्कर्षेण कण्ठमधिवसति ।
1195. गीत इव त्वयि मधुरे करोति नार्थग्रहं सुतनुः ॥गस्स्_५६६॥

1196. श्रीः श्रीफलेन राज्यं तृणराजेनाल्पसाम्यतो लब्धम् ।
1197. कुचयोः सम्यक्साम्याद्गतो घटश्चक्रवर्तित्वम् ॥गस्स्_५६७॥

1198. श्रोणी भूमावङ्के प्रियो भयं मनसि पतिभुजे मौलिः ।
1199. गूढश्वासो वदने सुरतमिदं चेत्तृणं त्रिदिवम् ॥गस्स्_५६८॥

1200. श्लिष्यन्निव चुम्बन्निव पश्यन्निव चोल्लिखन्निवातृप्तः ।
1201. दधदिव हृदयस्यान्तः स्मरामि तस्या मुहुर्जघनम् ॥गस्स्_५६९॥

1202. शिरसि चरणप्रहारं प्रदाय निःसार्यतां स ते तदपि ।
1203. चक्राङ्कितो भुजङ्गः कालिय इव सुमुखि कालिन्द्याः ॥गस्स्_५७०॥

1204. शोच्यैव सा कृशाङ्गी भूतिमयी भवतु गुणमयी वापि ।
1205. स्नेहैकवश्य भवता त्यक्ता दीपेन वर्तिरिव ॥गस्स्_५७१॥

1206. शुक इव दारुशलाकापिञ्जरमनुदिवसवर्धमानो मे ।
1207. कृन्तति दयिताहृदयं शोकः स्मरविशिखतीक्ष्णमुखः ॥गस्स्_५७२॥

1208. श्रुत्वाकस्मिकमरणं शुकसूनोः सकलकौतुकैकनिधेः ।
1209. ज्ञातो गृहिणीविनयव्यय आगत्यैव पथिकेन ॥गस्स्_५७३॥

1210. शीलितभुजङ्गभोगा क्रोडेनाभुद्धृतापि कृष्णेन ।
1211. अचलैव कीर्त्यते भूः किमशक्यं नाम वसुमत्याः ॥गस्स्_५७४॥

1212. श्यामा विल्चनहरी बालेयं मनसि हन्त सज्जन्ती ।
1213. लुम्पति पूर्वकलत्रं धूमलता भित्तिचित्रमिव ॥गस्स्_५७५॥

1214. शतशो गतिरावृत्तिः शतशः कण्ठावलम्बनं शतशः ।
1215. शतशो यामीति वचः स्मरामि तस्याः प्रवासदिने ॥गस्स्_५७६॥

1216. श्रुतपरपुष्टरवाभिः पृष्टो गोपीभिरभिमतं कृष्णः ।
1217. शंसति वंशस्तनितैः स्तनविनिहितलोचनोऽनुमतम् ॥गस्स्_५७७॥

1218. शङ्करशिरसि निवेशितपदेति मा गर्वमुद्वहेन्दुकले ।
1219. फलमेतस्य भविष्यति तव चण्डीचरणरेणुमृजा ॥गस्स्_५७८॥

1220. शाखिशिखरे समीरणदोलायितनीडनिर्वृतं वसति ।
1221. कर्मैकशराणमगणितभयमशिथिलकेलि खगमिथुनम् ॥गस्स्_५७९॥

1222. शुक सुरतसमरनारद हृदयरहस्यैकसार सर्वज्ञ ।
1223. गुरुजनसमक्षमूक प्रसीद जम्बूफलं दलय ॥गस्स्_५८०॥

1224. शिरसा वहसि कपर्दं रुद्र रुदित्वापि रजतमर्जयसि ।
1225. अस्याप्युदरस्यार्धं भजतस्तव वेत्ति कस्तत्त्वम् ॥गस्स्_५८१॥

1226. श्रोतव्यैव सुधेव श्वेतांशुकलेव दूरदृश्यैव ।
1227. दुष्टभुजङ्गपरीते त्वं केतकि न खलु नः स्पृश्या ॥गस्स्_५८२॥

1228. श्रवणोपनीतगुणया समर्पयन्त्या प्रणम्य कुसुमानि ।
1229. मदनधनुर्लतयेव त्वया वशं दूति नीतोऽस्मि ॥गस्स्_५८३॥

1230. शाखोटकशाखोटजवैखानसकरटपूज्य रट सुचिरम् ।
1231. नादरपदमिह गणकाः प्रमाणपुरुषो भवानेकः ॥गस्स्_५८४॥

1232. शशिरेखोपमकान्तेस्तवान्यपाणिग्रहं प्रयातायाः ।
1233. मदनासिपुत्रिकाया इवाङ्गशोभां कदर्थयति ॥गस्स्_५८५॥

1234. शैथिल्येन भृता अपि भर्तुः कार्यं त्यजन्ति न सुवृत्ताः ।
1235. बलिनाकृष्टे बाहौ वलयाः कूजन्ति धावन्ति ॥गस्स्_५८६॥

इति विभाव्याख्यासमेता शकारव्रज्या ।

षकारव्रज्या

1236. षट्चरणकीटजुष्टं परागघुणपूर्णमायुधं त्यक्त्वा ।
1237. त्वां मुष्टिमेयमध्यामधुना शक्तिं स्मरो वहति ॥गस्स्_५८७॥

इति विभाव्याख्यासमेता षकारव्रज्या ।

सकारव्रज्या

1238. सा दिवसयोग्यकृत्यव्यपदेशा केवलं गृहिणी ।
1239. द्वितिथेर्दिवसस्य परा तिथिरिव सेव्या निशि त्वमसि ॥गस्स्_५८८॥

1240. स्तननूतननखलेखालम्बी तव घर्मबिन्दुसन्दोहः ।
1241. आभाति पट्टसूत्रे प्रविशन्निव मौक्तिकप्रसरः ॥गस्स्_५८९॥

1242. सौभाग्यगर्वमेका करोतु यूथस्य भूषणं करिणी ।
1243. अत्यायामवतोर्या मदान्धयोर्मध्यमधिवसति ॥गस्स्_५९०॥

1244. स्वचरणपीडानुमितत्वन्मौलिरुजाविनीतमात्सर्या ।
1245. अपराद्धा सुभग त्वां स्वयमहमनुनेतुमायाता ॥गस्स्_५९१॥

1246. स्नेहमयान् पीडयतः किं चक्रेणापि तैलकारस्य ।
1247. चालयति पार्थिवानपि यः स कुलालः परं चक्री ॥गस्स्_५९२॥

1248. सरले न वेद भवती बहुभङ्गा बहुरसा बहुविवर्ता ।
1249. गतिरसतीनेत्राणां प्रेम्णां स्रोतस्वतीनां च ॥गस्स्_५९३॥

1250. सखि मध्याह्नद्विगु॑नद्युमणिकरश्रेणिपीडिता छाया ।
1251. मज्जितुमिवालवाले परितस्तरुमूलमाश्रयति ॥गस्स्_५९४॥

1252. सखि शृणु मम प्रियोऽयं गेहं येनैव वर्त्मनायातः ।
1253. तन्नगरग्रामनदीः पृच्छति सममागतानन्यान् ॥गस्स्_५९५॥

1254. सायं रविरनलमसौ मदनशरं स च वियोगिनीचेतः ।
1255. इदमपि तमःसमूहं सोऽपि नभो निर्भरं विशति ॥गस्स्_५९६॥

1256. स्मरसमरसमयपूरितकम्भुनिभो द्विगुणपीनगलनालः ।
1257. शीर्णप्रासादोपरि जिगीषुरिव कलरवः क्वणति ॥गस्स्_५९७॥

1258. स्फुरदधरमविरताश्रु ध्वनिरोधोत्कम्पकुचमिदं रुदितम् ।
1259. जानूपनिहितहस्तन्यस्तमुखं दक्षिणप्रकृतेः ॥गस्स्_५९८॥

1260. स्वयमुपनीतैरशनैः पुष्णन्ती नीडनिर्वृतं दयितम् ।
1261. सहजप्रेमरसज्ञा सुभगागर्वं बकी वहतु ॥गस्स्_५९९॥

1262. स्वरसेन बध्नतां करमादाने कण्टकोत्करैस्तुदताम् ।
1263. पिशुनानां पनसानां कोषाभोगोऽप्यविश्वास्यः ॥गस्स्_६००॥

1264. सौभाग्यं दाक्षिण्यान्नेत्युपदिष्टं हरेण तरुणीनाम् ।
1265. वामार्धमेव देव्याः स्ववपुःशिल्पे निवेशयता ॥गस्स्_६०१॥

1266. सुभग स्वभवनभित्तौ भवता संमर्द्य पीडिता सुतनुः ।
1267. सा पीडयैव जीवति दधती वैद्येषु विद्वेषम् ॥गस्स्_६०२॥

1268. सा गुणमयी स्वभावस्वच्छा सुतनुः करग्रहायत्ता ।
1269. भ्रमिता बहुमन्त्रविदा भवता काश्मीरमालेव ॥गस्स्_६०३॥

1270. सव्रीडस्मितसुभगे स्पृष्टास्पृष्टेव किंचिदपयान्ती ।
1271. अपसरसि सुन्दरि यथा यथा तथा स्पृशसि मम हृदयम् ॥गस्स्_६०४॥

1272. सखि सुखयत्यवकाशप्राप्तः प्रेयान् यथा तथा न गृही ।
1273. वातादवारितादपि भवति गवाक्षानिलः शीतः ॥गस्स्_६०५॥

1274. सततमरुणितमुखे सखि निगिरन्ती गरलमिव गिरां गुम्फम् ।
1275. अवगणितौषधिमन्त्रा भुजङ्गि रक्तं विरञ्जयसि ॥गस्स्_६०६॥

1276. स्थलकमलमुग्धवपुषा सातङ्काङ्कस्थितैकचरणेन ।
1277. आश्वासयति विसिन्याः कूले विसकण्ठिका शफरम् ॥गस्स्_६०७॥

1278. सनखपदमधिकगौरं नाभीमूलं निरंशुकं कृत्वा ।
1279. अनया सेवित पवन त्वं किं कृतमलयभृगुपातः ॥गस्स्_६०८॥

1280. सर्वाङ्गमर्पयन्ती लोला सुप्तं श्रमेण शय्यायाम् ।
1281. अलसमपि भाग्यवन्तं भजते पुरुषयितेव श्रीः ॥गस्स्_६०९॥

1282. सुदितं तदेव यत्र स्मारं स्मारं वियोगदुःखानि ।
1283. आलिङ्गति सा गाढं पुनः पुनर्यामिनीप्रथमे ॥गस्स्_६१०॥

1284. सान्तर्भयं भुजिष्या यथा यथाचरति समधिकां सेवाम् ।
1285. साशङ्कसेर्ष्यसभया तथा तथा गेहिनी तस्य ॥गस्स्_६११॥

1286. सुन्दरि दर्शयति यथा भवद्विपक्षस्य तत्सखी कान्तिम् ।
1287. पतति तथा मम दृष्टिस्त्वदेकदासस्य सासूया ॥गस्स्_६१२॥

1288. स्वाधीनैरधरव्रणनखाङ्कपत्रावलोपदिनशयनैः ।
1289. सुभगा सुभगेत्यनया सखि निखिला मुखरिता पल्ली ॥गस्स्_६१३॥

1290. सरित इव यस्य गेहे शुष्यन्ति विशालगोत्रजा नार्यः ।
1291. क्षारास्वेव स तृप्यति जलनिधिलहरीषु जलद इव ॥गस्स्_६१४॥

1292. सकलकटकैकमण्डनि कठिनीभूताशये शिखरदन्ति ।
1293. गिरिभुव इव तव मन्ये मनः शिला समभवच्चण्डि ॥गस्स्_६१५॥

1294. सखि दुरवगाहगहनो विदधानो विप्रियं प्रियजनेऽपि ।
1295. खल इव दुर्लक्ष्यस्तव विनतमुखस्योपरि स्थितः कोपः ॥गस्स्_६१६॥

1296. स्वेदसचेलस्नाता सप्तपदी सप्त मण्डलीर्यान्ती ।
1297. समदनदहनविकारा मनोहरा व्रीडिता नमति ॥गस्स्_६१७॥

1298. सुरसप्रवर्तमानः सङ्घाटोऽयं समानवृत्तानाम् ।
1299. एत्यैव भिन्नवृत्तैर्भङ्गुरितः काव्यसर्ग इव ॥गस्स्_६१८॥

1300. सर्वासामेव सखे पय इव सुरतं मनोहारि ।
1301. तस्या एव पुनः पुनरावृत्तौ दुग्धमिव मधुरम् ॥गस्स्_६१९॥

1302. स्वप्नेऽपि यां न मुञ्चसि या तेऽनुग्राहिणी हृदिस्थापि ।
1303. दुष्टां न बुद्धिमिव तां गूढव्यभिचारिणीं वेत्सि ॥गस्स्_६२०॥

1304. सपरावृति चरन्ती वात्येव तृणं मनोऽनवद्याङ्गि ।
1305. हरसि क्षिपसि तरलयसि भ्रमयसि तोलयसि पातयसि ॥गस्स्_६२१॥

1306. सा बहुलक्षणभावा स्त्रीमात्रं वेति कितव तव तुल्यम् ।
1307. कोटिर्वराटिका वा द्यूतविधेः सर्व एव पणः ॥गस्स्_६२२॥

1308. सा विरहदहनदूना मृत्वा मृत्वापि जीवति वराकी ।
1309. शारीव कितव भवतानुकूलिता पातिताक्षेण ॥गस्स्_६२३॥

1310. स्पर्शादेव स्वेदं जनयति न च मे ददाति निद्रातुम् ।
1311. पिर्य इव जघनांशुकमपि न निदाघः क्षणमपि क्षमते ॥गस्स्_६२४॥

1312. सा भवतो भावनया समयविरुद्धं मनोभवं बाला ।
1313. नूतनलतेव सुन्दर दोहदशक्त्या फलं वहति ॥गस्स्_६२५॥

1314. स्पृशति नखैर्न च विलिखति सिचयं गृह्णाति न च विमोचयति ।
1315. न च मुञ्चति न च मदयति नयति निशां सा न निद्राति ॥गस्स्_६२६॥

1316. स्तनजघनद्वयमस्या लङ्घितमध्यः सखे मम कटाक्षः ।
1317. नोज्झति रोधस्वत्यास्तटद्वयं तीर्थकाक इव ॥गस्स्_६२७॥

1318. सव्रीडस्मितमन्दश्वसितं मां मा स्पृशेति शंसन्त्या ।
1319. आकोपमेत्य वातायनं पिधाय स्थितं प्रियया ॥गस्स्_६२८॥

1320. सकरग्रहं सरुदितं साक्षेपं सनखमुष्टि सजिगीषम् ।
1321. तस्याः सुरतं सुरतं प्राजापत्यक्रतुरतोऽन्यः ॥गस्स्_६२९॥

1322. सखि न खलु निमलानां विदधत्यभिधानमपि मुखे मलिनाः ।
1323. केनाश्रावि पिकानां कुहूं विहायेतरः शब्दः ॥गस्स्_६३०॥

1324. स्वल्पा इति रामबलैर्ये न्यस्ता नाशये पयोराशेः ।
1325. ते शैलाः स्थितिमन्तो हन्त लघिम्नैव बहुमानः ॥गस्स्_६३१॥

1326. सा श्यामा तन्वङ्गी दहता शीतोपचारतीव्रेण ।
1327. विरहेण पाण्डिमानं नीता तुहिनेन दूर्वैव ॥गस्स्_६३२॥

1328. सुनिरीक्षितनिश्चलकरवल्लभधाराजलोक्षिता न तथा ।
1329. सोत्कम्पेन मया सखि दृष्टा सा माद्यति स्म यथा ॥गस्स्_६३३॥

1330. सखि मोघीकृतमदने पतिव्रते कस्तवादरं कुरुते ।
1331. नाश्रौषीर्भगवानपि स कामविद्धो हरः पूज्यः ॥गस्स्_६३४॥

1332. सा मयि न दासबुद्धिर्न रतिर्नापि त्रपा न विश्वासः ।
1333. हन्त निरीक्ष्य नवोढां मन्ये वयमपिर्या जाताः ॥गस्स्_६३५॥

1334. सुचिरायाते गृहिणी निशि भुक्ता दिनमुखे विदग्धेयम् ।
1335. धवलनखाङ्कं निजवपुरकुङ्कुमार्द्रं न दर्शयति ॥गस्स्_६३६॥

1336. स्तनजघनोरुप्रणयी गाढं लग्नो निवेशितस्नेहः ।
1337. प्रिय कालपरिणतिरियं विरज्यसे यन्नखाङ्क इव ॥गस्स्_६३७॥

1338. सा विच्छाया निशि निशि सुतनुर्बहुतुहिनशीतले तल्पे ।
1339. ज्वलति त्वदीयविरहादोषधिरिव हिमवतः पृष्ठे ॥गस्स्_६३८॥

1340. सा नीरसे तव हृदि प्रविशति निर्याति न लभते स्थैर्यम् ।
1341. सुन्दर सखी दिवसकरबिम्बे तुहिनांशुरेखेव ॥गस्स्_६३९॥

1342. सुकुमारत्वं कान्तिर्नितान्तसरअत्वमान्तराश्च गुणाः ।
1343. किं नाम नेन्दुलेखे शशग्रहेणैव तव कथितम् ॥गस्स्_६४०॥

1344. सौरभ्यमात्रमनसामास्तां मलयद्रुमस्य न विशेषः ।
1345. धर्मार्थिनां तथापि स मृग्यः पूजार्थमश्वत्थः ॥गस्स्_६४१॥

1346. संवाहयति शयानं यथोपवीजयति गृहपतिं गृहिणी ।
1347. गृहवृतिविवरनिवेशितदृशस्तथाश्वासनं यूनः ॥गस्स्_६४२॥

1348. सत्यं स्वल्पगुणेषु स्तब्धा सदृशे पुनर्भुजङ्गे सा ।
1349. अर्पितकोटिः प्रणमति सुन्दर हरचापयष्टिरिव ॥गस्स्_६४३॥

1350. सर्वंसहां महीमिव विधाय तां बाष्पवारिभिः पूर्णाम् ।
1351. भवनान्तरमयमधुना सङ्क्रान्तस्ते गुरुः प्रेमा ॥गस्स्_६४४॥

1352. सम्भवति न खलु रक्षा सरसानां प्रकृतिचपलचरितानाम् ।
1353. अनुभवति हरशिरस्यपि भुजङ्गपरिशीलनं गङ्गा ॥गस्स्_६४५॥

1354. सुलभेषु कमलकेसरकेतकमाकन्दकुन्दकुसुमेषु ।
1355. वाञ्छति मनोरथान्धा मधुपी स्मरधनुषि गुणीभावम् ॥गस्स्_६४६॥

1356. सा लज्जिता सपत्नी कुपिता भीतः प्रियः सखी सुखिता ।
1357. बालायाः पीडायां निदानिते जागरे वैद्यैः ॥गस्स्_६४७॥

1358. सुचिरागतस्य संवाहनच्छलेनाङ्गमङ्गमालिङ्ग्य ।
1359. पुष्यति च मानचर्चां गृहिणी सफलयैत्चोत्कलिकाम् ॥गस्स्_६४८॥

1360. सा सर्वथैव रक्ता रागं गुञ्जेव न तु मुखे वहति ।
1361. वचनपटोस्तव रागः केवलमास्ये शुकस्येव ॥गस्स्_६४९॥

1362. सायं कान्तभुजान्तरपतिता रतिनीतसकलरजनीका ।
1363. उषसि ददती प्रदीपं सखीभिरुपहस्यते बाला ॥गस्स्_६५०॥

1364. सा तीक्ष्णमानदहना महतः स्नेहस्य दुर्लभः पाकः ।
1365. त्वां दर्वीमिव दूति प्रयासयन्नस्मि विश्वस्तः ॥गस्स्_६५१॥

1366. स्नेहक्षतिर्जिगीषा समरः प्राणव्ययावधिः करिणाम् ।
1367. न वितनुते कमनर्थं दन्तिनि तव यौवनोद्भटः ॥गस्स्_६५२॥

1368. सदनादपैति दयितो हसति सखी विशति घरणिमिव बाला ।
1369. ज्वलति सपत्नी कीरे जल्पति मुग्धे प्रसीदति ॥गस्स्_६५३॥

1370. सङ्कुचिताङ्गीं द्विगुणांशुकां मनोमात्रविस्फुरन्मदनाम् ।
1371. दयितां भजामि मुग्धामिव तुहिन तव प्रसादेन ॥गस्स्_६५४॥

1372. सखि लग्नैव वसन्ती सदाशये महति रसमये तस्य ।
1373. बाडवशिखेव सिन्धोर्न मनागप्यार्द्रतां भजसि ॥गस्स्_६५५॥

1374. सखि मिहिरोद्गमनादिप्रमोदमपिधाय सोऽयमवसाने ।
1375. बन्ध्योऽवधिवासर इव तुषारदिवसः कदर्थयति ॥गस्स्_६५६॥

1376. सुरभवने तरुणाभ्यां परस्पराकृष्टदृष्टिहृदयाभ्याम् ।
1377. देवार्चनार्थमुद्यतमन्योन्यस्यार्पितं कुसुमम् ॥गस्स्_६५७॥

1378. सायं कुशेशयान्तर्मधुपानां निर्यतां नादः ।
1379. मित्रव्यसनविषण्णैः कमलैराक्रन्द इव मुक्तः ॥गस्स्_६५८॥

1380. सुमहति मन्युनिमित्ते मयैव विहितेऽपि वेपमानोरुः ।
1381. न सखीनामपि रुदती ममैव वक्षःस्थले पतिता ॥गस्स्_६५९॥

1382. सुभग व्यजनविचालनशिथिलभुजाभूदियं वयस्यापि ।
1383. उद्वर्तनं न सख्याः समाप्यते किञ्चिदपगच्छ ॥गस्स्_६६०॥

1384. सव्रीडा नखरदनार्पणेषु कुपिता प्रगाढमचिरोढा ।
1385. बहुयाच्ञाचरणग्रहसाध्या रोषेण जातेयम् ॥गस्स्_६६१॥

1386. सुगृहीतमलिनपक्षा लघवः परभेदिनः परं तीक्ष्णाः ।
1387. पुरुषा अपि विशिखा अपि गुणच्युताः कस्य न भयाय ॥गस्स्_६६२॥

1388. स्वकपोलेन प्रकटीकृतं प्रमत्तत्वकारणं किमपि ।
1389. द्विरदस्य दुर्जनस्य च मदं चकारैव दानमपि ॥गस्स्_६६३॥

1390. सत्यं पतिरविदग्धः सा तु स्वधियैव निधुवने निपुणा ।
1391. मार्त्तिकमाधाय गुरुं धनुरधिगतमेकलव्येन ॥गस्स्_६६४॥

1392. सौभाग्यमानवान् स त्वयावधीर्यापमानमानीतः ।
1393. स्वं विरहपाण्डिमानं भस्मस्नानोपमं तनुते ॥गस्स्_६६५॥

1394. सखि मम करञ्जतैलं बहुसन्देशं प्रहेष्यसीत्युदिता ।
1395. श्वशुरगृहगमनमिलितं बाष्पजलं संवृणोत्यसती ॥गस्स्_६६६॥

1396. सन्दर्शयन्ति सुन्दरि कुलटानां तमसि विततमविकल्पे ।
1397. मौलिमणिदीपकलिका वर्तिनिभा भोगिनोऽध्वानम् ॥गस्स्_६६७॥

1398. सर्वं वनं तृणाल्या पिहितं पीताः सितांशुरविताराः ।
1399. प्रध्वंसाः पन्थानो मलिनेनोद्गम्य मेघेन ॥गस्स्_६६८॥

1400. सम्यगनिष्पन्नः सन् योऽर्थस्त्वरया स्वयं स्फुटीक्रियते ।
1401. स व्यङ्ग एव भवति प्रथमो विनतातनूज इव ॥गस्स्_६६९॥

1402. सज्जन एव हि विद्या शोभनायै भवति दुर्जने मोघा ।
1403. न विदूरदर्शनतया कैश्चिदुपादीयते गृध्रः ॥गस्स्_६७०॥

1404. सुभगं वदति जनस्तं निजपतिरिति नैष रोचते मह्यम् ।
1405. पीयूषेऽपि हि भेषजभावोपनते भवत्यरुचिः ॥गस्स्_६७१॥

1406. सौधगवाक्षगतापि हि दृष्टिस्तं स्थितिकृतप्रयत्नमपि ।
1407. हिमगिरिशिखरस्खलिता गङ्गेवैरावतं हरति ॥गस्स्_६७२॥

1408. सहघर्मचारिणी मम परिच्छदः सुतनु नेह सन्देहः ।
1409. न तु सुखयति तुहिनदिनच्छत्रच्छायेव सज्जन्ती ॥गस्स्_६७३॥

1410. सकलगुणैकनिकेतन दानववासेन घरणिरुहराजः ।
1411. जातोऽसि भूतले त्वं सतामनादेयफलकुसुमः ॥गस्स्_६७४॥

1412. सुन्दरि ताटङ्कमयं चक्रमिवोद्वहति तावके कर्णे ।
1413. निपतति निकामतीक्ष्णं कटाक्षबाणोऽर्जुनप्रणयी ॥गस्स्_६७५॥

1414. स्वाधीनैव फलर्द्धिर्जनोपजीव्यत्वमुच्छ्रयच्छाया ।
1415. सत्पुंसो मरुभूरुह इव जीवनमात्रमाशास्यम् ॥गस्स्_६७६॥

1416. सन्तापमोहकम्पान् सम्पादयितुं निहन्तुमपि जन्तून् ।
1417. सखि दुर्जनस्य भूतिः प्रसरति दूरं ज्वरस्येव ॥गस्स्_६७७॥

1418. सुखयिततरां न रक्षति परिचयलेशं गणाङ्गनेव श्रीः ।
1419. कुककामिनीव नोज्झति वाग्देवी जन्मजन्मापि ॥गस्स्_६७८॥

1420. स्वसदननिकटे नलिनीमभिनवजातच्छदां निरीक्ष्यैव ।
1421. हा गृहिणीति प्रलपंश्चिरागतः सखि पतिः पतितः ॥गस्स्_६७९॥

1422. सचि चतुराननभावाद्वैमुख्यं क्वापि नैव दर्शयति ।
1423. अयमेकहृदय एव द्रुहिण इव प्रियतमस्तदपि ॥गस्स्_६८०॥

1424. सत्यं मधुरो नियतं वक्रो नूनं कलाधरो दयितः ।
1425. स तु वेद न द्वितीयामकलङ्कः प्रतिपदिन्दुरिव ॥गस्स्_६८१॥

1426. स्वस्थानादपि विचलति मज्जति जलधौ च नीचमपि भजते ।
1427. निजपक्षरक्षणमनाः सुजनो मैनाकशैल इव ॥गस्स्_६८२॥

1428. संवृणु बाष्पजलं सखि दृशमुपरज्याञ्जनेन वलयैनाम् ।
1429. दयितः पश्यतु पल्लवपङ्कजयोर्युगपदेव रुचम् ॥गस्स्_६८३॥

1430. सा पाण्डुदुर्बलाङ्गी नयसि त्वं यत्र याति तत्रैव ।
1431. कठिनीव कैतवविदो हस्तग्रहमात्रसाध्या ते ॥गस्स्_६८४॥

1432. सखि विश्वगञ्जनीया लक्ष्मीरिव कमलमुखि कदर्यस्य ।
1433. त्वं प्रवयसोऽस्य रक्षावीक्षणमात्रोपयोग्यासि ॥गस्स्_६८५॥

इति विभाव्याख्यासमेता सकारव्रज्या ।

हकारव्रज्या

1434. हृदयज्ञया गवाक्षे विसदृक्षं किमपि कूजितं सख्या ।
1435. यत्कलहभिन्नतल्पा भयकपटादेति मां सुतनु ॥गस्स्_६८६॥

1436. हरति हृदयं शलाकानिहितोऽञ्जनतन्तुरेष सखि मुग्धे ।
1437. लोचनबाणमुचान्तर्भ्रूधनुषा किण इवोल्लिखितः ॥गस्स्_६८७॥

1438. हससि चरणप्रहारे तल्पादपसारितो भुवि स्वपिषि ।
1439. नासदृशेऽपि कृते प्रिय मम हृदयात्त्वं विनिःसरसि ॥गस्स्_६८८॥

1440. हसति सपत्नी श्वश्रू रोदिति वदनं च पिदधते सख्यः ।
1441. स्वप्नायितेन तस्यां सुभग त्वन्नाम जल्पन्त्याम् ॥गस्स्_६८९॥

1442. हृदयं मम प्रतिक्षणविहितावृत्तिः सखे प्रियाशोकः ।
1443. प्रबलो विदारयिष्यति जलकलशं नीरलेखेव ॥गस्स्_६९०॥

1444. हन्त विरहः समन्ताज्ज्वलयति दुर्वारतीव्रसंवेगः ।
1445. अरुणस्तपनशिलामिव पुनर्न मां भस्मतां नयति ॥गस्स्_६९१॥

1446. हृत्वा तटिनि तरङ्गैर्भ्रमितश्चक्रेषु नाशये निहितः ।
1447. फलदलवल्कलरहितस्त्वयान्तरिक्षे तरुस्त्यक्तः ॥गस्स्_६९२॥

1448. हृतकाञ्चिवल्लिबन्धोत्तरजघनादपरभोगभुक्तायाः ।
1449. उल्लसति रोमराजिः स्तनशम्भोर्गरललेखेव ॥गस्स्_६९३॥

इति विभाव्याख्यासमेता हकारव्रज्या ।

क्षकारव्रज्या

1450. क्षीरस्य तु दयितत्वं यतोऽपि शान्तोपचारमासाद्य ।
1451. शैलोऽङ्गान्यानमयति प्रेम्णः शेषो ज्वरस्येव ॥गस्स्_६९४॥

1452. क्षान्तमपसारितो यच्चरणावुपधाय सुप्त एवासि ।
1453. उद्घाटयसि किमूरु निःश्वासैः पुलकयन्नुष्णैः ॥गस्स्_६९५॥

1454. क्षुद्रोद्भवस्य कटुतां प्रकटयतो यच्छतश्च मदमुच्चैः ।
1455. मधुनो लघुपुरुषस्य च गरिमा लघिमा च भेदाय ॥गस्स्_६९६॥

 

1456. पूर्वैर्विभिन्नवृत्तां गुणाढ्यभवभूतिबाणरघुकारैः ।
1457. वाग्देवीं भजतो मम सन्तः पश्यन्तु को दोषः ॥गस्स्_६९७॥

1458. सत्पात्रोपनयोचितसत्प्रतिबिम्बाभिनववस्तु ।
1459. कस्य न जनयति हर्षं सत्काव्यं मधुरवचनं च ॥गस्स्_६९८॥

1460. एका ध्वैन्द्वितीया तिर्भुवनसारा स्फुटोक्तिचातुर्या ।
1461. पञ्चेषुषट्पदहिता भूषा श्रवणस्य सप्तशती ॥गस्स्_६९९॥

1462. कविसमरसिंहनादः स्वरानुवादः सुधैकसंवादः ।
1463. विद्वद्विनोदकन्दः सन्दर्भोऽयं मया सृष्टः ॥गस्स्_७००॥।

1464. उदयनबलभद्राभ्यां सप्तशती शिष्यसोदराभ्यां मे ।
1465. द्यौरिव रविचन्द्राभ्यां प्रकाशिता निर्मलीकृत्य ॥गस्स्_७०१॥

1466. हरिचरणाञ्जलिमलं कविवरहर्षाय बुद्धिमान् सततम् ।
1467. कृतार्यासप्तशतीमेतां गोवर्धनाचार्यः ॥गस्स्_७०२॥

इति गोवर्धनाचार्यविरचिता आर्यासप्तशती समाप्ता

---