Gita Govinda by Jayadeva (Devanagari Script)

गीतगोविन्दम्

This work Gita Govindam is a lyrical dance-drama, added with the then romantics, poetic aesthetics, and whatnot with a theme of vipralambha sringara – anguish in separation and joy in uniting of divine couple Radha and Krishna. The poet sings to the joy of Krishna, wishing him to be always joyous togetherness of Radha, addressing him variously like Govinda, Maadhava, Hari, Keshava etc., according to the situation, and hence it is called Gita Govindam, like bhaja govindam i.e., devout yourself unto Govinda. Udayanacharya (Oriya) in 1200 CE wrote a commentary on it. In the 15th century (1499 CE), it was incorporated into Jagannath temple worship. Chaitanya was fond of Gita Govinda.

The name of Radha was mentioned in the 7th-century गाथासप्तशती of Hala in Prakriti language. Goudavaho of Vakpati (early 8th Century) also mentioned Radha.

महाकविश्रीजयदेवविरचितं
गीतगोविन्दकाव्यम्

प्रथमः सर्गः
सामोददामोदरः

मेघैर्मेदुरमम्बरं वनभुवः श्यामास्तमालद्रुमैर्
नक्तं भीरुरयं त्वमेव तदिमं राधे गृहं प्रापय ।
इत्थं नन्दनिदेशतश्चलितयोः प्रत्यध्वकुञ्जद्रुमं
राधामाधवयोर्जयन्ति यमुनाकूले रहःकेलयः ॥ १.१ ॥

वाग्देवताचरितचित्रितचित्तसद्मा
पद्मावतीचरणचारणचक्रवर्ती ।
श्रीवासुदेवरतिकेलिकथासमेतं
एतं करोति जयदेवकविः प्रबन्धं ॥ १.२ ॥

यदि हरिस्मरणे सरसं मनो
यदि विलासकलासु कुतूहलम् ।
मधुरकोमलकान्तपदावलीं
शृणु तदा जयदेवसरस्वतीम् ॥ १.३ ॥

वचः पल्लवयत्युमापतिधरः सन्दर्भशुद्धिं गिरां
जानीतेजयदेव एव शरणः श्लाघ्यो दुरूहद्रुतेः ।
शृङ्गारोत्तरसत्प्रमेयरचनैराचार्यगोवर्धन
स्पर्धी कोऽपि न विश्रुतः स्रुतिधरो धोयी कविक्ष्मापतिः ॥ १.४ ॥

Oh, gracious people, should your hearts be plethoric with the elixir of devotion for meditating on Krishna, and should you be curious enough about the arts of coaxing of flirtaceous womenkind, then listen to the praise song of Jayadeva on that glorious god Krishna, which is a medley of willowy words, worded mellowly and mellifluously… [1-3]

Read Next

• Rigveda (ऋग्वेदः, ऋक्, ऋच्): Meaning, Structure and Vedic Interpretation
• Sixth Amendment – Criminal Procedure (Volume 8): Encyclopedia of American Law
• Indira Gandhi 1978 Interview: Emergency, Politics, and Power Explained

 प्रबन्धः १ 

मालव गौडरागेण रूपकतलेन गियते । अष्टापदी ।

1. प्रलयपयोधि जले धृतवानसि वेदं – विहित वहित्रचरित्र मखेदम् ।
   केशव धृत मीनशरीर – जय जगदीश हरे [ध्रुवपदम्] ॥ १.५ ॥
2. क्षितिरतिविपुलतरे तव तिष्ठति पृष्ठे
   धरणीधरणकिनचक्रगरिष्ठे ।
   केशव धृत कच्चपरूप
   जय जगदीश हरे ॥ १.६ ॥
3. वसति दशनशिखरे धरणी तव लग्ना
   शशिनि कलङ्क कलेव निमग्ना ।
   केशव धृत सूकररूप
   जय जगदीश हरे ॥ १.७ ॥
4. तव करकमल वरे नखमद्भुत शृङ्गं
   दलित हिरण्य कशिपु तनुभृङ्गम् ।
   केशव धृत नरहरि रूप
   जय जगदीश हरे ॥ १.८ ॥
5. छलयसि विक्रमणे बलिमद्भुत वामन
   पदनखनीरज नितजन पावन ।
   केशव धृतवामनरुप
   जय जगदीश हरे ॥ १.९ ॥
6. क्षत्रीयरुधिरमये जगदपगतपापं
   स्नपयसि पयसि शमितभवतापम् ।
   केशव धृतभृगुपतिरूप
   जय जगदीश हरे ॥ १.१० ॥
7. वितरसि दिक्षु रणे दिक्पति कमनीयं
   दशमुखमौलिबलि रमणीयम् ।
   केशव धृत रामशरीर
   जय जगदीश हरे ॥ १.११ ॥
8. वहसि वपुषि विषदे वसनं जलदाभं
   हलहतिभीतिमिलितयमुनाभम् ।
   केशव धृत हलधर रूप
   जय जगदीश हरे ॥ १.१२ ॥
9. निन्दसि यज्ञ विधेरहह श्रुतिजातम्
   सदयहृदय दर्शित पशुघातम् ।
   केशव धृत बुद्धशरीर
   जय जगदीश हरे ॥ १.१३ ॥
10. म्लेच्छ निवहनिधने कलयसि करवालं
    धूमकेतुमिव किमपि करालम् ।
    केशव धृतकल्किशरीर
    जय जगदीश हरे ॥ १.१४ ॥
11. श्रि जयदेव कवेरिद मुदितमुदारं
    शृणु सुखदं शुभदं भवसारम् ।
    केशव धृतदशविधरूप
    जय जगदीश हरे ॥ १.१५ ॥ [You Tube Link]

वेदानुद्धरते जगन्ति वहते भूगोलमुद्बिभ्रते
दैत्यं दारयते बलिं छलयते क्षत्रक्षयं कुर्वते ।
पौलस्त्यं जयते हलं कलयते कारुण्यमातन्वते
म्लेच्छान्मूर्च्छयते दशाकृतिकृते कृष्णाय तुभ्यं नमः ॥ १.१६ ॥

---

 प्रबन्धः २

गुर्जरीरागनिःसारता१आभ्यां गीयते ।

श्रितकमलाकुचमण्डल धृतकुण्डल ए
कलितललितवनमाल
जय जय देव हरे ॥ १.१७ ॥
[ध्रुवपदम्]

दिनमणिमण्डलमण्डन
भवखण्डन ए
मुनिजनमानसहंस ज्
अय जय देव हरे ॥ १.१८ ॥

कालियविषधरगञ्जन
जनरञ्जन ए
यदुकुलनलिनदिनेश
जय जय देव हरे ॥ १.१९ ॥

मधुमुरनरकविनाशन
गरुडासन ए ।
सुरकुलकेलिनिदान
जय जय देव हरे ॥ १.२० ॥

अमलकमलदललोचन
भवमोचन ए
त्रिभुवनभुवननिधान
जय जय देव हरे ॥ १.२१ ॥

जनकसुताकृतभूषण
जितदूषण ए
समरशमितदशकण्ठ
जय जय देव हरे ॥ १.२२ ॥

अभिनवजलधरसुन्दर
धृतमन्दर ए
श्रीमुखचन्द्रचकोर
जय जय देव हरे ॥ १.२३ ॥

तव चरणं प्रणता वयम्
इति भावय ए
कुरु कुशलं प्रणतेषु
जय जय देव हरे ॥ १.२४ ॥

श्रीजयदेवकवेरिदं
कुरुते मुदमे
मङ्गलमुज्ज्वलगीतं
जय जय देव हरे ॥ १.२५ ॥

---

पद्मापयोधरतटीपरिरम्भलग्न
कश्मीरमुद्रितमुरो मधुसूदनस्य ।
व्यक्तानुरागमिव खेलदनङ्गखेद
स्वेदाम्बुपूरमनुपूरयतु प्रियं वः ॥ १.२६ ॥

वसन्ते वसन्तीकुसुमसुकुमारैरवयवैर्
भ्रमन्तीं कान्तारे बहुविहितकृष्णानुसरणाम् ।
अमन्दं कन्दर्पज्वरजनितचिन्ताकुलतया
वलद्बाढं राधां सरसमिदमूचे सहचरी ॥ १.२७ ॥

---

 प्रबन्धः ३

वसन्तरागयतितालाभ्यां गीयते ।

ललितलवङ्गलतापरिशीलनकोमलमलयसमीरे ।
मधुकरनिकरकरम्बितकोकिलकूजितकुञ्जकुटीरे ॥ १.२८ ॥

विहरति हरिरिह सरसवसन्ते
नृत्यति युवतीजनेन समं सखि विरहिजनस्य दुरन्ते ** ध्रुवपदम् **

उन्मदमदनमनोरथपथिकवधूजनजनितविलापे ।
अलिकुलसङ्कुलकुसुमसमूहनिराकुलबकुलकलापे ॥ १.२९ ॥

मृगमदसौरभरभसवशंवदनवदलमालतमाले ।
युवजनहृदयविदारण मनसिजनखरुचिकिंशुकजाले ॥ १.३० ॥

मदनमहीपतिकनकदण्डरुचिकेशरकुसुमविकाशे ।
मिलितशिलिमुखपाटलपटलकृतस्मरतूणविलासे ॥ १.३१ ॥

विगलितलज्जितजगदवलोकनतरुणकरुणकृतहासे ।
विरहिनिकृन्तनकुन्तमुखाकृतिकेतकदन्तुरिताशे ॥ १.३२ ॥

माधविकपरिमलललिते नवमालतिजातिसुगन्धौ ।
मुनिमनसामपि मोहनकारीणि तरुणकरणबन्धौ ॥ १.३३ ॥

स्फुरदतिमुक्तलतापरिरम्भनमुकु१ तपुलकितचूते ।
वृन्दावनवीपिने परीसरपरिगतयमुनाजलपूते ॥ १.३४ ॥

श्रीजयदेवभणितमिदमुदयति हरिचरणस्मृतिसारम् ।
सरसवसन्तसमयवनवर्णनमनुगतमदनविकारम् ॥ १.३५ ॥

दरविदलितमल्लीवल्लिचञ्चत्पराग
प्रकटितपटवासैर्वासयन् काननानि ।
इह हि दहति चेतः केतकीगन्धबन्धुः
प्रसरदसमबाणप्राणवद्गन्धवाहः ॥ १.३६ ॥

उन्मीलन्मधुगन्धलुब्धमधुपव्याधूतचूताङ्कुर
क्रीडत्कोकिलकाकलीकलकलैरुद्गीर्णकर्णज्वरः ।
नीयन्ते पथिकैः कथं कथमपि ध्यानावधानक्षण
प्राप्तप्राणसमागमरसोल्लासैरमी वासराः ॥ १.३७ ॥

अनेकनारीपरिरम्भसम्भ्रम
स्फुरण्मनोहारिविलासलालसम् ।
मुरारिमारादुपदर्शयन्त्यसौ
सखी समक्षं पुनराह राधिकाम् ॥ १.३८ ॥

---

प्रबन्धः ४

रामकरीरागयतितालाभ्यां गीयते ।

चन्दनचर्चितनीलकलेवरपीतवसनवनमाली ।
केलिचलन्मणिकुण्डलमण्डितगण्डयुगस्मितशाली ॥ १.३९ ॥

हरिरिह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलासति केलीपरे[ ध्रुवपदम् ]

पीनपयोधरभारभरेण हरिं परिरभ्य सरागम् ।
गोपवधूरनुगायति काचिदुदञ्चितपरमरागम् ॥ १.४० ॥

कापि विलासविलोलविलोचनखेलनजनितमनोजम् ।
ध्यायति मुग्धवधूरधिकं मधुसूदनवदनसरोजम् ॥ १.४१ ॥

कपि कपोलतले मिलिता लपितुं किमपि श्रुतिमूले ।
चारु चुचुम्ब नितम्बवती दयितं पुलकैरनुकूले ॥ १.४२ ॥

केलिकलाकुतुकेन च काचिदमुं यमुनाजलकूले ।
मञ्जुलवञ्जुलकुञ्जगतं विचकर्ष करेण दुकूले ॥ १.४३ ॥

करतलतालतरलवलयावलिकलितकलस्वनवंशे ।
रासरसे सहनृत्यपरा हरिणयुवतीप्रशशंसे ॥ १.४४ ॥

श्लिष्यति कामपि चुम्बति कामपि कामपि रमयति रामाम् ।
पश्यति सस्मितचारुतरामपरामनुगच्छति वामाम् ॥ १.४५ ॥

श्रीजयदेवभणितमिदमद्भुतकेशवकेलिरहस्यम् ।
वृन्दावनविपिने ललितं वितनोतु शुभानि यशस्यम् ॥ १.४६ ॥

विश्वेषामनुरञ्जनेन जनयन्नानन्दमिन्दीवर
श्रेणीश्यामलकोमलैरुपनयन्नङ्गैरनङ्गोत्सवम् ।
स्वच्छन्दं व्रजसुन्दरीभिरभितः प्रत्यङ्गमालिङ्गितः
शृङ्गारः सखि मूर्तिमानिव मधौ मुग्धो हरिः क्रीडति ॥ १.४७ ॥

निजोत्सङ्गवसद्भुजङ्गकवलक्लेशादिवेशाचलं
प्रालेयप्लवनेच्छयानुसरति श्रीखण्डशैलानिलः ।
किं च स्निग्धरसालमौलिमुकुलान्यालोक्य हर्षोदयाद्
उन्मीलन्ति कुहूः कुहूरिति कलोत्तालाः पिकानां गिरः ॥ १.४८ ॥

रासोल्लासभरेण विभ्रमभृतामाभीरवामभ्रुवाम्
अभ्यर्णं परिरभ्य निर्भरमुरः प्रेमान्धया राधया ।
साधु त्वद्वदनं सुधामयमिति व्याहृत्य गीतस्तुति
व्याजादुद्भटचुम्बितः स्मृतमनोहारि हरिः पातु वः ॥ १.४९ ॥

---

द्वितीयः सर्गः
अक्लेशकेशवः

विहरति वने राधा साधारणप्रणये हरौ
विगलितनिजोत्कर्षादीर्ष्यावशेन गताऽन्यतः ।
क्वचिदपि लताकुञ्जे गुञ्जन्मधुव्रतमण्डली
मुखरशिखरे लीन दीनाप्युवाच रहः सखीम् ॥ २.१ ॥

***** प्रबन्धः ५ *****

गुर्जरीरागेण यतितालेन गीयते ।

सञ्चरदधरसुधामधुरध्वनिमुखरितमोहनवंशम् ।
चलितधृगञ्चलचञ्चलमौलिकपोलविलोलवतंसम् ।
रासे हरिमिह विहितविलास्ं
स्मरति मनो मम कृतपरिहासम् [ध्रुवपदम्] ॥ २.२ ॥

चन्द्रकचारुमयूरशिखण्डकमण्डलवलयितकेशम् ।
प्रचुरपुरन्दरधनुरनुरञ्जितमेदुरमुदिरसुवेशम् ॥ २.३ ॥

गोपकदम्बनितम्बवतीमुखचुम्बनलम्भितलोभम् ।
बन्धुजीवमधुराधरपल्लवमुल्लसितस्मितशोभम् ॥ २.४ ॥

विपुलपुलकभुजपल्लववलयितबल्लवयुवतिसहस्रम् ।
करचरणोरसि मणिगणभूषणकिरणविभिन्नतमिस्रम् ॥ २.५ ॥

जलदपटलचलदिन्दुविनिन्दकचन्दनतिलकललाटम् ।
पीनपयोधरपरिसरमर्दननिर्दयहृदयकपाटम् ॥ २.६ ॥

मणिमयमकरमनोहरकुण्डलमण्डितगण्डमुदारम् ।
पीतवसनमनुगतमुनिमनुजसुरासुरवरपरिवारम् ॥ २.७ ॥

विशदकदम्बतले मिलितं कलिकलुषभयं शमयन्तम् ।
मामपि किमपि तरलतरङ्गदनङ्गदृशा मनसा रमयन्तम् ॥ २.८ ॥

श्रीजयदेवभणितमतिसुन्दरमोहनमधुरिपुरूपम् ।
हरिचरणस्मरणं प्रति सम्प्रति पुण्यवतामनुरूपम् ॥ २.९ ॥

* * * * *

गणयति गुणग्रामं भ्रामं भ्रामादपि नेहते
वहति च परितोषं दोषं विमुञ्चति दूरतः ।
युवतिषु वलत्तृष्णे कृष्णे विहरति मां विना
पुनरपि मनो वामं कामं करोति करोमि किम् ॥ २.१० ॥

***** प्रबन्धः ६ *****

मालवगौडरागेन एकतालीतालेन च गीयते ।

निभृतनिकुञ्जगृहं गतया निशि रहसि निलीय वसन्तम् ।
चकीतविलोकितसकलदिशा रतिरभसभरेण हसन्तम् ॥ २.११ ॥
सखि हे केशीमथनमुदारम्
रमय मया सह मदनमनोरथभावितया सविकारम् ** ध्रुवपदम् **

प्रथमसमागमलज्जितया पटुचाटुशतैरनुकूलम् ।
मृदुमधुरस्मितभाषितया शिथिलीकृतजघनदुकूलम् ॥ २.१२ ॥
कीसलशयननिवेशितया चिरमुरसि ममैव शयानम् ।
कृतपरिरम्भणचुम्बनया परिरभ्य कृताधरपानम् ॥ २.१३ ॥

अलसनिमीलितलोचनया पुलकावलिललितकपोलम् ।
श्रमजलसकलकलेवरया वरमदनमदादतिलोलम् ॥ २.१४ ॥

कोकिलकलरवकूजितया जितमनसिजतन्त्रविचारम् ।
श्लथकुसुमाकुलकुन्तलया नकहलिखितघनस्तनभारम् ॥ २.१५ ॥

चरणरणितमणिनूपुरया परिपूरितसुरतवितानम् ।
मुखरविशृङ्खलमेखलया सकचग्रहचुम्बनदानम् ॥ २.१६ ॥

रतिसुखसमयरसालसया दरमुकुलितनयनसरोजम् ।
निःसहनिपतिततनुलतया मधुसूदनमुदितमनोजम् ॥ २.१७ ॥

श्रिजयदेवभणितमिदमतिशयमधुरिपुनिधुवनशीलम् ।
सुखमुत्कण्ठितगोपवधूकथितं वितनोतु सलिलं ॥ २.१८ ॥

* * * * *

हस्तस्रस्तविलासवंशमनृजुभ्रूवल्लिमद्बल्लवी
वृन्दोत्सारिदृगन्तवीक्षितमतिस्वेदार्द्रगण्डस्थलम् ।
मामुद्वीक्ष्य विलज्जितं स्मृतसुधामुग्धाननकानने
गोविन्दं व्रजसुन्दरीगणवृतं पश्यामि हृष्यामि च ॥ २.१९ ॥

दुरालोकस्तोकस्तवकनवकशोकलतिका
विकासः कासारोपवनपवनोऽपि व्यथयति ।
अपि भ्राम्यद्भृङ्गीरणितरमनीया न मुकुल
प्रसूतिश्चूतानां सखि शिखरिणीयं सुखयति ॥ २.२० ॥

सकूतस्मितमकुलाकुलगलद्धम्मिल्लमुल्लासित
भ्रूवल्लीकमलीकदर्शितभुजामूलोर्ध्वहस्तस्तनम् ।
गोपीनां निभृतं निरीक्ष्य गमिताकाङ्क्षश्चिरं चिन्तयन्न्
अन्तर्मुग्धमनोहरं हरतु वः क्लेशं नवः केशवः ॥ २.२१ ॥

---

तृतीयः सर्गः
मुग्धमधुसूदनः

कंसारिरपि संसारवासनाबद्धशृङ्खलाम् ।
राधामाधाय हृदये तत्याज व्रजसुन्दरीः ॥ ३.१ ॥

इतस्ततस्तामनुसृत्य राधिकाम्
अनङ्गबाणव्रणखिन्नमानसः ।
कृतानुतापः स कलिन्दनन्दिनी
तटान्तकुञ्जे विषसाद माधवः ॥ ३.२ ॥

***** प्रबन्धः ७ *****

गुर्जरीरागयतितालाभ्यां गीयते ।

मामियं चलिता विलोक्य वृतं वधूनिचयेन ।
सापराधतया मयापि न वारिताऽतिभयेन ॥ ३.३ ॥
हरि हरि हतादरतया गता सा कुपितेव ** ध्रुवपदम् **

किं करिष्यति किं वदिष्यति सा चिरं विरहेण ।
किं धनेन जनेन किं मम जीवितेन गृहेण ॥ ३.४ ॥

चिन्तयामि तदाननं कुटिलभ्रू कोपभरेण ।
शोनपद्ममिवोपरिभ्रमताकुलं भ्रमरेण ॥ ३.५ ॥

तामहं हृदि सङ्गतामनीशं भृशं रमयामि ।
किं वनेऽनुसरामि तामिह किं वृथा विलपामि ॥ ३.६ ॥

तन्वि खिन्नमसूयया हृदयं तवाकलयामि ।
तन्न वेद्मि कुतो गतासि न तेन तेऽनुनयामि ॥ ३.७ ॥

दृश्यसे पुरतो गतागतमेव मे विदधासि ।
किं पुरेव ससम्भ्रमं परिरम्भणं न ददासि ॥ ३.८ ॥

क्षम्यतामपरं कदापि तवेदृशं न करोमि ।
देहि सुन्दरि दर्शनं मम मन्मथेन दुनोमि ॥ ३.९ ॥

वर्णितं जयदेवकेन हरेरिदं प्रवणेन ।
किन्दुबिल्वसमुद्रसम्भवरोहिणीरमणेन ॥ ३.१० ॥

* * * * *

हृदि बिसलताहरो नायं भुजङ्गमनायकह्
कुवलयदलश्रेणी कण्ठे न सा गरलद्युतिः ।
मलयजरजो नेदं भस्म प्रियरहिते मयि
प्रहर न हरभ्रान्त्याऽनङ्ग क्रुधा किमु धावसि ॥ ३.११ ॥

पाणौ मा कुरु चूतसायकममुं मा चापमारोपय
कृईडानिर्जितवीश्व मूर्च्छितजनाघातेन किं पौरुषम् ।
तस्या एव मृगीदृशो मनसिज प्रेण्खत्कताक्षाशुग
श्रेणीजर्जरितं मनागपि मनो नाद्यापि सन्धुक्षते ॥ ३.१२ ॥

भ्रूपल्लवं धनुरपाङ्गतरण्गितानि
बाणा गुणः श्रवणपालिरिति स्मरेण ।
तस्यामनङ्गजयजङ्गमदेवतायाम्
अस्त्राअणि निर्जितजगन्ति किमर्पितानि ॥ ३.१३ ॥

भ्रूचापे निहितः कटाक्षविशिखो निर्मातु मर्मव्यथां
श्यामात्मा कुटिलः करोतु कबरीभारोऽपि मारोद्यमम् ।
मोहं तावदयं च तन्वि तनुतां बिम्बधरो रागवान्
सद्वृत्तः स्तनमण्डलस्तव कथं प्राणैर्मम क्रीडति ॥ ३.१४ ॥

तानि स्पर्शसुखानि ते च तरलः स्निग्धा दृशोर्विभ्रमास्
तद्वक्त्राम्बुजसौरभं स च सुधास्यन्दि गिरा वक्रिमा ।
स बिम्बाधरमाधुरीति विषयासङ्गेऽपि चेन्मानसं
तस्यां लग्नसमाधि हन्त विरहव्याधिः कथं वर्धते ॥ ३.१५ ॥

तिर्यक्कण्ठविलोलमौलितरलोत्तंसस्य वम्शोच्चरद्
गीतस्थानकृतावधानललनालक्षैर्न सम्लक्षिताः ।
सम्मुग्धे मधुसूदनस्य मधुरे राधामुखेन्दौ सुधा
सारे कन्दलिताश्चिरं ददतु वः क्षेमं कटाक्षोर्मयः ॥ ३.१६ ॥

---

चतुर्थः सर्गः
स्निग्धमधुसूदनः

यमुनातीरवानीरनिकुञ्जे मन्दमास्थितम् ।
प्राहप्रेमभरोद्भ्रान्तं माधवं राधिकासखी ॥ ४.१ ॥

 प्रबन्धः ८

कर्णाटरागैकतालीतालाभ्यां गीयते ।

निन्दति चन्दनमिन्दुकिरणमनु विन्दति खेदमधीरम् ।
व्यालनिलयमिलनेन गरलमिव कलयति मलयसमीरम् ॥ ४.२ ॥
माधव मनसिजविशिखभयादिव भवदवनया त्वयि लीना ।
सा विरहे तव दीना ** ध्रुवपदम् **

अविरलनिपतितमदनशरादिव भवदवनाय वीशालम् ।
स्वहृदयमर्मणि वर्म करोति सजलनलिनीदलजालम् ॥ ४.३ ॥

कुसुमविशिखशरतल्पमनल्पविलासकलाकमणीयम् ।
व्रतमिव तव परिरम्भसुखाय करोति कुसुमशयनीयम् ॥ ४.४ ॥

वहति च चलितवि१ चनजलभरमाननकमतमुदारम् ।
विधुमिव विकटविधुन्तुददन्तदलनगलितामृतधारम् ॥ ४.५ ॥

विलिखति रहसि कुरङ्गमदेन भवन्तमसमशरभूतम् ।
प्रणमति मकरमधो विनिधाय करे च शरं नवचूतम् ॥ ४.६ ॥

ध्यानलयेन पुरः परिकल्प्य भवन्तमतीव दुरापम् ।
विलपति हसति विषीदति रोदिति चञ्चति मुञ्चति तापम् ॥ ४.७ ॥

प्रतिपदमिदमपि निगदति माधव तव चरणे पतिताहम् ।
त्वयि विमुखे मयि सपदि सुधानिधिरपि तनुते तनुदाहम् ॥ ४.८ ॥

श्रीजयदेवभणितमिदमधिकं यदि मनसा नटणीयम् ।
हरिविरहकुलबल्लवयुवतिसखीवचनं पठनीयम् ॥ ४.९ ॥

* * * * *

आवासो विपिनायते प्रियसखीमलापि जालायते
तापोऽपि श्वसितेन दावदहनज्वालकलापायते ।
सापि त्वद्विरहेण हन्त हरिणीरूपायते हा कथं
कन्दर्पोऽपि यमायते विरचयन् शार्दूलविक्रीडितम् ॥ ४.१० ॥

प्रबन्धः ९

देशाखरागैकतालीतालाभ्यां गीयते ।

स्तनविनिःितमपि हारमुदारम् ।
स मनुते कृशातनुरिव भारम् ॥ ४.११ ॥
राधिका तव विरहे केशव ** ध्रुवपदम् **

सरसमसृणमपि मलयजपङ्कम् ।
पश्याति विषमिव वपुषि सशङ्कम् ॥ ४.१२ ॥

श्वसितपवनमनुपमपरिणाहम् ।
मदनदहनमिव वहति सदाहम् ॥ ४.१३ ॥

दिशि दिशि किरति सजलकणजालम् ।
नयननलिनमिव विगलितनालम् ॥ ४.१४ ॥

त्यजति न पानितलेन कपोलम् ।
बालशशिनमिव सायमलोलम् ॥ ४.१५ ॥

नयनविषयमपि किसलयतल्पम् ।
कलयति विहितहुताशविकल्पम् ॥ ४.१६ ॥

हरिरिति हरिरिति जपति सकर्णम् ।
विरहविहितमरणेव निकामं ॥ ४.१७ ॥

स्रिजयदेवभणितमिति गीतम् ।
सुखयतु केशवपदमुपनीतम् ॥ ४.।१८ ॥

______________

स रोमाञ्चति सीत्करोति विलपत्युत्कम्पते ताम्यति
ध्यायत्युद्भ्रमति प्रमीलति पतत्युद्यति मूर्च्छत्यपि ।
एतावत्यतनुज्वरे वरतनुर्जीवेन्न किं ते रसात्
स्वर्वैद्यप्रतिमा प्रसीदसि यदि त्यक्तोऽन्यथा हस्तकः ॥ ४.१९ ॥

स्मरातुरं दैवतवैद्यहृद्य
त्वदङ्गसङ्गामृतमात्रसाध्यम् ।
निवृत्तबाधां कुरुषे न राधाम्
उपेन्द्र वज्रादपि दारुणोऽसि ॥ ४.२० ॥

कन्दर्पज्वरसंज्वरातुरतनोरश्चर्यमस्याश्चिरं
चेतश्चन्दनचन्द्रमःकमलिनीचिन्तासु सन्ताम्यति ।
किन्तु क्लान्तिवशेन शीतलतनुं त्वामेकमेव प्रियं
ध्यायन्ती रहसि स्थिता कथमपि क्षीणा क्षणं प्राणिति ॥ ४.२१ ॥

क्षणमपि विरहः पुरा न सेहे
नयननिमीलनखिन्नया यया ते ।
श्वसिति कथमसौ रसालशाखां
चिरविरहेण विलोक्य पुष्पिताग्रम् ॥ ४.२२ ॥

वृष्टिव्याकुलगोकुलवनरसादुद्धृत्य गोवर्धनं
बिभ्रद्बल्लववल्लभाभिरधिकानन्दाच्चिरं चुम्बितः ।
दर्पेणेव तदर्पिताधरतटीसिन्दूरमुद्राङ्कितो
बाहुर्गोपतनोस्तनोतु भवतां श्रेयांसि कंसद्विषः ॥ ४.२३ ॥

---

पञ्चमः सर्गः

साकाङ्क्षपुण्डरीकाक्षः

अहमिह निवसामि याहि राधाम्
अनुनय मद्वचनेन चानयेथाः ।
इति मधुरीपुणा सखी नियुक्ता
स्वयमिदमेत्य पुनर्जगाद राधाम् ॥ ५.१ ॥

 प्रबन्धः १०

देशीवराडिरागेण रूपकतालेन गीयते ।

वहति मलयसमीरे मदनमुपनिधाय ।
स्फुटति कुसुमनिकरे विरहिहृदयदलनाय ॥ ५.२ ॥
तव विरहे वनमाली सखि सीदति ** ध्रुवपदम् **

दहति शिशिरमयूखे मरणमनुकरोति ।
पतति मदनविशिखे विलपति विकलतरोऽति ॥ ५.३ ॥

ध्वनति मधुपसमूहे श्रवणमपिदधाति ।
मनसि कलितविरहे निशि निसि रुजमुपयाति ॥ ५.४ ॥

वसति विपिनविताने त्यजति ललितधाम ।
लुठति धरणिशयने बहु विलपति तव नाम ॥ ५.५ ॥

भणति कविजयदेवे विरहविलसितेन ।
मनसि रभसविभवे हरिरुदयतु सुकृतेन ॥ ५.६ ॥

पूर्वं यत्र समं त्वया रतिपतेरासादिताः सिद्धयस्
तस्मिन्नेव निकुञ्जमन्मथमहातीर्थे पुनर्माधवः ।
ध्यायंस्त्वामनिशं जपन्नपि तवैवालापमन्त्रावलिं
भूयस्त्वत्कुचकुम्भनिर्भरपरीरम्भामृतं वाञ्छति ॥ ५.७ ॥

 प्रबन्धः ११

गुर्जरीरागेण एकतालितालेन गीयते ।

रतिसुखसारे गतमभिसारे मदनमनोहरवेशम् ।
न कुरु नितम्बिनि गमनविलम्बनमनुसर तं हृदयेशम् ॥
धीरसमीरे यमुनातीरे वसति वने वनमलि [ध्रुवपदम्] ॥ ५.८ ॥

नामसमेतं कृतसङ्केतं वादयते मृदुवेणुम् ।
बहु मनुतेऽतनु ते तनुसङ्गतपवनचलितमपि रेणुम् ॥ ५.९ ॥
पतति पतत्रे विचलति पत्रे शङ्कितभवदुपयानम् ।
रचयति शयनं सचकितनयनं पश्यति तव पन्थानम् ॥ ५.१० ॥
मुखरमधीरं त्यज मञ्जीरं रिपुमिव केलिसुलोलम् ।
चल सखि कुञ्जं सतिमिरपुञ्जं शीलय नीलनिचोलम् ॥ ५.११ ॥
उरसि मुरारेरुपहितहारे घन इव तरलबलाके ।
तडिदिव पीते रतिविपरीते राजसि सुकृतविपाके ॥ ५.१२ ॥
विगलितवसनं परिहृतरशनं घटय जघनमपिदानम् ।
किसलयशयने पङ्कजनयने निधिमिव हर्षनिधानम् ॥ ५.१३ ॥
हरिरभिमाणी रजनिरिदानीमियमपि याति विरामम् ।
कुरु मम वचनं सत्वररचनं पूरय मधुरिपुकामम् ॥ ५.१४ ॥
श्रीजयदेवे कृतहरिसेवे भणति परमरमणीयम् ।
प्रमुदितहृदयं हरिमतिसदयं नमत सुकृतकमनीयं ॥ ५.१५ ॥

_______________

विकिरति मुहुः श्वासानाशाः पुरो मुहुरीक्षते
प्रविशति मुहुः कुञ्जं गूञ्जन्मुहुर्बहु ताम्यति ।
रचयति मुहुः शय्यां पर्याकुलं मुहुरीक्षते
मदनकदनक्लान्तः कान्ते प्रियस्तव वर्तते ॥ ५.१६ ॥

त्वद्वाम्येन समं समग्रमधुना तिग्मांशुरस्तं गतो
गोविन्दस्य मनोरथेन च समं प्राप्तं तमः सान्द्रताम् ।
कोकानां करुणस्वनेन सदृशी दीर्घमदभ्यर्थना
तन्मुग्धे विफलं विलम्बनमसौ रम्योऽभिसारक्षणः ॥ ५.१७ ॥

आश्लेषादनु चुम्बनादनु नखोलेखादनु स्वान्तज
प्रोद्बोधादनु सम्भ्रमादनु रतारम्भादनु प्रीतयोः ।
अन्यार्थं गतयोर्भ्रमान्मिलितयोः सम्भाषणैर्जानतोर्
दम्पत्योरिह को न को न तमसि व्रीडाविमिश्रो रसः ॥ ५.१८ ॥

सभयचकितं विन्यस्यन्तीं दृशं तिमिरे पथि
प्रतितरु मुहुः स्थित्वा मन्दं पदानि वितन्वतीम् ।
कथमपि रहः प्राप्तामङ्गैरनङ्गतरण्गिभिः
सुमुखि सुभगः पश्यन् स त्वामुपैतु कृतार्थताम् ॥ ५.१९ ॥

राधामुग्धमुखारविन्दमधुपस्त्रैलोक्यमौलिस्थली
नेपथ्योचितनीलरत्नमवनीभारावतारान्तकः ।
स्वच्छन्दं व्रजसुन्दरीजनमनस्तोषप्रदोषोदयः
कंसध्वंसनधूमकेतुरवतु त्वां देवकीनन्दनः ॥ ५.२० ॥

---

षष्ठः सर्गः
सोत्कण्ठवैकुण्ठः

अथ तां गन्तुमशक्तां चिरमनुरक्तां लतागृहे दृष्ट्वा ।
तच्चरितं गोविन्दे मनसिजमन्दे सखी प्राह ॥ ६.१ ॥

 प्रबन्धः १२ 

गुणकरीरागेन रूपकतालेन गीयते ।

पश्यति दिशि दिशि रहसि भवन्तम् ।
तदधरमधुरमधूनि पिबन्तम् ॥ ६.२ ॥
नाथ हरे सीदति राधाऽवासगृहे ** ध्रुवपदम् **

त्वदभिसरणरभसेन वलन्ती ।
पतति पदानि कियन्ती चलन्ती ॥ ६.३ ॥

विहितविशदबिसकिसलयवलया ।
जीवति परमिह तव रतिकलया ॥ ६.४ ॥

मुहुरवलोकितमण्डनलीला ।
मधुरिपुरहमिति भावनशीला ॥ ६.५ ॥

त्वरितमुपैति न कथमभिसारम् ।
हरिरिति वदति सखीमनुवारम् ॥ ६.६ ॥

श्लिष्यति चुम्बति जलधरकल्पम् ।
हरिरुपगत इति तिमिरमनल्पम् ॥ ६.७ ॥

भवति विलम्बिनि विगलितलज्जा ।
विलपति रोदिति वासकसज्जा ॥ ६.८ ॥

श्रीजयदेवकवेरिदमुदितम् ।
रसिकजनं तनुतामतिमुदितम् ॥ ६.९ ॥

विपुलपुलकपालिः स्फीतसीत्कारमन्तर्
जनितजडिमम्काकुव्याकुलं व्याहरन्ती ।
तव कितव विधायामन्दकन्दर्पचिन्तां
रसजलनिधिमग्ना ध्यानलग्ना मृगक्षी ॥ ६.१० ॥

अङ्गेष्वाभरणं करोति बहुशः पत्रेऽपि सञ्चारिणी
प्राप्तं त्वां परिशङ्कते वितनुते शय्यां चिरं ध्यायति ।
इत्याकल्पविकल्पतल्परचनासङ्कल्पलीलाशत
व्यासक्तापि विना त्वया वरतनुर्नैषा निशां नेष्यति ॥ ६.११ ॥

किं विश्राम्यसि कृष्णभोगिभवने भाण्डीरभूमीरुहि
भ्रातर्यासि न दृष्टिगोचरमितः सानन्दनन्दास्पदम् ।
राधाया वचनं तदध्वगमुखान्नन्दान्तिके गोपतो
गोविन्दस्य जयन्ति सायमतिथिप्राशस्त्यगर्भा गिरः ॥ ६.१२ ॥

---

सप्तमः सर्गः
नागरनारायणः

अत्रान्तरे च कुलटाकुलवर्त्मघाट
सञ्जातपातक इव स्फुटलाञ्छनश्रीः ।
वृन्दावनान्तरमदीपयदंशुजालैर्
दिक्सुन्दरीवदनचन्दनबिन्दुरिन्दुः ॥ ७.१ ॥

प्रसरति शशधरबिम्बे विहितविलम्बे च माधवे विधुरा ।
विरचितविविधविलापं सपरितापं चकारोच्चैः ॥ ७.२ ॥

 प्रबन्धः १३

मालवरागयतितालाभ्यां गीयते ।

कथितसमयेऽपि हरिरहह न ययौ वनम् ।
मम विफलमिदममलरूपमपि यौवनम् ॥ ७.३ ॥
यामि हे कमिह शरणं सखीजनवचनवञ्चिता ** ध्रुवपदम् **

यदनुगमनाय निशि गहनमपि शिलितम् ।
तेन मम हृदयमिदमसमशरकीलितम् ॥ ७.४ ॥

मम मरणमेव वरमिति वितथकेतना ।
किमिह विषहामि विरहानलमचेतना ॥ ७.५ ॥

मामहह विधुरयति मधुरमधुयामिनी ।
कापि हरिमनुभवति कृतसुकृतकामिनी ॥ ७.६ ॥

अहह कलयामि वलयादिमणिभूषणम् ।
हरिविरहदहनवहनेन बहुदूषणम् ॥ ७.७ ॥

कुसुमसुकुमारतनुमतनुशरलीलया ।
स्रगपि हृदि हन्ति मामतिविषमशिलया ॥ ७.८ ॥

अहमिह निवसामि नगणितवनवेतसा ।
स्मरति मधुसूदनो मामपि न चेतसा ॥ ७.९ ॥

हरिचरणशरणजयदेवकविभारती ।
वसतु हृदि युवतिरिव कोमलकलावती ॥ ७.१० ॥

तत्किं कामपि कामिनीमभिसृतः किं वा कलाकेलिभिर्
बद्धो बन्धुभिरन्धकारिणि वनाभ्यर्णे किमुद्भ्राम्यति ।
कान्तः क्लान्तमना मनागपि पथि प्रस्थातुमेवाक्षमः
सङ्केतीकृतमञ्जुवाञ्जुललताकुञ्जेऽपि यन्नागतः ॥ ७.११ ॥

अथागता माधवमन्तरेण
सखीमियं वीक्ष्य विषादमूकाम् ।
विशङ्कमाना रमितं कयापि
जनार्दनं दृष्टवदेतदाह ॥ ७.१२ ॥

---

 प्रबन्धः १४

वसन्तरागयतितालाभ्यां गीयते ।

स्मरसमरोचितविरचितवेशा ।
गलितकुसुमदरविलुलितकेशा ॥ ७.१३ ॥

कापि मधुरिपुणा विलसति युवतिरधिकगुणा [ध्रुवपदम् ]

हरिपरिरम्भनचलितविकारा ।
कुचकलशोपरि तरलितहारा ॥ ७.१४ ॥

विचलदलकललिताननचन्द्रा ।
तदधरपानरभसकृततन्द्रा ॥ ७.१५ ॥

चञ्चलकुण्डलदलितकपोला ।
मुखरितरशनजघनगतिलोला ॥ ७.१६ ॥

दयितविलोकितलज्जितहसिता ।
बहुविधकूजितरतिरसरसिता ॥ ७.१७ ॥

विपुलपुलकपृथुवेपथुभङ्गा ।
श्वसितनिमीलितवकसदनङ्गा ॥ ७.१८ ॥

श्रमजलकणभरसुभगशरीरा ।
परिपतितोरसि रतिरणधीरा ॥ ७.१९ ॥
श्रीजयदेवभणितहरिरमितम् ।
कलिकलुषं जनयतु परिशमितम् ॥ ७.२० ॥

विरहपाण्डुमुरारिमुखाम्बुज
द्युतिरयं तिरयन्नपि वेदनाम् ।
विधुरतीव तनोति मनोभुवः
सुहृदये हृदये मदनव्यथाम् ॥ ७.२१ ॥

 प्रबन्धः १५

गुर्जरीरागैकतालितालेन गीयते ।

समुदितमदने रमणीवदने चुम्बनवलिताधरे ।
मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे ॥ ७.२२ ॥

रमते यमुनापुलिनवने विजयी मुरारिरधुना ** ध्रुवपदम् **

घनचयरुचिरे रचयति चिकुरे तरलिततरुणानने ।
कुरुबककुसुर्नं चपला सुषमं रतिपतिमृगकानने ॥ ७.२३ ॥

घटयति सुघने कुचयुगगगणे मृगमदरुचिरूषिते ।
मणिसरमर्नलं तारकपटलं नखपदशशिभूषिते ॥ ७.२४ ॥

जितबिसशकले मृदुभुजयुगले करतलनलिनीदले ।
मरकतवलयं मधुकरनिचयं वितरति हिमशितले ॥ ७.२५ ॥

रतिगृहजघने विपुलापघने मनस्त्जकनकासने ।
मणिमयतशनं तोरणहसनं विकिरति क्त्तवसने ॥ ७.२६ ॥

चरणकिसलये कमलनिलये नखमणिगणपूजिते ।
बहिरपवरणं यवकभरणं जनयति हृदियोजिते ॥ ७.२७ ॥

रमयति सुभृशं कमपि सुदृशं खलहलधरसोदरे ।
किमफलमवसं चिरमिह विरसं वद सखि विटपोदरे ॥ ७.२८ ॥

इह रसभणने कृतहरिगुणने मधुरिपुपदसेवके ।
कलियुगरचितं न वसतु दुरितं कविनृपजयदेवके ॥ ७.२९ ॥

* * * * *

नयतः सखि निर्दयो यदि शठस्त्वं दूति किं दूयसे
स्वच्छन्दं बहुवल्लभः स रमते किं तत्र ते दूषणम् ।
पश्याद्य्प्रियसङ्गमाय दयितस्याकृष्यमाणं गुणैर्
उत्कण्ठार्तिभरादिव स्फुटदिदं चेतः स्वयं यास्यति ॥ ७.३० ॥

***** प्रबन्धः १६ *****

देशवराडिरागेण रूपकतालेन गीयते ।

अनिलतरलकुवलयनयनेन ।
तपति न सा किसलयशयनेन ॥ ७.३१ ॥
सखि या रमिता वनमालिना ** ध्रुवपदम् **

विकसितसरसिजललितमुखेन ।
स्फुटति न स मनसिजविशिखेन ॥ ७.३२ ॥

अमृतमधुरमृदुतरवचनेन ।
ज्वलति न स मलयजपवनेन ॥ ७.३३ ॥

स्थलजलरुहरुचिकरचरणेन ।
लुठति न सा हिमकरकिरणेन ॥ ७.३४ ॥

सजलजलदसमुदयरुचिरेण ।
दलति न सा हृदि चिरविरहेण ॥ ७.३५ ॥

कनकनिकषरुचिशुचिवसनेन ।
श्वसिति न सा परिजनहसनेन ॥ ७.३६ ॥

सकलभुवनजनवरतरुणेन ।
वहति न सा रुजमतिकरुणेन ॥ ७.३७ ॥

श्रीजयदेवभणितवचनेन ।
प्रविशतु हरिरपि हृदयमनेन ॥ ७.३८ ॥

* * * * *

मनोभवानन्दनचन्दनानिल
प्रसीद रे दक्षिण मुञ्च वामताम् ।
क्षणं जगत्प्राण निदाय माधवं
पुरो मम प्राणहरो भविष्यसि ॥ ७.३९ ॥

रिपुरिव सखिसंवासोऽयं शिखीव हिमानिलो
विषमिव सुधारश्मिर्यस्मिन् दुनोति मनोगते ।
हृदयमदये तस्मिन्नैवं पुनर्वलते बलात्
कुवलयदृशां वामः कामो निकामनिरण्कुशः ॥ ७.४० ॥

बाधां विधेहि मलयानिल पञ्चबाण
प्राणान् गृहाण न गृहं पुनराश्रयिष्ये ।
किं ते कृतान्तभगिनि क्षमया तरङ्गैर्
अङ्गानि सिञ्च मम शाम्यतु देहदाहः ॥ ७.४१ ॥

प्रातर्नीलनिचोलमच्युतमुरः संवीतपीतांशुकं
राधायाश्चकितं विलोक्य हसति स्वैरं सखिमण्डले ।
व्रीडाचञ्चलमञ्चलं नयनयोराधाय राधानने
स्वादुस्मेरमुखोऽयमस्तु जगदानन्दाय नन्दात्मजः ॥ ७.४२ ॥

---

अष्टमः सर्गः

विलक्ष्यलक्ष्मीपतिः

अथ कथमपि यामिनीं विनीय
स्मरशरजर्जरितापि सा प्रभाते ।
अनुनयवचनं वदन्तमग्रे
प्रणतमपि प्रियमाह साभ्यसूयम् ॥ ८.१ ॥

***** प्रबन्धः १७ *****

भैरविरागयतितालाभ्यां गीयते ।

रजनिजनितगुरुजागररागकषायितमलसनिवेशम् ।
वहति नयनमनुरागमिव स्फूमुदितरसभिनिवेशम् ॥ ८.२ ॥

हन् हरि याहि माधव याहि केशव मा वद कैतववादम् ।
तमनुसर सरसीरुहलोचन या तव हरति विषादम् ** ध्रुवपदम् **

कज्जलमलिनविलोचनचुम्बनविरचितनीलिमरूपम् ।
दशनवसनमरुणं तव क्र्स्ण तनोति तनोरनुरूपं ॥ ८.३ ॥

वपुरनुहरति तव स्मरसङ्गरखरनखरक्षतरेखम् ।
मरकतशकलकलितकलधौतलिपेरिव रतिजयलेखम् ॥ ८.४ ॥

चरणकमलगलदलक्तकसिक्तमिदं तव हृदयमुदारम् ।
दर्सयतीव बहिर्मदनद्रुर्ननवकिसलयपरिवारम् ॥ ८.५ ॥

दशनपदं भवदधरगतं मम जनयति चेतसि खेदम् ।
कथयति कथमधुनापि मया सह तव वपुरेतदभेदम् ॥ ८.६ ॥

बहिरिव मलिनतरं तव कृष्ण मनोऽपि भविष्यति नूनम् ।
कथमथ वञ्चयसे जनमनुगतमसमशरज्वरदूनम् ॥ ८.७ ॥

भ्रमति भवानबलाकवलाय वनेषु किमत्र विचित्रम् ।
प्रथयति पूतनिकैव वधूवधनिर्दयबालचरित्रम् ॥ ८.८ ॥

श्रीजयदेवभणितरतिवञ्चितखण्डितयुवतिविलापम् ।
शृणुत सुधामधुरं विबुधा विबुधालयतोऽपि दुरापम् ॥ ८.९ ॥

* * * * *

तवेदं पश्यन्त्याः प्रसरदनुरागं बहिरिव
प्रियपादालक्तच्छुरितमरुणद्योति हृदयम् ।
ममाद्य प्रख्यातप्रणयभरभङ्गेन कितव
त्वदालोकः शोकादपि किमपि लज्जां जनयति ॥ ८.१० ॥

अन्तर्मोहनमौलिघूर्णनचलन्मन्दारविभ्रंशन
स्तम्भाकर्षणदृप्तिहर्षणमहामन्त्रः कुरङ्गीदृशाम् ।
दृप्यद्दानवदूयमानदिविषद्दुर्वारदुःखपदां
भ्रंशः कंसरिपोर्व्यपोहयतु वः श्रेयांसि वंशीरवः ॥ ८.११ ॥

---

नवमः सर्गः
मुग्धमुकुन्दः

तमथ मन्मथखिन्नां रतिरभसभिन्नां विषादसम्पन्नामनुचिन्तितहरिचरितां कलहान्तरितमुवाच रहसि सखी ॥ ९.१ ॥

 प्रबन्धः १८

गुर्जरीरागयतितालाभ्यां गीयते ।

हरिरभिसरति वहति मधुपवने ।
किमपरमधिकसुखं सखि भवने ॥ ९.२ ॥
माधवे मा कुरु मानिनि मानमये [ध्रुवपदम् ]

तालफलादपि गुरुमतिसरसम् ।
किं विफलीकुरुषे कुचकलशम् ॥ ९.३ ॥

कति न कथितमिदमनुपदमचिरम् ।
मा परिहर हरिमतीशयरुचिरम् ॥ ९.४ ॥

किमिति विषीदसि रोदिषि विकला ।
विहसति युवतीसभा तव सकला ॥ ९.५ ॥

सजलनलिनीदलशीतलशयने ।
हरिमवलोकय सफलय नयने ॥ ९.६ ॥

जनयसि मनसि किमिति गुरुखेदम् ।
शृणु मम वचनमनीहितभेदम् ॥ ९.७ ॥

हरिरुपयातु वदतु बहुमधुरम् ।
किमिति करोषि हृदयमतिविधुरम् ॥ ९.८ ॥

श्रीजयदेवभणितमतिललितम् ।
सुखयतु रसिकजनं हरिचरितं ॥ ९.९ ॥

स्निग्धे यत्परुषासि प्रणमति स्तब्धासि यद्रागिणि
द्वेषस्थासि यदुन्मुखे विमुखतां यातासि तस्मिन् प्रिये ।
तद्युक्तं विपरीतकारिणि तव श्रीखण्डचर्चा विषं
शीतांशुस्तपनो हिमं हुतवहः क्रीडामुदो यातनाः ॥ ९.१० ॥

सान्द्रानन्दपुरंदरादिदिविषद्वृन्दैरमन्दादराद्
आनम्रैर्मुकुटेन्द्रनीलमणिभिः सन्दर्शितेन्दिवरम् ।
स्वच्छन्दं मकरन्दसुन्दरगलन्मन्दाकिनीमेदुरं
श्रीगोविन्दपदारविन्दमशुभस्कन्दाय वन्दामहे ॥ ९.११ ॥

---

दशमः सर्गः
चतुरचतुर्भुजः

अत्रान्तरेऽमसृणरोषवशामपार
निःश्वासनिःसहमुखीं सुमुखीमुपेत्य ।
सव्रीडमीक्षितसखीवदनां दिनान्ते
सानन्दगद्गदपदं हरिरित्युवच ॥ १०.१ ॥

प्रबन्धः १९

देशवराडिरागाष्टातालीतालाभ्यां गीयते ।

वदसि यदि किञ्चिदपि दन्तरुचिकौमुदी
हरति दरतिमिरमतिघोरम् ।
स्फुरदधरसीधवे तव वदनचन्द्रमा
रोचयतु लोचनचकोरं ॥ १०.२ ॥

प्रिये चारुशीले मुञ्च मयि मानमनिदानम् ।
सपदि मदनानलो दहति मम मानसम्
देहि मुखकमलमधुपानं ** ध्रुवपदम् **

सत्यमेवासि यदि सुदति मयि कोपिनी
देहि खरनखरशरघातम् ।
घटय भुजबन्धनं जनय रदखण्डनं
येन वा भवति सुखजातं ॥ १०.३ ॥

त्वमसि मम भूषणं त्वमसि मम जीवनं
त्वमसि मम भवजलधिरत्नम् ।
भवतु भवतीह मयि सततमनुरोधिनी
तत्र मम हृदयमतियत्नं ॥ १०.४ ॥

नीलनलिनाभमपि तन्वि तव लोचनं
धारयति कोकनदरूपम् ।
कुसुमशरबाणभावेन यदि रञ्जयसि
कृष्णमिदमेतदनुरूपम् ॥ १०.५ ॥

स्फुरतु कुचकुम्भयोरुपरि मणिमञ्जरी
रञ्जयतु तव हृदयदेशम् ।
रसतु रशनापि तव घनजघनमण्डले
घोषयतु मन्मथनिदेशम् ॥ १०.६ ॥

स्थलकमलगञ्जनं मम हृदयरञ्जनं
जनितरतिरङ्गपरभागम् ।
भण मसृणवाणि करवाणि चरणद्वयं
सरसलसदलक्तकरागम् ॥ १०.७ ॥

स्मरगरलखण्डनं मम शिरसि मण्डनं
देहि पदपल्लवमुदारम् ।
ज्वलति मयि दारुणो मदनकदनारुणो
हरतु तदुपाहितविकारम् ॥ १०.८ ॥

इति चटुलचाटुपटुचारु मुरवैरिणो
राधिकामधि वचनजातम् ।
जयतु जयदेवकविभारतीभूषितं
मानिनीजनजनितशातम् ॥ १०.९ ॥

परिहर कृतातङ्के शङ्कां त्वया सततं घन
स्तनजघनयाक्रान्ते स्वान्ते परानवकाशिनी ।
विशति वितनोरन्यो धन्यो न कोऽपि ममान्तरं
प्रणयिनि परीरम्भारम्भे विधेहि विधेयताम् ॥ १०.१० ॥

मुग्धे विधेहि मयि निर्दयदन्तदंश
दोर्वल्लिबन्धनिविडस्तनपीडनानि ।
चण्डि त्वमेव मुदमुद्वह पञ्चबाण
चाण्डालकाण्डदलनादसवः प्रयान्ति ॥ १०.११ ॥

शशिमुखि तव भाति भङ्गुरभ्रूर्
युवजनमोहकरालकालसर्पी ।
तदुदितभयभञ्जनाय यूनां
त्वदधरसीधुसुधैव सिद्धमन्त्रः ॥ १०.१२ ॥

व्यथयति वृथा मौनं तन्वि प्रपञ्चय पञ्चमं
तरुणि मधुरालापैस्तापं विनोदय दृष्टिभिः ।
सुमुखि विमुखीभावं तावद्विमुञ्च न मुञ्च मां
स्वयमतिशयस्निग्धो मुग्धे प्रियोऽयमुपस्थितः ॥ १०.१३ ॥

बन्धूकद्युतिबान्धवोऽयमधरः स्निग्धो मधूकच्छविर्
गण्डश्चण्डि चकास्ति नीलनलिनश्रीमोचनं लोचनम् ।
नासाभ्येति तिलप्रसूनपदवीं कुन्दाभदन्ति प्रिये
प्रायस्त्वन्मुखसेवया विजयते विश्वं स पुष्पायुधः ॥ १०.१४ ॥

दृशौ तव मदालसे वदनमिन्दुसन्दीपनं
गतिर्जनमनोरमा विजितारम्भमूरुद्वयम् ।
रतिस्तव कलावती रुचिरचित्रलेखे भ्रुवाव्
अहो विबुधयौवतं वहसि तन्वि पृथ्वीगता ॥ १०.१५ ॥

स प्रीतिं तनुतां हरिः कुवलयापीडेन सार्धं रणे
राधापीनपयोधरस्मरणकृत्कुम्भेन सम्भेदवान् ।
यत्र स्विद्यति मीलति क्षणमपि क्षिप्रं तदालोकन
व्यामोहेन जितं जितं जितमभूत्कंसस्य कोलाहलः ॥ १०.१६ ॥

---

एकादशः सर्गः
सानन्ददामोदरः

सुचिरमनुनयेन प्रीणयित्वा मृगाक्षीं
गतवति कृतवेशे केशवे कुञ्जशय्याम् ।
रचितरुचिरभूषां दृष्टिमोषे प्रदोषे
स्फुरति निरवसादं कापि राधां जगाद ॥ ११.१ ॥

***** प्रबन्धः २० *****

वसन्तरागयतितालाभ्यां गीयते ।

विरचितचाटुवचनरचनं चरणे रचितप्रणिपातम् ।
सम्प्रति मञ्जुलवञ्जुलसीमनि केलिशयनमनुयातं ॥ ११.२ ॥

मुग्धे मधुमथनमनुगतमनुसर राधिके [ ध्रुवपदम् ]

घनजघनस्तनभारभरे दरमन्थरचरणविहारम् ।
मुखरितमणिमञ्जीरमुपैहि विधेहि मरालविकारम् ॥ ११.३ ॥

शृणु रमणीयतरं तरुणीजनमोहनमधुपविरावम् ।
कुसुमशरासनशासनबन्दिनि पिकनिकरे भज भावम् ॥ ११.४ ॥

अनिलतरलकिसलयनिकरेण करेण लतानिकुरम्बम् ।
प्रेरणमिव करभोरु करोति गतिं प्रति मुन्च विलम्बम् ॥ ११.५ ॥

स्फुरितमनङ्गतरङ्गवशादिव सूचितहरिपरिरम्भम् ।
पृच्छ मनोहरहारविमलजलधारममुं कुचकुम्भम् ॥ ११.६ ॥

अधिगतमखिलसखीभिरिदं तव वपुरपि रतिरणसज्जम् ।
चण्डि रसितरशनारवडिण्डिममभिसर सरसमलज्जम् ॥ ११.७ ॥

स्मरशरसुभगनखेन सखीमवलम्ब्य करेण सलीलम् ।
चल वलयक्वणितैरवबोधय हरिमपि निजगतिशीलं ॥ ११.८ ॥

श्रीजयदेवभणितमधरीकृतहारमुदासितवामम् ।
हरिविनिःितमनसामधितिष्ठतु कण्ठतटीमविरामम् ॥ ११.९ ॥

सा मां द्रक्ष्यति वक्ष्यति स्मरकथां प्रत्यङ्गमालिङ्गनैः
प्रीतिं यास्यति रंस्यते सखि समागत्येति चिन्ताकुलः ।
स त्वां पश्याति वेपते पुलकयत्यानन्दति स्विद्यति
प्रत्युद्गच्छति मूर्च्छति स्थिरतमह्पुञ्जे निकुञ्जे प्रीयः ॥ ११.१० ॥

अक्ष्णोर्निक्षिपदञ्जनं श्रवणयोस्तापिच्छगुच्छावलिं
मूर्ध्नि श्यामसरोजदाम कुचयोः कस्तूरिकापत्रकम् ।
धूर्तानामभिसरसम्भ्रमजूषां विष्वङ्निकुञ्जे सखि
ध्वान्तं नीलनिचोलचारु सुदृशां प्रत्यङ्गमलिङ्गति ॥ ११.११ ॥

काश्मीरगौरवपुषमभिसारिकानां
आबद्धरेखमभितो रुचि मञ्जरीभिः ।
एतत्तमालदलनीलतमं तमिस्रं
तत्प्रेमहेमनिकषोपलतां तनोति ॥ ११.१२ ॥

हारावलीतरलकाञ्चनकाञ्चिदाम
केयूरकङ्कणमणिद्युतिदीपितस्य ।
द्वारे निकुञ्जनिलयस्य हरिं निरीक्ष्य
ब्रीडावतिमथ सखीमीयमित्युवच ॥ ११.१३ ॥

 प्रबन्धः २१

वराडिरागरूपकतालाभ्यां गीयते ।

मञ्जुतरकुञ्जतलकेलिसदने ।
विलस रतिरभसहसितवदने ॥ ११.१४ ॥

प्रविश राधे माधवसमीपमिह ** ध्रुवपदम् **

नवलसदशोकदलशयनसारे ।
विलस कुचकलशतरलहारे ॥ ११.१५ ॥

कुसुमचयरचितशुचिवासगेहे ।
विलस कुसुमसुकुमारदेहे ॥ ११.१६ ॥

मृदुचलमलयपवनसुरभिशीते ।
विलस मदनशरनिकरभीते ॥ ११.१७ ॥

विततबहुवल्लिनवपल्लवघने ।
विलस चिरमलसपीनजघने ॥ ११.१८ ॥

मधुमुदितमधुपकुलकलितरावे ।
विलस मदनरससरसभावे ॥ ११.१९ ॥

मधुरतरपीकनिकरनिनदमुखरे ।
विलस दशनरुचिरुचिरशिखरे ॥ ११.२० ॥

विहितपद्मावतिसुखसमाजे ।
कुरु मुरारे मङ्गलशतानि ।
भणति जयदेवकविराजराजे ॥ ११.२१ ॥

त्वं चित्तेन चिरं वहन्नयमतिश्रान्तो भृशं तापितः
कन्दर्पेण च पातुमिच्छति सुधासम्बाधबिम्बाधरम् ।
अस्याङ्कं तदलङ्कुरु क्षणमिह भ्रूक्षेपलक्ष्मीलव
क्रीते दास इवोपसेवितपदाम्भोजे कुतः सम्भ्रमः ॥ ११.२२ ॥

स ससाध्वससानन्दं गोविन्दे लोललोचना ।
सिञ्जानमञ्जुमञ्जीरं प्रविवेशाभिवेशनम् ॥ ११.२३ ॥

प्रबन्धः २२

वराडिरागयतितालाभ्यां गीयते ।

राधावदनविलोकनविकसितविविधविकारविभङ्गम् ।
जलनिधिमिव विधुमण्डलदर्शनतरलिततुङ्गतरङ्गम् ॥ ११.२४ ॥

हरिमेकरसं चिरमभिलषितविलासम् ।
सा ददर्श गुरुहर्षवशंवदवदनमनङ्गनिवासं ** ध्रुवपदम् **

हारममलतरतारमुरसि दधतं परिलम्ब्य विदूरम् ।
स्फुटतरफेनकदम्बकरम्बितमिव यमुनाजलपूरम् ॥ ११.२५ ॥

श्यामलमृदुलकलेवरमण्डलमधिगतगौरदुकूलम् ।
नीलनलिनमिव पितपरागपटलभरवलयितमूलम् ॥ ११.२६ ॥

तरलदृगञ्चलचलनमनोहरवदनजनितरतिरागम् ।
स्फुटकमलोदरखेलितखञ्जनयुगमिव शरदि तडागम् ॥ ११.२७ ॥

वदनकमलपरिशीलनमिलितमिहिरसमकुण्डलशोभम् ।
स्मितरुचिरुचिरसमुल्लसिताधरपल्लवकृतरतिलोभम् ॥ ११.२८ ॥

शशिकिरणच्छुरितोदरजलधरसुन्दरसकुसुमकेशम् ।
तिमिरोदितविधुमण्डलनिर्मलमलयजतिलकनिवेशम् ॥ ११.२९ ॥

वीपुलपुलकभरदन्तुरितं रतिकेलिकलाभिरधीरम् ।
मणिगणकिरणसमूहसमुज्ज्वलभूषणसुभगशरीरम् ॥ ११.३० ॥

श्रीजयदेवभणितविभवद्विगुणीकृतभूषणभारम् ।
प्रणमत हृदि विनिधाय हरिं सुचिरं सुकृतोदयसारम् ॥ ११.३१ ॥

अतिक्रम्यापाङ्गं श्रवणपथपर्यन्तगमन
प्रयासेनेवाक्ष्णोस्तरलतरतारं गमितयोः ।
इदानीं राधायाः प्रियतमसमालोकसमये
पपात स्वेदाम्बुप्रसर इव हर्षाश्रुनिकरः ॥ ११.३२ ॥

भजन्त्यास्तल्पान्तं कृतकपटकण्टूतिपिहित
स्मितं याते गेहाद्बहिरवहितालीपरिजने ।
प्रियास्यं पश्यन्त्याः स्मरपरवशाकूतसुभगं
सलज्जालज्जापि व्यगमदिव दूरं मृगदृशः ॥ ११.३३ ॥

सानन्दं नन्दसूनुर्दिशतु मितपरं संमदं मन्दमन्दं
राधामाधाय बाह्वोर्विवरमनु द्र्ढं पीडयन् प्रीतियोगात् ।
तुङ्गौ तस्या उरोजावतनुवरतनोर्निर्गतौ मा स्म भूतां
पृष्ठं निर्भिद्य तस्माद्बहिरिति वलितग्रीवमालोकयन् वः ॥ ११.३४ ॥

जयश्रीविन्यस्तैर्महित इव मन्दारकुसुमैः
स्वयं सिन्दूरेण द्विपरणमुदा मुद्रित इव ।
भुजापीडक्रीडाहतकुवलयापीडकरिणः
प्रकीर्णासृग्बिन्दुर्जयति भुजदण्डो मुरजितः ॥ ११.३५ ॥

सौन्दर्यैकनिधेरनङ्गललनालावण्यलीलाजुषो
राधाया हृदि पल्वले मनसिजक्रीडैकरङ्गस्थले ।
रम्योरोजसरोजखेलनरसित्वादात्मनः ख्यापयन्
ध्यातुर्मानसराजहंसनिभतां देयान्मुकुन्दो मुदम् ॥ ११.३६ ॥

---

द्वादशः सर्गः
सुप्रीतपीताम्बरः

गतवति सखीवृन्देऽमन्दत्रपाभरनिर्भर
स्मरपरवशाकूतस्फीतस्मितस्नपिताधरम् ।
सरसमानसं दृष्ट्वा राधां मुहुर्नवपल्लव
प्रसवशयने निक्षिप्ताक्षीमुवाच हरिः प्रियाम् ॥ १२.१ ॥

 प्रबन्धः २३

विभासरागैकतालिता१आभ्यां गीयते ।

किसलयशयनतले कुरु कामिनि चरणनलिनविनिवेशम् ।
तव पदपल्लववैरिपराभवमिदमनुभवतु सुवेशं ॥ १२.२ ॥

क्षणमधुना नारायणमनुगतमनुसर राधिके ** ध्रुवपदम् **

करकमलेन करोमि चरणमहमागमितासि विदूरम् ।
क्षणमुपकुरु शयनोपरि मामिव नूपुरमनुगतिशूरम् ॥ १२.३ ॥

वदनसुधानिधिगलितममृतमिव रचय वचनमनुकूलम् ।
विरहमिवापनयामि पयोधररोधकमुरसि दुकूलं ॥ १२.४ ॥

प्रियपरिरम्भणरभसवलितमिव पुलकितमतिदुरवापम् ।
मदुरसि कुचकलशं विनिवेशय शोषय मनसिजतापम् ॥ १२.५ ॥

अधरसुधारसमुपनय भामिनि जीवय मृतमिव दासम् ।
त्वयि विनिहितमनसं विरहानलदग्धवपुषमविलासम् ॥ १२.६ ॥

शशिमुखि मुखरय मणिरशनागुणमनुगुणकण्ठनिनादम् ।
श्रुतियुगले पिकरुतविकले मम शमय चिरादवसादम् ॥ १२.७ ॥

मामतिविफलरुषा विकलीकृतमवलोकितुमधुनेदम् ।
लज्जितमिव नयनं तव विरमति विसृज वृथा रतिखेदम् ॥ १२.८ ॥

श्रीजयदेवभणितमिदमनुपदनिगदितमधुरिपुमोदम् ।
जनयतु रसिकजनेषु मनोरमरतिरसभावविनोदम् ॥ १२.९ ॥

प्रत्यूहपुलकाङ्कुरेण निविडलेशनिमेषेण च
क्रीडाकूतविलोकितेऽधरसुधापाने कथाकेलिभिः ।
आनन्दाधिगमेन मन्मथकलायुद्धेऽपि यस्मिन्नभुद्
उद्भूतः स तयोर्बभूव सुरतारम्भः प्रियम्भावुकः ॥ १२.१० ॥

दोर्भ्यां संयमितः पयोधरभरेणापीडितः पाणिजैर्
आविद्धो दशनैः क्षताधरपुटः श्रोणीतटेनाहतः ।
हस्तेनानमितः कचेऽधरमधुस्यन्देन संमोहितः
कान्तः कामपि तृप्तिमाप तदहो कामस्य वामा गतिः ॥ १२.११ ॥
माराङ्के रतिकेलिसङ्कुलरणारम्भे तया साहस
प्रायं कान्तजयाय किंचिदुपरि प्रारम्भि यत्सम्भ्रमात् ।
निष्पन्दा जघनस्थली शिथिलिता दोर्वल्लिरुत्कम्पितं
वक्षो मिलितमक्षि पौरुषरसः स्त्रीणां कुतः सिध्यति ॥ १२.१२ ॥

तस्याः पाटलपाणिजाङ्कितमुरो निद्राकाषाये दृशौ
निर्धौताधरशोनिमा विलुलितस्रस्तस्रजो मूर्धजः ।
काञ्चीदाम दरश्लथाञ्चलमिति प्रातर्निखातैर्दृशोर्
एभिः कामशरैस्तदद्भुतमभूत्पत्युर्मनः कीलितं ॥ १२.१३ ॥

व्यालोलः केशपाशस्तरलितमलकैः स्वेदमोक्षौ कपोलौ
क्लिष्टा बिम्बाधरश्रीः कुचकलशरुचा हारिता हारयष्टिः ।
काञ्चीकान्तिर्हताशा स्तनजघनपदं पाणिनाच्छद्य सद्यः
पश्यन्ती सत्रपा सा तदपि विलुलिता मुग्धकन्तिर्धिनोति ॥ १२.१४ ॥

ईषन्मीलितदृष्टि मुग्धविलसत्शीत्कारधारावशाद्
अव्यक्ताकुलकेलिकाकुविकसद्दन्तांशुधौताधरम् ।
शान्तस्तब्धपयोधरं भृशपरिष्वङ्गात्कुरङ्गीदृशो
हर्षोत्कर्षविमुक्तनिःसहतनोर्धन्यो धयत्याननं ॥ १२.१५ ॥

अथ सहसा सुप्रीतं सुरतान्ते सा नितान्तखिन्नाङ्गि ।
राधा जगाद सादरमिदमानन्देन गोविन्दम् ॥ १२.१६ ॥

 प्रबन्धः २४

रामकरिरागयतितालाभ्यां गीयते ।

कुरु यदुनन्दन चन्दनशिशिरतरेण करेण पयोधरे ।
मृगमदपत्रकमत्र मनोभवमङ्गलकलशसहोदरे ॥ १२.१७ ॥

निजगाद सा यदुनन्दने क्रीडति हृदयनन्दने (ध्रुवपदम् )

अलिकुलगञ्जनमञ्जनकं रतिनायकसायकमोचने ।
त्वदधरचुम्बनलम्बितकज्जल उज्ज्वलय प्न्य लोचने ॥ १२.१८ ॥

नयनकुरङ्गतरङ्गविकसनिरासकरे श्रुतिमण्डले ।
मनसिजपाशविलासधरे शुभवेश निवेशय कुण्डले ॥ १२.१९ ॥

भ्रमरचयं रचयन्तमुपरि रुचिरं सुचिरं मम सम्मुखे ।
जितकमले विमले परिकर्मय नर्मजनकमलकं मुखे ॥ १२.२० ॥

मृगमदरसवलितं ललितं कुरु तिलकमलिकरजनिकरे ।
विहितकलङ्ककलं कमलानन विश्रमितश्रमसीकरे ॥ १२.२१ ॥

मम रुचिरे चिकुरे कुरु मानद मनसिजध्वजचामरे ।
रतिगलिते ललिते कुसुमानि शिखण्डिशिखण्डकडामरे ॥ १२.२२ ॥

सरसघने जघने मम शम्बरदारणवारणकन्दरे ।
मणिरशनावसनाभरणानि शुभाशय वासय सुन्दरे ॥ १२.२३ ॥

श्रीजयदेववचसि रुचिरे सदयं हृदयं कुरु मण्डने ।
हरिचरणस्मरणामृतनिर्मितकलिकलुषज्वरखण्डने ॥ १२.२४ ॥

रचय कुचयोश्चित्रं पत्रं कुरुष्व कपोलयोर्
घटय जघने काञ्चीं मुग्धस्रजा कबरिभरम् ।
कलय वलयश्रेणीं पाणौ पदे मणिनूपुराव्
इति निगदितः प्रीतः पिताम्बरोऽपि तथाकरोत् ॥ १२.२५ ॥

पर्यङ्कीकृतनागनायकफणाश्रेणीमणीनां गणे
सङ्क्रान्तप्रतिबिम्बसम्वलनया बिभ्रद्विभुप्रक्रियाम् ।
पादाम्भोरुहधारिवारिधिसुतामक्ष्णां दिदृक्षुः शतैः
कायव्यूहमिवचरन्नपचितौ भूयो हरिः पातु वः ॥ १२.२६ ॥

त्वामप्राप्य मयि स्वयंवरपरां क्षीरोदतीरोदरे
शङ्के सुन्दरि कालकूटमपिबन्मूढो मृदानीपतिः ।
इत्थं पूर्वकथाभिरन्यमनसा विक्षिप्य वक्षोऽञ्चलं
राधायाः स्तनकोरकोपरिमिलन्नेत्रो हरिः पातु वः ॥ १२.२७ ॥

यद्गान्धर्वकलासु कौशलमनुध्यानं च यद्वैष्णवं
यच्छृङ्गारविवेकतत्त्वरचनाकाव्येषु लीलायितम् ।
तत्सर्वं जयदेवपण्डितकवेः कृष्णैकतानात्मनः
सानन्दाः परिशोधयन्तु सुधियः श्रिगीतगोविन्दतः ॥ १२.२८ ॥

साधूनां स्वत एव संमतिरिह स्यादेव भक्त्यार्थिनाम्
आलोच्य ग्रथनश्रमं च विदुसामस्मिन् भवेदादरः ।
ये केचित्परकृत्युपश्रुतिपरास्तानर्थये मत्कृतिं
भूयो वीक्ष्य वदन्तो अवद्यमिह चेत्सा वासना स्थास्यति ॥ १२.२९ ॥

श्रीभोजदेवप्रभवस्य रामादेवीसुतश्रीजयदेवकस्य ।
पराशरादिवर्गकण्ठे श्रीगीतगोविन्दकवित्वमस्तु ॥ १२.३० ॥

साध्वी माध्वीक चिन्ता न भवति भवतः शर्करे कर्कशासि
द्राक्षे द्रक्ष्यन्ति के त्वाममृत मृतमसि क्षीर नीरं रसस्ते ।
माकन्द क्रन्द कान्ताधर धर न तुलां गच्छ यच्छन्ति भावं
यावच्छृङ्गारसारं शुभमिव जयदेवस्य वैदग्ध्यवाचः ॥ १२.३१ ॥

इत्थं केलिततिर्विहृत्य यमुनाकूले समं राधया
तद्रोमावलिमौक्तिकावलियुगे वेणीभ्रमं बिभ्रति ।
तत्राह्लादिकुचप्रयागफलयोर्लिप्सावतोर्हस्तयोर्
व्यापाराअ पुरुषोत्तमस्य ददतु स्फीतां मुदं सम्पदं ॥ १२.३२ ॥

इति श्रीजयदेवकृतौ गीतगोविन्दे सुप्रीतपीताम्बरो नाम द्वादशः सर्गः॥
समाप्तं चेदं काव्यम्

---

GITA GOVINDA by JAYA DEVA

---