Introduction
Adi Shankaracharya (Shankar) established four Peeths, known as “Amnay Peeth” and in common layman language are called Hindu Mutts in four corners of the Country, i.e., Govardhan Math at Puri, Jyotirmath/Jyotishpeeth at Badrinath, Sharda Math at Dwarka and Sringeri Math at Tungbhadra. With the passage of time, this practice expanded by many renowned scholars, some of them are worth mentioning here.
Adi Shankaracharya also constituted ‘Dashnami Akhara’ associated with Amnay Peetham, i.e., four peethas established by him. The tradition of Akharas, we find in the subsequent period also, inasmuch ‘Swami Brijanand’ and ‘Balanand’ who belong to the Ramanandi sect of Bairagies established three ‘Anni’ known as (1) ‘Nirmohi’, (2) ‘Digamber’ and (3) ‘Nirwani’. These Annis were established for protection and improvement of “Chatuha Ramanandi Sampraday” comprising of seven Akharas, namely, (1) Sri Panch Ramanandi Nirmohi Akhara, (2) Sri Panch Ramanandi Nirwani Akhara, (3) Sri Panch Ramanandi Digambari Akhara, (4) Sri Panch Ramanandi Santoshi Akhara, (5) Sri Panch Ramanandi Khaki Akhara, (6) Sri Panch Ramanandi Niralambi and (7) Sri Panch Ramanandi Maha Nirwani. These Akharas work as “Panchayati Maths”, function on democratic pattern. The real power vests in Panch. Appointment of Mahant is by election. The person, who is elected by Panchayat becomes Head of Akhara.
मठाम्नाय by आदि शंकराचार्य
Kanchi Acharya is not Shankaracharya
Acharya Shankara (507-475 BC)
Several centuries ago, Jagat Guru Shankaracharya propounded the theory of absolute Monism (Advaita), based on the authority of Upanishads. His philosophy succeeded in combating Buddhism and re-establishing the religion of Vedas. He preached Non-dualistic Philosophy. He established four Maths as Monasteries in four extremities of India namely, Jyotirmath near Badrika Ashram, (Badri Nath in Pauri Garhwal) (Now Chamoli Garhwal) in the North; Sharda Math in West (Gujarat); Shringeri Math in Mysore (South) and Goverdhan Math at Puri (East). He placed each one of aforesaid Maths in the charge of one of his principal ascetic disciples. He also prescribed Rules and Regulations governing aforesaid four Maths in booklets named ‘Mathamnaya’ and ‘Mahanushasan’ written by him. Adi Shankracharya in the said two booklets prescribed territorial jurisdiction, qualifications for appointment and dethroning a Head of Math who was to be known as ‘Shankracharya’ of that ‘Peeth’.
The primary object of establishing these Maths was to encourage and foster Vedic teachings by maintaining a competent line of teachers to impart religious instructions to disciples and others; manage and strengthen the doctrine of Vedic teachings so as to prevent any possibility of Vedic religion being affected by Philosophies, foreign to it.
The two books “Mathamnaya” and “Mahanushasan” (later on also called as “Books of Command”) are considered to have the highest authority on the subject, being directly laid down by the propounder of Math/Peeth, i.e. Adi Shankaracharya.
“The functional area of Shankaracharya is limited within the boundaries of their respective Peeth. ‘Mathamnaya’ contains Rules which are regulatory in nature. Certain Codes of conduct and qualifications have been dealt with in the two books but the qualifications mentioned therein are not mandatory. They are only recommendatory and prescribes ideal character of a Shankaracharya. The plaintiff is neither qualified for the office of Shankaracharya nor ever nominated or installed as Shankaracharya of Jyotirmath/Jyotishpeeth. There existed separate customs and traditions in all four Peeths for selection, nomination and installation of learned ‘Sanyasi’ as Shankaracharya. Amongst four Peeths, there are fundamental difference with regard to source, terms and conditions, Sampradai (Sect), title, God, Goddess, Acharya, Tirth, Brahmchari, Ved, Mahavakya, Gotra, Area etc”.
Shankaracharya of one Peeth cannot become Shankaracharya of another Peeth in any circumstance.
- Vishwarupa— Sureshwaracharya was installed at the Sharda Pitha in 489 BCE.
- Pratardana— Totakacharya at Jyotispitha in 484 BCE.
- Prithwidhara— Hastamalakacharya at Sringeri in 484 BCE and
- Sanandana-Padmapadacharya at Govardhan Pitha in 483 BCE.
Eastern Dharm Empire is known as Purusottam Realm with its capital Goverdhan-Monastery at Puri. This Monastery is situated in the District town at Puri on the Shore of the Eastern Sea (Bay of Bengal) in the State of Orissa. This Monastery was established on Kartik Shukla Panchami in the 2652nd year of the Yudhisthir Era equivalent to 486 BC, and on Baisakha Shukla Dashami in the 2655th year of the Yudhisthir Era equivalent to 483 BC Padmpadachary was installed on this Seat as its First Acharya after being consecrated by Acharya Shankar.
Southern Dharm Empire is known as the Rameshwar Realm with its capital Shringeri-Monastery at Shringeri. This Monastery is situated in the district Chikmangloor on the bank of River Tunga in the State of Karnataka. This Monastery was established on Falgun Shukla Navami in the 2648th year of the Yudhisthir Era equivalent to 490 B.C.; and on Paush Shukla Purnima in the 2654th year of the Yudhisthir Era equivalent to 484 B.C. Hastamalakacharya was duly installed on this Seat as its first Acharya after being consecrated by Acharya Shankar.
| East | South | West | North | |
| Name of the Peetham | Govardhana Math | Sringeri Math | Kalika Math | Jyotir Math |
| Place of Location | Puri (Orissa) | Sringeri (Karnataka) | Dwaraka (Gujarat) | Badrikashrama (Uttaranchal) |
| Divinities | Jagannatha (Purushottama, Shakti-Vrsala Vimala) | Malahanikara Linga, Varaha, Shakti-Sharada | Siddheshwara Shakti-Bhadra Kali | Narayana Shakti-Purnagiri |
| Tirtha | Mahodadhi (Bay of Bengal) | River Tungabhadra | River Gomati | River Alakananda |
| Veda | Rig Veda | Yajur Veda | Sama Veda | Atharva Veda |
| Sampradaya | Bhogavala | Bhurivala | Kitavala | Nandavala |
| Mahavakya | प्रज्ञानं ब्रह्म (Prajnanam Brahma) | अहं ब्रह्मास्मि (Aham Brahmasmi) | तत्त्वमसि (Tattvamasi) | अयमात्मा ब्रह्म (Ayamatma Brahma) |
| Titles to the Pontificial Seat | Aranya, Vana | All the titles, particularly, Saraswati, Puri, Bharati, Aranya, Tirtha, Giri, Ashrama | Tirtha, Ashrama | Giri, Parvata, Sagara |
| Titles to the Pontifical Seat | Hasta Malakacharya | Sureshwaracharya | Padmapadacharya | Totakacharya |
Shreengeri Peeth.
The 4th Peeth of Traditional Vedic Knowledge in the South, established by Adi Shankaracharya is called Shreengeri Peeth. The denomination of its Renouncers is ‘Bhurivar’, and Gotra is ‘Bhur Bhuvah’, ‘Saraswati’, ‘Bharti’ and ‘Puri’ are three natural glories (of the ascetics). The realm is ‘Rameshwar’. God is ‘Adivarah’. Bestower of all kinds of desires fruit, Kamakshi is its Goddess. (First) Acharya is ‘Hastamalak’ and Sacred Stream ‘Tungabhadra’. Chaitanya named celibate is reader of the ‘Yajur-ved’. Its great motto is ‘Aham Brahm Asmi’. i.e. ‘I am Brahm’ (Bri. Up /1/4/10). The then territories of Andhra, Dravida, Karnataka, Kerala etc. situated in the south are under Shreengeri Peeth. An ascetic who is always engaged in the knowledge of the generator of the Shree i.e. Supreme Cosmic power, studies and expounds the Shree Vidya i.e. knowledge of the Shree and strikes upon expansion of essencelessness of the world as of sea, that steadfast Omniseer is called ‘Saraswati’. One who is full of the bulk of knowledge, abandoning burden of everything doesn’t know load of distress, is called ‘Bharati’. The ascetic who is filled up with knowledge of reality, remaining absorbed in the Supreme Reality and always fond of the Supreme Self is called ‘Puri.’ The Order of Renouncers which precludes living beings from the excessiveness of Golden Wealth is called ‘Bhurivar’. Enlightened celibate who knows the Universal spirit as un-perceivable, infinite, un-decaying and pure one, is called ‘Chaiyanya’.
Every Peeth has a different administrative Head and disciples of one Peeth are distinct from another Peeth. Teachings and followings are also distinct and separate in each Peeth. There is no amalgamation of religious orders being followed in each Peeth. Ten classes of Sanyasis/Yatees or monks who formed the order of disciples under Shankaracharya School are (1) Teerth (2) Ashram (3) Van (4) Aranya (5) Giri (6) Parvat (7) Sagar (8) Saraswati (9) Bharti and (10) Puri. The aforesaid Dasnami Order is prevailing in the present time also. Plaintiff and Appellant in the context of Jyotirmath /Joytispeeth adopt the title of ‘Saraswati’. Tradition of Guru-‘Shishya’ i.e. Parampara
मठाम्नाय
प्रथम: पश्चिमाम्नाय: शारदामठ उच्यते |
कीटवार: सम्प्रदायस्तस्य तीर्थाश्रमी पदे ||१||
पहला आम्नाय पश्चिम दिशा में है, (जिसको) शारदामठ कहा जाता है । (इसका) कीटवार सम्प्रदाय है। तीर्थ और आश्रम (इसके संन्यासियों के) पद अर्थात् योगपट्ट हैं।
द्वारकाख्यं हि क्षेत्रं स्याद् देवः सिद्धेश्वरः स्मृतः ।
भद्रकाली तु देवी स्यादाचार्यो विश्वरूपकः ||२||
इसके क्षेत्र का नाम द्वारका है, देवता सिद्धेश्वर है, देवी भद्रकाली हैं तथा (आदि) आचार्य विश्वरूप हैं ।
गोमती तीर्थममलं ब्रह्मचारी स्वरूपकः |
सामवेदस्य वक्ता च तत्र धर्म समाचरेत् ||३||
निर्मल तीर्थ गोमती है, यहाँ स्वरूप नामक ब्रह्मचारी सामवेद का बक्ता कहा गया है, वह वहाँ धर्म का पालन करे।
जीवात्मपरमात्मैक्यबोधो यत्र भविष्यति |
तत्त्वमसि महावाक्यं गोत्रोऽविगत उच्यते ||४||
(इस आम्नाय का) महावाक्य ‘तत्त्वमसि’ है। यह जीवात्मा और परमात्मा के अभेद का बोध कराता है। इस मठ का गोत्र अविगत कहा जाता है।
सिन्धु- सौवीर- सौराष्ट्र- महाराष्ट्रास्तथान्तराः |
देशाः पश्चिमदिवस्था ये शारदामठ भागिनः ||५||
सिन्धु, सौवीर (कच्छ), सौराष्ट्र (काठियावाड़) महाराष्ट्र और इनके मध्यवर्ती के) पश्चिम दिशा में स्थित प्रदेश शारदा मठ की अधिकार सीमा में हैं।
त्रिवेणी सङ्गमे तीर्थे तत्त्वमस्यादि लक्षणे ।
स्नायात्तत्त्वार्थभावेन तीर्थनाम्ना स उच्यते ।।६।।
जो तत् त्वम् असि (इस तीन पदात्मक) महावाक्यरूपी त्रिवेणी-सङ्गम में तीर्थ की भावना से स्नान करता है उसे तीर्थ नाम से कहा जाता है
आश्रमग्रहणे प्रौढ आशापाश-विवर्जितः |
यातायात विनिर्मुक्त एव (ह्य्) आश्रम उच्यते ।।७।।
संन्यास आश्रम (के नियमों के धारण) में दृढ, आशा के बन्धन (अर्थात् ऐहिक तथा पारलौकिक फलभोग) से रहित (संसार के) आवागमन से मुक्त संन्यासी ही आश्रम कहा जाता है।
कीटादयो विशेषेण वार्यन्ते यत्र जन्तवः |
भूतानुकम्पया नित्यं कीटवार: स उच्यते ।।८।।
जिसमें प्राणियों पर दया के कारण विशेष रूप से कीट आदि (क्षुद्र जन्तुओं) को सदा प्राणहानि से बचाया जाता है, वह सम्प्रदाय कीटवार कहा जाता है।
स्व-स्वरूपं विजानाति स्वधर्मपरिपालकः ।
स्वानन्दे क्रीडते नित्यं स्वरूपो बटुरुच्यते ।।९।।
जो अपने स्वरूप को भलीभाँति पहचानता है, स्वधर्म का परिपालन करता है, आत्मानन्द में नित्य क्रीड़ा करता है, (वह) ब्रह्मचारी स्वरूप कहा जाता है।
श्रीमद्भगवत्पादस्वामि आद्यशङ्कराचार्यकृतः श्रीमन्मठाम्नायमहानुशासनम् सम्पूर्णम्श्रीमन्मठाम्नायमहानुशासनम् सम्पूर्णम् ॥
मठाम्नायमहानुशासनम्
शारदा मठाम्नायः ।
प्रथमः पश्चिमाम्नायः शारदामठ उच्यते ।
कीटवारः सम्प्रदायस्तस्य तीर्थाश्रमौ पदे ॥ १॥
द्वारकाख्यं हि क्षेत्रं स्याद् देवः सिद्धेश्वरः स्मृतः ।
भद्रकाली तु देवी स्याद् हस्तामलक देशिकः ॥ २॥
गोमतीतीर्थममलं ब्रह्मचारी स्वरूपकः ।
सामवेदस्य वक्ता च तत्र धर्मं समाचरेत् ॥समाचरेत् ३॥
जीवात्मपरमात्मैक्य बोधो यत्र भविष्यति ।
तत्त्वमसि महावाक्यं गोत्रोऽविगत उच्यते ॥ ४॥
सिन्धु-सिन्धुसौवीर-सौराष्ट्र-महाराष्ट्रस्तथान्तराः ।
देशाः पश्चिमदिक्स्था ये शारदामठभागिनः ॥ ५॥
त्रिवेणीसङ्गमे तीर्थे तत्त्वमस्यादिलक्षणे ।
स्नायात्तत्त्वार्थभावेन तीर्थनाम्ना स उच्यते ॥ ६॥
आश्रमग्रहणे प्रौढ आशापाशविवर्जितः ।
यातायातविनिर्मुक्त एतदाश्रमलक्षणम् ॥ ७॥
कीटादयो विशेषेण वार्यन्ते यत्र जन्तवः ।
भूतानुकम्पया नित्यं कीटवारः स उच्यते ॥ ८॥
स्व-स्वरूपं विजानाति स्वधर्म-स्वधर्मपरिपालकः ।
स्वानन्दे क्रीडते नित्यं स्वरूपो बटुरुच्यते ॥ ९॥
गोवर्धन मठाम्नायः ।
पूर्वाम्नायो द्वितीयः स्याद् गोवर्धनमठः स्मृतः ।
भोगवारः सम्प्रदायो वनारण्ये पदे स्मृते ॥ १०॥
पुरुषोत्तमं तु क्षेत्रं स्यांज्जगन्नाथोऽस्य देवता ।
विमलाख्याहि देवी स्यादाचार्यः पद्मपादकः ॥ ११॥
तीर्थं महोदधिः प्रोक्तं ब्रह्मचारी प्रकाशकः ।
महावाक्यं च तत्र स्यात् प्रज्ञानं स्यात् प्रज्ञानंब्रह्म चोच्यते ॥ १२॥
ऋग्वेदपठनं चैव काश्यपो गोत्रमुच्यते ।
अङ्गबङ्गकलिङ्गाश्च मगधोत्कलबर्बराः ।
गोवर्धनमठाधीना देशाः प्राचीव्यवस्थिताः ॥ १३॥
सुरम्ये निर्जने स्थाने वने वासं करोति यः ।
आशाबन्धविनर्मुक्तो वननामा स उच्यते ॥ १४॥
अरण्ये संस्थितो नित्यमानन्दे नन्दने वने ।
त्यक्त्वा सर्वमिदं विश्वमारण्यं परिकीर्त्यते ॥ १५॥
भोगो विषय इत्युक्तो वार्यते येन जीविनाम् ।
सम्प्रदायो यतीनाञ्च भोगवारः स उच्यते ॥ १६॥
स्वयं ज्योतिर्विजानाति योगयुक्तिविशारदः ।
तत्त्वज्ञानप्रकाशेन तेन प्रोक्तः प्रकाशकः ॥ १७॥
ज्योतिर्मठाम्नायः ।
तृतीयस्तूत्तराम्नायो ज्योतिर्नाम मठो भवेत् ।भवेत्
श्रीमठश्चेति वा तस्य नामान्तरमुदीरितम् ॥१८॥
आनन्दवारो विज्ञेयः सम्प्रदायोऽस्य सिद्धिदः ।
पदानि तस्य ख्यातानि गिरिपर्वतसागराः ॥ १९॥
बदरीकाश्रमः क्षेत्रं देवो नारायणः स्मृतः ।
पूर्णागिरि च देवी स्यादाचार्यस्तोटकः स्मृतः ॥ २०॥
तीर्थं चालकनन्दाख्यं आनन्दो ब्रह्मचार्यभूत् ।
अयमात्मा ब्रह्म चेति महावाक्यमुदाहृतम् ॥२१॥
अथर्ववेदवक्ता च भृग्वाख्यं गोत्रमुच्यते ।
कुरुकाश्मीरकाम्बोजपांचालादिविभागतः ।
ज्योतिर्मठवशा देशा उदीचीदिगवस्थिताः ॥ २२॥
वासो गिरिवने नित्यं गीताध्ययनतत्परः ।
गंभीराचलबुद्धिश्च गिरिनामा स उच्यते ॥ २३॥
वसन् पर्वतमूलेषुवसन् पर्वतमूलेषु प्रौढं ज्ञानं विभर्ति यः ।
सारासारं विजानाति पर्वतः परिकीर्त्यते ॥ २४॥
तत्त्वसागरगम्भीर ज्ञानरत्नपरिग्रहः ।
मर्यादां वै न लङ्घ्येत सागरः परिकीर्त्यते ॥ २५॥
आनन्दो हि विलासश्च वार्यते येन जीविनाम् ।जीविनाम्
सम्प्रदायो यतीनां चानन्दवारः स उच्यते ॥ २६॥
सत्यं ज्ञानमनन्तं यो नित्यं ध्यायेत तत्त्ववित् ।
स्वानन्दे रमते चैव आनन्दः परिकीर्त्यते ॥ २७॥
शृङ्गेरी मठाम्नायः ।
चतुर्थो दक्षिणाम्नायः शृङ्गेरी तु मठो भवेत् ।
सम्प्रदायो भूरिवारो भूर्भवो गोत्रमुच्यते ॥ २८॥
पदानि त्रीणि ख्यातानि सरस्वती भारती पुरी ।
रामेश्वराह्वयं क्षेत्रमादिवाराहदेवता ॥ २९॥
कामाक्षी तस्य देवी स्यात् सर्वकामफलप्रदास्यात् सर्वकामफलप्रदा ।
सुरेश्वराख्य आचार्यस्तुङ्गभद्रेति तीर्थकम् ॥३०॥ var हस्तामलक
चैतन्याख्यो ब्रह्मचारी यजुर्वेदस्य पाठकः ।
अहं ब्रह्मास्मि तत्रैव महावाक्यं समीरितम् ॥ ३१॥
आन्ध्रद्रविडकर्णाटकेरलादिप्रभेदतः ।
शृङ्गेर्यधीना देशास्ते ह्यवाचीदिगवस्थिताः ॥ ३२॥
स्वरज्ञानरतो नित्यं स्वरवादी कवीश्वरः ।
संसारसागरासारहन्ताऽसौ हि सरस्वती ॥ ३३॥
विद्याभरेण सम्पूर्णः सर्वभारं परित्यजन् ।
दुःखभारं न जानाति भारती परिकीर्त्यते ॥ ३४॥
ज्ञानतत्त्वेन सम्पूर्णः पूर्णतत्त्वपदे स्थितः ।
परब्रह्मरतो नित्यं पुरीनामा स उच्यते ॥ ३५॥
भूरिशब्देन सौवर्ण्यं बार्यते येन जीविनाम् ।जीविनाम्
सम्प्रदायो यतीनां च भूरिवारः स उच्यते ॥ ३६॥
चिन्मात्रं चैत्यरहितमनन्तमजरं शिवम् ।
यो जानाति स वै विद्वान् चैतन्यंविद्वान् चैतन्यं तद्विधीयते ॥ ३७॥
मर्यादैषा सुविज्ञेया चतुर्मठविधायिनी ।
तामेतां समुपाश्रित्य आचार्याः स्थापिताः क्रमात् ॥३८॥
आम्नायाः कथिता ह्येते यतीनाञ्च पृथक् -पृथक्पृथक् ।
तैः सर्वेश्चतुराचार्यैर्नियोगेन यथाक्रमम् ॥ ३९॥
प्रयोक्ततव्याः स्वधर्मेषु शासनीयास्ततोऽन्यथा ।
कुर्वन्तु एव सततमटनं धरणीतले ॥ ४०॥
विरुद्धाचरणप्राप्तावाचार्याणां समाज्ञया ।
लोकान् संशीलयन्त्वेवलोकान् संशीलयन्त्वेव स्वधर्माप्रतिरोधतः ॥ ४१॥
स्व-स्वराष्ट्रप्रतिष्ठित्यै सञ्चारः सुविधीयताम् ।
मठे तु नियतो वास आचार्यस्य न युज्यते ॥ ४२॥
वर्णाश्रमसदाचारा अस्माभिर्ये प्रसाधिताः ।
रक्षणीयाः सदैवैते स्व-स्व भागे यथाविधि ॥ ४३॥
यतो विनष्टिर्महती धर्मस्यास्य प्रजायते ।
मान्द्यं सन्त्याज्यमेवात्र दाक्ष्यमेव समाश्रयेत् ॥ ४४॥
परस्परविभागे तु न प्रवेशः कदाचन ।
परस्परेण कर्तव्या ह्याचार्येण व्यवस्थितिः ॥ ४५॥
मर्यादाया विनाशेन लुप्येरन्नियमाः शुभाः ।
कलहाङ्गारसम्पत्तिरतस्तां परिवर्जयेत् ॥ ४६॥
परिव्राडार्यमर्यादो मामकीनां यथाविधि ।
चतुष्पीठाधिगां सत्तां प्रयुञ्ज्याच्च पृथक्पृथक् ॥ ४७॥
शुचिर्जितेन्द्रियो वेद -वेदाङ्गादिविशारदः ।
योगज्ञः सर्वशास्त्राणां स मदास्थानमापुयात् ॥ ४८॥
उक्तलक्षणसम्पन्नः स्याच्चेन्मत्पीठभाग् भवेत् ।
अन्यथारूढपीठोऽपि निग्रहार्हो मनीषिणाम् ॥ ४९॥
नजातु मठमुच्छिन्द्यादिधिकारिण्युपस्थिते ।
विघ्नानामपि बाहुल्यादेष धर्मः सनातनः ॥ ५०॥
अस्मत्पीठसमारूढः परिव्राडुक्तलक्षणः ।
अहमेवेति विज्ञेयो यस्य देव इति श्रुतेः ॥ ५१॥
एक एवाविषेच्यः स्यादन्ते लक्षणसम्मतः ।
तत्तत्पीठे क्रमेणैव न बहु युज्यते क्वचित् ॥ ५२॥
सुधन्वनः समौत्सुक्यनिवृत्यै धर्म-धर्महेतवे ।
देवराजोपचारांश्च यथावदनुपालयेत् ॥यथावदनुपालयेत् ५३॥
केवलं धर्ममुद्दिश्य विभवो ब्रह्मचेतसाम् ।
विहितश्चोपकाराय पद्मपत्रनयं व्रजेत् ॥ ५४॥
सुधन्वा हिमहाराजस्तथान्ये च नरेश्वराः ।
धर्मपारम्परीमेतां पालयन्तु निरन्तरम् ॥ ५५॥
चातुर्वर्ण्यं यथायोग्यं वाङ्मनः कायकर्मभिः ।
गुरोः पीठं समर्चेत विभागानुक्रमेण वै ॥ ५६॥
धरामालम्ब्य राजानः प्रजाभ्यः करभागिनः ।
कृताधिकारा आचार्या धर्मतस्तद्वदेव हि ॥ ५७॥
धर्मो मूलं मनुष्याणां स चाचार्यावलम्बनः ।
तस्मादाचार्यसुमणेः शासनं सर्वतोऽधिकम् ॥सर्वतोऽधिकम् ५८॥
तस्मात् सर्वप्रयत्नेनतस्मात् सर्वप्रयत्नेन शासनं सर्वसम्मतम् ।
आचार्यस्य विशेषेण ह्यौदार्यभरभागिनः ॥ ५९॥
आचार्याक्षिप्त दण्डास्तु कृत्वा पापानि मानवाः ।
निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ ६०॥
इत्येवं मनुरप्याह गौतमोऽपि विशेषतः ।
विशिष्टशिष्टाचारोऽपि मूलादेव प्रसिद्ध्यति ॥ ६१॥
तानाचार्योपदेशांश्च राजदण्डांश्च पालयेत् ।
तस्मादाचार्यराजानावनवद्यौ न निन्दयेत् ॥ ६२॥
धर्मस्य पद्धतिर्ह्येषा जगतः स्थितिहेत्वे ।
सर्ववर्णाश्रमाणां हि यथाशास्त्रं विधीयते ॥ ६३॥
कृते विश्वगुरुर्ब्रह्मा त्रेतायामृषीसत्तमः ।
द्वापरे व्यास एव स्यात् कलावत्र स्यात् भवाम्यहम् ॥ ६४॥
मठाश्चत्वार आचार्याचत्वारश्चधुरन्धराः ।
सम्प्रदायाश्च चत्वार एषा धर्मव्यवस्थितिः ॥ ६५॥
अथोर्ध्वं शेषा आम्नायाः विज्ञानैक विग्रहाः
पञ्चमस्तूर्ध्व आम्नायः सुमेरुमठ उच्यते ।
सम्प्रदायोऽस्य काशी स्यात् सत्यज्ञानाभिधे स्यात् सत्यज्ञानाभिधेपदे ॥ ६६॥
कैलासः क्षेत्रमित्युक्तं देवताऽस्य निरञ्जनः ।
देवी माया तथाचार्य ईश्वरोऽस्य प्रकीर्तितः ॥ ६७॥
तीर्थ तु मानसं प्रोक्तं ब्रह्मतत्त्वावगाहि तत् ।तत्
तत्र संयोगमात्रेण संन्यासं समुपाश्रयेत् ॥समुपाश्रयेत् ६८॥
सूक्ष्मवेदस्य वक्ता च तत्र धर्मं समाचरेत् ।समाचरेत्
षष्ठ स्वात्माख्य आम्नायः परमात्मा मठो महान् ॥ ६९॥
सत्त्वतोषः सम्प्रदायः पदं योगमनुस्मरेत् ।
नभः सरोवरं क्षेत्रं परहंसोऽस्य देवता ॥ ७०॥
देवी स्यान्मानसी माया आचार्यश्चेतनाह्वयः ।
त्रिपुटीतीर्थमुत्कृष्टं सर्वपुण्यप्रदायकम् ॥ ७१॥
भव-पाशविनाशाय संन्यासं तत्र चाश्रयेत् ।
वेदान्तवाक्यवक्ता च तत्र धर्मं समाचरेत् ॥ ७२॥
सप्तमो निष्कलाम्नायः सहस्रार्कद्युतिर्मठः ।
सम्प्रदायोऽस्य सच्छिष्यः श्रीगुरोः पादुके पदे ॥ ७३॥
तत्रानुभूतिः क्षेत्रं स्याद् विश्वरूपोऽस्य देवता ।
देवी चिच्छक्तिनाम्नी हि आचार्यः सद्गुरुः स्मृतः ॥ ७४॥
सच्छास्त्रश्रवणं तीर्थं जरामृत्युविनाशकम् ।
पूर्णनन्दप्रसादेन संन्यासं तत्र चाश्रयेत् ॥ ७५॥
इति श्रीमद्भगवत्पादस्वामि आद्यशङ्कराचार्यकृतः श्रीमन्मठाम्नायमहानुशासनम् सम्पूर्णम्श्रीमन्मठाम्नायमहानुशासनम् सम्पूर्णम् ॥सम्पूर्णम्
