ADVOCATETANMOY LAW LIBRARY

Research & Library Database

Home » Law Library » Bayaba Yahi (Rig 1.2) Suktam by Lady Madhuchhanda

Bayaba Yahi (Rig 1.2) Suktam by Lady Madhuchhanda

Rig veda, Rig Tantra, Agni
ऋग्वेदस्य सूक्तं मधुच्छन्दरुपेण वैश्वामित्रेन रचितम्। एषः मन्त्रः वायुः, इन्द्र-वायू, मित्रा-वरुणौ च आवाह्य, दैवीय सौहार्दस्य, प्राणशक्तेः च अनुशासनस्य प्रतीकः अस्ति। वायुः प्राणशक्तेः, इन्द्रः साहसस्य, मित्रः सौहार्दस्य, तथा वरुणः धार्मिकता च सूचयन्ति। गायत्री छन्दस्य महत्त्वं मनःशुद्धेः, आत्मिकोत्थानस्य, च ऊर्जा-संलयनस्य साधनं भवति। एते मन्त्राः साधकस्य आन्तरिक सामंजस्यं च सार्वत्रिक चेतना च दिशन्ति। सम्पूर्णतः, एषः मन्त्रः मानवस्य उन्नति तथा वैश्विक संतुलनस्य मार्गदर्शकः अस्ति।

वेदस्य गुह्यार्थः: ऋग्वेदस्य अयं सूक्तं मधुच्छन्दा वैश्वामित्रेण रचितम्। वायुः, इन्द्र-वायू, मित्रा-वरुणौ च आवाह्य, एषः मन्त्रः दैवीय सौहार्दस्य, प्राणशक्तेः च अनुशासनस्य प्रतीकः अस्ति। एतस्य गुह्यार्थः निम्नवत् संस्कृतभाषायाम् वर्णितः।

गायत्री छन्दस्य महत्त्वम्

एषः सूक्तं गायत्री छन्दः मध्ये रचितम्, यः मनःशुद्धेः, आत्मिकोत्थानस्य, तथा सार्वत्रिक ऊर्जा-संलयनस्य साधनं भवति। एते मन्त्राः दैवीय शक्तीनां आवाहनम् एव न, अपि तु साधकस्य आन्तरिक सामंजस्यं च सार्वत्रिक चेतना च दिशन्ति।

मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः।

१-३ वायुः, ४-६ इन्द्र-वायु, ७-९ मित्रा-वरुणौ। गायत्री।

वाय॒वा या॑हि दर्शते॒मे सोमा॒ अरं॑कृताः।
तेषां॑ पाहि श्रु॒धी हव॑म्॥१॥

वाय॑ उ॒क्थेभि॑र्जरन्ते॒ त्वामच्छा॑ जरि॒तार॑:।
सु॒तसो॑मा अह॒र्विद॑:॥२॥

वायो॒ तव॑ प्रपृञ्च॒ती धेना॑ जिगाति दा॒शुषे॑।
उ॒रू॒ची सोम॑पीतये॥३॥

इन्द्र॑वायू इ॒मे सु॒ता उप॒ प्रयो॑भि॒रा ग॑तम्।
इन्द॑वो वामु॒शन्ति॒ हि॥४॥

वाय॒विन्द्र॑श्च चेतथः सु॒तानां॑ वाजिनीवसू।
तावा या॑त॒मुप॑ द्र॒वत्॥५॥

वाय॒विन्द्र॑श्च सुन्व॒त आ या॑त॒मुप॑ निष्कृ॒तम्।
म॒क्ष्वि॑त्तथा धि॒या न॑रा॥६॥

मि॒त्रं हु॑वे पू॒तद॑क्षं॒ वरु॑णं च रि॒शाद॑सम्।
धियं॑ घृ॒ताचीं॒ साध॑न्ता॥७॥

ऋ॒तेन॑ मित्रावरुणावृतावृधावृतस्पृशा।
क्रतुं॑ बृ॒हन्त॑माशाथे॥८॥

क॒वी नो॑ मि॒त्रावरु॑णा तुविजा॒ता उ॑रु॒क्षया॑।
दक्षं॑ दधाते अ॒पस॑म्॥९॥

१-३: वायोः (प्राणशक्तेः) आवाहनम्

  • वाय॒वा या॑हि दर्शते: वायुः, जीवनस्य प्रेरकः, सोमरसस्य समीपे आगन्तुम् आवाह्यते।
  • गुह्यार्थः: वायुः प्राणशक्तेः प्रतीकः। अयं मन्त्रः जीवनशक्तेः दैवीय उद्देश्येन सह समन्वयम् सूचयति।

४-६: इन्द्र-वायू आवाहनम्

  • इन्द्र॑वायू इ॒मे सु॒ता उप॒ प्रयो॑भि॒रा ग॑तम्: इन्द्रः (वीर्यस्य देवः) वायुः च सोमरसस्य आस्वादार्थम् आवाह्यते।
  • गुह्यार्थः: इन्द्रः साहसस्य प्रतीकः, वायुः च जीवनशक्तेः। तयोः संयोगः मानवस्य उन्नतिकारकः बलं च सूचयति।

७-९: मित्र-वरुणयोः (सामाजिक-सौहार्दस्य) आवाहनम्

  • मि॒त्रं हु॑वे पू॒तद॑क्षं: मित्रः (सौहार्दस्य देवः) वरुणः (ऋतस्य संरक्षकः) च धार्मिकता धारणार्थम् आवाह्येते।
  • गुह्यार्थः: मित्रः मित्रभावस्य प्रतीकः, वरुणः च सामाजिक न्यायस्य। तयोः योगः वैश्विक संतुलनम् च सूचयति।

1-3: Invocation of Vayu (The Wind God)

  • वाय॒वा या॑हि दर्शते: This calls upon Vayu, the bringer of movement and vitality, to approach where the Soma (divine elixir) is prepared.
  • Hidden Meaning: Vayu represents the life force (Prana). The invocation symbolizes the alignment of life energy with divine intentions.
  • Keywords: Vedic prayers, Vayu deity, Soma offering, Prana energy.

4-6: Invocation of Indra-Vayu

  • इन्द्र॑वायू इ॒मे सु॒ता उप॒ प्रयो॑भि॒रा ग॑तम्: Indra (God of Thunder) and Vayu are invited to partake of the Soma and energize the devotees.
  • Hidden Meaning: Indra represents courage and strength, while Vayu signifies vitality. Together, they symbolize the synergy of power and life for human progress.
  • Keywords: Indra-Vayu, Vedic synergy, divine courage, sacred Soma.

7-9: Invocation of Mitra-Varuna (Cosmic Order)

  • मि॒त्रं हु॑वे पू॒तद॑क्षं: The hymn calls upon Mitra (God of Friendship) and Varuna (Guardian of Cosmic Order) to sustain harmony and righteousness.
  • Hidden Meaning: Mitra symbolizes universal friendship and compassion, while Varuna represents divine law and morality. Together, they govern cosmic balance and inner discipline.
  • Keywords: Mitra-Varuna, cosmic law, universal harmony, dharma in Rigveda.

Note: The hymn, composed by Madhuchhanda, the daughter of Vishwamitra

Date: 22/11/2024

Read more:

Agnim Ele (Rig 1.1) Agni Suktam by Lady Madhuchhanda