Vaisheshika sutram of Kanada [Sanskrit]

अथातो धर्मं व्याख्यास्यामः । १,१.१ ।

यतोऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स धर्मः । १,१.२ ।

तद्वचनादाम्नायस्य प्रामाण्यम् । १,१.३ ।

धर्मविशेष प्रसूतात्द्रव्यगुणकर्मसामान्य विशेषसमवायानां पदार्थानां साधर्म्यवैधर्म्याभ्यां तत्त्वज्ञानान्निःश्रेयसम् । १,१.४ ।

पृथिव्यापस्तेजो वायुराकाशं कालो दिगात्मा मन इति द्रव्याणि । १,१.५ ।

रुपरसगन्धस्पर्शाः संख्याः परिमाणानि पृथक्त्वं संयोगविभागौ परत्वापरत्वे बुद्धयः सुखदुःखे इच्छाद्वेषौ प्रयत्नाश्च गुणाः । १,१.६ ।

उत्क्षेपणमवक्षेपणमाकुञ्चनं प्रसारणं गमनमिति कर्माणि । १,१.७ ।

सदनित्यं द्रव्यवत्कार्यं कारणं सामान्यविशेषवदिति द्रव्यगुणकर्मणामविशेषः । १,१.८ ।

द्रव्यगुणयोः सजातीयारम्भकत्वं साधर्म्यम् । १,१.९ ।

द्रव्याणि द्रव्यान्तरमारभन्ते गुणाश्च गुणान्तरम् । १,१.१० ।

कर्म कर्मसाध्यं न विद्यते । १,१.११ ।

न द्रव्यं कारणं च भवति । १,१.१२ ।

उभयथा गुणाः । १,१.१३ ।

कार्यविरोधि कर्म । १,१.१४ ।

क्रियागुणवत्समवायिकारणमिति द्रव्यलक्षणम् । १,१.१५ ।

द्रव्याश्रय्यगुणवान् संयोगविभागेष्वकारणमनपेक्ष इति गुणलक्षणम् । १,१.१६ ।
एकद्रव्यमगुणं संयोगविभागेष्वनपेक्ष कारणमिति कर्मलक्षणम् । १,१.१७ ।

द्रव्यगुणकर्मणां द्रव्यं कारणं सामान्यम् । १,१.१८ ।

तथा गुणः । १,१.१९ ।

संयोगविभागवेगानां कर्म समानम् । १,१.२० ।

न द्रव्याणां कर्म । १,१.२१ ।

व्यतिरेकात् । १,१.२२ ।

द्रव्याणां द्रव्यं कार्यं सामान्यम् । १,१.२३ ।

गुणवैधर्म्यान्न कर्मणां कर्म । १,१.२४ ।

द्वित्वप्रभृतयः संख्याः पृथक्त्व संयोग विभागाश्च । १,१.२५ ।

असमवायात्सामान्यकार्यं कर्म न विद्यते । १,१.२६ ।

संयोगानां द्रव्यम् । १,१.२७ ।

रूपाणां रूपम् । १,१.२८ ।

गुरुत्वप्रयत्नसंयोगानामुत्क्षेपणम् । १,१.२९ ।

संयोगविभागाश्च कर्मणाम् । १,१.३० ।

कारणसामान्ये द्रव्यकर्मणां कर्माकारणमुक्तम् । १,१.३१ ।

कारणाभावात्कार्याभावः । १,२.१ ।

न तु कार्याभावात्कारणाभावः । १,२.२ ।

सामान्यविशेष इति बुद्ध्यपेक्षम् । १,२.३ ।

भावोऽनुवृत्तेरेव हेतुत्वात्सामान्यमेव । १,२.४ ।

द्रव्यत्वं गुणत्वं कर्मत्वं च सामान्यानि विशेषाश्च । १,२.५ ।

अन्यत्रान्त्येभ्यो विशेषेभ्यः । १,२.६ ।

सदिति यतो द्रव्यगुणकर्मसु सा सत्ता । १,२.७ ।

द्रव्यगुणकर्मभ्योर्ऽथान्तरं सत्ता । १,२.८ ।
गुणकर्मसु च भावान्न कर्म न गुणः । १,२.९ ।

सामान्यविशेषाभावेन च । १,२.१० ।

अनेकद्रव्यवत्त्वेन द्रव्यत्वमुक्तम् । १,२.११ ।

सामान्यविशेषाभावेन च । १,२.१२ ।

तथा गुणेषु भावाद्गुणत्वमुक्तम् । १,२.१३ ।

सामान्यविशेषाभावेन च । १,२.१४ ।

कर्मसु भावात्कर्मत्वमुक्तम् । १,२.१५ ।

सामान्यविशेषाभावेन च । १,२.१६ ।

सदिति लिङ्गाविशेषात्विशेषलिङ्गाभावाच्चैको भावः । १,२.१७ ।


रूपरसगन्धस्पर्शवती पृथिवी । २,१.१ ।

रूपरसस्पर्शवत्य आपो द्रवाः स्निग्धाः । २,१.२ ।

तेजो रूपस्पर्शवत् । २,१.३ ।

स्पर्शवान् वायुः । २,१.४ ।

त आकाशे न विद्यन्ते । २,१.५ ।

सर्पिर्जतुमधूच्छिष्टानामग्निसंयोगाद्द्रवत्वमद्भिः सामान्यम् । २,१.६ ।

त्रपुसीस लोह रजत सुवर्णानामग्निसंयोगाद्द्रवत्वमद्भिः सामान्यम् । २,१.७ ।

विषाणी ककुद्मान् प्रान्तेवालधिः सास्नावानिति गोत्वे दृष्टं लिङ्गम् । २,१.८ ।

स्पर्शश्च वायोः । २,१.९ ।

न च दृष्टानां स्पर्श इत्यदृष्टलिङ्गो वायुः । २,१.१० ।

अद्रव्यवत्त्वेन द्रव्यम् । २,१.११ ।

क्रियावत्त्वात्गुणवत्त्वाच्च । २,१.१२ ।

अद्रव्यत्वेन नित्यत्वमुक्तम् । २,१.१३ ।

वायोर्वायुसंमूर्छनं नानात्वलिङ्गम् । २,१.१४ ।
वायुसन्निकर्षे प्रत्यक्षाभावात्दृष्टं लिङ्गं न विद्यते । २,१.१५ ।

सामान्यतो दृष्टाच्चाविशेषः । २,१.१६ ।

तस्मादागमिकम् । २,१.१७ ।

संज्ञाकर्म त्वस्मद्विशिष्टानां लिङ्गम् । २,१.१८ ।

प्रत्यक्षप्रवृत्तत्वात्संज्ञाकर्मणः । २,१.१९ ।

निष्क्रमणं प्रवेशनमित्याकाशस्य लिङ्गम् । २,१.२० ।

तदलिङ्गमेकद्रव्यत्वात्कर्मणः । २,१.२१ ।

कारणान्तरानुकिप्ति वैधर्म्याच्च । २,१.२२ ।

संयोगादभावः कर्मणः । २,१.२३ ।

कारणगुणपूर्वकः कार्यगुणो दृष्टः । २,१.२४ ।

कार्यान्तराप्रादुर्भावाच्च शब्दः स्पर्शवतामगुणः । २,१.२५ ।

परत्र समवायात्प्रत्यक्षत्वाच्च नात्मगुणो न मनोगुणः । २,१.२६ ।

परिशेषाल्लिङ्गमाकाशस्य । २,१.२७ ।

द्रव्यत्वनित्यत्वे वायुना व्याख्याते । २,१.२८ ।

तत्त्वम्भावेन । २,१.२९ ।

शब्दालिङ्गाविशेषाद्विशेषलिङ्गाभावाच्च । २,१.३० ।

तदनुविधानादेकपृथक्त्वञ्चेति । २,१.३१ ।

पुष्पवस्त्रयोः सति सन्निकर्षे गुणान्तराप्रादुर्भावो वस्त्रे गन्धाभावलिङ्गम् । २,२.१ ।

व्यवस्थितः पृथिव्यां गन्धः । २,२.२ ।

एतेनोष्णता व्याख्याता । २,२.३ ।

तेजस उष्णता । २,२.४ ।

अप्सु शीतता । २,२.५ ।

अपरस्मिन्नपरं युगपत्चिरं क्षिप्रमिति काललिङ्गानि । २,२.६ ।

द्रव्यत्व नित्यत्वे वायुना व्याख्याते । २,२.७ ।

तत्त्वम्भावेन । २,२.८ ।

नित्योष्वभावादनित्येषु भावात्कारणे कालाख्येति । २,२.९ ।

इत इदमिति यतस्तद्दिश्यं लिङ्गम् । २,२.१० ।

द्रव्यत्व नित्यत्वे वायुना व्याख्याते । २,२.११ ।

तत्त्वम्भावेन । २,२.१२ ।

कार्यविशेषेण नानात्वम् । २,२.१३ ।

आदित्यसंयोगात्भूतपूर्वात्भविष्यतो भूताच्च प्राची । २,२.१४ ।

तथा दक्षिणा प्रतीची उदीची च । २,२.१५ ।

एतेन दिगन्तरालानि व्याख्यातानि । २,२.१६ ।

सामान्यप्रत्यक्षाद्विशेषस्मृतेश्च संशयः । २,२.१७ ।

दृष्टञ्च दृष्टवत् । २,२.१८ ।

यथादृष्टमयथादृष्टत्वाच्च । २,२.१९ ।

विद्याविद्यातश्च संशयः । २,२.२० ।

श्रोत्रग्रहणो योर्ऽथः स शब्दः । २,२.२१ ।

तुल्यजातीयेष्वर्थान्तरभूतेषु विशेषस्य उभयथा दृष्टत्वात् । २,२.२२ ।

एकद्रव्यत्वान्न द्रव्यम् । २,२.२३ ।

नापि कर्माचाक्षुषत्वात् । २,२.२४ ।

गुणस्य सतोऽपवर्गः कर्मभिः साधर्म्यम् । २,२.२५ ।

सतो लिङ्गाभावात् । २,२.२६ ।

नित्यवैधर्म्यात् । २,२.२७ ।

अनित्यश्चायं कारणतः । २,२.२८ ।

ज चासिद्धं विकारात् । २,२.२९ ।

अभिव्यक्तौ दोषात् । २,२.३० ।

संयोगाद्विभागाच्च शब्दाच्च शब्दनिष्पत्तिः । २,२.३१ ।

लिङ्गाच्चानित्यः शब्दः । २,२.३२ ।

द्वयोस्तु प्रवृत्त्योरभावात् । २,२.३३ ।

प्रथमाशब्दात् । २,२.३४ ।

सम्प्रतिपत्तिभावाच्च । २,२.३५ ।

सन्दिग्धाः सति बहुत्वे । २,२.३६ ।

संख्याभावः सामान्यतः । २,२.३७ ।


प्रसिद्धा इन्द्रियार्थाः । ३,१.१ ।

इन्द्रियार्थाप्रसिद्धिरिन्द्रियार्थेभ्योर्ऽथान्तरस्य हेतुः । ३,१.२ ।

सोऽनपदेशः । ३,१.३ ।

कारणाज्ञानात् । ३,१.४ ।

कार्येषु ज्ञानात् । ३,१.५ ।

अज्ञानाच्च । ३,१.६ ।

अन्यदेव हेतुरित्यनपदेशः । ३,१.७ ।

अर्थान्तरं ह्यर्थान्तरस्यानपदेशः । ३,१.८ ।

संयोगि समवाय्येकार्थसमवायि विरोधि च । ३,१.९ ।

कार्यं कार्यान्तरस्य । ३,१.१० ।

विरोध्यभूतं भूतस्य । ३,१.११ ।

भूतमभूतस्य । ३,१.१२ ।

भूतो भूतस्य । ३,१.१३ ।

प्रसिद्धिपूर्वकत्वादपदेशस्य । ३,१.१४ ।

अप्रसिद्धोऽनपदेशोऽसन् सन्दिग्धश्चानपदेशः । ३,१.१५ ।

यस्माद्विषाणी तस्मादश्वः । ३,१.१६ ।
यस्माद्विषाणी तस्माद्गौरितिचानैकान्तिकस्योदाहरणम् । ३,१.१७ ।

आत्मेन्द्रियार्थसन्निकर्षाद्यन्निष्पद्यते तदन्यत् । ३,१.१८ ।

प्रवृत्तिनिवृत्ती च प्रत्यगात्मनि दृष्टे परत्र लिङ्गम् । ३,१.१९ ।

आत्मेन्द्रियार्थसन्निकर्षज्ञानस्य भावोऽभावश्च मनसो लिङ्गम् । ३,२.१ ।

तस्य द्रव्यत्व नित्यत्वे वायुना व्याख्याते । ३,२.२ ।

प्रयत्नायौगपद्याज्ज्ञानायौगपद्याच्चैकम् । ३,२.३ ।

प्राणापाननिमेषोन्मेषजीवनमनोगतीन्द्रियान्तर विकाराः सुखदुःखेच्छाद्वेष प्रयत्नाश्चात्मनो लिङ्गानि । ३,२.४ ।

तस्य द्रव्यत्वनित्यत्वे वायुना व्याख्याते । ३,२.५ ।

यज्ञदत्त इति सन्निकर्षे प्रत्यक्षाभावात्दृष्टं लिङ्गं न विद्यते । ३,२.६ ।

सामान्यतो दृष्टाच्चाविशेषः । ३,२.७ ।

तस्मादागमिकः । ३,२.८ ।

अहमिति शब्दस्य व्यतिरेकान्नागमिकम् । ३,२.९ ।

यदि दृष्टमन्वक्षमहं देवदत्तोऽहं यज्ञदत्त इति । ३,२.१० ।

दृष्ट्यात्मनि लिङ्गे एक एव दृढत्वात्प्रत्यक्षवत्प्रत्ययः । ३,२.११ ।

देवदत्तो गच्छति यज्ञदत्तो गच्छतीत्युपचाराच्छरीरे प्रत्ययः । ३,२.१२ ।

सन्दिग्धास्तूपचाराः । ३,२.१३ ।

अहमिति प्रत्यगात्मनि भावात्परत्राभावादर्थान्तर प्रत्यक्षः । ३,२.१४ ।

देवदत्तो गच्छतीत्युपचारादभिमानात्तावच्छरीरप्रत्यक्षोऽहङ्कारः । ३,२.१५ ।

सन्दिग्धस्तूपचारः । ३,२.१६ ।

न तु शरीरविशेषाद्यज्ञदत्त विष्णुमित्रयोर्ज्ञानविषयः । ३,२.१७ ।

अहमिति मुख्ययोग्याभ्यां शब्दवद्व्यतिरेकाव्यभिचाराद्विशेष सिद्धेर्नागमिकः । ३,२.१८ ।

सुखदुःख ज्ञाननिष्पत्त्यविशेषादैकात्म्यम् । ३,२.१९ ।

व्यवस्थातो नाना । ३,२.२० ।
शास्त्रसामर्थ्याच्च । ३,२.२१ ।


सदकारणवन्नित्यम् । ४,१.१ ।

तस्य कार्यं लिङ्गम् । ४,१.२ ।

कारणभावात्कार्याभावः । ४,१.३ ।

अनित्य इति विशेषतः प्रतिषेधभावः । ४,१.४ ।

अविद्या । ४,१.५ ।

महत्यनेकद्रव्यवत्त्वात्रूपाच्चोपलब्धिः । ४,१.६ ।

सत्यपि द्रव्यत्वे महत्त्वे रूपसंस्काराभावाद्वायोरनुपलब्धिः । ४,१.७ ।

अनेकद्रव्यसमवायात्रूपविशेषाच्च रूपोपलब्धिः । ४,१.८ ।

तेन रसगन्धस्पर्शेषु ज्ञानं व्याख्यातम् । ४,१.९ ।

तस्याभावादव्यभिचारः । ४,१.१० ।

संख्याः परिमाणानि पृथक्त्वं संयोग विभागौ परत्वापरत्वे कर्म च रूपद्रव्यसमवायात्चाक्षुषाणि । ४,१.११ ।

अरूपिष्वचाक्षुषाणि । ४,१.१२ ।

एतेन गुणत्वे भावे च सर्वेन्द्रियं ज्ञानं व्याख्यातम् । ४,१.१३ ।
तत्पुनः पृथिव्यादिकार्यद्रव्यं त्रिविधं शरीरेन्द्रियविषयसंज्ञकम् । ४,२.१ ।

प्रत्यक्षाप्रत्यक्षाणां संयोगस्याप्रत्यक्षत्वात्पञ्चात्मकं न विद्यते । ४,२.२ ।

गुणान्तराप्रादुर्भावाच्च न त्र्यात्मकम् । ४,२.३ ।

अणुसंयोगस्त्वप्रतिषिद्धः । ४,२.४ ।

तत्र शरीरं द्विविधं योनिजमयोनिजं च । ४,२.५ ।

अनियतदिग्देशपूर्वकत्वात् । ४,२.६ ।

धर्मविशेषाच्च । ४,२.७ ।

समाख्याभावाच्च । ४,२.८ ।

संज्ञाया आदित्वात् । ४,२.९ ।

सन्त्ययोनिजाः । ४,२.१० ।

वेदलिङ्गाच्च । ४,२.११ ।


आत्मसंयोग प्रयत्नाभ्यां हस्ते कर्म । ५,१.१ ।

तथा हस्तसंयोगाच्च मुसले कर्म । ५,१.२ ।

अभिघातजे मुसलादौ कर्मणि व्यतिरेकादकारणं हस्तसंयोगः । ५,१.३ ।

तथात्मसंयोगो हस्तकर्मणि । ५,१.४ ।

अभिघातान्मुसलसंयोगाद्धस्ते कर्म । ५,१.५ ।

आत्मकर्म हस्तसंयोगाच्च । ५,१.६ ।

संयोगाभावे गुरुत्वात्पतनम् । ५,१.७ ।

नोदनविशेषाभावान्नोर्ध्वं न तिर्यग्गमनम् । ५,१.८ ।

प्रयत्नविशेषान्नोदन विशेषः । ५,१.९ ।

नोदनविशेषादुदसनविशेषः । ५,१.१० ।

हस्तकर्मणा दारककर्म व्याख्यातम् । ५,१.११ ।

तथा दग्धस्य विस्फोटने । ५,१.१२ ।

यत्नाभावे प्रसुप्तस्य चलनम् । ५,१.१३ ।

तृणे कर्म वायुसंयोगात् । ५,१.१४ ।

मणिगमनं सूच्यभिसर्पणमदृष्टकारणम् । ५,१.१५ ।

इषावयुगपत्संयोगविशेषाः कर्मान्यत्वे हेतुः । ५,१.१६ ।

नोदनादाद्यमिषोः कर्म तत्कर्मकारिताच्च संस्कारादुत्तरं तथोत्तरमुत्तरं च । ५,१.१७ ।

संस्काराभावे गुरुत्वात्पतनम् । ५,१.१८ ।
नोदनाभिघातात्संयुक्तसंयोगाच्च पृथिव्यां कर्म । ५,२.१ ।

तद्विशेषेणादृष्टकारितम् । ५,२.२ ।

अपां संयोगाभावे गुरुत्वात्पतनम् । ५,२.३ ।

द्रवत्वात्स्यन्दनम् । ५,२.४ ।

नाड्या वायुसंयोगादारोहणम् । ५,२.५ ।

नोदनापीडनात्संयुक्तसंयोगाच्च । ५,२.६ ।

वृक्षाभिसर्पणमित्यदृष्टकारितम् । ५,२.७ ।

अपां सङ्घातो विलयनं च तेजः संयोगात् । ५,२.८ ।

तत्र विस्फूर्जतुर्लिङ्गम् । ५,२.९ ।

वैदिकं च । ५,२.१० ।

अपां संयोगाद्विभागाच्च स्तनयित्नोः । ५,२.११ ।

पृथिवीकर्मणा तेजः कर्म वायुकर्म च व्याख्यातम् । ५,२.१२ ।

अग्नेरूर्ध्वज्वलनं वायोस्तिर्यग्गमनमणूनां मनसश्चाद्यं कर्मादृष्टकारितम् । ५,२.१३ ।

हस्तकर्मणा मनसः कर्म व्याख्यातम् । ५,२.१४ ।

आत्मेन्द्रियमनोर्ऽथसन्निकर्षात्सुख दुःखे । ५,२.१५ ।

तदनारम्भ आत्मस्थे मनसि शरीरस्य दुःखाभावः संयोगः । ५,२.१६ ।

अपसर्पणमुपसर्पणमशित पीतसंयोगाः कार्यान्तर संयोगाश्चेत्यदृष्टकारितानि । ५,२.१७ ।

तदभावे संयोगाभावोऽप्रादुर्भावश्च मोक्षः । ५,२.१८ ।

द्रव्यगुणकर्मनिष्पत्तिवैधर्म्यादभावस्तमः । ५,२.१९ ।

तेजसो द्रव्यान्तरेणावरणाच्च । ५,२.२० ।

दिक्कालावाकाशं च क्रियावद्वैधर्म्यान्निष्क्रियाणि । ५,२.२१ ।

एतेन कर्माणि गुणाश्च व्याख्याताः । ५,२.२२ ।

निष्क्रियाणां समवायः कर्मभ्यो निषिद्धः । ५,२.२३ ।

कारणं त्वसमवायिनो गुणाः । ५,२.२४ ।

गुणैर्दिक्व्याख्याता । ५,२.२५ ।

कारणेन कालः । ५,२.२६ ।


बुद्धिपूर्वा वाक्यकृतिर्वेदे । ६,१.१ ।

ब्राह्मणे संज्ञाकर्म सिद्धिलिङ्गम् । ६,१.२ ।

बुद्धिपूर्वो ददातिः । ६,१.३ ।

तथा प्रतिग्रहः । ६,१.४ ।

आत्मान्तरगुणानामात्मान्तरेऽकारणत्वात् । ६,१.५ ।

तद्दुष्टभोजने न विद्यते । ६,१.६ ।

दुष्टं हिंसायाम् । ६,१.७ ।

तस्य समभिव्याहारतो दोषः । ६,१.८ ।

तददुष्टे न विद्यते । ६,१.९ ।

पुनर्विशिष्टे प्रवृत्तिः । ६,१.१० ।

समे हीने वा प्रवृत्तिः । ६,१.११ ।

एतेन हीनसमविशिष्ट धार्मिकेभ्यः परस्वादानं व्याख्यातम् । ६,१.१२ ।

तथा विरुद्धानां त्यागः । ६,१.१३ ।

हीने परे त्यागः । ६,१.१४ ।

समे आत्मत्यागः परत्यागो वा । ६,१.१५ ।

विशिष्टे आत्मत्याग इति । ६,१.१६ ।

दृष्टादृष्ट प्रयोजनानां दृष्टाभावे प्रयोजनमभ्युदयाय । ६,२.१ ।

अभिषेचनोपवास ब्रह्मचर्यगुरुकुलवासवानप्रस्थ यज्ञदान प्रोक्षणदिङ्नक्षत्रमन्त्रकालनियमाश्चादृष्टाय । ६,२.२ ।

चातुराश्रम्यमुपधा अनुपधाश्च । ६,२.३ ।

भावदोष उपधादोषोऽनुपधा । ६,२.४ ।
यदिष्टरूपरसगन्धस्पर्शं प्रोक्षितमभ्युक्षितं च तच्छुचि । ६,२.५ ।

अशुचीति शुचिप्रतिषेधः । ६,२.६ ।

अर्थान्तरं च । ६,२.७ ।

अयतस्य शुचिभोजनादभ्युदयो न विद्यते नियमाभावाद्विद्यते वार्ऽथान्तरत्वाद्यमस्य । ६,२.८ ।

असति चाभावात् । ६,२.९ ।

सुखाद्रागः । ६,२.१० ।

तन्मयत्वाच्च । ६,२.११ ।

अदृष्टाच्च । ६,२.१२ ।

जातिविशेषाच्च । ६,२.१३ ।

इच्छाद्वेषपूर्विका धर्माधर्म प्रवृत्तिः । ६,२.१४ ।

तत्संयोगो विभागः । ६,२.१५ ।

आत्मकर्मसु मोक्षो व्याख्यातः । ६,२.१६ ।


उक्ता गुणाः । ७,१.१ ।

पृथिव्यादि रूपरसगन्धस्पर्शा द्रव्यानित्यत्वादनित्याश्च । ७,१.२ ।

एतेन नित्येषु नित्यत्वमुक्तम् । ७,१.३ ।

अप्सु तेजसि वायौ च नित्या द्रव्यनित्यवात् । ७,१.४ ।

अनित्येष्वनित्या द्रव्यानित्यत्वात् । ७,१.५ ।

कारणगुणपूर्वकाः पृथिव्यां पाकजाः । ७,१.६ ।

एकद्रव्यत्वात् । ७,१.७ ।

अणोर्महतश्चोपलब्ध्यनुपलब्धी नित्ये व्याख्याते । ७,१.८ ।

कारण बहुत्वाच्च । ७,१.९ ।

अतो विपरितमणु । ७,१.१० ।

अणु महदिति तस्मिन् विशेषभावात्विशेषाभावाच्च । ७,१.११ ।
एककालत्वात् । ७,१.१२ ।

दृष्टान्ताच्च । ७,१.१३ ।

अणुत्वमहत्त्वयोरणुत्वमहत्त्वाभावः कर्मगुणैर्व्याख्यातः । ७,१.१४ ।

कर्मभिः कर्माणि गुणैश्च गुणा व्याख्याताः । ७,१.१५ ।

अणुत्वमहत्त्वाभ्यां कर्मगुणाश्च व्याख्याताः । ७,१.१६ ।

एतेन दीर्घत्व ह्रस्वत्वे व्याख्याते । ७,१.१७ ।

अनित्येऽनित्यम् । ७,१.१८ ।

नित्ये नित्यम् । ७,१.१९ ।

नित्यं परिमण्डलम् । ७,१.२० ।

अविद्या च विद्यालिङ्गम् । ७,१.२१ ।

विभवान्महानाकाशः तथा चात्मा । ७,१.२२ ।

तदभावादणु मनः । ७,१.२३ ।

गुणैर्दिग्व्याख्याता । ७,१.२४ ।

कारणेन कालः । ७,१.२५ ।
रुपरसगन्धस्पर्शव्यतिरेकादर्थान्तरमेकत्वम् । ७,२.१ ।

तथा पृथक्त्वम् । ७,२.२ ।

एकत्वैकपृथक्त्वयोरेकत्वैकपृथक्त्वाभावोऽणुत्वमहत्त्वाभ्यां व्याख्यातः । ७,२.३ ।

निः संख्यत्वात्कर्मगुणानां सर्वैकत्वं न विद्यते । ७,२.४ ।

भ्रान्तं तत् । ७,२.५ ।

एकत्वाभावाद्भक्तिस्तु न विद्यते । ७,२.६ ।

कार्यकारणयोरेकत्वैकपृथक्त्वाभावादेकत्वैकपृथक्त्वं न विद्यते । ७,२.७ ।

एतदनित्ययोर्व्याख्यातम् । ७,२.८ ।

अन्यतरकर्मज उभकर्मजः संयोगजश्च संयोगः । ७,२.९ ।
एतेन विभागो व्याख्यातः । ७,२.१० ।

संयोगविभागयोः संयोगविभागाभावः अणुत्वमहत्त्वाभ्यां व्याख्यातः । ७,२.११ ।

कर्मभिः कर्माणि गुणैर्गुणा अणुत्व महत्त्वाभ्यामिति । ७,२.१२ ।

युतसिद्ध्यभावात्कार्यकारणयोः संयोगविभागौ न विद्येते । ७,२.१३ ।

गुणत्वात् । ७,२.१४ ।

गुणोऽपि विभाव्यते । ७,२.१५ ।

निष्क्रियत्वात् । ७,२.१६ ।

असति नास्तीति च प्रयोगात् । ७,२.१७ ।

शब्दार्थावसम्बन्धौ । ७,२.१८ ।

संयोगिनो दण्डात्समवायिनो विशेषाच्च । ७,२.१९ ।

सामयिकः शब्दादर्थप्रत्ययः । ७,२.२० ।

एकदिक्काभ्यामेककालाभ्यां सन्निकृष्टविप्रकृष्टाभ्यां परमपरञ्च । ७,२.२१ ।

कारणपरत्वात्कारणापरत्वाच्च । ७,२.२२ ।

परत्वापरत्वयोः परत्वापरत्वाभावोऽणुत्वमहत्त्वाभ्यां व्याख्यातः । ७,२.२३ ।

कर्मभिः कर्माणि । ७,२.२४ ।

गुणैर्गुणाः । ७,२.२५ ।

इहेदमिति यतः कार्यकारणयोः स समवायः । ७,२.२६ ।

तत्त्वम्भावेन । ७,२.२७ ।


द्रव्येषु ज्ञानं व्याख्यातम् । ८,१.१ ।

तत्रात्मा मनश्चाप्रत्यक्षे । ८,१.२ ।

ज्ञाननिर्देशे ज्ञाननिष्पत्तिविधिरुक्तः । ८,१.३ ।

गुणकर्मसु सन्निकृष्टेषु ज्ञाननिष्पत्तेः द्रव्यं कारणम् । ८,१.४ ।

सामान्यविशेषेषु सामान्यविशेषाभावात्तदेव ज्ञानम् । ८,१.५ ।
सामान्यविशेषापेक्षं द्रव्यगुणकर्मसु । ८,१.६ ।

द्रव्ये द्रव्यगुणकर्मापेक्षम् । ८,१.७ ।

गुणकर्मसु गुणकर्माभावात्गुणकर्मापेक्षं न विद्यते । ८,१.८ ।

समवायिनः श्वैत्याच्छ्वैत्य बुद्धेश्च श्वेते बुद्विस्ते एते कार्यकारणभूते । ८,१.९ ।

द्रव्येष्वनितरेतरकारणाः । ८,१.१० ।

कारणायौगपद्यात्कारणक्रमाच्च घटपटादिबुद्धीनां क्रमो न हेतुफलभावात् । ८,१.११ ।
अयमेष त्वया कृतं भोजयैनमिति बुद्ध्यपेक्षम् । ८,२.१ ।

दृष्टेषु भावाददृष्टेष्वभावात् । ८,२.२ ।

अर्थ इति द्रव्यगुणकर्मसु । ८,२.३ ।

द्रव्येषु पञ्चात्मकत्वं प्रतिषिद्धम् । ८,२.४ ।

भूयस्त्वात्गन्धवत्त्वाच्च पृथिवी गन्धज्ञाने प्रकृतिः । ८,२.५ ।

तथापस्तेजो वायुश्च रसरूपस्पर्शाविशेषात् । ८,२.६ ।


क्रियागुणव्यपदेशाभावात्प्रागसत् । ९,१.१ ।

सदसत् । ९,१.२ ।

असतः क्रियागुणव्यपदेशाभावादर्थान्तरम् । ९,१.३ ।

सच्चासत् । ९,१.४ ।

यच्चान्यदसदतस्तदसत् । ९,१.५ ।

असदिति भूतप्रत्यक्षाभावात्भूतस्मृतेर्विरोधिप्रत्यक्षवत् । ९,१.६ ।

तथाभावे भावप्रत्यक्षाच्च । ९,१.७ ।

एतेनाघटोऽगौरधर्मश्च व्याख्याताः । ९,१.८ ।

अभूतं नास्तीत्यनर्थान्तरम् । ९,१.९ ।

नास्ति घटो गेहे इति सतो घटस्य गेहसंसर्गप्रतिषेधः । ९,१.१० ।

आत्मन्यात्ममनसोः संयोगादात्मप्रत्यक्षम् । ९,१.११ ।

तथा द्रव्यान्तरेषु प्रत्यक्षम् । ९,१.१२ ।

असमाहितान्तः करणा उपसंहृतसमाधयस्तेषाञ्च । ९,१.१३ ।

तत्समवायात्कर्मगुणेषु । ९,१.१४ ।

आत्मसमवायादात्मगुणेषु । ९,१.१५ ।

अस्येदं कार्यं कारणं संयोगि विरोधि समवायि चेति लैङ्गिकम् । ९,२.१ ।

अस्येदं कार्य कारणसम्बन्धश्चावयवाद्भवति । ९,२.२ ।

एतेन शाब्दं व्याख्यातम् । ९,२.३ ।

हेतुरपदेशो लिङ्गं प्रमाणं करणमित्यनर्थान्तरम् । ९,२.४ ।

अस्येदमिति बुद्ध्यपेक्षितत्वात् । ९,२.५ ।

आत्मनः संयोगविशेषात्संस्काराच्च स्मृतिः । ९,२.६ ।

तथा स्वप्नः । ९,२.७ ।

स्वप्नान्तिकम् । ९,२.८ ।

धर्माच्च । ९,२.९ ।

इन्द्रियदोषात्संस्कारदोषाच्चाविद्या । ९,२.१० ।

तद्दुष्टज्ञानम् । ९,२.११ ।

अदुष्टं विद्या । ९,२.१२ ।

आर्षं सिद्धदर्शनं च धर्मेभ्यः । ९,२.१३ ।


इष्टानिष्टकारणविशेषाद्विरोधाच्च मिथः सुखदुःखयोर्थान्तरभावः । १०,१.१ ।

संशयनिर्णयान्तराभावश्च ज्ञानान्तरत्वे हेतुः । १०,१.२ ।

तयोर्निष्पत्तिः प्रत्यक्षलैङ्गिकाभ्याम् । १०,१.३ ।
अभूदित्यपि । १०,१.४ ।

सति च कार्यादर्शनात् । १०,१.५ ।

एकार्थसमवायि कारणान्तरेषु दृष्टत्वात् । १०,१.६ ।

एकदेशे इत्येकस्मिन् शिरः पृष्ठमुदरं मर्माणि तद्विशेषस्तद्विशेषेभ्यः । १०,१.७ ।
कारणमिति द्रव्ये कार्यसमवायात् । १०,२.१ ।

संयोगाद्वा । १०,२.२ ।

कारणे समवायात्कर्माणि । १०,२.३ ।

तथा रूपे कारणैकार्थसमवायाच्च । १०,२.४ ।

कारणसमवायात्संयोगः पटस्य । १०,२.५ ।

कारणाकारणसमवायाच्च । १०,२.६ ।

संयुक्तसमवायादग्नेर्वैशेषिकम् । १०,२.७ ।

दृष्टानां दृष्टप्रयोजनानां दृष्टाभावे प्रयोगोऽभ्युदयाय । १०,२.८ ।

तद्वचनादाम्नायस्य प्रमाण्यमिति । १०,२.९ ।


 

Advertisements