Naya Sutram of Goutama [Sanskrit]

(अथ प्रथमः अध्यायः)

[अनुबन्धचतुष्टयप्रकरणम्]

१.१.१ प्रमाण प्रमेय संशय प्रयोजन दृष्टान्त सिद्धान्ता वयव तर्क निर्णय वाद जल्प वितण्डा हेत्वाभास च्छल जाति निग्रह स्थानानाम्तत्त्वज्ञानात्निःश्रेयसाधिगमः

{पदार्थोद्देशसूत्रम्}

१.१.२ दुःख जन्म प्रवृत्ति दोष मिथ्या ज्ञानानामुत्तरोत्तरापाये तदनन्तरा पायातपवर्गः

{पदार्थोद्देशसूत्रम्}

[प्रमाणप्रकरणम्]

१.१.३ प्रत्यक्षानुमानोपमानशब्दाः प्रमाणानि

{प्रमाणौद्देशसूत्रम्}

१.१.४ इन्द्रियार्थसन्निकर्षोत्पन्नं ज्ञानमव्यपदेश्यमव्यभिचारि व्यवसायात्मकं प्रत्यक्षम्

{प्रत्यक्षलक्षणम्}

१.१.५ अथ तत्पूर्वकं त्रिविधमनुमानं पूर्ववत्शेषवत्सामान्यतोदृष्टं च

{अनुमानलक्षणम्}

१.१.६ प्रसिद्धसाधर्म्यात्साध्यसाधनमुपमानम्

{उपमानलक्षणम्}

१.१.७ आप्तोपदेशः शब्दः

{शब्दलक्षणम्}

१.१.८ सः द्विविधः दृष्टादृष्टार्थत्वात्

{शब्दभेदः}

[प्रमेयप्रकरणम्]

१.१.९ आत्म शरीरेन्द्रियार्थ बुद्धि मनः प्रवृत्तिदोष प्रेत्यभाव फलदुःखापवर्गाः तु प्रमेयम्

{प्रमेयौद्देशसूत्रम्}

१.१.१० इच्छाद्वेष प्रयत्न सुखदुःख ज्ञानानि आत्मनः लिङ्गमिति

{आत्मलक्षणम्}

१.१.११ चेष्टेन्द्रियार्थाश्रयः शरीरम्

{शरीरलक्षणम्}

१.१.१२ घ्राणरसनचक्षुस्त्वक्श्रोत्राणि इन्द्रियाणि भूतेभ्यः

{इन्द्रियलक्षणम्}

१.१.१३ पृथिवी आपः तेजः वायुः आकाशमिति भूतानि

{भूतलक्षणम्}

१.१.१४ गन्धरसरूपस्पर्शशब्दाः पृथिव्यादिगुणाः तदर्थाः

{अर्थ(विषय)लक्षणम्}

१.१.१५ बुद्धिः उपलब्धिः ज्ञानमिति अनर्थान्तरम्

{बुद्धिलक्षणम्}

१.१.१६ युगपत्ज्ञानानुत्पत्तिः मनसः लिङ्गम्

{मनोलक्षणम्}

१.१.१७ प्रवृत्तिः वाग्बुद्धिशरीरारम्भः

{प्रवृत्तिलक्षणम्}

१.१.१८ प्रवर्त्तनालक्षणाः दोषाः

{दोषलक्षणम्}

१.१.१९ पुनरुत्पत्तिः प्रेत्यभावः

{प्रेत्यभावलक्षणम्}

१.१.२० प्रवृत्तिदोषजनितः अर्थः फलम्

{फललक्षणम्}

१.१.२१ बाधनालक्षणं दुःखम्

{दुःखलक्षणम्}

१.१.२२ तदत्यन्तविमोक्षः अपवर्गः

{अपवर्गलक्षणम्}

[न्यायपूर्वाङ्गलक्षणप्रकरणम्]

१.१.२३ समानानेकधर्मोपपत्तेः विप्रतिपत्तेः उपलब्ध्यनुपलब्ध्यव्यवस्थातः च विशेषापेक्षः विमर्शः संशयः

{संशयलक्षणम्}

१.१.२४ यमर्थमधिकृत्य प्रवर्तते तत्प्रयोजनम्

{प्रयोजनलक्षणम्}

१.१.२५ लौकिकपरीक्षकाणां यस्मिनर्थे बुद्धिसाम्यं सः दृष्टान्तः

{दृष्टान्तलक्षणम्}

[न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणप्रकरणम्]

१.१.२६ तन्त्राधिकरणाभ्युपगमसंस्थितिः सिद्धान्तः

{अभ्युपगमसिद्धान्तलक्षणम्}

१.१.२७ सः चतुर्विधः सर्वतन्त्रप्रतितन्त्राधिकरणाभ्युपगमसंस्थित्यर्थान्तरभावात्

{तन्त्रभेदौद्देशसूत्रम्}

१.१.२८ सर्वतन्त्राविरुद्धः तन्त्रे अधिकृतः अर्थः सर्वतन्त्रसिद्धान्तः

{सर्वतन्त्रसिद्धान्तलक्षणम्}

१.१.२९ समानतन्त्रसिद्धः परतन्त्रासिद्धः प्रतितन्त्रसिद्धान्तः

{प्रतितन्त्रसिद्धान्तलक्षणम्}

१.१.३० यत्सिद्धौ अन्यप्रकरणसिद्धिः सः अधिकरणसिद्धान्तः

{अधिकरणसिद्धान्तलक्षणम्}

१.१.३१ अपरीक्षिताभ्युपगमात्तद्विशेषपरीक्षणमभ्युपगमसिद्धान्तः

{अभ्युपगमसिद्धान्तलक्षणम्}

[न्यायप्रकरणम्]

१.१.३२ प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनानि अवयवाः

{अवयवौद्देशसूत्रम्}

१.१.३३ साध्यनिर्देशः प्रतिज्ञा

{प्रतिज्ञालक्षणम्}

१.१.३४ उदाहरणसाधर्म्यात्साध्यसाधनं हेतुः

{हेतुलक्षणम्}

१.१.३५ तथा वैधर्म्यात्

{हेतुलक्षणम्}

१.१.३६ साध्यसाधर्म्यात्तद्धर्मभावी दृष्टान्तः उदाहरणम्

{उदाहरणलक्षणम्}

१.१.३७ तद्विपर्ययात्वा विपरीतम्

{उदाहरणलक्षणम्}

१.१.३८ उदाहरणापेक्षः तथा इति उपसंहारः न तथा इति वा साध्यस्य उपनयः

{उपनयलक्षणम्}

१.१.३९ हेत्वपदेशात्प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं निगमनम्

{निगमनलक्षणम्}

[न्यायोत्तराङ्गप्रकरणम्]

१.१.४० अविज्ञाततत्वे अर्थे कारणोपपत्तितः तत्त्वज्ञानार्थमुहः तर्कः

{तर्कलक्षणम्}

१.१.४१ विमृश्य पक्षप्रतिपक्षाभ्यामर्थावधारणं निर्णयः

{निर्णयलक्षणम्}

(इति न्यायसूत्रे प्रथमाध्यायस्य प्रथममाह्निकम्)

(अथ द्वितीयमाह्निकम्)

[कथालक्षणप्रकरणम्]

१.२.१ प्रमाणतर्कसाधनोपालम्भः सिद्धान्ताविरुद्धः पञ्चावयवोपपन्नः पक्षप्रतिपक्षपरिग्रहः वादः

{वादलक्षणम्}

१.२.२ यथोक्तोपपन्नः छलजातिनिग्रहस्थानसाधनोपालम्भः जल्पः

{जल्पलक्षणम्}

१.२.३ सः प्रतिपक्षस्थापनाहीनः वितण्डा

{वितण्डालक्षणम्}

[हेत्वाभासप्रकरणम्]

१.२.४ सव्यभिचार विरुद्धप्रकरण समसाध्य समकालातीताः हेत्वाभासाः

{हेत्वाभासौद्देशसूत्रम्}

१.२.५ अनैकान्तिकः सव्यभिचारः

{सव्यभिचारलक्षणम्}

१.२.६ सिद्धान्तमभ्युपेत्य तद्विरोधी विरुद्धः

{विरुद्धलक्षणम्}

१.२.७ यस्मात्प्रकरणचिन्ता सः निर्णयार्थमपदिष्टः प्रकरणसमः

{प्रकरणसमलक्षणम्}

१.२.८ साध्याविशिष्टः साध्यत्वात्साध्यसमः

{साध्यसमलक्षणम्}

१.२.९ कालात्ययापदिष्टः कालातीतः

{कालातीतलक्षणम्}

[छलप्रकरणम्]

१.२.१० वचनविघातः अर्थविकल्पोपपत्त्या छलम्

{छललक्षणम्}

१.२.११ तत्त्रिविधम् वाक्छलं सामान्यच्छलमुपचारच्छलं च इति

{छलभेदौद्देशसूत्रम्}

१.२.१२ अविशेषाभिहिते अर्थे वक्तुः अभिप्रायातर्थान्तरकल्पना वाक्छलम्

{वाक्छललक्षणम्}

१.२.१३ सम्भवतः अर्थस्य अतिसामान्ययोगातसम्भूतार्थकल्पना सामान्यच्छलम्

{सामान्यच्छललक्षणम्}

१.२.१४ धर्मविकल्पनिर्देशे अर्थसद्भावप्रतिषेधः उपचारच्छलम्

{उपचारच्छललक्षणम्}

१.२.१५ वाक्छलमेव उपचारच्छलं ततविशेषात्

{उपचारच्छलपूर्वपक्षलक्षणम्}

१.२.१६ न ततर्थान्तरभावात्

{उपचारच्छललक्षणम्}

१.२.१७ अविशेषे वा किञ्चित्साधर्म्यातेकच्छलप्रसङ्गः

{उपचारच्छललक्षणम्}

[लिङ्गदोषसामान्यप्रकरणम्]

१.२.१८ साधर्म्यवैधर्म्याभ्यां प्रत्यवस्थानं जातिः

{जातिलक्षणम्}

१.२.१९ विप्रतिपत्तिः अप्रतिपत्तिः च निग्रहस्थानम्

{निग्रहस्थानलक्षणम्}

१.२.२० तद्विकल्पात्जातिनिग्रहस्थानबहुत्वम्

{निग्रहस्थानबहुत्वसूत्रम्}
(इति न्यायसूत्रे प्रथमाध्यायस्य द्वितीयमाह्निकम्)

(समाप्तः च अयं प्रथमः अध्यायः)


(अथ द्वितीयः अध्यायः)

(प्रथममाह्निकम्)
[संशयपरीक्षाप्रकरणम्]

२.१.१ समानानेकधर्माध्यवसायातन्यतरधर्माध्यवसायात्वा न संशयः
{संशय}
२.१.२ विप्रत्तिपत्त्यव्यवस्थाध्यवसायात्च
{संशय}
२.१.३ विप्रत्तिपत्तौ च संप्रत्तिपत्तेः
{संशय}
२.१.४ अव्यवस्था आत्मनि व्यवस्थितत्वात्च अव्यवस्थायाः
{संशय}
२.१.५ तथा अत्यन्तसंशयः तद्धर्मसातत्योपपत्तेः
{संशय}
२.१.६ यथोक्ताध्यवसायातेव तद्विशेषापेक्षात्संशये न असंशयः न अत्यन्तसंशयः वा
{संशय}
२.१.७ यत्र संशयः तत्र एवमुत्तरोत्तरप्रसङ्गः
{संशय}
[प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम्]
२.१.८ प्रत्यक्षादीनामप्रामाण्यं त्रैकाल्यासिद्धेः
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.९ पूर्वं हि प्रमाणसिद्धौ न इन्द्रियार्थसन्निकर्षात्प्रत्यक्षोत्पत्तिः
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.१० पश्चात्सिद्धौ न प्रमाणेभ्यः प्रमेयसिद्धिः
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.११ युगपत्सिद्धौ प्रत्यर्थनियतत्वात्क्रमवृत्तित्वाभावः बुद्धीनाम्
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.१२ त्रैकाल्यासिद्धेः प्रतिषेधानुपपत्तिः
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.१३ सर्वप्रमाणप्रतिषेधात्च प्रतिषेधानुपपत्तिः
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.१४ तत्प्रामाण्ये वा न सर्वप्रमाणविप्रतिषेधः
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.१५ त्रैकाल्याप्रतिषेधः च शब्दातातोद्यसिद्धिवत्तत्सिद्धेः
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.१६ प्रमेया च तुलाप्रामाण्यवत्
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.१७ प्रमाणतः सिद्धेः प्रमाणानां प्रमाणान्तरसिद्धिप्रसङ्गः
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.१८ तद्विनिवृत्तेः वा प्रमाणसिद्धिवत्प्रमेयसिद्धिः
{पूर्वपक्षसूत्रम्}
२.१.१९ न, प्रदीपप्रकाशसिद्धिवत्तत्सिद्धेः
{सिद्धान्तलक्षणम्}
२.१.२० क्वचित्निवृत्तिदर्शनातनिवृत्तिदर्शनात्च क्वचितनेकान्तः
{सिद्धान्तलक्षणम्}
[प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम्]
२.१.२१ प्रत्यक्षलक्षणानुपपत्तिः असमग्रवचनात्
{प्रत्यक्षलक्षण}
{प्रत्यक्षलक्षणपरीक्षा}
२.१.२२ न आत्ममनसोः सन्निकर्षाभावे प्रत्यक्षोत्पत्तिः
(दो)
२.१.२३ दिग्देशकालाकाशेषु अपि एवं प्रसङ्गः
(दो)
२.१.२४ ज्ञानलिङ्गत्वातात्मनः न अनवरोधः
{प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्रम्}
२.१.२५ तदयौगपद्यलिङ्गत्वात्च न मनसः
{प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र}
२.१.२६ प्रत्यक्षनिमित्तत्वात्च इन्द्रियार्थयोः सन्निकर्षस्य स्वशब्देन वचनम्
{प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र}
२.१.२७ सुप्तव्यासक्तमनसां च इन्द्रियार्थयोः सन्निकर्षनिमित्तत्वात्
{प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र}
२.१.२८ तैः च अपदेशः ज्ञानविशेषाणाम्
{प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र}
२.१.२९ व्याहतत्वातहेतुः
{प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र}
२.१.३० न अर्थविशेषप्राबल्यात्
{प्रत्यक्षलक्षणसिद्धान्तसूत्र}

[विषयपरीक्षाप्रकरणाम्]
२.१.३१ प्रत्यक्षमनुमानमेकदेशग्रहणातुपलब्धेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.१.३२ न, प्रत्यक्षेण यावत्तावतपि उपलम्भात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.३३ न चैकदेशोपलब्धिरवयविसद्भावात्
{सिद्धान्तसूत्र}
[प्रसङ्गोपात्ता अवयविपरीक्षा]
२.१.३४ साध्यत्वातवयविनि सन्देहः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.१.३५ सर्वाग्रहणमवयव्यसिद्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.३६ धारणाकर्षणोपपत्तेः च
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.३७ सेनावनवत्ग्रहणमिति चेत्न अतीन्द्रियत्वातणूनाम्
{सिद्धान्तसूत्र}

[अनुमानपरीक्षाप्रकरणम्]

२.१.३८ रोधोपघातसादृश्येभ्यः व्यभिचारातनुमानमप्रमाणम्
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.१.३९ न, एकदेशत्राससादृश्येभ्यः अर्थान्तरभावात्
{सिद्धान्तसूत्र}
{वर्तमानकालपरीक्षा}
२.१.४० वर्तमानाभावः, पततः पतितपतितव्यकालोपपत्तेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.१.४१ तयोः अपि अभावः वर्तमानाभावे, तदपेक्षत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.४२ न अतीतानागतयोः इतरेतरापेक्षा सिद्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.४३ वर्तमानाभावे सर्वाग्रहणं प्रत्यक्षानुपपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.४४ कृतताकर्त्तव्यतोपपत्तेः तु उभयथा ग्रहणम्
{सिद्धान्तसूत्र}

[उपमानपरीक्षाप्रकरणम्]
२.१.४५ अत्यन्तप्रायैकदेशसाधर्म्यातुपमानासिद्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.४६ प्रसिद्धसाधर्म्यातुपमानसिद्धेः यथोक्तदोषानुपपत्तिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.१.४७ प्रत्यक्षेण अप्रत्यक्षसिद्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.४८ न अप्रत्यक्षे गवये प्रमाणार्थमुपमानस्य पश्यामः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.४९ तथा इति उपसंहारातुपमानसिद्धेः न अविशेषः
{सिद्धान्तसूत्र}
[शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम्]
२.१.५० शब्दः अनुमानमर्थस्य अनुपलब्धेः अनुमेयत्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.१.५१ उपलब्धेः अद्विप्रवृत्तित्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.१.५२ सम्बन्धात्च
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.१.५३ आप्तोपदेशसामर्थ्यात्शब्दातर्थसम्प्रत्ययः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.५४ पूरणप्रदाहपाटनानुपलब्धेः च सम्बन्धाभावः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.५५ शब्दार्थव्यवस्थानातप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.५६ न, सामयिकत्वात्शब्दार्थसम्प्रत्ययस्य
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.५७ जातिविशेषे च अनियमात्
{सिद्धान्तसूत्र}
[शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम्]
२.१.५८ तदप्रामाण्यमनृतव्याघातपुनरुक्तदोषेभ्यः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.५९ न, कर्मकर्तृसाधनवैगुण्यात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.६० अभ्युपेत्य कालभेदे दोषवचनात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.६१ अनुवादोपपत्तेः च
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.६२ वाक्यविभागस्य च अर्थग्रहणात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.६३ विध्यर्थवादानुवादवचनविनियोगात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.६४ विधिः विधायकः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.६५ स्तुतिः निन्दा परकृतिः पुराकल्पः इति अर्थवादः
{सिद्धान्तसूत्र}
{अर्थवादभेदः}
२.१.६६ विधिविहितस्य अनुवचनमनुवादः
{अर्थवाद}
२.१.६७ न अनुवादपुनरुक्तयोः विशेषः, शब्दाभ्यासोपपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.६८ शीघ्रतरगमनोपदेशवतभ्यासात्न अविशेषः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.१.६९ मन्त्रायुर्वेदप्रामाण्यवत्च तत्प्रामाण्यम्, आप्तप्रामाण्यात्
{सिद्धान्तसूत्र}

(इति न्यायसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य प्रथममाह्निकम्)

(द्वितीयमाह्निकम्)
[प्रमाणचतुष्ट्वपरीक्षाप्रकरणम्]

२.२.१ न चतुष्ट्वम्, ऐतिह्यार्थापत्तिसम्भवाभावप्रामाण्यात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.२ शब्दे ऐतिह्यानर्थान्तरभावातनुमाने अर्थापत्तिसम्भवाभावानर्थान्तर भावात्च अप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३ अर्थापत्तिः अप्रमाणमनैकान्तिकत्वात्
{अर्थापत्तिप्रामाण्यपरीक्षा}
२.२.४ अनर्थापत्तौ अर्थापत्त्यभिमानात्
{नानैकान्तिकत्वमर्थापत्तेः}
२.२.५ प्रतिषेधाप्रामाण्यं च अनैकान्तिकत्वात्
()
२.२.६ तत्प्रामाण्ये वा न अर्थापत्त्यप्रामाण्यम्
{सिद्धान्तसूत्र}
[अभावप्रामाण्यसिद्धिः अवान्तरप्रकरणम्]
२.२.७ न अभावप्रामाण्यं प्रमेयासिद्धेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.८ लक्षितेष्वलक्षणलक्षितत्वातलक्षितानां तत्प्रमेयसिद्धेः
{उदाहरण सूत्र}
२.२.९ असति अर्थे न अभावः इति चेत्न, अन्यलक्षणोपपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.१० तत्सिद्धेः अलक्षितेषु अहेतुः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.११ न, लक्षणावस्थितापेक्षसिद्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.१२ प्राकुत्पत्तेः अभावोपपत्तेः च
{सिद्धान्तसूत्र}

[शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम्(१३३९)]
२.२.१३ आदिमत्वातैन्द्रियकत्वात्कृतकवतुपचारात्च
{शब्दानित्यत्वप्रतिपादनसूत्र}
२.२.१४ न, घटाभावसामान्यनित्यत्वात्नित्येषु अपि अनित्यवतुपचारात्च
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.१५ तत्त्वभाक्तयोः नानात्वविभागातव्यभिचारः
{शब्दानित्यत्वप्रतिपादनसूत्र}
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.१६ सन्तानानुमानविशेषणात्
{शब्दानित्यत्वप्रतिपादनसूत्र}
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.१७ कारणद्रव्यस्य प्रदेशशब्देनाभिधानात्
{शब्दानित्यत्वप्रतिपादनसूत्र}
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.१८ प्राकुच्चारणातनुपलब्धेः आवरणाद्यनुपलब्धेः च
{शब्दानित्यत्वप्रतिपादनसूत्र}
२.२.१९ तदनुपलब्धेः अनुपलम्भातावरणोपपत्तिः
{शब्दानित्यत्वप्रतिपादनसूत्र}
२.२.२० अनुपलम्भातनुपलब्धिसद्भावात्न आवरणानुपपत्तिः अनुपलम्भात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.२१ अनुपलम्भात्मकत्वातनुपलब्धेः अहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.२२ अस्पर्शत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.२३ न, कर्मानित्यत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.२४ न, अणुनित्यत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.२५ सम्प्रदानात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.२६ तदन्तरालानुपलब्धेः अहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.२७ अध्यापनातप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.२८ उभयोः पक्षयोः अन्यतरस्य अध्यापनातप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.२९ अभ्यासात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३० न अन्यत्वे अपि अभ्यासस्य उपचारात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३१ अन्यतन्यस्मातनन्यत्वातनन्यतिति अन्यताभावः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३२ तदभावे न अस्ति अनन्यता, तयोः इतरेतरापेक्षसिद्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३३ विनाशकारणानुपलब्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३४ अश्रवणकारणानुपलब्धेः सततश्रवणप्रसङ्गः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३५ उपलभ्यमाने च अनुपलब्धेः असत्त्वातनपदेशः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३६ पाणिनिमित्तप्रश्लेषात्शब्दाभावे न अनुपलब्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३७ विनाशकारणानुपलब्धेः च अवस्थाने तन्नित्यत्वप्रसङ्गः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३८ अस्पर्शत्वातप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.३९ विभक्त्यन्तरोपपत्तेः च समासे
{सिद्धान्तसूत्र}

[शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम्(४०५६)]
२.२.४० विकारादेशोपदेशात्संशयः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.४१ प्रकृतिविवृद्धौ विकारविवृद्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.४२ न्यूनसमाधिकोपलब्धेः विकाराणामहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.४३ द्विविधस्य अपि हेतोः अभावातसाधनं दृष्टान्तः
{उदाहरणसूत्र}
२.२.४४ न, अतुल्यप्रकृतीनां विकारविकल्पात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.४५ द्रव्यविकारवैषम्यवत्वर्णविकारविकलः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.४६ न, विकारधर्मानुपपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.४७ विकारप्राप्तानामपुनरापत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.४८ सुवर्णादीनां पुनरापत्तेः अहेतुः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.४९ न, तद्विकाराणां सुवर्णभावाव्यतिरेकात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.५० वर्णत्वाव्यतिरेकात्वर्णविकाराणामप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.५१ सामान्यवतो धर्मयोगो न सामान्यस्य
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.५२ नित्यत्वे अविकारातनित्यत्वे च अनवस्थानात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.५३ नित्यानामतीन्द्रियत्वात्तद्धर्मविकल्पात्च वर्णविकाराणामप्रतिषेधः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.५४ अनवस्थायित्वे च वर्णोपलब्धिवत्तद्विकारोपपत्तिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.५५ विकारधर्मित्वे नित्यत्वाभावात्कालान्तरे विकारोपपत्तेः च अप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.५६ प्रकृत्यनियमात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.५७ अनियमे नियमात्न अनियमः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.५८ नियमानियमविरोधातनियमे नियमात्च अप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.५९ गुणान्तरापत्त्युपमर्दह्रासवृद्धिश्लेषेभ्यः तु विकारोपपत्तेः वर्णविकाराः
{सिद्धान्तसूत्र}

[शब्दशक्तिपरीक्षाप्रकरणम्]
२.२.६० ते विभक्त्यन्ताः पदम्
{पदलक्षणसूत्रम्}
२.२.६१ व्यक्त्याकृतिजातिसन्निधौ उपचारात्संशयः
{पूर्वपक्षसूत्र}

[व्यक्तिवादअवान्तरप्रकरणम्]
२.२.६२ याशब्दसमूहत्यागपरिग्रहसङ्ख्यावृद्ध्यपचयवर्णसमासानुबन्धानां व्यक्तौ उपचारात्व्यक्तिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.६३ न, ततनवस्थानात्
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.६४ सहचरणस्थानतादर्थ्यवृत्तमानधारणसामीप्ययोगसाधनाधिपत्येभ्यः ब्राह्मणमञ्चकटराजसक्तुचन्दनगङ्गाशाटकान्नपुरुषेष्वतद्भावे अपि तदुपचारः
{सिद्धान्तसूत्र}

[आकृतिवादअवान्तरप्रकरणम्]
२.२.६५ आकृतिः, तदपेक्षत्वात्सत्त्वव्यवस्थानसिद्धेः
{पूर्वपक्षसूत्र}

[जातिवादअवान्तरप्रकरणम्]
२.२.६६ व्यक्त्याकृतियुक्ते अपि अप्रसङ्गात्प्रोक्षणादिनां मृद्गवके जातिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
२.२.६७ न, आकृतिव्यक्त्यपेक्षत्वात्जात्यभिव्यक्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}

[सिद्धान्तवादअवान्तरप्रकरणम्]
२.२.६८ व्यक्त्याकृतिजातयः तु पदार्थः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.६९ व्यक्तिः गुणविशेषाश्रयः मूर्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.७० आकृतिः जातिलिङ्गाख्या
{सिद्धान्तसूत्र}
२.२.७१ समानप्रसवात्मिका जातिः
{सिद्धान्तसूत्र}

(इति न्यायसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयमाह्निकम्)

समाप्तः च अयं द्वितीयाध्यायः

Lawline

(अथ तृतीयः अध्यायः)

(प्रथममाह्निकम्)

[इन्द्रियव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणं(१३)]
३.१.१ दर्शनस्पर्शनाभ्यामेकार्थग्रहणात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.२ न, विषयव्यवस्थानात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.३ तद्व्यवस्थानातेव आत्मसद्भावातप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
[शरीरव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणम्]
३.१.४ शरीरदाहे पातकाभावात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.५ तदभावः सात्मकप्रदाहे अपि, तन्नित्यत्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.६ न, कार्याश्रयकर्तृवधात्
{सिद्धान्तसूत्र}

[प्रासङ्गिकं चक्षुरद्वैतपरीक्षाप्रकरणम्(७१४)]
३.१.७ सव्यदृष्टस्य इतरेण प्रत्यभिज्ञानात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.८ न एकस्मिन्नासास्थिव्यवहिते द्वित्वाभिमानात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.९ एकविनाशे द्वितीयाविनाशात्न एकत्वम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.१० अवयवनाशे अपि अवयव्युपलब्धेः अहेतुः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.११ दृष्टान्तविरोधातप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.१२ इन्द्रियान्तरविकारात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.१३ न, स्मृतेः स्मर्त्तव्यविषयत्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.१४ तदात्मगुणसद्भावातप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[आत्ममनोभेदपरीक्षाप्रकरणम्(१५१७)]
३.१.१५ न, आत्मप्रतिपत्तिहेतूनां मनसि सम्भवात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.१६ ज्ञातुः ज्ञानसाधनोपपत्तेः संज्ञाभेदमात्रम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.१७ नियमः च निरनुमानः
{सिद्धान्तसूत्र}
[आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम्(१८२६)]
३.१.१८ पूर्वाभ्यस्तस्मृत्यनुबन्धात्जातस्य हर्षभयशोकसम्प्रतिपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.१९ पद्मादिषु प्रबोधसम्मीलनविकारवत्तद्विकारः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.२० न, उष्णशीतवर्षाकालनिमित्तत्वात्पञ्चात्मकविकाराणाम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.२१ प्रेत्याहाराभ्यासकृतात्स्तन्याभिलाषात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.२२ अयसः अयस्कान्ताभिगमनवत्तदुपसर्पणम्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.२३ न, अन्यत्र प्रवृत्त्यभावात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.२४ वीतरागजन्मादर्शनात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.२५ सगुणद्रव्योत्पत्तिवत्तदुत्पत्तिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.२६ न, सङ्कल्पनिमित्तत्वात्रागादीनाम्
{सिद्धान्तसूत्र}

[शरीरपरीक्षाप्रकरणम्(२७३१)]
३.१.२७ पार्थिवं गुणान्तरोपलब्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.२८ पार्थिवाप्यतैजसं तद्गुणोपलब्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.२९ निःश्वासोच्छ्वासोपलब्धेः चातुर्भौन्तिकम्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.३० गन्धक्लेदपाकव्यूहावकाशदानेभ्यः पाञ्चभौतिकम्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.३१ श्रुतिप्रामाण्यात्च
{सिद्धान्तसूत्र}

[इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम्(३२५१)]
३.१.३२ कृष्णसारे सति उपलम्भात्व्यतिरिच्य च उपलम्भात्संशयः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.३३ महदणुग्रहणात्
{साङ्ख्यमतखण्डनम्}
३.१.३४ रश्म्यर्थसन्निकर्षविशेषात्तद्ग्रहणम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.३५ तदनुपलब्धेः अहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.३६ न अनुमीयमानस्य प्रत्यक्षतः अनुपलब्धिः अभावहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.३७ द्रव्यगुणधर्मभेदात्च उपलब्धिनियमः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.३८ अनेकद्रव्यसमवायात्रूपविशेषात्च रूपोपलब्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.३९ कर्मकारितः च इन्द्रियाणां व्यूहः पुरुषार्थतन्त्रः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.४० मध्यन्दिनोल्काप्रकाशानुपलब्धिवत्तदनुपलब्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.४१ न, रात्रौ अपि अनुपलब्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.४२ बाह्यप्रकाशानुग्रहात्विषयोपलब्धेः अनभिव्यक्तितः अनुपलब्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.४३ अभिव्यक्तौ च अभिभवात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.४४ नक्तञ्चरनयनरश्मिदर्शनात्च
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.४५ अप्राप्यग्रहणं काचाभ्रपटलस्फटिकान्तरितोपलब्धेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.४६ कुड्यान्तरितानुपलब्धेः अप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.४७ अप्रतीघातात्सन्निकर्षोपपत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.४८ आदित्यरश्मेः स्फटिकान्तरिते अपि दाह्ये अविघातात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.४९ न इतरेतरधर्मप्रसङ्गात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.५० आदर्शोदकयोः प्रसादस्वाभाव्यात्रूपोपलब्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.५१ दृष्टानुमितानां हि नियोगप्रतिषेधानुपपत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}

[इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम्(५२६२)]
३.१.५२ स्थानान्यत्वे नानात्वातवयविनानास्थानत्वात्च संशयः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.५३ त्वकव्यतिरेकात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.५४ न युगपतर्थानुपलब्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.५५ विप्रतिषेधात्च न त्वकेका
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.५६ इन्द्रियार्थपञ्चत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.५७ न, तदर्थबहुत्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.५८ गन्धत्वाद्यव्यतिरेकात्गन्धादीनामप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.५९ विषयत्वाव्यतिरेकातेकत्वम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.६० न, बुद्धिलक्षणाधिष्ठानगत्याकृतिजातिपञ्चत्वेभ्यः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.६१ भूतगुणविशेषोपलब्धेः तादात्म्यम्
{सिद्धान्तसूत्र}

[अर्थपरीक्षाप्रकरणम्(६२७४)]
३.१.६२ गन्धरसरूपस्पर्शशब्दानां स्पर्शपर्यन्ताः पृथिव्याः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.६३ अप्तेजोवायूनां पूर्वं पूर्वमपोह्य आकाशस्य उत्तरः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.६४ न, सर्वगुणानुपलब्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.६५ एकैकश्येन उत्तरगुणासद्भावातुत्तरोत्तराणां तदनुपलब्धिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.६६ विष्टं हि अपरं परेण
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.६७ न, पार्थिवाप्ययोः प्रत्यक्षत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.६८ पूर्वपूर्वगुणोत्कर्षात्तत्तत्प्रधानम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.६९ तद्ध्यवस्थानं तु भूयस्त्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.७० सगुणानामिन्द्रियभावात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.७१ तेन एव तस्य अग्रहणात्च
{सिद्धान्तसूत्र}
३.१.७२ न, शब्दगुणोपलब्धेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.१.७३ तदुपलब्धिः इतरेतरद्रव्यगुणवैधर्म्यात्
{सिद्धान्तसूत्र}

(इति न्यायसूत्रे तृतीयाध्यायस्य प्रथममाह्निकम्)

(द्वितीयमाह्निकम्)

[बुद्धेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम्(१९)]
३.२.१ कर्माकाशसाधर्म्यात्संशयः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.२ विषयप्रत्यभिज्ञानात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.३ साध्यसमत्वातहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.४ न, युगपतग्रहणात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.५ अप्रत्यभिज्ञाने च विनाशप्रसङ्गः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.६ क्रमवृत्तित्वातयुगपत्ग्रहणम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.७ अप्रत्यभिज्ञानं च विषयान्तरव्यासङ्गात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.८ न, गत्यभावात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.९ स्फटिकान्यत्वाभिमानवत्तदन्यत्वाभिमानः
{सिद्धान्तसूत्र}

[क्षणभङ्गपरीक्षाप्रकरणम्(१०१७)]
३.२.१० स्फटिके अपि अपरापरोत्पत्तेः क्षणिकत्वात्व्यक्तीनामहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.११ नियमहेत्वभावात्यथादर्शनमभ्यनुज्ञा
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.१२ न, उत्पत्तिविनाशकारणोपलब्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.१३ क्षीरविनाशे कारणानुपलब्धिवत्दध्युत्पत्तिवत्च तदुत्पत्तिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.१४ लिङ्गतः ग्रहणात्न अनुपलब्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.१५ न पयसः परिणामगुणान्तरप्रादुर्भावात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.१६ व्यूहान्तरात्द्रव्यान्तरोत्पत्तिदर्शनं पूर्वद्रव्यनिवृत्तेः अनुमानम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.१७ क्वचित्विनाशकारणानुपलब्धेः क्वचित्च उपलब्धेः अनेकान्तः
{सिद्धान्तसूत्र}

[बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम्(१८४१)]
३.२.१८ न इन्द्रियार्थयोः, तद्विनाशे अपि ज्ञानावस्थानात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.१९ युगपत्ज्ञानानुपलब्धेः च न मनसः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.२० ततात्मगुणत्वे अपि तुल्यम्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.२१ इन्द्रियैः मनसः सन्निकर्षाभावात्तदनुत्पत्तिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.२२ न, उत्पत्तिकारणानपदेशात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.२३ विनाशकारणानुपलब्धेः च अवस्थाने तन्नित्यत्वप्रसङ्गः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.२४ अनित्यत्वग्रहात्बुद्धेः बुद्ध्यन्तरात्विनाशः शब्दवत्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.२५ ज्ञानसमवेतात्मप्रदेशसन्निकर्षात्मनसः स्मृत्युत्पत्तेः न युगपतुत्पत्तिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.२६ न, अन्तःशरीरवृत्तित्वात्मनसः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.२७ साध्यत्वातहेतुः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.२८ स्मरतः शरीरधारणोपपत्तेः अप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.२९ न, तदाशुगतित्वान्मनसः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.३० न, स्मरणकालानियमात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.३१ आत्मप्रेरणयदृच्छाज्ञताभिः च न संयोगविशेषः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.३२ व्यासक्तमनसः पादव्यथनेन संयोगविशेषेण समानम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.३३ प्रणिधानलिङ्गादिज्ञानानामयुगपद्भावातयुगपत्स्मरणम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.३४ ज्ञस्य इच्छाद्वेषनिमित्तत्वातारम्भनिवृत्त्योः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.३५ तल्लिङ्गत्वातिच्छाद्वेषयोः पार्थिवाद्येषु अप्रतिषेधः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.३६ परश्वादिषु आरम्भनिवृत्तिदर्शनात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.३७ नियमानियमौ तु तद्विशेषकौ
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.३८ यथोक्तहेतुत्वात्पारतन्त्र्यातकृताभ्यागमात्च न मनसः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.३९ परिशेषात्यथोक्तहेतूपपत्तेः च
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.४० स्मरणं तु आत्मनः ज्ञस्वाभाव्यात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.४१ प्रणिधाननिबन्धाभ्यासलिङ्गलक्षणसादृश्यपरिग्रहाश्रयाश्रित सम्बन्धानन्तर्यवियोगैककार्यविरोधातिशयप्राप्तिव्यवधानसुखदुःखेच्छा द्वेषभयार्थित्वक्रियारागधर्माधर्मनिमित्तेभ्यः
{सिद्धान्तसूत्र}

[बुद्धेरुत्पन्नापवर्गित्वपरीक्षाप्रकरणम्(४२४५)]
३.२.४२ कर्मानवस्थायिग्रहणात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.४३ अव्यक्तग्रहणमनवस्थायित्वात्विद्युत्सम्पाते रूपाव्यक्तग्रहणवत्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.४४ हेतूपादानात्प्रतिषेद्धव्याभ्यनुज्ञा
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.४५ न प्रदीपार्चिःसन्तत्यभिव्यक्तग्रहणवत्तद्ग्रहणम्
{सिद्धान्तसूत्र}

[बुद्धेः शरीरगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम्(४६५५)]
३.२.४६ द्रव्ये स्वगुणपरगुणोपलब्धेः संशयः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.४७ यावच्छरीरभावित्वात्रूपादीनाम्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.४८ न, पाकजगुणान्तरोत्पत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.४९ प्रतिद्वन्द्विसिद्धेः पाकजानामप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.५० शरीरव्यापित्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.५१ न, केशनखादिषु अनुपलब्धेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.५२ त्वक्पर्यन्तत्वात्शरीरस्य केशनखादिषु अप्रसङ्गः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.५३ शरीरगुणवैधर्म्यात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.५४ न, रूपादीनामितरेतरवैधर्म्यात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.५५ ऐन्द्रियकत्वात्रूपादीनामप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[मनःपरीक्षाप्रकरणम्(५६५९)]
३.२.५६ ज्ञानायौगपद्यातेकं मनः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.५७ न, युगपतनेकक्रियोपलब्धेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.५८ अलातचक्रदर्शनवत्तदुपलब्धिः आशुसञ्चारात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.५९ यथोक्तहेतुत्वात्च अणु
{सिद्धान्तसूत्र}

[अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम्(६०७२)]
३.२.६० पूर्वकृतफलानुबन्धात्तदुत्पत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.६१ भूतेभ्यः मूर्त्युपादानवत्तदुपादानम्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.६२ न, साध्यसमत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.६३ न, उत्पत्तिनिमित्तत्वात्मातापित्रोः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.६४ तथा आहारस्य
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.६५ प्राप्तौ च अनियमात्
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.६६ शरीरोत्पत्तिनिमित्तवत्संयोगोत्पत्तिनिमित्तं कर्म
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.६७ एतेन अनियमः प्रत्युक्तः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.६८ ततदृष्टकारितमिति चेत्पुनः तत्प्रसङ्गः अपवर्गे
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.६९ मनःकर्मनिमित्तत्वात्च संयोगाव्युच्छेदः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.७० नित्यत्वप्रसङ्गः च प्रायणानुपपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
३.२.७१ अणुश्यामतानित्यत्ववतेतत्स्यात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
३.२.७२ न, अकृताभ्यागमप्रसङ्गात्
{सिद्धान्तसूत्र}

(इति न्यायसूत्रे तृतीयाध्यायस्य द्वितीयमाह्निकम्)

(समाप्तः च अयं तृतीयः अध्यायः)


(अथ चतुर्थः अध्यायः)

(प्रथममाह्निकम्)
[प्रवृत्तिदोषसामान्यपरीक्षाप्रकरणम्(१२)]

४.१.१ प्रवृत्तिर्यथोक्ता
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.२ तथा दोषाः
{सिद्धान्तसूत्र}

[दोषत्रैराश्यपरीक्षाप्रकरणम्(३८)]
४.१.३ त्रैराश्यं रागद्वेषमोहार्थान्तर्भावात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.४ न, एकप्रत्यनीकभावात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.५ व्यभिचारादहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.६ तेषां मोहः पापीयान्, नामूढस्येतरोत्पत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.७ निमित्तनैमित्तिकभावादर्थान्तरभावो दोषेभ्यः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.८ न दोषलक्षणावरोधान्मोहस्य
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.९ निमित्तनैमित्तिकोपपत्तेश्च तुल्यजातीयानामप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[प्रेत्यभावपरीक्षाप्रकरणम्(१०१३)]
४.१.१० आत्मनित्यत्वे प्रेत्यभावसिद्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.११ व्यक्ताद्व्यक्तानाम्, प्रत्यक्षप्रामाण्यात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.१२ न, घटाद्घटनिष्पत्तेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.१३ व्यक्ताद्घटनिष्पत्तेरप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणम्(१४१८)]
४.१.१४ अभावाद्भावोत्पत्तिः, नानुपमृद्य प्रादुर्भावात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.१५ व्याघातादप्रयोगः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.१६ न, अतीतानागतयोः कारकशब्दप्रयोगात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.१७ न, विनष्टेभ्योऽनिष्पत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.१८ क्रमनिर्देशादप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[ईश्वरोपादानाताप्रकरणम्(१९२१)]
४.१.१९ ईश्वरः कारणम्, पुरुषकर्माफल्यदर्शनात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.२० न, पुरुषकर्माभावे फ्लानिष्पत्तेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.२१ तत्कारितत्वादहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}

[आकस्मिकत्वनिराकरणप्रकरणम्(२२२४)]
४.१.२२ अनिमित्ततो भावोत्पत्तिः, कण्टकतैक्ष्ण्यादिदर्शनात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.२३ अनिमित्तनिमित्तत्वान्ननिमित्ततः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.२४ निमित्तनिमित्तयोरर्थान्तरभावादप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[सर्वानित्यत्वनिराकरणप्रकरणम्(२५२८)]
४.१.२५ सर्वमनित्यम्, उत्पत्तिविनाशधर्मकत्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.२६ न, अनित्यतानित्यत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.२७ तदनित्यत्वमग्नेर्दाह्यं विनाश्यानुविनाशवत्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.२८ नित्यस्याप्रत्याख्यानम्, यथोपलब्धि व्यवस्थानात्
{सिद्धान्तसूत्र}

[सर्वनित्यत्वनिराकरणम्(२९३३)]
४.१.२९ सर्वं नित्यम्, पञ्चभूतनित्यत्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.३० न, उत्पत्तिविनाशकारणोपलब्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.३१ तल्लक्षणावरोधादप्रतिषेधः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.३२ न, उत्पत्तितत्कारणोपलब्धेः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.३३ न, व्यवस्थानुपपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}

[सर्वपृथक्त्वनिराकरणप्रकरणम्(३४३६)]
४.१.३४ सर्वं पृथग्, भावलक्षणपृथक्त्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.३५ न, अनेकलक्षणैरेकभावनिष्पत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.३६ लक्षणव्यवस्थानादेवाप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[सर्वशून्यतानिराकरणप्रकरणम्(३७४०)]
४.१.३७ सर्वमभावो भावेष्वितरेतराभावसिद्धेः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.३८ न, स्वभावसिद्धेर्भावानाम्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.३९ न स्वभावसिद्धिः, आपेक्षिकत्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.४० व्याहतत्वादयुक्तम्
{सिद्धान्तसूत्र}

[संख्यैकान्तवादप्रकरणम्(४१४३)]
४.१.४१ संख्यैकान्तासिद्धिः, कारणानुपपत्त्युपपत्तिभ्याम्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.४२ न, कारणवयवाभावात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.४३ निरवयवत्वादहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}

[फलपरीक्षाप्रकरणम्(४४५४)]
४.१.४४ सद्यः कालान्तरे च फलनिष्पत्तेः संशयः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.४५ न सद्यः, कालान्तरोपभोग्यत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.४६ कालान्तरेणानिष्पत्तिहेतुर्विनाशात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.४७ प्राङ्निष्पत्तेर्वृक्षफलवत्तत्स्यात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.४८ नासन्न सन्न सदसत्, सदसतोर्वैधर्मयात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.४९ उत्पादव्ययदर्शनात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.५० बुद्धिसिद्धं तु तदसत्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.५१ आश्रयव्यतिरेकाद्वृक्षफलोत्पत्तिवदित्यहेतुः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.५२ प्रीतेरात्माश्रयत्वादप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.५३ न पुत्रपशुस्त्रीपरिच्छेदहिरण्यान्नादिफलनिर्द्देशात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.५४ तत्सम्बन्धात्फलनिष्पत्तेस्तेषु फलवदुपचारः
{सिद्धान्तसूत्र}

[दुःखपरीक्षाप्रकरणम्(५५५८)]
४.१.५५ विविधवाधनायोगाद्दुःखमेव जन्मोत्पत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.५६ न, सुखस्याप्यन्तरालनिष्पत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.५७ भाधनानिवृत्तेर्वेदयतः प्र्येषणदोषादप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.५८ दुःखविकल्पे सुखाभिमानाच्च
{सिद्धान्तसूत्र}

[अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम्(५९६८)]
४.१.५९ ऋणक्लेशप्रवृत्त्यनुब्न्धादपवर्गाभावः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.६० प्रधानशब्दानुपपत्तेर्गुणशब्देनानुवादो निन्दाप्रशंसोपपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.६१ समारोपणादात्मन्यप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.६२ पात्रचयान्तानुपपत्तेश्च फलाभावः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.६३ सुषुप्तस्य स्वप्नादर्शने क्लेशाभावादपवर्गः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.६४ न प्रवृत्तिः प्रतिसन्धानाय हीनक्लेशस्य
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.६५ न, क्लेशसन्ततेः स्वाभाविकत्वात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.१.६६ प्रागुत्पत्तेरभावानित्यत्ववत्स्वाभाविकेऽप्यनित्यत्वम्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.६७ अणुश्यामतानित्यत्ववद्वा
{सिद्धान्तसूत्र}
४.१.६८ न, सङ्कल्पनिमित्तत्वाच्च रागादीनाम्
{सिद्धान्तसूत्र}

(इति न्यायसूत्रे चतुर्थाध्यायस्य प्रथममाह्निकम्)

(द्वितीयमाह्निकम्)
[तत्त्वज्ञानोत्पत्तिप्रकरणम्(१३)]
४.२.१ दोषनिमित्तानां तत्त्वज्ञानादहङ्कारनिवृत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.२ दोषनिमित्तं रूपादयो विषयः सङ्कल्पकृताः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.३ तन्निमित्तं त्ववयव्यभिमानः
{सिद्धान्तसूत्र}

[प्रासङ्गिकमवयविप्रकरणम्(४१७)]
४.२.४ विद्याविद्याद्वैविध्यात्संशयः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.५ तदसंशयः, पूर्वहेतुप्रसिद्धत्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.६ वृत्त्यनुपपत्तेरपि तर्हि न संशयः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.७ कृत्स्नैकदेशावृत्तित्वादवयवानामवयव्यभावः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.८ तेषु चावृत्तेरवयव्यभावः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.९ पृथक्चावयवेभ्योऽवृत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.१० न चावयव्यवयवाः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.११ एकस्मिन् भेदाभावाद्भेदशब्दप्रयोगानुपपत्तेरप्रश्नः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.१२ अवयवान्तरभावेऽप्यवृत्तेरहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.१३ केशसमूहे तैमिरिकोपलब्धिवत्तदुपलब्धिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.१४ स्वविषयानतिक्रमेणेन्द्रियस्य पटुमन्दभावाद्विषयग्रहणस्य तथाभाबो नाविषये प्रवृत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.१५ अवयवावयविप्रसङ्गश्चैवमाप्रलयात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.१६ न प्रलयोऽणुसद्भावात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.१७ परं वा त्रुटेः
{सिद्धान्तसूत्र}

[औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणम्(१८२५)]
४.२.१८ आकाशव्यतिभेदात्तदनुपपत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.१९ आकाशासर्वगतत्वं वा
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.२० अन्तर्बहिश्च कार्यद्रव्यस्य कारणान्तरवचनादकार्ये तदभावः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.२१ शब्दसंयोगविभावाच्च सर्वगतम्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.२२ अव्यूहाविष्टम्भविभुत्वानि चाकाशधर्माः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.२३ मूर्तिमतां च संस्थानोपपत्तेरवयवसद्भावः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.२४ संयोगोपपत्तेश्च
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.२५ अनवस्थाकारित्वादनवस्थानुपपत्तेश्चाप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[बाह्यार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम्(२६३७)]
४.२.२६ बुद्ध्या विवेचनात्तु भावानां याथात्म्यानुपलब्धिस्तन्त्वपकर्षणे पटसद्भावानुपलब्धिवत्तदनुपलब्धिः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.२७ व्याहतत्वादहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.२८ तदाश्रयत्वादपृथग्ग्रहणम्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.२९ प्रमाणतश्चार्थप्रतिपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.३० प्रमाणानुपपत्त्युपपत्तिभ्याम्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.३१ स्वप्नविषयाभिमानवदयं प्रमाणप्रमेयाभिमानः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.३२ मायागन्धर्वनगरमृगतृष्णिकावद्वा
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.३३ हेत्वभावादसिद्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.३४ स्मृतिसंकल्पवच्च स्वप्नविषयाभिमानः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.३५ मिथ्योपलब्धेर्विनाशस्तत्त्वज्ञानात्स्वप्नविषयाभिमानप्रणाशवत्प्रतिबोधे
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.३६ बुद्धेश्चैवं निमित्तसद्भावोपलम्भात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.३७ तत्त्वप्रधानभेदाच्च मिथ्याबुद्धेर्द्वैविध्योपपत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}

[तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम्(३८४९)]
४.२.३८ समाधिविशेषाभ्यासात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.३९ न, अर्थविशेषप्रावल्यात्
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.४० क्षुदादिभिः प्रवर्तनाच्च
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.४१ पूर्वकृतफलानुबन्धात्तदुत्पत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.४२ अरण्यगुहापुलिनादिषु योगाभ्यासोपदेशः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.४३ अपवर्गेऽप्येवं प्रसङ्गः
{पूर्वपक्षसूत्र}
४.२.४४ न, निष्पन्नावश्यम्भावित्वात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.४५ तदभावश्चापवर्गे
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.४६ तदर्थं यमनियमाभ्यासात्मसंस्कारो योगाच्चाध्यात्मविध्युपायैः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.४७ ज्ञानग्रहणाभ्यासस्तद्विद्यैश्च सह संवादः
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.४८ तं शिष्यगुरुसब्रह्मचारिविशिष्टश्रेयोऽर्थिभिरनसूयिभिरभ्युपेयात्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.४९ प्रतिपक्षहीनमपि वा प्रयोजनार्थमर्थित्वे

[तत्त्वज्ञानपरिपालनप्रकरणम्(५०५१)]
४.२.५० तत्त्वाध्यवसायसंरक्षणार्थं जल्पवितण्डे, बीजप्ररोहसंरक्ष्णार्थं कण्टकशाखावरणवत्
{सिद्धान्तसूत्र}
४.२.५१ ताभ्यां विगृह्यकथनम्
{सिद्धान्तसूत्र}

(इति न्यायसूत्रे चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयमाह्निकम्)

(समाप्तश्च चतुर्थः अध्यायः)


(अथ पञ्चमः अध्यायः)
(प्रथममाह्निकम्)

[सत्प्रतिपक्षदेशनाभासप्रकर्णम्(१३)]
५.१.१ साधर्म्यवैधर्म्योत्कर्षापकर्षवर्ण्यावर्ण्यविकल्पसाध्यप्राप्त्यप्राप्तिप्रषङ्गप्रतिदृऋष्टान्तानुत्पत्तिसंशयप्रकरणहेत्वर्था पत्त्यविशेषोपपत्त्युपलब्ध्यनुपलब्धिनित्यानित्यकआर्यसमाः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.२ साधर्म्यवैधर्म्याभ्यामुपसंहारे तद्धर्मविपर्ययोपपत्तेः साधर्म्यवैधर्म्यसमौ
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.३ गोत्वाद्गोसिद्धिवत्तत्सिद्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}

उत्कर्षसमादिजातिषट्कप्रकरणम्(४६)ट
५.१.४ साध्यदृष्टान्तयोर्धर्मविकल्पादुभयसाध्यत्वाच्चोत्कर्षापकर्ष वर्ण्यविकल्पसाध्यसमाः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.५ किञ्चित्साधर्म्यादुपसंहारसिद्धेर्वैधर्म्यादप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.६ साध्यातिदेशाच्च दृष्टान्तोपप्त्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}

[प्राप्त्यप्राप्तिसमजातिद्वयप्रकरणम्(७८)]
५.१.७ प्राप्य साध्यमप्राप्य वा हेतोः प्राप्त्याविशिष्टत्वादप्राप्त्यासाधाक त्वाच्च प्राप्त्यप्राप्तिसमौ
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.८ घटादिनिष्पत्तिदर्शनात्पीडने चाभिचारादप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[प्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तसमप्रकरणम्(९११)]
५.१.९ दृष्टान्तस्य कारणानपदेशात्प्रत्यवस्थानाच्च प्रतिदृष्टान्तेन प्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तसमौ
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.१० प्रदीपोपादानप्रसङ्गनिवृत्तिवत्तद्विनिवृत्तिः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.११ प्रतिदृष्टान्तहेतुत्वे च नाहेतुर्दृष्टान्तः
{सिद्धान्तसूत्र}

[अनुत्पत्तिसमप्रकरणम्(१२१३)]
५.१.१२ प्रागुत्पत्तेः कारणाभावादनुत्पत्तिसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.१३ तथाभावादुत्पन्नस्य कारणोपपत्तेर्न कारणप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}
[संशयसमप्रकरणम्(१४१५)]
५.१.१४ सामान्यदृष्टान्तयोरैन्द्रियकत्वे समाने नित्यानित्यसाधर्म्यात्संशयसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.१५ साधर्म्यात्संशये न संशयो वैधर्म्यादुभयथा वा संशयेऽत्यन्त संशयप्रसङ्गो नित्यत्वानभ्यूपगमाच्च सामान्यस्याप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[प्रकरणसमप्रकरणम्(१६१७)]
५.१.१६ उभयसाधर्म्यात्प्रक्रियासिद्धेः प्रकरणसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.१७ प्रतिपक्षात्प्रकरणसिद्धेः प्रतिषेधानुपपत्तिः प्रतिपक्षोपपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}

[अहेतुसमप्रकरणम्(१८२०)]
५.१.१८ त्रैकाल्यासिद्धेर्हेतोरहेतुसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.१९ न हेतुतः साध्यसिद्धेस्त्रैकाल्यास्सिद्धिः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.२० प्रतिषेधानुपपत्तेश्च प्रतिषेद्धव्याप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[अर्थापत्तिसमप्रकरणम्(२१२२)]
५.१.२१ अर्थापत्तितः प्रतिपक्षसिद्धेरर्थापत्तिसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.२२ अनुक्तस्यार्थापत्तेः पक्षहानेरुपपत्तिरनुक्तत्वादनैकान्तिकत्वाच्चार्थापत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}

[अविशेषसमप्रकरणम्(२३२४)]
५.१.२३ एकधर्मोपपत्तेरविशेषे सर्वाविशेषप्रसङ्गात्सद्भाबोपपत्तेर्
अविशेषसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.२४ क्वचिद्धर्मानुपपत्तेः क्वचिच्चोपपत्तेः प्रतिषेधाभावः
{सिद्धान्तसूत्र}

[उअपपत्तिसमप्रकरणम्(२५२६)]
५.१.२५ उभयोकारणोपपत्तेरुपपत्तिसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.२६ उअपपत्तिकारणाभ्यनिञ्जानादप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[उपलब्धिसमप्रकरणम्(२७२८)]
५.१.२७ निर्दिष्टकारणाभावेऽप्युपलम्भादुपलब्धिसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.२८ कारणान्तरादपि तद्धर्मोपपत्तेरप्रतिषेधः
{सिद्धान्तसूत्र}

[अनुपलब्धिसमप्रकरणम्(२९३१)]
५.१.२९ तदनुपलब्धेरनुपलम्भादभावसिद्धौ तद्विपरीतोपपत्तेरनुपलब्धिसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.३० अनुपलम्भात्मकत्वादनुपलब्धेरहेतुः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.३१ ज्ञानविकल्पानां च भावाभावसंवेदनादध्यात्मम्
{सिद्धान्तसूत्र}

[अनित्यसमप्रकरणम्(३२३४)
५.१.३२ साधर्म्यात्तुल्यधर्मोपपत्तेः सर्वानित्यत्वप्रसङ्गादनित्यसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.३३ साधर्म्यादसिद्धेः प्रतिषेधासिद्धिः प्रतिषेध्यसाधर्म्याच्च
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.३४ दृष्टान्ते च साध्यसाधनभावेन प्रज्ञातस्य धर्मस्य तस्य्स चोभयथा भावान्नाविशेषः
{सिद्धान्तसूत्र}

[अनित्यसमप्रकरणम्(३५३६)]
५.१.३५ नित्यमनित्यभावादनित्ये नित्यत्वोपपत्तेर्नित्यसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.३६ प्रतिषेध्ये नित्यमनित्यभावादनित्येऽनित्यत्वोपपत्तेः प्रतिषेधाभावः
{सिद्धान्तसूत्र}

[कार्यसमप्रकरणम्(३७३८)]
५.१.३७ प्रयत्नकार्यानेकत्वात्कार्यसमः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.३८ कार्यान्यत्वे प्रयत्नाहेतुत्वमनुपलब्धिकारणोपपत्तेः
{सिद्धान्तसूत्र}

[षट्पक्षीप्रकरणम्(३९४०)]
५.१.३९ प्रतिषेधेऽपि समानदोषः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.४० सर्वत्रैवम्
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.४१ प्रतिषेधविप्रतिषेधे प्रतिषेधदोषवद्दोषः
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.४२ प्रतिषेधं सदोषमभ्युपेत्य प्रतिषेधविप्रतिषेधे समानो दोषप्रसङ्गो मतानुज्ञा
{सिद्धान्तसूत्र}
५.१.४३ स्वपक्षलक्षनापेक्षोपपत्त्युपसंहारे हेतुनिर्देशे परपक्षदोषा भ्युपगमात्समानो दोष इति
{सिद्धान्तसूत्र}

(इति न्यायसूत्रे पञ्चमाध्यायस्य प्रथममाह्निकम्)

(द्वितीयमाह्निकम्)

५.२.१ प्रतिज्ञाहानिः प्रतिज्ञान्तरं प्रतिज्ञाविरोधः प्रतिज्ञासन्न्यासो हेत्वन्तरमर्थान्तरं निरर्थकमविज्ञातार्थमपार्थकमप्राप्त कालं न्यूनमधिकं पुनरुक्तमननुभाषणमज्ञानमप्रतिभा विक्षेपो मतानुज्ञा पर्यनुयोज्योपेक्षणं निरनुयोज्यानुयोगोऽपसिद्धान्तो हेत्वा भासाश्च निग्रहस्थानानि
{निग्रहस्थानौद्देशसूत्रम्}

[निग्रहस्थानपञ्चकप्रकरणम्(२६)]
५.२.२ प्रतिदृष्टान्तधर्माभ्यनुज्ञा स्वदृष्टान्ते प्रतिज्ञाहानिः
{प्रतिज्ञाहानिः लक्षणसूत्रम्}
५.२.३ प्रतिज्ञातार्थप्रतिषेधधर्मविकल्पात्तदर्थनिर्देशः प्रतिज्ञान्तर.
{प्रतिज्ञान्तरलक्षणसूत्रम्}
५.२.४ प्रतिज्ञाहेत्वोर्विरोधः प्रतिज्ञाविरोधः
{प्रतिज्ञाविरोधः लक्षणसूत्रम्}
५.२.५ पक्षप्रतिषेधे प्रतिज्ञातार्थापनयनं प्रतिज्ञासन्न्यासः
{प्रतिज्ञासन्न्यासः लक्षणसूत्रम्}
५.२.६ अविशेषोक्ते हेतौ प्रतिषिद्धे विशेषमिच्छतो हेत्वन्तरम्
{हेत्वन्तरं लक्षणसूत्रम्}

[निग्रहस्थानचतुष्कप्रकरणम्(७१०)]
५.२.७ प्रकृतादर्थादप्रतिसम्ब्द्धार्थमर्थान्तरम्
{अर्थान्तरं लक्षणसूत्रम्}
५.२.८ वर्णक्रमनिर्देशवन्निरर्थकम्
{निरर्थकं लक्षणसूत्रम्}
५.२.९ परिषत्प्रतिवादिभ्यां त्रिरभिहितमप्यविज्ञातमविज्ञातार्थम्
{अविज्ञातार्थं लक्षणसूत्रम्}
५.२.१० पौर्वापर्यायोगादप्रतिसम्बद्धार्थमपार्थकम्
{अपार्थकं लक्षणसूत्रम्}

[निग्रहस्थानत्रिकप्रकरणम्(१११३)]
५.२.११ अवयवविपर्यासवचनमप्राप्तकालम्
{अप्राप्तकालं लक्षणसूत्रम्}
५.२.१२ हीनमन्यतमेनाप्यवयवेन न्यूनम्
{न्यूनं लक्षणसूत्रम्}
५.२.१३ हेतूदाहरणाधिकमधिकम्
{अधिकं लक्षणसूत्रम्}

[पुनरुक्तिनिग्रहस्थानप्रकरणम्(१४१६)]
५.२.१४ शब्दार्थयोः पुनर्वचनं पुनरुक्तमन्यत्र अनुवादात्
{पुनरुक्तं लक्षणसूत्रम्}
५.२.१५ अनुवादे तु अपुनरुक्तं शब्दाभ्यासातर्थविशेषोपपत्तेः
{पुनरुक्तं लक्षणापवादसूत्रम्}
५.२.१६ अर्थातापन्नस्य स्वशब्देन पुनर्वचनम्
{पुनरुक्तं लक्षणापवादसूत्रम्}

[उत्तरविरोधिनिग्रहस्थानचतुष्कप्रकरणम्(१७२०)]
५.२.१७ विज्ञातस्य परिषदा त्रिः अभिहितस्य अपि अप्रत्युच्चारणमननुभाषणम्
{अननुभाषणं लक्षणसूत्रम्}
५.२.१८ अविज्ञातं च अज्ञानम्
{अज्ञानं लक्षणसूत्रम्}
५.२.१९ उत्तरस्य अप्रतिपत्तिः अप्रतिभा
{अप्रतिभा लक्षणसूत्रम्}
५.२.२० कार्यव्यासङ्गात्कथाविच्छेदः विक्षेपः
{विक्षेपः लक्षणसूत्रम्}

[मतानुज्ञादिनिग्रहस्थानत्रिकप्रकरणम्(२१२३)]
५.२.२१ स्वपक्षे दोषाभ्युपगमात्परपक्षे दोषप्रसङ्गः मतानुज्ञा
{मतानुज्ञा लक्षणसूत्रम्}
५.२.२२ निग्रहस्थानप्राप्तस्य अनिग्रहः पर्यनुयोज्योपेक्षणम्
{पर्यनुयोज्योपेक्षणं लक्षणसूत्रम्}
५.२.२३ अनिग्रहस्थाने निग्रहस्थानाभियोगः निरनुयोज्यानुयोगः
{निरनुयोज्यानुयोग लक्षणसूत्रम्}

[कथकान्योक्तिनिरूप्यनिग्रहस्थानद्वयप्रकरणम्(२४२५)]

५.२.२४ सिद्धान्तमभ्युपेत्य अनियमात्कथाप्रसङ्गः अपसिद्धान्तः
{अपसिद्धान्त लक्षणसूत्रम्}
५.२.२५ हेत्वाभासाः च यथोक्ताः
{हेत्वाभास निरूपणम्}

(इति न्यायसूत्रे पञ्चमाध्यायस्य द्वितीयमाह्निकम्)

(समाप्तश्चायं पञ्चमाध्यायः)

न्यायदर्शनं समाप्तम्


 

Advertisements