Sahitya Darpan: Viswanath Kaviraja

विश्वनाथ कविराज साहित्यदर्पण

प्रथमः परिच्छेदः

ग्रन्थारम्भे निर्विन्घेन प्रारिप्सितपरिसमाप्तिकामो वाङ्भयाधिकृततया वाग्देवतायाः सांमुख्यमाधत्ते

शरदिन्दुसुन्दररुचिश्चेतसि सा मे गिरं देवी ।
अपहृत्य तमः संततमर्थानखिलान्प्रकाशयतु ॥11 ॥

अस्य ग्रन्थस्य काव्याङ्गतया काव्यफलैरेव फलवत्त्वमिति काव्यफलान्याह

चतुर्वर्गफलप्राप्तिः सुखादल्पधियामपि ।
काव्यादेव यतस्तेन तत्स्वरूपं निरूप्यते ॥12 ॥

चतुर्वर्गफलप्राप्तिहि कोव्यतो “रामादिवत्प्रवतितव्यं न रावणादिवत्” इत्यादिः कृत्याकृत्यप्रवृत्तिनिवृत्त्युपदेशद्वारेण सुप्रतीतैव ।
उक्तं च (भामहेन)
“धर्मार्थकाममोक्षेषु वैचक्षण्यं कलासु च ।
करोति कीर्तिं प्रीतिं च साधुकाव्यनिषेवणम्” ॥
इति ।

Continue Reading

Chandralok: Jaydeva

चन्द्रालोकः

पीयुषवर्षश्रीजयदेवकविकृतः चन्द्रालोकः

श्रीः

उच्चैरस्यति मन्दतामरसतां जाग्रत्कलङ्कैरवध्वंसं हस्तयते च या सुमनसामुल्लासिनी मानसे ।
धृष्टोद्यन्मदनाशनार्चिरमला लोकत्रयीदर्शिका सा नेत्रत्रितयीव खण्डपरशोर्वाग्देवता दीव्यतु ॥ 1.1 ॥

हं हो चिन्मयचित्तचन्द्रमणयः संवर्धयध्वं रसान् रे रे स्वैरिणि निर्विचारकविते मास्मत्प्रकाशीभव ।
उल्लासाय विचारवीचिनिचयालङ्कारवारां निधेश्चन्द्रालोकमयं स्वयं वितनुते पीयूषवर्षः कृती ॥ 1.2 ॥

युक्त्यास्वाद्यलसद्रसैकवसतिः साहित्यसारस्वतक्षीराम्भोधिरगाधतामुपदधत्सेव्यः समाश्रीयताम् ।
श्रीरस्मादुपदेशकौशलमयं पीयूषमस्माज्जगज्जाग्रद्भासुरपद्मकेशरयशःशीतांशुरस्माद्बुधाः ॥ 1.3 ॥

Continue Reading

SARASWATI PUJA VIDHI: Basant Panchami

Vasant Panchami on Wednesday, January 29, 2020
Vasant Panchami Muhurat – 10:45 AM to 11:50 AM
Duration – 01 Hour 04 Mins

बसंत पंचमी पूजा विधि

सरस्वति नमस्तुभ्यं वरदे कामरूपिणि।
विद्यारम्भं करिष्यामि सिद्धिर्भवतु मे सदा ॥

या कुन्देन्दु तुषारहार धवला या शुभ्रवस्त्रावृता। या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना ।।
या ब्रह्माच्युतशंकरप्रभृतिभिर्देवैः सदा वन्दिता। सा मां पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्यापहा ।।1।।
शुक्लां ब्रह्मविचारसारपरमांद्यां जगद्व्यापनीं । वीणा-पुस्तक-धारिणीमभयदां जाड्यांधकारपहाम्।।
हस्ते स्फाटिक मालिकां विदधतीं पद्मासने संस्थिताम् । वन्दे तां परमेश्वरीं भगवतीं बुद्धिप्रदां शारदाम्।।2।।

“ॐ भूर्भुवः स्वः महासरस्वती, इहागच्छ इहागच्छ, इह तिष्ठ, इह तिष्ठ। ऊं सरस्वतयै नम:।

ध्वनिर्वर्णाः पदं वाक्यमित्यास्पदचतुष्टयम् ।
यस्याः सूक्ष्मादिभेदेन वाग्देवीं तामुपास्महे ।।

Saraswati

Pranam Mantra

Om Jay Jay Debi Characharo Sare-Kuchojugo Shobhito Mukta Hare

Veena Ranjito Pustaka Haste-Bhagobati Bharati Debi Namohstute

Om Saraswati Maha Bhage-Vidya Kamolo Lochone

Biswarupe Bishalakshi-Vidyang dehi namohastute

Continue Reading

Yudhishthira accepted a job under King Virata

Vaisampayana said, “Then tying up in his cloth dice made of gold and set with lapis lazuli, and holding them below his arm-pit, king Yudhishthira,–that illustrious lord of men–that high-souled perpetuator of the Kuru race, regarded by kings, irrepressible in might, and like unto a snake of virulent poison,–that bull among men, endued with strength and beauty and prowess, and possessed of greatness, and resembling in form a celestial though now like unto the sun enveloped in dense clouds, or fire covered with ashes, first made his appearance when the famous king Virata was seated in his court.

And beholding with his followers that son of Pandu in his court, looking like the moon hid in clouds and possessed of a face beautiful as the full moon, king Virata addressed his counsellors and the twice-born ones and the charioteers and the Vaisyas and others, saying, “Enquire ye who it is, so like a king that looketh on my court for the first time. He cannot be a Brahmana. Methinks he is a man of men, and a lord of earth. He hath neither slaves, nor cars, nor elephants with him, yet he shineth like the very Indra. The marks on his person indicate him to be one whose coronal locks have undergone the sacred investiture. Even this is my belief. He approacheth me without any hesitation, even as an elephant in rut approacheth an assemblage of lotuses!’

Continue Reading

विवेकचुडामणि – Viveka Churamani : Sankaracharya

सर्ववेदान्तसिद्धान्तगोचरं तमगोचरम् ।
गोविन्दं परमानन्दं सद्गुरुं प्रणतोऽस्म्यहम् ॥ १ ॥

जन्तूनां नरजन्म दुर्लभमतः पुंस्त्वं ततो विप्रता
तस्माद्वैदिकधर्ममार्गपरता विद्वत्त्वमस्मात्परम् ।
आत्मानात्मविवेचनं स्वनुभवो ब्रह्मात्मना संस्थितिः
मुक्तिर्नो शतजन्मकोटिसुकृतैः पुण्यैर्विना लभ्यते ॥ २ ॥

दुर्लभं त्रयमेवैतद्देवानुग्रहहेतुकम् ।
मनुष्यत्वं मुमुक्षुत्वं महापुरुषसंश्रयः ॥ ३ ॥

लब्ध्वा कथंचिन्नरजन्म दुर्लभं
तत्रापि पुंस्त्वं श्रुतिपारदर्शनम् ।
यस्त्वात्ममुक्तौ न यतेत मूढधीः
स ह्यात्महा स्वं विनिहन्त्यसद्ग्रहात् ॥ ४ ॥

Continue Reading

पदमञ्जरी-Padamanjari 1.1

Hindu Holy Man

Commentary on Panini Astadhyayi
अष्टाध्यायी – पाणिनि 1.1

1-1-1 वृद्धिरादैच् ।
1-1-2 अदेङ् गुणः ।
1-1-3 इको गुणवृद्धी ।
1-1-4 न धातुलोप आर्धधातुके ।
1-1-5 ग्क्ङिति च ।
1-1-6 दीधीवेवीटाम् ।
1-1-7 हलोऽनन्तराः संयोगः ।
1-1-8 मुखनासिकावचनोऽनुनासिकः ।
1-1-9 तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम् ।
1-1-10 नाज्झलौ ।
1-1-11 ईदूदेद्द्विवचनं प्रगृह्यम् ।
1-1-12 अदसो मात् ।
1-1-13 शे ।
1-1-14 निपात एकाजनाङ् ।
1-1-15 ओत् ।

Continue Reading

पञ्चसायकः Pancha Sayaka in Sanskrit

पञ्चसायकः-Five Arrows

प्रथमः सायकः ।

मङ्गलाचरणम्‌ ।

रतिपरिमलसिन्धुः कामिनीकेलिबन्धु-र्विहितभुवनमोदः सेव्यमानप्रमोदः ।
जयति मकरकेतुर्मोहनस्यैकहेतु- र्विरचितबहुसेवः कामिभिः कामदेवः ॥ १ ॥

ग्रन्थकर्तुरात्मपरिचयप्रदर्शनम्‌ ।

अस्ति प्रत्यहमर्थितापहरणप्रीत्यैकदीक्षागुरुः
श्रीकण्ठार्चनतत्परो भुवि चतुःषष्टेः कलानां निधिः ।
सङ्गीतागमसत्प्रमेयरचनाचातुर्यचिन्तामणिः
प्रख्यातः कविशेखराङ्कितपदः श्रीज्योतिरीशः कृती ॥ २ ॥

दृष्ट्वा मन्मथतन्त्रमीश्वरकृतं वात्स्यायनीयं मतं
गोणीपुत्रकमूलदेवरचितं बाभ्रव्यवाक्यामृतम्‌ ।
श्रीनन्दीश्वररन्तिदेवभणितं क्षेमेन्द्रविद्यागमं
तेनाकल्प्यत पञ्चसायक इति प्रीतिप्रदः कामिनाम्‌ ॥ ३ ॥

Continue Reading

Sanskrit Vyakarana

Amaravati AP

अ इ उ ण् । ऋ ऌ क् । ए ओ ङ् । ऐ औ च् । ह य व र ट् । लँ ण् । ञ म ङ ण न म् । झ भ ञ् । घ ढ ध ष् । ज ब ग ड द श् । ख फ छ ठ थ च ट त व् । क प य् । श ष स र् । ह ल् ।

Ashtadhyayi – Panini Sutra 

Sanskrit-Vyakaranam- Siddhyanta Koumudi

Sarasvata Vyakaranam by अनुभूतिस्वरूपाचार्य

Mugdha Bodham Sanskrit Vyakaranam by Bopa Deva

Kalap-Vyakaranam

Prakrit-Vyakaranam

ARDHA MAGADHI VYAKARANM-Jaina siddhyanta Koumudi

Latin Grammar

Sudha Lahari सुधालहरी: पण्डितराज श्रीजगन्नाथ

पण्डितराज श्रीजगन्नाथविरचिता 17th century.

सुधालहरी ।

उल्लासः फुल्लपङ्केरुहपटलतन्मत्तपुष्पंधयानां
निस्तारः शोकदावानलविकलहृदां कोकसीमन्तिनीनाम्‌ ।
उत्पातस्तामसानामुपहतमहसां चक्षुषां पक्षपातः
संघातः कोऽपि धाम्नामयमुदयगिरिप्रान्ततः प्रादुरासीत्‌ ॥ १ ॥

पद्मद्रोहोद्धुराणां धवलितहरितामैन्दवीनां द्युतीनां
दर्पं द्राग्द्रावयन्तो विदलदरुणिमोद्रेकदेदीप्यमानाः ।
दूरादेवान्धकारान्धितधरणैतलद्योतने बद्धदीक्षा-
स्ते दैन्यध्वंसदक्षा मुदमुदयदिनोद्वेलदुस्रा दिशन्तु ॥ २ ॥

त्रातामीवार्तलक्षाः प्रतिदिनविहितानेकगीर्वाणरक्षा
भक्तानां कल्पवृक्षाः स्फुरदनलगतस्वर्णभासां सदृक्षाः ।
लोकक्षेमात्तदीक्षा नलिनपरिषदां दत्तसौभाग्यलाक्षा
दुर्वृत्तध्वंसदक्षा मम रविकिरणाः सन्त्वघानां विपक्षाः ॥ ३ ॥

Continue Reading

Nayeeka Veda Prkaranam:Ujjawal Neel Mani

Ujjawal Neel Mani Sanskrit

नायिकाभेदप्रकरणम्: Nayeeka Veda Prkaranam

रूपगोस्वामी

यूथेऽप्यवान्तरगणास्तेषु च कश्चिद्गणस्त्रिचतुराभिः ।
इह पञ्चषाभिरन्यः सप्ताष्टाभिस्तथेत्याद्याः ॥ ५.१ ॥
नासौ नाट्ये रसे मुख्ये यत्परोढा निगद्यते ।
तत्तु स्यात्प्राकृतक्षुद्रनायिकाद्यनुसारतः ॥ ५.२ ॥

तथा चोक्तम्
नेष्टा यदङ्गिनि रसे कविभिर्परोढा
तद्गोकुलाम्बुजदृशां कुलमन्तरेन ।
आशांसया रसविधेरवतारितानां
कंसारिणा रसिकमण्डलशेखरेण ॥ ५.३ ॥

व्रजेन्द्रनन्दनत्वेन सुष्ठु निष्ठामुपेययुः ।
यासां भावस्य सा मुद्रा सद्भक्तैरपि दुर्गमा ॥ ५.४ ॥

यथा ललितमाधवे (६.१४)
गोपीनां पशुपेन्द्रनन्दनजुषो भावस्य कस्तां क्र्ती
विज्ञातुं क्षमते दुरूहपदवीसञ्चारिणः प्रक्रियाम् ।
आविष्कुर्वति वैष्णवीमपि तनुं तस्मिन् भुजैर्जिष्णुभि
र्यासां हन्त चतुर्भिरद्भुतरुचिं रागोदयः कुञ्चति ॥ ५.५ ॥

Continue Reading