मीमांसासूत्राणि- Mimamsha Sutram of Jaimini PT -1

Go for Chapter 7 to 12

अथातो धर्मजिज्ञासा -१,१.१

चोदनालक्षणोऽर्थो धर्मः -१,१.२

तस्य निमित्तपरीष्टिः -१,१.३

सत्संप्रयोगे पुरुषस्येन्द्रियाणां बुद्धिजन्म तत्प्रत्यक्षम् अनिमित्तं विद्यमानोपलम्भनत्वात् -१,१.४

औत्पत्तिकस् तु शब्दस्यार्थेन संबन्धस् तस्य ज्ञानम् उपदेशोऽव्यतिरेकश् चार्थेऽनुपलब्धे तत्प्रमाणं बादरायणस्यानपेक्षत्वात् -१,१.५

कर्मैके तत्र दर्शनात् -१,१.६

अस्थानात् -१,१.७

करोति शब्दात् -१,१.८

सत्त्वान्तरे च यौगपद्यात् -१,१.९

प्रकृति विकृत्योश् च -१,१.१०

वृद्धिश् च कर्तृभूम्नास्य -१,१.११

समं तु तत्र दर्शनम् -१,१.१२

सतः परमदर्शनं विषयानागमात् -१,१.१३

प्रयोगस्य परम् -१,१.१४

आदित्त्यवद्यौगपद्यम् -१,१.१५

वर्णान्तरम् अविकारः -१,१.१६

नादवृद्धिपरा -१,१.१७

नित्यस् तु स्याद् दर्शनस्य परार्थत्वात् -१,१.१८

सर्वत्र यौगपद्यात् -१,१.१९

संख्याभावात् -१,१.२०

अनपेक्षत्वात् -१,१.२१

प्रख्याभावाच् च योगस्य -१,१.२२

लिङ्गदर्शनाच् च -१,१.२३

उत्त्पत्तौ वावचनाः स्युर् अर्थस्यातन्निमित्तत्वात् -१,१.२४

तद्भूतानां क्रियार्थेन सामाम्नायोऽर्थस्य तन्निमित्तत्त्वात् -१,१.२५

लोके सन्नियमात् प्रयोगसन्निकर्षः स्यात् -१,१.२६

वेदांश् चैके सन्निकर्षं पुरुषाख्याः -१,१.२७

अनित्यदर्शनाच् च -१,१.२८

उक्तं तु शब्दपूर्वत्वम् -१,१.२९

आख्या प्रवचनात् -१,१.३०

परन्तु श्रुतिसामान्यमात्रम् -१,१.३१

कृते वा विनियोगः स्यात् कर्मणः संबन्धात् -१,१.३२
आम्नायस्य क्रियार्थत्वाद् आनर्थक्यम् अतदर्थानां तस्माद् अनित्यम् उच्यते -१,२.१

शास्त्रदृष्टाविरोधाच् च -१,२.२

तथाफलाभावात् -१,२.३

अन्यानर्थक्यात् -१,२.४

अभागिप्रतिषेधाच् च -१,२.५

अनित्यसंयोगात् -१,२.६

विधिना त्व् एकवाक्यत्वात् स्तुत्यर्थेन विधीनां स्युः -१,२.७

तुल्यं च साम्प्रदायिकम् -१,२.८

आप्ता चानुपपत्तिः प्रयोगे हि विरोधः स्याच् छब्दार्थस् त्व् अप्रयोगभूतस् तस्माद् उपपद्येत -१,२.९

गुणवादस् तु -१,२.१०

रूपात् प्रायात् -१,२.११

दूरभूयस्त्वात् -१,२.१२

अपराधात् कर्तुश् च पुत्रदर्शनम् -१,२.१३

आकालिकेप्सा -१,२.१४

विद्याप्रशंसा -१,२.१५

सर्वत्वम् आधिकारिकम् -१,२.१६

फलस्य कर्मनिष्पत्तेस् तेषां लोकवत्परिमाणतः फलविशेषः स्यात् -१,२.१७

अन्त्ययोर् यथोक्तम् -१,२.१८

विधिर् वा स्याद् अपूर्वत्वाद् वादमात्रम ह्य् अनर्थकम् -१,२.१९

लोकवद् इति चेत् -१,२.२०

न पूर्वत्वात् -१,२.२१

उक्तं तु वाक्यशेषत्वम् -१,२.२२

विधिश् चानर्थकः क्वचित् तस्मात् स्तुतिः प्रतीयेत तत्सामान्याद् इतरेषु तथात्वम् -१,२.२३

प्रकरणे सम्भवन्नपकर्षो न कल्प्येत विध्यानर्थक्यं हि तं प्रति -१,२.२४

विधौ च वाक्यभेदः स्यात् -१,२.२५

हेतुर् वा स्याद् अर्थवत्वोपपत्तिभ्याम् -१,२.२६

स्थितिस् तु शब्दपूर्वत्वादचोदनाच तस्य -१,२.२७

व्यर्थे स्तुतिर् अन्याय्येति चेत् -१,२.२८

अर्थस् तु विधिशेषत्वाद् यथा लोके -१,२.२९

यदि च हेतुर् अवतिष्ठेत निर्देशात् सामान्याद् इति चेद् अवस्था विधीनां स्यात् -१,२.३०

तदर्थशास्त्रात् -१,२.३१

वाक्यनियमात् -१,२.३२

बुद्धिशास्त्रात् -१,२.३३

अविद्यमानवचनात् -१,२.३४

अचेतनेऽर्थबन्धनात् -१,२.३५

अर्थविप्रतिषेधात् -१,२.३६

स्वाध्यायवद्वचनात् -१,२.३७

अविज्ञेयात् -१,२.३८

अनित्यसंयोगान् मन्त्रार्थानर्थक्यम् -१,२.३९

अविशिष्टस् तु वाक्यार्थः -१,२.४०

गुणार्थेन पुनः श्रुतिः -१,२.४१

परिसंख्या -१,२.४२

अर्थवादो वा -१,२.४३

अविरुद्धं परम् -१,२.४४

संप्रैषे कर्मगर्हानुपालम्भः संस्कारत्त्वात् -१,२.४५

अभिधानेऽर्थवादः -१,२.४६

गुणाद् अप्रतिषेधः स्यात् -१,२.४७

विद्यावचनम् असंयोगात् -१,२.४८

सतः परमविज्ञानम् -१,२.४९

उक्तश् चानित्यसंयोगः -१,२.५०

लिङ्गोपदेशश् च तदर्थवत् -१,२.५१

ऊहः -१,२.५२

विधिशब्दाश् च -१,२.५३
धर्मस्य शब्दमूलत्वाद् अशब्दम् अनपेक्षं स्यात् -१,३.१

अपि वा कर्तृसामान्यात् प्रमाणम् अनुमानं स्यात् -१,३.२

विरोधे त्व् अनपेक्ष्यं स्याद् असति ह्य् अनुमानम् -१,३.३

हेतुदर्शनाच् च -१,३.४

शिष्टाकोपेऽविरुद्धम् इति चेत् -१,३.५

न शास्त्रपरिमाणत्वात् -१,३.६

अपि वा कारणग्रहणे प्रयुक्तानि प्रतीयेरन् -१,३.७

तेष्व् अदर्शनाद् विरोधस्य समा विप्रतिपत्तिः स्यात् -१,३.८

शास्त्रस्था वा तन्निमित्तत्वात् -१,३.९

चोदितं तु प्रतीयेताविरोधात् प्रमाणेन -१,३.१०

प्रयोगशास्त्रम् इति चेत् -१,३.११

नासन्नियमात् -१,३.१२

अवाक्यशेषाच् च -१,३.१३

सर्वत्र च प्रयोगात् सन्निधानशास्त्राच् च -१,३.१४

अनुमानव्यवस्थानात् तत्संयुक्तं प्रमाणं स्यात् -१,३.१५

अपि वा सर्व धर्मः स्यात् तन्न्यायत्वाद् विधानस्य -१,३.१६

दर्शनाद् विनियोगः स्यात् -१,३.१७

लिङ्गाभावाच् च नित्यस्य -१,३.१८

आख्या हि देशसंयोगात् -१,३.१९

न स्याद् देशान्तरेष्व् इति चेत् -१,३.२०

स्याद्योगाख्या हि माथुरवत् -१,३.२१

कर्मधर्मो वा प्रवणवत् -१,३.२२

तुल्यं तु कर्तृधर्मेण -१,३.२३

प्रयोगोत्पत्यशास्त्रत्वाच् छब्देषु न व्यवस्था स्यात् -१,३.२४

शब्दे प्रयत्ननिष्पत्तेर् अपराधस्य भागित्वम् -१,३.२५

अन्यायश् चानेकशब्दत्त्वम् -१,३.२६

तत्र तत्त्वम् अभियोगविशेषात् स्यात् -१,३.२७

तदशक्तिश् चानुरूपत्वात् -१,३.२८

एक देशत्वाच् च विभाक्तिव्यत्यये स्यात् -१,३.२९

प्रयोगचोदनाभावाद् अर्थैकत्वम् अविभागात् -१,३.३०

अद्रव्यशब्दत्वात् -१,३.३१

अन्यदर्शनाच् च -१,३.३२

आकृतिस् तु क्रियार्थत्वात् -१,३.३३

न क्रिया स्याद् इति चेदर्थान्तरे विधानं न द्रव्यम् इति चेत् -१,३.३४

तदर्थत्वात् प्रयोगस्याविभागः -१,३.३५
उक्तं समाम्नायैदम् अर्थ्यं तस्मात् सर्वं तदर्थं स्यात् -१,४.१

अपि वा नामधेयं स्याद् यदुत्पत्तावपूर्वम् अविधायकत्वात् -१,४.२

यस्मिन् गुणोपदेशः प्रधानतोऽभिसम्बन्धः -१,४.३

तत्प्रख्यञ् चान्यशास्त्रम् -१,४.४

तद्व्यपदेशं च -१,४.५

नामधेये गुणश्रुतेः स्याद् विधानम् इति चेत् -१,४.६

तुल्यत्वात् क्रिययोर् न -१,४.७

ऐकशब्द्ये परार्थवत् -१,४.८

तद्गुणास् तु विधायेर् अन्नविभागाद् विधानार्थे न चेद् अन्येन शिष्टाः -१,४.९

बर्हिराज्ययोर् असंस्कारे शब्दलाभाद् अतच्छब्दः -१,४.१०

प्रोक्षणीष्व् अर्थसंयोगात् -१,४.११

तथानिर्मन्थ्ये -१,४.१२

वैश्वदेवे विकल्प इति चेत् -१,४.१३

न वा प्रकरणात् प्रत्यक्षविधानाच् च न हि प्रकरणं द्रव्यस्य -१,४.१४

मिथश् चानर्थसम्बन्धः -१,४.१५

परार्थत्वाद् गुणानाम् -१,४.१६

पूर्ववन्तोऽविधानार्थास् तत्सामर्थ्यं समाम्नाये -१,४.१७

गुणस्य तु विधानार्थे तद्गुणाः प्रयोगे स्युर् अनर्थका न हि तं प्रत्यर्थवत्तास्ति -१,४.१८

तच्छेषो नोपपद्यते -१,४.१९

अविभागाद् विधानार्थे स्तुत्यर्थेनोपपद्येरन् -१,४.२०

कारणं स्याद् इति चेत् -१,४.२१

आनर्थक्याद् अकारणं कर्तुर् हि कारणानि गुणार्थो हि विधीयते -१,४.२२

तत्सिद्धिः -१,४.२३

जातिः -१,४.२४

सारूप्यात् -१,४.२५

प्रशंसा -१,४.२६

भूमा -१,४.२७

लिङ्गसमवायात् -१,४.२८

सन्दिग्धेषु वाक्यशेषात् -१,४.२९

अर्थाद् वा कल्पनैकदेशत्वात् -१,४.३०
भावार्थाः कर्मशब्दास् तेभ्यः क्रिया प्रतीयेतैष ह्य् अर्थो विधीयते -२,१.१

सर्वेषां भावोऽर्थ इति चेत् -२,१.२

येषाम् उत्पत्तौ स्वे प्रयोगे रूपोपलब्धिस् तानि नामानि तस्मात् तेभ्यः पराकाङ्क्षा भूतत्वात् स्वे प्रयोगै -२,१.३

येषां तूत्पत्ताव् अर्थे स्वे प्रयोगो न विद्यते तान्य् आख्यातानि तस्मात् तेभ्यः प्रतीयेताश्रितत्वात् प्रयोगस्य -२,१.४

चोदना पुनर् आरम्भः -२,१.५

तानि द्वैधं गुणप्रधानभूतानि -२,१.६

यैर् द्रव्यं न चिकीर्ष्यते तानि प्रधानभूतानि द्रव्यस्य गुणभूतत्वात् -२,१.७

यैस् तु द्रव्यं चिकीर्ष्यते गुणस् तत्र प्रतीयेत तस्य द्रव्यप्रधानत्वात् -२,१.८

धर्ममात्रे तु कर्म स्याद् अनिर्वृत्तेः प्रयाजवत् -२,१.९

तुल्यश्रुतित्वाद् वेतरैः सधर्मः स्यात् -२,१.१०

द्रव्योपदेश इति चेत् -२,१.११

न तदर्थत्वाल् लोकवत् तस्य च शेषभूतत्वात् -२,१.१२

स्तुतशस्त्रयोस् तु संस्कारो याज्यावद् देवताभिधानत्वात् -२,१.१३

अर्थेन त्व् अपकृष्येत देवतानाम् अचोदनार्थस्य गुणभूतत्वात् -२,१.१४

वशावद् वा गुणार्थं स्यात् -२,१.१५

न श्रुतिसमवायित्वात् -२,१.१६

व्यपदेशभेदाच् च -२,१.१७

गुणश् चानर्थकः स्यात् -२,१.१८

तथा याज्यापुरोरुचोः -२,१.१९

वशायाम् अर्थसमवायात् -२,१.२०

यच् चेति वार्थवत्त्वात् स्यात् -२,१.२१

न त्वाम्नातेषु -२,१.२२

दृश्यते -२,१.२३

अपि वा श्रुतिसंयोगात् प्रकरणे स्तौतिशंसती क्रियोत्पात्तिं विदध्याताम् -२,१.२४

शब्दपृथक्त्वाच् च -२,१.२५

अनर्थकं च तद्वचनम् -२,१.२६

अन्यश् चार्थः प्रतीयते -२,१.२७

अभिधानं च कर्मवत् -२,१.२८

फलनिर्वृत्तिश् च -२,१.२९

विधिमन्त्रयोर् ऐकार्थ्यम् ऐकशब्द्यात् -२,१.३०

अपि वा प्रयोगसामर्थ्यान् मन्त्रोऽभिधानवाची स्यात् -२,१.३१

तच्चोदकेषु मन्त्राख्या -२,१.३२

शेषे ब्राह्मणशब्दः -२,१.३३

अनाम्नातेष्व् अमन्त्रत्वमाम्नातेषु हि विभागः -२,१.३४

तेषाम् ऋग्यत्रार्थवशेन पादव्यवस्था -२,१.३५

गीतिषु स माख्या -२,१.३६

शेषे यजुः शब्दाः -२,१.३७

निगदो वा चतुर्थं स्याद् धर्मविशेषात् -२,१.३८

व्यपदेशाच् च -२,१.३९

यजूंषि वा तद्रूपत्वात् -२,१.४०

वचनाद् धर्मविशेषः -२,१.४१

अर्थाच् च -२,१.४२

गुणार्थो व्यपदेशः -२,१.४३

सर्वेषाम् इति चेत् -२,१.४४

न, ऋग्व्यपदेशात् -२,१.४५

अर्थैकत्वाद् एकं वाक्यं साकाङ्क्षं चेद् विभागे स्यात् -२,१.४६

समेषु वाक्यभेदः स्यात् -२,१.४७

अनुषङ्गो वाक्यसमाप्तिः सर्वेषु तुल्ययोगित्वात् -२,१.४८

व्यवायान् नानुषज्येत -२,१.४९
शब्दान्तरे कर्मभेदः कृतानुबन्धत्वात् -२,२.१

एकस्यैवं पुनः श्रुतिर् अविशेषाद् अनर्थकं हि स्यात् -२,२.२

प्रकरणं तु पौर्णमास्यां रूपावचनात् -२,२.३

विशेषदर्शनाच् च सर्वेषां समेषु ह्य् अप्रवृत्तिः स्यात् -२,२.४

गुणस् तु श्रुतिसंयोगात् -२,२.५

चोदना वा गुणानां युगपच्छास्त्राच् चोदिते हि तदर्थत्वात् तस्यतस्योपदिश्येत -२,२.६

व्यपदेशश् च तद्वत् -२,२.७

लिङ्गदर्शनाच् च -२,२.८

पौर्णमासीवद् उपांशुयाजः स्यात् -२,२.९

चोदना वाप्रकृतत्वात् -२,२.१०

गुणोपबन्धात् -२,२.११

प्राये वचनाच् च -२,२.१२

आघाराग्निहोत्रम् अरूपत्वात् -२,२.१३

संज्ञोपबन्धात् -२,२.१४

अप्रकृतत्वाच् च -२,२.१५

चोदना वा शब्दार्थस्य प्रयोगभूतत्वात् तत्सन्निधेर् गुणार्थेन पुनः श्रुतिः -२,२.१६

द्रव्यसंयोगाच् चोदना पशुसोमयोः प्रकरणे ह्य् अनर्थको द्रव्यसंयोगो न हि तस्य गुणार्थेन -२,२.१७

अचोदकाश् च संस्काराः -२,२.१८

तद्भेदात् कर्मणोऽभ्यासो द्रव्यपृथक्त्वाद् अनर्थकं हि स्याद् भेदो द्रव्यगुणीभावात् -२,२.१९

संस्कारस् तु न भिद्येत परार्थत्वाद् द्रव्यस्य गुणभूतत्वात् -२,२.२०

पृथक्त्त्वनिवेशात् संख्यया कर्मभेदः स्यात् -२,२.२१

संज्ञा चोत्पत्तिसंयोगात् -२,२.२२

गुणाश् चापूर्वसंयोगे वाक्योः समत्त्वात् -२,२.२३

अगुणे तु कर्मशब्दे गुणस् तत्र प्रतीयेत -२,२.२४

फलश्रुतेस् तु कर्म स्यात् फलस्य कर्मयोगित्वात् -२,२.२५

अतुल्यत्वात् तु वाक्ययोर् गुणे तस्य प्रतीयेत -२,२.२६

समेषु कर्मयुक्तं स्यात् -२,२.२७

सौभरे पुरुषश्रुतेर् निधनं कामसंयोगः -२,२.२८

सर्वस्य वोक्तकामत्वात् तस्मिन् कामश्रुतिः स्यान् निधनार्था पुनः श्रुतिः -२,२.२९
गुणस् तु क्रतुसंयोगात् कर्मान्तरं प्रयोजयेत् संयोगस्याशेषभूत्वात् -२,३.१

एकस्य तु लिङ्गभेदात् प्रयोजनार्थम् उच्येतैकत्वं गुणवाक्यत्वात् -२,३.२

अवेष्टौ यज्ञसंयोगात्क्रतुप्रधानमुच्यते -२,३.३

आधाने सर्वशेषत्वात् -२,३.४

अयनेषु चोदनान्तरं संज्ञोपबन्धात् -२,३.५

अगुणाच् च कर्मचोदना -२,३.६

समाप्तं च फले वाक्यम् -२,३.७

विकारो वा प्रकरणात् -२,३.८

लिङ्गदर्शनाच् च -२,३.९

गुणात् संज्ञोपबन्धः -२,३.१०

समाप्तिर् अविशिष्टा -२,३.११

संस्कारश् चाप्रकरणेऽकर्मशब्दत्वात् -२,३.१२

यावद् उक्तं वा कर्मणः श्रुतिमूलत्वात् -२,३.१३

यजतिस् तु द्रव्यफलभोक्तृसंयोगाद् एतेषां कर्मसम्बन्धात् -२,३.१४

लिङ्गदर्शनाच् च -२,३.१५

विषये प्रायदर्शनात् -२,३.१६

अर्थवादोपपत्तेश् च -२,३.१७

संयुक्तस् त्व् अर्थशब्देन तदर्थः श्रुतिसंयोगात् -२,३.१८

पात्नीवते तु पूर्वत्वाद् अवच्छेदः -२,३.१९

अद्रव्यत्वात् कवेले कर्मशेषः स्यात् -२,३.२०

अग्निस् तु लिङ्गदर्शनात् क्रतुशब्दः प्रतीयेत -२,३.२१

द्रव्यं वा स्याच् चोदनायास् तदर्थत्वात् -२,३.२२

तत्संयोगात् क्रतुस् तदाख्यः स्यात् तेन धर्मविधानानि -२,३.२३

प्रकरणान्तरे प्रयोजनान्यत्वम् -२,३.२४

फलं चाकर्मसंनिधौ -२,३.२५

संनिधौ त्व् अविभागात् फलार्थेन पुनः श्रुतिः -२,३.२६

आग्नेयसूक्तहेतुत्वाद् अभ्यासेन प्रतीयेत -२,३.२७

अविभागात् तु कर्मणां द्विरुक्तेर् न विधीयते -२,३.२८

अन्यार्था वा पुनः श्रुतिः -२,३.२९
यावज्जीविकोऽभ्यासः कर्मधर्मः प्रकरणात् -२,४.१

कर्तुर् वा श्रुतिसंयोगात् -२,४.२

लिङ्गदर्शनाच् च कर्मधर्मे हि प्रक्रमेण नियम्येत तत्रानर्थकम् अन्यत् स्यात् -२,४.३

व्यपवर्गं च दर्शयति कालश् चेत् कर्मभेदः स्यात् -२,४.४

अनित्यत्वात् तु नैवं स्यात् -२,४.५

विरोधश् चापि पूर्ववत् -२,४.६

कर्तुस् तु धर्मनियमात् कालशास्त्रं निमित्तं स्यात् -२,४.७

नामरूपधर्मविशेषपुनरुक्तिनिन्दाशाक्तिसमाप्तिवचनप्रायश्चित्तान्यार्थदर्शनाच् छाखान्तरेषु कर्मभेदः स्यात् -२,४.८

एकं वा संयोगरूपचोदनाख्याविशेषात् -२,४.९

न नाम्ना स्याद् अचोदनाभिधानत्वात् -२,४.१०

सर्वेषां चैककर्म्यं स्यात् -२,४.११

कृतकं चाभिधानम् -२,४.१२

एकत्वेऽपि परम् -२,४.१३

विद्यायां धर्मशास्त्रम् -२,४.१४

अग्नेयवत्पुनर्वचनम् -२,४.१५

अद्विर्वचनं वा श्रुतिसंयोगाविशेषात् -२,४.१६

अर्थासन्निधेश् च -२,४.१७

न चैकं प्रतिशिष्यते -२,४.१८

समाप्तिवच् च संप्रेक्षा -२,४.१९

एकत्वेऽपि पराणि निन्दाशक्तिसमाप्तिवचनानि -२,४.२०

प्रायश्चित्तं निमित्तेन -२,४.२१

प्रक्रमाद् वा नियोगेन -२,४.२२

समाप्तिः पूर्ववत्त्वाद्यथाज्ञाते प्रतीयेत -२,४.२३

लिङ्गमविशिष्टं सर्वशेषत्वान् न हि तत्र कर्मचोदना तस्मात् द्वादशाहस्याहारव्यपदेशः स्यात् -२,४.२४

द्रव्ये चाचोदितत्वाद् विधीनाम् अव्यवस्था स्यान् निर्देशाद् व्यतिष्ठेत तस्मान् नित्यानुवादः स्यात् -२,४.२५

विहितप्रतिषेधात् पक्षेऽतिरेकः स्यात् -२,४.२६

सारस्वते विप्रतिषेधाद्यदेति स्यात् -२,४.२७

उपहव्येऽप्रतिप्रसवः -२,४.२८

गुणार्था वा पुनः श्रुतिः -२,४.२९

प्रत्ययं चापि दर्शयति -२,४.३०

अपि वा क्रमसंयोगाद् विधिपृथक्त्वम् एकस्यां व्यवतिष्ठेत -२,४.३१

विरोधिना त्व् असंयोगाद् ऐककर्म्ये तत्संयोगाद् विधीनां सर्वकर्मप्रत्ययः स्यात् -२,४.३२
अथातः शेषलक्षणम् -३,१.१

शेषः परार्थत्वात् -३,१.२

द्रव्यगुणसंस्कारेषु बादरिः -३,१.३

कर्माण्यपि जैमिनिः फलार्थत्वात् -३,१.४

फलं च पुरुषार्थत्वात् -३,१.५

पुरुषश् च कर्मार्थत्वात् -३,१.६

तेषाम् अर्थेन सबन्धः -३,१.७

विहितस् तु सर्वधर्मः स्यात् संयोगतोऽविशेषात् प्रकरणाविशेषाच् च -३,१.८

अर्थलोपाद् अकर्मे स्यात् -३,१.९

फलं तु सह चेष्टया शब्दार्थोऽभावाद् विप्रयोगे स्यात् -३,१.१०

द्रव्यं चोत्पत्तिसंयोगात् तद् अर्थम् एव चोद्येत -३,१.११

अर्थैकत्वे द्रव्यगुणयोर् ऐककर्म्यान् नियमः स्यात् -३,१.१२

एकत्वयुक्तम् एकस्य श्रुतिसंयोगात् -३,१.१३

सर्वेषां वा लक्षणत्वाद् अविशिष्टं हि लक्षणम् -३,१.१४

चोदितेतुपरार्थत्वाद् यथाश्रुति प्रतीयेता -३,१.१५

संस्काराद् वागुणानाम् अव्यवस्था स्यात् -३,१.१६

व्यवस्थावार्थस्य श्रुतिसंयोगात् तस्य शब्द प्रमाणत्वात् -३,१.१७

आनर्थक्यात्तदङ्गेषु -३,१.१८

कर्तृगुणे तु कर्मासमवायाद् वाक्यभेदः स्यात् -३,१.१९

साकाङ्क्षं त्व् एकवाक्यं स्याद् असमाप्तं हि पूर्वेण -३,१.२०

सन्दिग्धे तुब्यवायाद् वाक्यभेदः स्यात् -३,१.२१

गुणानां च परार्थत्त्वाद् असम्बन्धः समत्वात् स्यात् -३,१.२२

मिथश् चानर्थसम्वन्धात् -३,१.२३

आनन्तर्यम् अचोदना -३,१.२४

बाक्यानां च समाप्तत्वात् -३,१.२५

शेषस् तु गुणसंयुक्तः साधारणः प्रतीयेत मिथस् तेषाम् असम्बन्धात् -३,१.२६

व्यवस्था वार्थसंयोगाल् लिङ्गस्यार्थेन सम्बन्धाल्लक्षणार्था गुणश्रुतिः -३,१.२७
अर्थाभिधानसामर्थ्यान् मन्त्रेषु शेषभावः स्यात् तस्माद् उत्पत्तिसम्बन्धोऽर्थेन नित्यसंयोगात् -३,२.१

संस्कारकत्वाद् अचोदितेन स्यात् -३,२.२

वचनात् त्व् अयथार्थम् ऐन्द्री स्यात् -३,२.३

गुणाद् वाप्य् अभिधानं स्यात् सम्बन्धस्याशास्त्रहेतुत्वात् -३,२.४

तथाहवानम् अपीति चेत् -३,२.५

नकालविधिश् चोदितत्वात् -३,२.६

गुणाभावात् -३,२.७

लिङ्गाच् च -३,२.८

विधिकोपश् चोपदेशे स्यात् -३,२.९

तथोत्थानविसर्जने -३,२.१०

सूक्तवाके च कालविधिः परार्थत्वात् -३,२.११

उपदेशो वा याज्याशब्दो हि नाकस्मात् -३,२.१२

सदेवतार्थस् तत्संयोगात् -३,२.१३

प्रतिपत्तिर् इति चेत् स्विष्टकृद्वदुभयसंस्कारः स्यात् -३,२.१४

कृत्स्नोपदेशाद् उभयत्र सर्ववचनम् -३,२.१५

यथार्थं वा शेषभूतसंस्कारात् -३,२.१६

वचनाद् इति चेत् -३,२.१७

प्रकरणाविभागाद् उभे प्रति कृत्स्नशब्दः -३,२.१८

लिङ्गक्रमसमाख्यानात् काम्ययुक्तं समामनानम् -३,२.१९

अधिकारे च मन्त्रविधिर् अतदाख्येषु शिष्टत्वात् -३,२.२०

तदाख्यो वा प्रकरणोपपत्तिभ्याम् -३,२.२१

अनर्थकश् चोपदेशः स्याद् असम्बन्धात् फलवता न ह्य् उपस्थानं फलवत् -३,२.२२

सर्वेषां चोपदिष्टत्वात् -३,२.२३

लिङ्गसमाख्यानाभ्यां भक्षार्थतानुवाकस्य -३,२.२४

तस्य रूपोपदेशाभ्याम् अपकर्षोऽर्थस्य चोदितत्वात् -३,२.२५

गुणाभिधानान् मन्द्रादिर् एकमन्त्रः स्यात् तयोर् एकार्थसंयोगात् -३,२.२६

लिङ्गविशेषनिर्देशात् समानविधानेष्व् अनैन्द्राणाम् अमन्त्रत्वम् -३,२.२७

यथादेवतं वा तत्प्रकृतित्वं हि दर्शयति -३,२.२८

पुनरभ्युन्नीतेषु सर्वेषाम् उपलक्षणं द्विशेषत्वात् -३,२.२९

अनयाद् वा पूर्वस्यानुपलक्षणम् -३,२.३०

ग्रहणाद् वापनयः स्यात् -३,२.३१

पात्नीवते तु पूर्ववत् -३,२.३२

ग्रहणाद् वापनीतं स्यात् -३,२.३३

त्वष्टारं तूपलक्षयेत् पानात् -३,२.३४

अतुल्यत्वात् तु नैवं स्यात् -३,२.३५

त्रिंशच् च परार्थत्वात् -३,२.३६

वषट्कारश् च कर्तृवत् -३,२.३७

छन्दः प्रतिषेधस् तु सर्वगामित्वात् -३,२.३८

ऐन्द्राग्ने तु लिङ्गभाबात् स्यात् -३,२.३९

एकस्मिन् वा देवतान्तराद् विभागवत् -३,२.४०

छन्दश् च देवतावत् -३,२.४१

सर्वेषु वाभावाद् एकच्छन्दसः -३,२.४२

सर्वेषां वैकमन्त्र्यम् ऐतिशायनस्य भक्तिपानत्वात् सवनाधिकारो हि -३,२.४३
श्रुतेर् जाताधिकारः स्यात् -३,३.१

वेदो वा प्रायदर्शनात् -३,३.२

लिङ्गाच् च -३,३.३

धर्मोपदेशाच् च न हि द्रव्येण सम्बन्धः -३,३.४

त्रयीविद्याख्या च तद्विद् धि -३,३.५

व्यक्तिक्रमे यथाश्रुतीति चेत् -३,३.६

न सर्वस्मिन् निवेशात् -३,३.७

वेदसंयोगान् न प्रकरणेन बाध्यते -३,३.८

गुणमुख्यव्यतिक्रमे तदर्थत्वान् मुख्येन वेदसंयोगः -३,३.९

भूयस्त्वेनोभयश्रुति -३,३.१०

असंयुक्तं प्रकरणाद् इति कर्तव्यतार्थित्वात् -३,३.११

क्रमश् च देशसामान्यात् -३,३.१२

आख्या चैवम तदर्थत्वात् -३,३.१३

श्रुति-लिङ्ग-वाक्य-प्रकरण-स्थान-समाख्यानां समवाये पारदौर्बल्यम् अर्थविप्रकर्षात् -३,३.१४

अहीनो वा प्रकरणाद् गौणः -३,३.१५

असंयोगात् तु मुख्यस्य तस्माद् अपकृष्येत -३,३.१६

द्वित्वबहुत्वयुक्तं वा चोदनात् तस्य -३,३.१७

पक्षेणार्थकृतस्येति चेत् -३,३.१८

नकृतेर् एकसंयोगात् -३,३.१९

जाघनी चैकदेशत्वात् -३,३.२०

चोदना वापूर्वत्वात् -३,३.२१

एकदेश इति चेत् -३,३.२२

न प्रकृतेर् अशास्त्रनिष्पत्तेः -३,३.२३

सन्तर्दनं प्रकृतौ क्रयणवदनर्थलोपात् स्यात् -३,३.२४

उत्कर्षो वा ग्रहणाद् विशेषस्य -३,३.२५

कर्तृतो वा विशेषस्य तन्निमित्तत्वात् -३,३.२६

क्रतुतो वार्थवादान् उपपत्तेः स्यात् -३,३.२७

संस्थाश् च कर्तृवद् धारणार्थाविशेषात् -३,३.२८

उक्थ्यादिषु वार्थस्य विद्यमानत्वात् -३,३.२९

अविशेषात् स्तुतिर् व्यर्थेति चेत् -३,३.३०

स्याद् अनित्यत्वात् -३,३.३१

सङ्ख्यायुक्तं क्रतोः प्रकरणात् स्यात् -३,३.३२

नैमित्तिकं वा कर्तृसंयोगाल् लिङ्गस्य तन्निमित्तत्वात् -३,३.३३

पौष्णं पैषणं विकृतौ प्रतीयेताचोदनात् प्रकृतौ -३,३.३४

तत्सर्वार्थम् अविशेषात् -३,३.३५

चरौवार्थोक्तं पुरोडाशेऽर्थविप्रतिषेधात् पशौ न स्यात् -३,३.३६

चराव् अपीति चेत् -३,३.३७

न पक्तिनामत्वात् -३,३.३८

एकस्मिन्न् एकसंयोगात् -३,३.३९

धर्माविप्रतिषेधाच् च -३,३.४०

अपि वा सद्वितीये स्याद् देवतानिमित्तत्वात -३,३.४१

लिङ्गदर्शनाच् च -३,३.४२

वचनात् सर्वपेषणं तं प्रति शास्त्रवत्वाद् अर्थाभावाद् विचराव् अपेषणं भवति -३,३.४३

एकस्मिन् वार्थधर्मत्वाद् ऐन्द्राग्नव् अदुभयोर् न स्याद् अचोदितत्वात् -३,३.४४

हेतुमात्रम् अदन्तत्वम् -३,३.४५

वचनं परम् -३,३.४६
निवीताम् इति मनुष्यधर्मः शब्दस्य तत्प्रधानत्वात् -३,४.१

अपदेशो वार्थस्य विद्यमानतत्त्वात् -३,४.२

विधिस्तवर्पूर्वत्वात् स्यात् -३,४.३

स प्रायात् कर्मधर्मः स्यात् -३,४.४

वाक्यशेषत्वात् -३,४.५

तत्प्रकरणे यत् तत् संयुक्तम् अविप्रतिषेधात् -३,४.६

तत्प्रधाने वा तुल्यवत् प्रसंख्यानाद् इतरस्य तदर्थत्वात् -३,४.७

अर्थवादो वा प्रकरणात् -३,४.८

विधिना चैकवाक्यत्वात् -३,४.९

दिग्विभागश् च तद्वत् सम्बन्धस्यार्थहेतुत्वात् -३,४.१०

परुषि दितपूर्णघृतविदग्धं च तद्वत् -३,४.११

अकर्म क्रतुसंयुक्तं संयोगान् नित्यानुवादः स्यात् -३,४.१२

विधिर् वा संयोगान्तरात् -३,४.१३

अहीनवत् पुरुषस् तदर्थत्वात् -३,४.१४

प्रकरणविशेषाद् वा तद्युक्तस्य संस्कारो द्रव्यवत् -३,४.१५

व्यपदेशाद् अपकृष्येत -३,४.१६

शंयौ च सर्वपरिदानात् -३,४.१७

प्रागपरोधान् मलवद् वाससः -३,४.१८

अन्नप्रतिषेधाच् च -३,४.१९

अप्रकरणे तु तद्वर्मस् ततो विशेषात् -३,४.२०

अद्रव्यत्वात् तु शेषः स्यात् -३,४.२१

वेदसंयोगात् -३,४.२२

द्रव्यसंयोगाच् च -३,४.२३

स्याद् वास्य संयोगवत् फलेन सम्बन्धस् तस्मात् कर्मैतिशायनः -३,४.२४

शेषाः प्रकरणेऽविशेषात् सर्वकर्मणाम् -३,४.२५

होमास् तु व्यवतिष्ठेर् अन्नाहवनीयसंयोगात् -३,४.२६

शेषश् च समाख्यानात् -३,४.२७

दोषात् त्व् इष्टिर् लौकिके स्याच् छास्त्राद् धि वैदिक न दोषः स्यात् -३,४.२८

अर्थवादो वानुपपातत् तस्माद् यज्ञे प्रतीयेत -३,४.२९

अचोदित च कर्मभेदात् -३,४.३०

लिङ्गाद् आर्त्विजे स्यात् -३,४.३१

पानव्यापच् च तद्वत् -३,४.३२

दोषात् तु वैदिके स्याद् अर्थाद् धि लौकिके न दोषः स्यात् -३,४.३३

तत्सर्वत्राविशेषात् -३,४.३४

स्वामिनो वा तदर्थत्वात् -३,४.३५

लिङ्गदर्शनाच् च -३,४.३६

सर्वप्रदानं हविषस् तदर्थत्वात् -३,४.३७

निरवदानात् तु शेषः स्यात् -३,४.३८

उपायो वा तदर्थत्वात् -३,४.३९

कृतत्वात् तु कर्मणः सकृत् स्याद् द्रव्यस्य गुणभूतत्वात् -३,४.४०

शेषदर्शनाच् च -३,४.४१

अप्रयोजकत्वाद् एकस्मात् क्रियेरञ् छेषस्य गुणभूतत्वात् -३,४.४२

संस्कृतत्वाच् च -३,४.४३

सर्वेभ्यो वा कारणाविशेषात् संस्कारस्य तदर्थत्वात् -३,४.४४

लिङ्गदर्शनाच् च -३,४.४५

एकस्माच् चेद् यथाकाम्यम् अविशेषात् -३,४.४६

मुख्याद् वा पूर्वकालत्वात् -३,४.४७

भक्षाश्रवणाद् दानशब्दः परिक्रये -३,४.४८

तत्संस्तवाच् च -३,४.४९

भक्षार्थो वा द्रव्ये समत्वात् -३,४.५०

व्यादेशाद् दानसंस्तुतिः -३,४.५१
आज्याच् च सर्वसंयोगात् -३,५.१

कारणाच् च -३,५.२

एकस्मिन्त् समवत्तशब्दात् -३,५.३

आज्ये च दर्शनात्स्विष्टकृदर्थवदस्य -३,५.४

अशेषत्वात् तु नैवं स्यात् सर्वादानाद् अशेषता -३,५.५

साधारण्यान् न ध्रुवायां स्यात् -३,५.६

अवत्तत्वाच् च जुह्वां तस्य च होमसंयोगात् -३,५.७

चमसवद् इति चेत् -३,५.८

न चोदनाविरोधाद् धविः प्रकल्पनात्वाच् च -३,५.९

उत्पन्नाधिकारात् सति सर्ववचनम् -३,५.१०

जातिविशेषात् परम् -३,५.११

अन्त्यम् अरेकार्थे -३,५.१२

साकम्प्रस्थाय्ये स्विष्टकृद् इडं च तद्वत् -३,५.१३

सौत्रामण्यां च ग्रहेषु -३,५.१४

तद्वच् च शेषवचनम् -३,५.१५

द्रव्यैकत्वे कर्मभेदात् प्रतिकर्म क्रियेरन् -३,५.१६

अविभागाच् च शेषस्य सर्वान् प्रत्यविशिष्ठत्वात् -३,५.१७

ऐन्द्रवायवे तु वचनात् प्रतिकर्म भक्षः स्यात् -३,५.१८

सोमेऽवचनाद् भक्षो न विद्यते -३,५.१९

स्याद् वान्यार्थदर्शनात् -३,५.२०

वचनानि त्व् अपूर्वत्वात् तस्माद् यथोपदेशं स्युः -३,५.२१

चमसेषु समाख्यानात् संयोगस्य तन्निमित्तत्त्वात् -३,५.२२

उद्गातृचमसमेकः श्रुतिसंयोगात् -३,५.२३

सर्वे वा सर्वसंयोगात् -३,५.२४

स्तोत्रकारिणां वा तत्संयोगाद् बहुश्रुतेः -३,५.२५

सर्वे तु वेदसंयोगात् कारणाद् एकदेशे स्यात् -३,५.२६

ग्रावस्तुतो भक्षो न विद्यतेऽनाम्नानात् -३,५.२७

हारियोजने वा सर्वसंयोगात् -३,५.२८

चमसिनां वा सन्निधानात् -३,५.२९

सर्वेषां तु विधित्वात् तदर्था चमसिश्रुतिः -३,५.३०

वषट्काराच् च भक्षयेत् -३,५.३१

होमाभिषबाभ्यां च -३,५.३२

प्रत्यक्षोपदेशाच् चमसानाम् अव्यक्तः शेषे -३,५.३३

स्याद् वा कारणभावाद् अनिर्देशश् चमसानां कर्तुस् तद्वचनत्वात् -३,५.३४

चमसे चान्यदर्शनात् -३,५.३५

एकपात्रे क्रमाद् अध्वर्युः पूर्वो भक्षयेत् -३,५.३६

होता वा मन्त्रवर्णात् -३,५.३७

वचनाच् च -३,५.३८

कारणानुपूर्व्याच् च -३,५.३९

वचनाद् अनुज्ञातभक्षणम् -३,५.४०

तदुपहूत उपह्वयस्वेत्य् अनेनानुज्ञापयेलिङ्गात् -३,५.४१

तत्रार्थात् प्रतिवचनम् -३,५.४२

तदेकत्राणां समवायात् -३,५.४३

याज्यापनयेनापनीतो भक्षः प्रवरवत् -३,५.४४

यष्टुर् वा कारणागमात् -३,५.४५

प्रवृत्तत्वात् प्रवरस्यानपायः -३,५.४६

फलचमसो नैमित्तिको भक्षविकारः श्रुतिसंयोगात् -३,५.४७

इज्याबिकारो वा संस्कारस्य तदर्थत्वात् -३,५.४८

होमात् -३,५.४९

चमसैश् च तुल्यकालत्वात् -३,५.५०

लिङ्गदर्शनाच् च -३,५.५१

अनुप्रसर्पिषु सामान्यात् -३,५.५२

ब्रह्मणा वा तुल्यशब्दत्वात् -३,५.५३
तत् सर्वार्थम् अप्रकरणात् -३,६.१

प्रकृतौ वाद्विरुक्तत्वात् -३,६.२

तद्वर्जं तु वचनप्राप्ते -३,६.३

दर्शनाद् इति चेत् -३,६.४

न चोदनैकार्थ्यात् -३,६.५

उत्पत्तिर् इति चेत् -३,६.६

न तुल्यत्वात् -३,६.७

चोदनार्थकार्त्स्न्यात् तु मुख्यविप्रतिषेधात् प्रकृत्यर्थः -३,६.८

प्रकरणविशेषात् तु विकृतौ विरोधि स्यात् -३,६.९

नैमित्तिकं तु प्रकृतौ तद्विकारः संयोगविशेषात् -३,६.१०

इष्टयर्थमग्न्याधेयं प्रकरणात् -३,६.११

न वा तासां तदर्थत्वात् -३,६.१२

लिङ्गदर्शनाच् च -३,६.१३

तत्प्रकृत्यर्थं यथान्येऽनारभ्यवादाः -३,६.१४

सर्वार्थ वाग्न्यधानस्य स्वकालत्वात् -३,६.१५

तासाम् अग्निः प्रकृतितः प्रयाजवत् स्यात् -३,६.१६

न वा तासां तदर्थत्वात् -३,६.१७

तुल्यः सर्वेषां पशुविधिः प्रकरणाविशेषात् -३,६.१८

स्थानाच् च पूर्वस्य -३,६.१९

श्वस् त्व् एकेषां तत्र प्राक्श्रुतिर् गुणार्था -३,६.२०

तेनोत्कृष्टस्य कालविधिर् इति चेत् -३,६.२१

नैकदेशत्वात् -३,६.२२

अर्थेनेति चेत् -३,६.२३

न श्रुतिविप्रतिषेधात् -३,६.२४

स्थानात् तु पूर्वस्य संस्कारस्य तदर्थत्वात् -३,६.२५

लिङ्गदर्शनाच् च -३,६.२६

अचोदना गुणार्थेन -३,६.२७

दोहयोः कालभेदाद् असंयुक्तं शृतं स्यात् -३,६.२८

प्रकरणविभागाद् वा तत्संयुक्तस्य कालशास्त्रम् -३,६.२९

तद्वत् सवनान्तरे ग्रहाम्नानम् -३,६.३०

रशना च लिङ्गदर्शनात् -३,६.३१

आराच् छिष्टम् असंयुक्तम् इतरैः सन्निधानात् -३,६.३२

संयुक्तं वा तदर्थत्वाच् छेषस्य तन्निमित्तत्वात् -३,६.३३

निर्देशाद् व्यवतिष्ठेत -३,६.३४

अग्न्यङ्गम् अप्रकरणे तद्वत् -३,६.३५

नैमित्तिकम् अतुल्यत्वाद् असमानविथानां स्यात् -३,६.३६

प्रतिनिधिश् च मिमांसा-३,६.३७

तद्वत्प्रयोजनैकत्वात् -३,६.३८

अशास्त्रलक्षणत्वाच्च -३,६.३९

नियमार्था गुणश्रुतिः -३,६.४०

संस्थास् तु समानविधानाः प्रकरणाविशेषात् -३,६.४१

व्यपदेशश् च तुल्यवत् -३,६.४२

विकासस् तु कामसंयोगे नित्यस्य समत्वात् -३,६.४३

अपि वा द्विरुक्तत्वात् प्रकृतेर् भविष्यन्तीति -३,६.४४

बचनात् तु समुच्चयः -३,६.४५

प्रतिषेधाच् च पूर्वलिङ्गनाम् -३,६.४६

गुणविशेषाद् एकस्य व्यपदेशः -३,६.४७
प्रकरणविशेषाद् असंयुक्तं प्रधानस्य -३,७.१

सर्वेषां वा शेषत्वस्यातत्प्रयुक्तत्वात् -३,७.२

आरादपीति चेत् -३,७.३

न तद्वाक्यं हि तदर्थत्वात् -३,७.४

लिङ्गदर्शनाच् च -३,७.५

फलसंयोगात् तु स्वामियुक्तं प्रधानस्य -३,७.६

चिकीर्षयो च संयोगात् -३,७.७

तथाभिधानेन -३,७.८

तद्युक्ते तु फलश्रुतिस् तस्मात् सर्वचिकीर्षा स्यात् -३,७.९

गुणाभिधानात् सर्वार्थम् अभिधानम् -३,७.१०

दीक्षादक्षिणं तु वचनात् प्रधानस्य -३,७.११

निवृत्तिदर्शनाच्च -३,७.१२

तथा यूपस्य वेदि -३,७.१३

देशमात्रं वा शिष्टेनैकवाक्यत्वात् -३,७.१४

सामधेनीस् तद् अन्वाहुर् इति हविर् द्धानयोर् वचनात् सामधेनीनाम् -३,७.१५

देशमात्रं वा प्रत्यक्षं ह्य् अर्थकर्म सोमस्य -३,७.२६

समाख्यानं च तद्वत् -३,७.१७

शास्त्रफलं प्रयोक्तरि तल्लक्षणत्वात् तस्मात् स्वयं प्रयोगे स्यात् -३,७.१८

उत्सर्गे तु प्रधानत्वाच् छेषकारी प्रधानस्य तस्माद् अन्यः स्वयं वा स्यात् -३,७.१९

अन्यो वा स्यात् परिक्रयाम्नानाद् विप्रतिषेधात् प्रत्यग् आत्मनि -३,७.२०

तत्रार्थात् कर्तृपरिमाणं स्याद् अनियमोऽविशेषात् -३,७.२१

अपि वा श्रुति भेदात् प्रतिनामधेयं स्युः -३,७.१२

एकस्य कर्मभेदाद् इति चेत् -३,७.१३

नोत्पत्तौ हि -३,७.१४

चमसाध्वर्यवश् च तैर् व्यपदेशात् -३,७.१५

उत्पत्तौ तु बहुश्रुतेः -३,७.१६

दशत्वं लिङ्गदर्शनात् -३,७.१७

शमिता च शब्दभेदात् -३,७.१८

प्रकरणाद् वोत्पत्त्यसंयोगात् -३,७.२९

उपगाश् च लिङ्गदर्शनात् -३,७.३०

विक्रयी त्वन्यः कर्मणोऽचोदित्वात् -३,७.३१

कर्मकार्यात् सर्वेषाम् ऋत्विक्त्वम् अविशेषात् -३,७.३२

न वा परिसंख्यानात् -३,७.३३

पक्षेणेति चेत् -३,७.३४

न सर्वेषाम् अधिकारः -३,७.३५

नियमस् तु दक्षिणाभिः श्रुतिसंयोगात् -३,७.३६

उक्त्वा च यजमानत्वं तेषां दीक्षाबिधानात् -३,७.३७

स्वामिसप्तदशाः कर्मसामान्यात् -३,७.३८

ते सर्वार्थाः प्रयुक्तत्वाद् अग्नयश् च स्वकालत्वात् -३,७.३९

तत्सयोगात् कर्मणो व्यवस्था स्यात् संयोगास्यार्थवत्वात् -३,७.४०

तस्योपदेशसमाख्यानेन निर्देशः -३,७.४१

तद्वच् च लिङ्गदर्शम् -३,७.४२

प्रैषानुवचनं मैत्रावरुणस्योपदेशात् -३,७.४३

पुरोऽनुवाक्याधिकारो वा प्रैषसन्निधानात् -३,७.४४

प्रातर् अनुवाके च होतृदर्शनात् -३,७.४५

चमसांश्चमसाध्वर्यवः सामाख्यानात् -३,७.४६

अध्वर्युर्वा तन्न्यायत्वात् -३,७.४७

चमसे चान्यदर्शनात् -३,७.४८

अशक्तौ ते प्रतीयेरन् -३,७.४९

वेदोपदेशात् पूर्ववद्वेदान्यत्वे यथोपदेशं स्युः -३,७.५०

तद्गुणाद् वा स्वधर्मः स्याद् अधिकारसामथ्यात् सहाङ्गैर् अव्यक्तः शेषे -३,७.५१
स्वामिकर्मपरिक्रयः कर्मणस् तदर्थत्वात् -३,८.१

वचनाद् इतरेषां स्यात् -३,८.२

संस्कारास् तु पुरुषसामर्थ्ये यथावेदं कर्मवद्व्यवतिष्ठेरन् -३,८.३

याजमानास् तु तत्प्रधानत्वात् कर्मवत् -३,८.४

व्यपदेशाच् च -३,८.५

गुणत्त्वे तस्य निर्देशः -३,८.६

चोदना प्रति भावाच् च -३,८.७

अतुल्यत्वाद् असमानविधानाः स्युः -३,८.८

तपश् च फलसिद्धित्वाल् लोकवत् -३,८.९

वाक्यशेषश् च तद्वत् -३,८.१०

वचनाद् इतरेषां स्यात् -३,८.११

गुणत्वाच् च वेदेन न व्यवस्था स्यात् -३,८.१२

तथा कामोऽर्थसंयोगात् -३,८.१३

व्यपदेशाद् इतरेषां स्यात् -३,८.१४

मन्त्राश् चाकर्मकरणास् तद्वत् -३,८.१५

विप्रयोगे च दर्शनात् -३,८.१६

द्व्याम्नातेषूभौ द्व्याम्नानस्यार्थवत्त्वात् -३,८.१७

ज्ञाते च वाचनं न ह्य् अविद्वान् विहितोऽस्ति -३,८.१८

याजमाने समाख्यानात् कर्माणि याजमानं स्युः -३,८.१९

अध्वर्युर् वा तदर्थो हि न्यायपूर्वे समाख्यानम् -३,८.२०

विप्रतिषेधे करणः समावायविशेषाद् इतरम् अन्यस् तेषां यतो विशेषः स्यात् -३,८.२१

प्रैषेणु च पराधिकारात् -३,८.२२

अध्वर्युस् तु दर्शनात् -३,८.२३

गौणो वा कर्मसामान्यात् -३,८.२४

ऋत्विक् फलं करणेष्व् अर्थत्त्वात् -३,८.२५

स्वामिनो वा तदर्थत्वात् -३,८.२६

लिङ्गदर्शनाच् च -३,८.२७

कर्मार्थ फलं तेषां स्वामिनं प्रत्यर्थवत्त्वात् -३,८.२८ व्यपदेशाच् च -३,८.२९

द्रव्यसंस्कारः प्रकारणाविशेषात् सर्वकर्मणाम् -३,८.३०

निर्देशात् तु विकृताव् अपूर्वस्यानधिकारः -३,८.३१

विरोधे च श्रुतिविशेषाद् अव्यक्तः शेषे -३,८.३२

अपनयस् त्व् एकदेशस्य विद्यमानसंयोगात् -३,८.३३

विकृतौ सर्वार्थः शेषः प्रकृतिवत् -३,८.३४

मुख्यार्थो वाङ्गस्याचोदितत्वात् -३,८.३५

सन्निधानाविशेषाद् असम्भवेद् अतदङ्गानाम् -३,८.३६

आधानेऽपि तथेति चेत् -३,८.३७

नाप्रकरणत्वाद् अङ्गस्यातन्निमित्तत्वात् -३,८.३८

तत्काले वा लिङ्गदर्शनात् -३,८.३९

सर्वेषां वाविशेषात् -३,८.४०

न्यायोक्ते लिङ्गदर्शनम् -३,८.४१

मांसं तु सवनीयानां चोदनाविशेषात् -३,८.४२

भक्तिर् असन्निधावन्याय्येति चेत् -३,८.४३

स्यात् प्रकृतिलिङ्गाद् वैराजवत् -३,८.४४
अथातः क्रत्वर्थपुरुषार्थयोर् जिज्ञासा -४,१.१

यस्मिन् प्रीतिः पुरुषस्य तस्य लिप्सार्थलक्षणाविभक्तत्वात् -४,१.२

तदुत्सर्गे कर्माणि पुरुषार्थाय शास्त्रस्यानतिशङ्क्यत्वान् न च द्रव्यं चिकीर्ष्यते तेनार्थेनाभिसम्बन्धात् क्रियायां पुरुषश्रुतिः -४,१.३

अविशेषात् तु शास्त्रस्य यथाश्रुति फलानि स्युः -४,१.४

अपि वा कारणाग्रहणे तदर्थम् अर्थस्यानभिसम्बन्धात् -४,१.५

तथा च लोकभूतेषु -४,१.६

द्रव्याणि त्व् अविशेषेणानर्थक्यात् प्रदीयेरन् -४,१.७

स्वेन त्वर्थे न सम्बन्धो द्रव्याणां पृथगर्थत्वात् तस्माद् यथाश्रुति स्युः -४,१.८

चोद्यन्ते चार्थकर्मसु -४,१.९

लिङ्गदर्शनाच् च -४,१.१०

तत्रैकत्वमयज्ञाङ्गम् अर्थस्य गुणभूतत्वात् -४,१.११

एकश्रुतित्वाच् च -४,१.१२

प्रतीयते इति चेत् -४,१.१३

नाशब्दं तत्प्रमाणत्वात् पूर्ववत् -४,१.१४

शब्दवत् तूपलभ्यते तदागमे हि तद्दृश्यते तस्य ज्ञानं हि यथान्येषाम् -४,१.१५

तद्वच् च लिङ्गदर्शनम् -४,१.१६

तथा च लिङ्गम् -४,१.१७

आश्रयिष्व् अविशेषेण भावोऽर्थः प्रतीयेत -४,१.१८

चोदनायां त्व् अनारम्भोऽविभक्तत्वान् न ह्य् अन्येन विधीयते -४,१.१९

स्याद् वा द्रव्यचिकीर्षायां भावोऽर्थे च गुणभूतताश्रयाद् धि गुणीभावः -४,१.२०

अर्थे समवैषम्यतो द्रव्यकर्मणाम् -४,१.२१

एकनिष्पत्तेः सर्वे समं स्यात् -४,१.२२

संसर्गरसनिश्पत्तेरामिक्षा वा प्रधानं स्यात् -४,१.२३

मुख्यशब्दाभिसंस्तवाच् च -४,१.२४

पदकर्माप्रयोजकं नयनस्य परार्थत्वात् -४,१.२५

अर्थाभिधानकर्म च भविष्यता संयोगस्य तन्निमित्तत्वात् तदर्थो हि विधीयते -४,१.२६

पशाव् अनालम्भाल् लोहितशकृतोर् अकर्मत्वम् -४,१.२७

एकदेशद्रव्यश् चोत्पत्तौ वद्यमानसंयोगात् -४,१.२८

निर्देशात् तस्यान्यद् अर्थाद् इति चेत् -४,१.२९

न शेषसन्निधानात् -४,१.३०

कर्मकार्यात् -४,१.३१

लिङ्गदर्शनाच् च -४,१.३२

अभिघारणे विप्रकर्षाद् अनूयाजवत् पात्रभेदः स्यात् -४,१.३३

न वा पात्रत्वाद् अपात्रत्वं त्व् एकदेशत्वात् -४,१.३४

हेतुत्वाच् च सहप्रयोगस्य -४,१.३५

अभावदर्शनाच् च -४,१.३६

सति सव्यवचनम् -४,१.३७

न तस्येति चेत् -४,१.३८

स्यात् तस्य मुख्यत्वात् -४,१.३९

समानयनं तु मुख्यं स्याल् लिङ्गदर्शनात् -४,१.४०

वचने हि हेत्वसामर्थ्यम् -४,१.४१

तत्रोत्पत्तिर् अविभक्ता स्यात् -४,१.४२

तत्र जौहवम् अनूयाजप्रतिषेधार्थम् -४,१.४३

औपभृतं तथेति चेत् -४,१.४४

स्याज् जुहूप्रतिषेधान् नित्यानुवादः -४,१.४५

तदष्टसङ्ख्यं श्रवणात् -४,१.४६

अनुग्रहाच् च जौहवस्य -४,१.४७

द्वयोस् तु हेतुसामर्थयं श्रवणं च समानयने -४,१.४८
स्वरुस् त्व् अनेकनिष्पत्तिः स्वकर्मशब्दत्वात् -४,२.१

जात्यन्तराच् च शङ्कते -४,२.२

तदेकदेशो वा स्वरुत्वस्य तन्निमित्तत्वात् -४,२.३

शकलश्रुतेश् च -४,२.४

प्रतियूपं च दर्शनात् -४,२.५

आदाने करोतिशब्दः -४,२.६

शाखायां तत्प्रधानत्वात् -४,२.७

शाखायां तत्प्रधानत्वाद् उपवेषेण विभागः स्याद् वैषम्यं तत् -४,२.८

श्रुत्यपायाच् च -४,२.९

हरणे तु जुहोतिर् योगसामान्याद् द्रव्याणां चार्थशेषत्वात् -४,२.१०

प्रतिपत्तिर् वा शब्दस्य तत्प्रधानत्वात् -४,२.११

अर्थेऽपि चेत् -४,२.१२

न तस्यानधिकाराद् अर्थस्य च कृतत्वात् -४,२.१३

उत्पत्त्यसंयोगात् प्रणीतानाम् आज्यवद् विभागः स्यात् -४,२.१४

संयवनार्थानां वा प्रतिपत्तिर् इतरासां तत्प्रधानत्वात् -४,२.१५

प्रासनवन् मैत्रावरुणस्य दण्डप्रदानं कृतार्थत्वात् -४,२.१६

अर्थकर्म वा कर्तृसंयोगात् स्रग्वत् -४,२.१७

कर्मयुक्ते च दर्शनात् -४,२.१८

उत्पत्तौ येन संयुक्तं तदर्थं तच्छ्रुतिहेतुत्वात् तस्यार्थान्तरगमने शेषत्वात् प्रतिपत्तिः स्यात् -४,२.१९

सौमिके च कृतार्थत्वात् -४,२.२०

अर्थकर्म वाभिधानसंयोगात् -४,२.२१

प्रतिपत्तिर् वा तन्न्यायत्वाद् देशार्थावभृथश्रुतिः -४,२.२२

कर्तृदेशकालानाम् अचोदनं प्रयोगे नित्यसमवायात् -४,२.२३

नियमार्था वा श्रुतिः -४,२.२४

तथा द्रव्येषु गुणश्रुतिर् उत्पत्तिसंयोगात् -४,२.१५

संस्कारे च तत्प्रधानत्वात् -४,२.२६

यजति चोदनाद्रव्यदेवताक्रियं समुदाये कृतार्थत्वात् -४,२.२७

तदुक्ते श्रवणाज् जुहोतिर् आसेचनाधिकः स्यात् -४,२.२८

विधेः कर्मापवर्गित्वाद् अर्थान्तरे विधिप्रदेशः स्यात् -४,२.२९

अपि वोत्पत्तिसंयोगाद् अर्थसम्बन्धोऽविशिष्टानां प्रयोगैकत्वहेतुः स्यात् -४,२.३०

द्रव्यसंस्कारकर्मसु परार्थत्वात् फलश्रुतिर् अर्थवादः स्यात् -४,२.३१

उत्पत्तेश् चातत्प्रधानत्वात् -४,३.२

फलं तु तत्प्रधानायाम् -४,३.३

नैमित्तिके विकारत्वात् क्रतुप्रधानम् अन्यत् स्यात् -४,३.४

एकस्य तूभयत्वे संयोगपृथक्त्वम् -४,३.५

शेष इति चेत् -४,३.६

नार्थपृथक्त्वात् -४,३.७

द्रव्याणान्तु क्रियार्थानां संस्कारः क्रतुधर्मस्यात् -४,३.८

पृथक्त्वाद्व्यवतिष्ठेत -४,३.९

चोदनायां फलाश्रुतेः कर्ममात्रं विधीयेत न ह्य् अशब्दं प्रतीयते -४,३.१०

अपि वाम्नानसामथर्थ्याच् चोदनार्थेन गम्येतार्थानां ह्य् अर्थत्वेन वचनानि प्रतीयन्तेऽर्थतोप्य् असमर्थानाम् आनन्तर्येऽप्य् असम्बन्धस् तस्माच् छ्रुत्येकदेशः सः -४,३.११

वाक्यार्थश् च गुणार्थवत् -४,३.१२

तत्सर्वार्थम् अनादेशात् -४,३.१३

एकं वा चोदनैकत्वात् -४,३.१४

स स्वर्गः स्यात् सर्वान् प्रत्यविशिष्टत्वात् -४,३.१५

प्रत्ययाच् च -४,३.१६

क्रतौ फलार्थवादमङ्गवत् कार्ष्णाजिनिः -४,३.१७

फलमात्रेयो निर्देशाद् अश्रुतौ ह्य् अनुमानं स्यात् -४,३.१८

अङ्गेषु स्तुतिः परार्थत्वात् -४,३.१९

काम्ये कर्मणि नित्यः स्वर्गे यथा यज्ञाङ्गे क्रत्वर्थः -४,३.२०

वीते च कारणे नियमात् -४,३.२१

कामो वा तत्संयोगेन चोद्यते -४,३.२२

अङ्गेषु स्तुतिः परार्थत्वात् -४,३.२३

वीते च नियमस् तदर्थम् -४,३.२४

सर्वकाम्यम् अङ्गकामैः प्रकरणात् -४,३.२५

फलोपदेशो वा प्रधानशब्दसंयोगात् -४,३.२६

तत्र सर्वेऽविशेषात् -४,३.२७

योगसिद्धिर् वार्थस्योत्पत्यसंयोगित्वात् -४,३.२८

समवाये चोदनासंयोगस्यार्थवत्वात् -४,३.२९

कालश्रुतौ काल इति चेत् -४,३.३०

नासमवायात्प्रयोजनेन -४,३.३१

उभयार्थाम् इति चेत् -४,३.३२

न शब्दैकत्वात् -४,३.३३

प्रकरणाद् इति चेत् -४,३.३४

नोत्पत्तिसंयोगात् -४,३.३५

अनुत्पत्तौ तु कालः स्यात् प्रयोजनेन सम्बन्धात् -४,३.३६ उतपत्तिकालविशये कालः स्याद् वाक्यस्य तत्प्रधानत्वात् -४,३.३७

फलसंयोगस् त्व् अचोदिते न स्याद् अशेषभूतत्वात् -४,३.३८

अङ्गानां तूपघातसंयोगो निमित्तार्थः -४,३.३९

प्रधानेनाभिसंयोगाद् अङ्गानां मुख्यकालत्वम् -४,३.४०

अपवृत्ते तु चोदना तत्सामान्यात् स्वकाले स्यात् -४,३.४१
प्रकरणाविभागे च विप्रतिषिद्धं ह्य् उभयम् -४,४.१

अपि वाङ्गमनिज्याः स्युस् ततो विशिष्टत्वात् -४,४.२

मध्यस्थं यस्य तन्मध्ये -४,४.३

सर्वासां वा समत्वाच् चोदनातः स्यान् न हि तस्य प्रकरणं देशार्थम् उच्यते मध्ये -४,४.४

प्रकरणाविभागे च विप्रतिषिद्धं ह्य् उभयम् -४,४.५

अपि वा कालमात्रं स्याद् अदर्शनाद् विशेशस्य -४,४.६

फलवद् वोक्तहेतुत्वाद् इतरस्य प्रधानं स्यात् -४,४.७

दधिग्रहो नैमित्तिकः श्रुतिसंयोगात् -४,४.८

नित्यश् च ज्येष्ठशब्दात् -४,४.९

सार्वरूप्याच् च -४,४.१०

नित्यो वा स्याद् अर्थवादस्तयोः कर्मण्य् असम्बन्धाद् भङ्गित्वाच् चान्तरायस्य -४,४.११

वैश्वानरश् च नित्यः स्यान् नित्यैः समानसङ्ख्यत्वात् -४,४.१२

पक्षे वोत्पन्नसंयोगात् -४,४.१३

षट्चितिः पूर्ववत्त्वात् -४,४.१४

ताभिश् च तुल्यसंख्यानात् -४,४.१५

अर्थवादोपपत्तेश् च -४,४.१६

एकचितिर् वा स्याद् अपवृक्ते हि चोद्यते निमित्तेन -४,४.१७

विप्रतिषेधात् ताभिः समानसङ्ख्यत्वम् -४,४.१८

पितृयज्ञः स्वकालत्वाद् अनङ्गं स्यात् -४,४.१९

तुल्यवच् च प्रसङ्ख्यानात् -४,४.२०

प्रतिषिद्धे च दर्शनात् -४,४.२१

पश्वङ्ग रशमा स्यात् तदागमे विधानात् -४,४.२२

यूपाङ्गं वा तत्संस्कारात् -४,४.२३

अर्थवादश् च तदर्थवत् -४,४.२४

स्वरुश्चाप्य् एकदेशत्वात् -४,४.२५

निष्क्रयश् च तदङ्गवत् -४,४.२६

पश्वङ्गं वार्थकर्मत्वात् -४,४.२७

भक्त्या निष्क्रयवादः स्यात् -४,४.२८

दर्शपूर्णमासयोर् इज्याः प्रधानान्य् अविशेषात् -४,४.२९

अपि वाङ्गानि कानि चिद्येश्वङ्गत्वेन संस्तुतिः सामान्यो ह्य् अभिसंस्तवः -४,४.३०

तथा चान्यार्थदर्शनम् -४,४.३१

अवशिष्टं तु कारणं प्रधानेषु गुणस्य विद्यमानत्वात् -४,४.३२

नानुक्तेऽन्यार्थदर्शनं परार्थत्वात् -४,४.३३

पृथवत्वे त्व् अभिधानयोर् निवेशः श्रुतितो व्यपदेशाच् च तत्पुनर्मुख्यलक्षणं यत्फलवत्वं तत्सन्निधाव् असंयुक्तं तदङ्गंस्याद्भागित्वात् कारणस्याश्रुतश् चान्यसम्बन्धः -४,४.३४

गुणाश् च नामसंयुक्ता विधीयन्ते नाङ्गेषूषपद्यन्ते -४,४.३५

तुल्या च कारणश्रुतिर् अन्यैर् अङ्गाङ्गिसम्बन्धः -४,४.३६

उत्पत्ताव् अभिसम्बन्धस् तस्माद् अङ्गोपदेशः स्यात् -४,४.३७

तथा चान्यार्थदर्शनम् -४,४.३८

ज्योतिष्टोमे तुल्यान्य् अविशिष्टं हि कारणम् -४,४.३९

गुणानां तूत्पत्तिवाक्येन सम्बन्धात् कारणश्रुतिस् तस्मात् सोमः प्रधानं स्यात् -४,४.४०

तथा चान्यार्थदर्शनम् -४,४.४१
श्रुतिलक्षणम् आनुपूर्व्यं तत्प्रमाणत्वात् -५,१.१

अर्थाच् च -५,१.२

अनियमोऽन्यत्र -५,१.३

क्रमेण वा नियम्येत क्रत्वेकत्वे तद्गुणत्वात् -५,१.४

अशाब्द इति चेत् स्याद् वाक्यशब्दत्वात् -५,१.५

अर्थकृते वानुमानं स्यात् क्रत्वेकत्वे परार्थत्वात् स्वेन त्व् अर्थेन सम्बन्धस् तस्मात् स्वशब्दम् उच्येत -५,१.६

तथा चान्यार्थदर्शनम् -५,१.७

प्रवृत्या तुल्यकालानां गुणानां तदुपक्रमात् -५,१.८

सर्वम् इति चेत् -५,१.९

नाकृतत्वात् -५,१.१०

क्रत्वन्तरवद् इति चेत् -५,१.११

नासमवायात् -५,१.१२

स्थानाच् चोत्पत्तिसंयोगात् -५,१.१३

मुख्यक्रमेण वाङ्गानां तदर्थत्वात् -५,१.१४

प्रकृतौ तु स्वशब्दत्वाद्याक्रमं प्रतीयेत -५,१.१५

मन्त्रतस् तु विरोधे स्यात् प्रयोगरूपसामर्थ्यात् तस्माद् उत्पत्तिदेशः सः -५,१.१६

तद्वचनाद् विकृतौ यथा प्रधानं स्यात् -५,१.१७

विप्रतिपत्तौ वा प्रकृत्यन्वयाद् यथाप्रकृति -५,१.१८

विकृतिः प्रकृतिधर्मत्वात् तत्काला स्याद् यथा शिष्टम् -५,१.१९

अपि वा क्रमकालसंयुक्ता सद्यः क्रियेत तत्र विधेर् अनुमानात् प्रकृतिधर्मलोपः स्यात् -५,१.२०

कालोत्कर्ष इति चेत् -५,१.२१

न तत्सम्बन्धात् -५,१.२२

अङ्गानां मुख्यकालत्वाद् यथोक्तम् उत्कर्षे स्यात् -५,१.२३

तदादि वाभिसम्बन्धात् तदन्तम् अपकर्षे स्यात् -५,१.२४

प्रवृत्या कृतकालानाम् -५,१.२५

शब्दविप्रतिषेधाच् च -५,१.२६

असंयोगात् तु वैकृतं तद् एव प्रतिकृष्येत. मिमांसा-५,१.२७

प्रासङ्गिकं च नोत्कर्षेद् असंयोगात् -५,१.२८

तथापूर्वम् -५,१.२९

सान्तपनीया तूत्कर्षेद् अग्निहोत्रं सवनवद् वैगुण्यात् -५,१.३०

अञ्यवायाच् च मिमांसा-५,१.३१

असम्बन्धात् तु नोत्कर्षेत् -५,१.३२

प्रापणाच् च निमित्तस्य -५,१.३३

सम्बन्धात् सवनोत्कर्मः -५,१.३४

षोडशी चोक्थ्यसंयोगात् -५,१.३५
सन्निपाते प्राधानानाम् एकैकस्य गुणानां सर्वकर्म स्यात् -५,२.१

सर्वेषां वैकजातीयं कृतानुपूर्व्यत्वात् -५,२.२

कारणाद् अभ्यावृत्तिः -५,२.३

मुष्टिकपालावदानाञ्जनाभ्यञ्जनवपनपावनेषु चैकेन -५,२.४

सर्वाणि त्व् एककार्यत्वादेषां तद्गुणत्वात् -५,२.५

संयुक्ते तु प्रक्रमात् तदङ्गं स्याद् इतरस्य तदर्थत्वात् -५,२.६

वचनात् तु परिव्याणान्तम् अञ्जनादिः स्यात् -५,२.७

कारणाद्वा(न) वसर्गः स्याद् यथा पात्रवृद्धिः -५,२.८

न वा शब्दकृतत्वान् न्यायमात्रमितरदर्थात् पात्रविवृद्धिः -५,२.९

पशुगणे तस्यतस्यापवर्जयेत् पश्वैकत्वात् -५,२.१०

दैवतैर् वैककर्म्यात् -५,२.११

मन्त्रस्य चार्थवत्त्वात् -५,२.१२

नानाबीजेष्वेकमुलूखलं विभवात् -५,२.१३

विवृद्धिर् वा नियामादानुपूर्व्यस्य तदर्थत्वात् -५,२.१४

एकं वा तण्डुलभावाद् धन्तेस् तदर्थत्वात् -५,२.१५

विकारे त्व् अनूयाजानां पात्रभेदोऽर्थभेदात् स्यात् -५,२.१६

प्रकृतेः पूर्वोक्तत्वाद् अपूर्वम् अन्ते स्यान् न ह्य् अचोदितस्य शेषाम्नानम् -५,२.१७

मुख्यानन्तर्यमात्रेयस् तेन तुल्यश्रुतित्वाद् अशब्दत्वात् प्राकृतानां व्यवायः स्यात् -५,२.१८

अन्ते तु बादरायणस् तेषां प्रधानशब्दत्वात् -५,२.१९

तथा चान्यार्थदर्शनम् -५,२.२०

कृतदेशात् तु पूर्वेषां स देशः स्यात् तेन प्रत्यक्षसंयोगान् नयायमात्रमितरत् -५,२.२१

प्रकृताच् च पुरस्ताद् यत् -५,२.२२

सन्निपातश् चेद् यथोक्तमन्ते स्यात् -५,२.२३
विवृद्धिः कर्मभेदात् पृषदाज्यवत् तस्यतस्योपदिश्येत -५,३.१

अपि वा सर्वसङ्ख्यत्वाद् विकारः प्रतीयेत -५,३.२

स्वस्थानात् तु विवृध्येरन् कृतानुपूर्व्यत्वात् -५,३.३

समिध्यमानवतीं समिद्धवतीं चान्तरेण धाय्याः स्युर् द्यावापृथिञ्योरन्तरालं समर्हणात् -५,३.४

तच्छब्दो वा -५,३.५

उष्णिक्ककुभोरन्ते दर्शनात् -५,३.६

स्तोमविवृद्धौ वहिष्पवमाने पुरस्तात् पर्यासाद् आगन्तवः स्युस् तथा हि दृष्टं द्वादशाहे -५,३.७

पर्यास इति चान्ताख्या -५,३.८

अन्ते वा तदुक्तम् -५,३.९

वचनात् तु द्वादशाहे -५,३.१०

अतद्विकारश् च -५,३.११

तद्विकारेऽप्य् अपूर्वत्वात् -५,३.१२

अन्ते तूत्तरयोर् दध्यात् -५,३.१३

अपि वा गायत्रीबृहत्यनुष्टुप्सु वचनात् -५,३.१४

ग्रहेष्टकम् औपानुवाक्यं सवनचितिशेषः स्यात् -५,३.१५

क्रत्वग्निशेषा वा चोदितत्वाद् अचोदनानुपूर्वस्य -५,३.१६

अन्ते स्युर् अव्यवायात् -५,३.१७

लिङ्गदर्शनाच् च -५,३.१८

मध्यमायां तु वचनाद् ब्राह्मणवत्यः -५,३.१९

प्राग्लोकम्पृणायास् तस्याः सम्पूरणार्थत्वात् -५,३.२०

संस्कृते कर्म संस्काराणां तदर्थत्वात् -५,३.२१

अनन्तरं व्रतं तद्भूतत्वात् -५,३.२२

पूर्वं च लिङ्गदर्शनात् -५,३.२३ अर्थवादो वार्थस्य विद्यमानत्वात् -५,३.२४

न्यायविप्रतिषेधाच् च -५,३.२५

सञ्चिते त्व् अग्निचिद् युक्तं प्रापणान् निमित्तस्य -५,३.२६

क्रत्वन्ते वा प्रयोगवचनाभावात् -५,३.२७

अग्नेः कर्मत्वनिर्देशात् -५,३.२८

परेणावेदनाद् दीक्षितः स्यात् सर्वैर् दीक्षाभिसम्बन्धात् -५,३.२९

इष्ट्यन्ते वा तदर्था ह्य् अविशेषार्थसन्वन्धात् -५,३.३०

समाख्यानं च तद्वत् -५,३.३१

अङ्गवत् क्रतूनाम् आनुपूर्व्यम् -५,३.३२

न वासम्बन्धात् -५,३.३३

काम्यत्वाच् च -५,३.३४

आनर्थक्यान् नेति चेत् -५,३.३५

स्याद् विद्यार्थत्वाद् यथा परेषु सर्वस्वारात् -५,३.३६

य एतेनेत्य् अग्निष्टोमः प्रकरणात् -५,३.३७

लिङ्गाच् च -५,३.३८

अथान्येनेति संस्थानां सन्निधानात् -५,३.३९

तत्प्रकृतेर् वापत्तिविहारौ न तुल्येषूपपद्यते -५,३.४०

प्रशसा च विहरणाभावात् -५,३.४१

विधिप्रत्ययाद् वा न ह्य् अकस्मात् प्रशंसा स्यात् -५,३.४२

एकस्तोमे वा क्रतुसंयोगात् -५,३.४३

सर्वेषां वा चोदनाविशेषात् प्रशंसा स्तोमानाम् -५,३.४४
क्रमकोयोऽर्थशब्दाभ्यां श्रुतिविशेषाद् अर्थपरत्वाच् च -५,४.१

अवदानाभिघारणासादनेष्व् आनुपूर्व्यं प्रवृत्या स्यात् -५,४.२

यथारप्रदानं वा तदर्थत्वात् -५,४.३

लिङ्गदर्शनाच् च -५,४.४

वचनाद् इष्टिपूर्वत्वम् -५,४.५

सोमश् चैकेषाम् अग्नयाधेयस्यर्तुनक्षत्रातिक्रमवचनात् तदन्तेनानर्थकं हि स्यात् -५,४.६

तदर्थवचनाच् च नाविशेषात् तदर्थत्वं -५,४.७

अयक्ष्यमाणस्य च पवमानहविषां कालनिर्देशाद् आनन्तर्याद् विशङ्का स्यात् -५,४.८

इष्टिर् अयक्ष्यमाणस्य तदर्थ्ये न सोमपूर्वत्वम् -५,४.९

उत्कर्षाद् ब्राह्मणस्य सोमः स्यात् -५,४.१०

पौर्णमासी वा श्रुतिसंयोगात् -५,४.११

सर्वस्य वैककर्म्यात् -५,४.१२

स्याद् वा विधिस् तदर्थेन -५,४.१३

प्रकरणात् तु कालः स्यात् -५,४.१४

स्वकाले स्याद् अविप्रतिषेधात् -५,४.१५

अपनयो वाधानस्य सर्वकालत्वात् -५,४.१६

पौर्णमास्य् ऊर्ध्वं सोमाद् ब्राह्मणस्य वचनात् -५,४.१७

एकं वा शब्दसामर्थ्यात् प्राक् कृत्स्नविधानम् -५,४.१८

पुरोडाशस् त्व् अनिर्देशे तद्युक्ते देवताभावात् -५,४.१९

आज्यमपीति चेत् -५,४.२०

न मिश्रदेवतत्वाद् ऐन्द्राग्नवत् -५,४.२१

विकृतेः प्रकृतिकालत्वात् सद्यस्कालोत्तरा विकृतिस् तयोः प्रत्यक्षशिष्टत्वात् -५,४.२२

द्वैयहकाल्ये तु यथान्यायम् -५,४.२३

वचनाद् वैककाल्यं स्यात् -५,४.२४

सन्नाय्याग्नीषोमीयविकारा ऊर्ध्वं सोमात्प्रकृतिवत् -५,४.२५

तथा सोमविकारा दर्शपूर्णमासाभ्याम् -५,४.२६
द्रव्याणां कर्मसंयोगे गुणत्वेनाभिसम्बन्धः -६,१.१

असाधकं तु तादर्थ्यात् -६,१.२

प्रत्यर्थं चाभिसंयोगात्कर्मतो ह्य् अभिसम्बन्धस् तस्मात् कर्मोपदेशः स्यात् -६,१.३

फलार्थत्वात् कर्मणः शास्त्रं सर्वाधिकारं स्यात् -६,१.४

कर्तुर् वा श्रुतिसंयोगाद् विधिः कार्त्स्न्येन गम्यते -६,१.५

लिङ्गविशेषनिर्देशात् पुंयुक्तम् ऐतिशायनः -६,१.६

तदुक्तित्वाच् च दोषश्रुतिर् अविज्ञाते -६,१.७

जातिं तु बादरायणोऽविशेषात् तस्मात् स्त्र्य् अपि प्रतीयेत जात्यर्थस्याविशिष्टत्वात् -६,१.८

चोदितत्वाद् यथाश्रुति -६,१.९

द्रव्यवत्त्वात् तु पुंसां स्याद् द्रव्यसंयुक्तं क्रयविक्रयाभ्याम् अद्रव्यत्वं स्त्रीणां द्रव्यैः समानयोगित्वात् -६,१.१०

तथा चान्यार्थदर्शनम् -६,१.११

तादर्थ्यात् कर्म तादर्थ्यम् -६,१.१२

फलोत्साहाविशेषात् तु -६,१.१३

अर्थेन च समवेतत्वात् -६,१.१४

क्रयस्य थर्ममात्रत्वम् -६,१.१५

स्ववत्ताम् अपि दर्शयति -६,१.१६

स्ववतोस् तु वचनाद् ऐककर्म्यं स्यात् -६,१.१७

लिङ्गदर्शनाच् च -६,१.१८

क्रीतत्वात् तु भक्त्या स्वामित्वम् उच्यते -६,१.१९

फलार्थित्वात् तु स्वामित्वेनाभिसम्बन्धः -६,१.२०

फलवत्तां च दर्शयति -६,१.२१

द्व्याधानं च द्वियज्ञवत् -६,१.२२

गुणस्य तु विधानत्वात् पत्न्या द्वितीयशब्दः स्यात् -६,१.२३

तस्या यावदुक्तम् आशीर् ब्रह्मचर्यम् अतुल्यत्वात् -६,१.२४

चातुर्वर्ण्यम् अविशेषात् -६,१.२५

निर्देशाद् वा त्रयाणां स्याद् अग्न्याधेयेऽसम्बन्धः क्रतुषु ब्राह्मणश्रुतेर् इत्य् आत्रेयः -६,१.२६

निमित्तार्थे न बादरिस् तस्मात् सर्वाधिकारं स्यात् -६,१.२७

अपि वान्यार्थदर्शनाद् यथाश्रुति प्रतीयेत -६,१.२८

निर्देशात् तु पक्षे स्यात् -६,१.२९

वैगुण्यान् नेति चेत् -६,१.३०

न काम्यत्वात् -६,१.३१

संस्कारे च तत्प्रधानत्वात् -६,१.३२

अपि वा वेदनिर्देशाद् अपशूद्राणां प्रतीयेत -६,१.३३

गुणार्थित्वान् नेति चेत् -६,१.३४

संस्कारस्य तदर्थत्वाद् विद्यायां पुरुषश्रुतिः -६,१.३५

विद्यानिर्देशान् नेति चेत् -६,१.३६

अबैद्यत्वाद् अभावः कर्मणि स्यात् -६,१.३७

तथा चान्यार्थदर्शनम् -६,१.३८

त्रयाणां द्रव्यसम्पन्नः कर्मणी द्रव्यसिद्धत्वात् -६,१.३९

अनित्यत्वात् तु नैवं स्याद् अर्थाद् धि द्रव्यसंयोगः -६,१.४०

अङ्गहीनश् च तद्धर्मा -६,१.४१

उत्पत्तौ नित्यसंयोगात् -६,१.४२

अत्र्यार्षेयस्य हानं स्यात् -६,१.४३

वचनाद् रथकारस्याधानेऽस्य सर्वशेषत्वात् -६,१.४४

न्याय्यो वा कर्मसंयोगाच् छूद्रस्य प्रतिषिद्धतत्वात् -६,१.४५

अकर्मत्वात् तु नैवं स्यात् -६,१.४६

आनर्थक्यं च संयोगात् -६,१.४७

गुणार्थेनेति चेत् -६,१.४८

उक्तम् अनिमित्तत्वम् -६,१.४९

सौधन्वनास् तु हीनत्वान् मन्त्रवर्णात् प्रतीयेरन् -६,१.५०

रथपतिर् निषादः स्याच् छब्दसामर्थ्यात् -६,१.५१

लिङ्गदर्शनाच् च -६,१.५२
पुरुषार्थैकसिद्धित्वात् तस्य तस्याधिकारः स्यात् -६,२.१

अपि चोत्पत्तिसंयोगो यथा स्यात् सत्वदर्यशनं तथाभावो विभागे स्यात् -६,२.२

प्रयोगे पुरुषश्रुतेर् यथाकामी प्रयोगे स्यात् -६,२.३

प्रत्यर्थं श्रुतिभाव इति चेत् -६,२.४

तादर्थ्ये न गुणार्थतानुक्तेऽर्थान्तरत्वात् कर्तुः प्रधानभूतत्वात् -६,२.५

अपि वा कामसंयोगे सम्बन्धात् प्रयोगायोपदिश्येत प्रत्यर्थं हि विधिश्रुतिर् विषाणावत् -६,२.६

अन्यस्य स्याद् इति चेत् -६,२.७

अन्यार्थेनाभिसम्बन्धः -६,२.८

फलकामो निमित्तम् इति चेत् -६,२.९

न नित्यत्वात् -६,२.१०

कर्म तथेति चेत् -६,२.११

न समवायात् -६,२.१२

प्रकमात् तु नियम्येतारम्भस्य क्रियानिमित्तत्वात् -६,२.१३

फलार्थित्वाद् वानियमो यथानुपक्रान्ते -६,२.१४

नियमो वा तन्निमित्तत्वात् कर्तुस् तत्कारणं स्यात् -६,२.१५

लोके कर्माणि वेदवत् ततोऽधिपुरुषज्ञानम् -६,२.१६

अपराधेऽपि च तैः शास्त्रम् -६,२.१७

अशास्त्रात् तूपसम्प्राप्तिः शास्त्रं स्यान् न प्रकल्पकं तस्माद् अर्थेन गम्येताप्राप्ते शास्त्रम् अर्थवत् -६,२.१८

प्रतिषेधेष्व् अकर्मत्वात् क्रिया स्यात् प्रतिषिद्धानां विभक्तत्वाद् अकर्मणाम् -६,२.१९

शास्त्राणां त्व् अर्थवत्वेन पुरुषार्थो विधीयते तयोर् असमवायित्वात् तादर्थ्ये विध्यतिक्रमः -६,२.२०

तस्मिंस् तु शिष्यमाणानि जननेन प्रवर्तेरन् -६,२.२१

अपि वा वेदतुल्यत्वाद् उपायेन प्रवर्तेरन् -६,२.२२

अभ्यासोऽकर्मशेषत्वात् पुरुषार्थो विधीयते -६,२.२३

तस्मिन्न् असम्भवन्न् अर्थात् -६,२.२४

न कालेभ्य उपदिश्यन्ते -६,२.२५

दर्शनात् काललिङ्गानां कालविधानम् -६,२.२६

तेषाम् औत्पत्तिकत्वाद् आगमेन प्रवर्तेत -६,२.२७

तथा हि लिङ्गदर्शनम् -६,२.२८

तथान्तःक्रतुप्रयुक्तानि -६,२.२९ आचाराद् गृह्यमाणेषु तथा स्यात् पुरुषार्थत्वात् -६,२.३०

ब्राह्मणस्य तु सोमविद्याप्रजम् ऋणवाक्येन संयोगात् -६,२.३१
सर्वशक्तौ प्रवृत्तिः स्यात् तथाभूतोपदेशात् -६,३.१

अपि वाप्य् एकदेशे स्यात् प्रधाने ह्य् अर्थनिर्वृत्तिर् गुणमात्रम् इतरत् तदर्थत्वात् -६,३.२

तदकर्मणि च दोषस् तस्मात् ततो विशेषः स्यात् प्रधानेनाभिसम्बन्धात् -६,३.३

कर्माभेदं तु जैमिनिः प्रयोगवचनैकत्वात् सर्वेषाम् उपदेशः स्याद् इति -६,३.४

अर्थस्य व्यपवर्गित्वाद् एकस्यापि प्रयोगे स्याद् यथा क्रत्वन्तरेषु -६,३.५

विध्यपराधे च दर्शनात् समाप्तेः -६,३.६

प्रायश्चित्तविधानाच् च -६,३.७

काम्येषु चैवम् अर्थित्वात् -६,३.८

असंयोगात् तु नैवं स्याद् विधेः शब्दप्रमाणत्वात् -६,३.९

अकर्मणि चाप्रत्यवायात् -६,३.१०

क्रियाणाम् आश्रितत्वाद् द्रव्यान्तरे विभागः स्यात् -६,३.११

अपि वाव्यतिरेकाद् रूपशब्दाविभागाच् च गोत्ववद् ऐककर्म्यं स्यान् नामधेयं च सत्त्ववत् -६,३.१२

श्रुतिप्रमाणत्वाच् छिष्टाभावेऽनागमोऽन्यस्याशिष्टत्वात् -६,३.१३

क्वचिद् विधानाच् च -६,३.१४

आगमो वा चोदनार्थाविशेषात् -६,३.१५

नियमार्थः क्वाचिद् विधिः -६,३.१६

तन् नित्यं तच्चिकीर्षा हि -६,३.१७

न देवताग्निशब्दक्रियमन्यार्थसंयोगात् -६,३.१८

देवतायां च तदर्थत्वात् -६,३.१९

प्रतिषिद्धं चाविशेषेण हि तच्छ्रुतिः -६,३.२०

तथा स्वामिनः फलसमवायात् फलस्य कर्मयोगित्वात् -६,३.२१

बहूनां तु प्रवृत्तेऽन्यमागमयेद् अवैगुण्यात् -६,३.२२

स स्वामी स्यात् संयोगात् -६,३.२३

कर्मकरो वा भृतत्वात् -६,३.२४

तस्मिंश् च फलदर्शनात् -६,३.२५

स तद्धर्मा स्यात् कर्मसंयोगात् -६,३.२६

सामान्यं तच्चिकीर्षा हि -६,३.२७

निर्देशात् तु विकल्पे यत् प्रवृत्तम् -६,३.२८

अशब्दम् इति चेत् -६,३.२९

नानङ्गत्वात् -६,३.३०

वचनाच् चान्याय्यम् अभावे तत्सामान्येन प्रतिनिधिर् अभावाद् इतरस्य -६,३.३१

न प्रतिनिधौ समत्वात् -६,३.३२

स्याच् छ्रुतिलक्षणे नियतत्वात् -६,३.३३

न तदीप्सा हि -६,३.३४

मुख्याधिगमे मुख्यम् आगमो हि तदभावात् -६,३.३५

प्रबृत्तेऽपीति चेत् -६,३.३६

नानर्थकत्वात् -६,३.३७

द्रव्यसंस्कारविरोधे द्रव्यं तदर्थत्वात् -६,३.३८

अर्थद्रव्यविरोधेऽर्थो द्रव्याभावे तदुत्पत्तेर् द्रव्याणाम् अर्थशेषत्वात् -६,३.३९

विधिर् अप्य् एकदेशे स्यात् -६,३.४०

अपि वार्थस्य शक्यत्वाद् एकदेशेन निर्वर्तेतार्थानाम् अविभक्तत्वाद् गुणमात्रम् इतरत् तदर्थत्वात् -६,३.४१
शेषाद् द्व्यवदाननाशे स्यात् तदर्थत्वात् -६,४.१

निर्देशाद् वान्यद् आगमयेत् -६,४.२

अपि वा शेषभाजां स्याद् विशिष्टकारणत्वात् -६,४.३

निर्देशाच् छेषभक्षोऽन्यैः प्रधानवत् -६,४.४

सर्वैर् वा समवायात् स्यात् -६,४.५

निर्देशस्य गुणार्थत्वम् -६,४.६

प्रधाने श्रुतिलक्षणम् -६,४.७

अर्थवद् इति चेत् -६,४.८

न चोदनाविरोधात् -६,४.९

अर्थसमवायत् प्रायश्चित्तम् एकदेशेऽपि -६,४.१०

न त्व् अशेषे वैगुण्यात् तदर्थं हि -६,४.११

स्याद् वा प्राप्तनिमित्तत्वाद् अतद्धर्मो नित्यसंयोगान् न हितस्य गुणार्थेनानित्यत्वात् -६,४.१२

गुणानां च परार्थत्वाद् वचनाद् व्यपाश्रय स्यात् -६,४.१३

भेदार्थम् इति -६,४.१४

न शेषभूतत्वात् -६,४.१५

अनर्थकश् च सर्वनाशे स्यात् -६,४.१६

क्षामे तु सर्वदाहे स्याद् एकदेशस्यावर्जनीयत्वात् -६,४.१७

दर्शनाद् एकदेशे स्यात् -६,४.१८

अन्येन वैतच् छास्त्राद् धि कारणप्राप्तिः -६,४.१९

तद्धविःशब्दान् नेति चेत् -६,४.२०

स्याद् अन्यायत्वादिज्यागामी हविः शब्दस् तल्लिङ्गसंयोगात् -६,४.२१

यथाश्रुतीति चेत् -६,४.२२

न तल्लक्षणत्वाद् उपपातो हि कारणम् -६,४.२३

होमाभिषवभक्षणं च तद्वत् -६,४.२४

उभाभ्यां वा न हि तयोर् धर्मशास्त्रम् -६,४.२५

पुनर् आधेयम् ओदनवत् -६,४.२६

द्रव्योत्पत्तेर् वोभयोः स्यात् -६,४.२७

पञ्चशरावस् तु द्रव्यश्रुतेः प्रतिनिधिः स्यात् -६,४.२८

चोदना वा द्रव्यदेवताविधिर् अवाच्ये हि -६,४.२९

स प्रत्यामनेत् स्थानात् -६,४.३०

अङ्गविधिर् वा निमित्तसंयोगात् -६,४.३१

विश्वजित्वप्रवृत्ते भावः कर्मणि स्यात् -६,४.३२

निष्क्रयवादाच् च -६,४.३३

वत्ससंयोगे व्रतचोदना स्यात् -६,४.३४

कालो वोत्पन्नसंयोगाद् यथोक्तस्य -६,४.३५

अर्थापरिमाणाच् च -६,४.३६

वत्सस् तु श्रुतिसंयोगात् तदङ्गं स्यात् -६,४.३७

कालस् तु स्याद् अचोदनात् -६,४.३८

अनर्थकश् च कर्मसंयोगे -६,४.३९

अवचनाच् च स्वशब्दस्य -६,४.४०

कालश् चेत् सन्नयत्पक्षे तल्लिङ्गसंयोगात् -६,४.४१

कालार्थत्वाद् वोभयोः प्रतीयेत -६,४.४२

प्रस्तरे शाखाश्रयणवत् -६,४.४३

कालविधिर् वोभयोर् विद्यामानत्वात् -६,४.४४

अतत्संस्कारार्थत्वाच् च -६,४.४५

तस्माच् च विप्रयोगे स्यात् -६,४.४६

उपवेषश् च पक्षे स्यात् -६,४.४७
अभ्युदये कालापराधाद् इज्याचोदना स्याद् यथा पञ्चशरावे -६,५.१

अपनयो वा विद्यानत्वात् -६,५.२

तद्रूपत्वाच् च शब्दानाम् -६,५.३

आतञ्चनाभ्यासस्य दर्शनात् -६,५.४

अपूर्वत्वाद् विधानं स्यात् -६,५.५

पयोदोषात् पञ्चशरावेऽदुष्टं हीतरत् -६,५.६

सान्नाय्योऽपि तथेति चेत् -६,५.७

न तस्यादुष्टत्वाद् अविशिष्टं हि कारणम् -६,५.८

लक्षणार्थाश्रुतिः -६,५.९

उपांशुयाजेऽवचनाद् यथाप्रकृति -६,५.१०

अपनयो वा प्रवृत्या यथेतरेषाम् -६,५.११

निरुप्ते स्यात् तत्संयोगात् -६,५.१२

प्रवृत्ते वा प्रापणान् निमित्तस्य -६,५.१३

लक्षणमात्रम् इतरत् -६,५.१४

तथा चान्यार्थदर्शनम् -६,५.१५

अनिरुप्तेऽभ्युदिते प्राकृतीभ्यो निर्वपेद् इत्य् आश्मरथ्यस् तण्डुलभूतेष्व् अपनयात् -६,५.१६

व्यूर्ध्वभाग्भ्यस् त्व् आलेखनस् तत्कारित्वाद् देवतापनयस्य -६,५.१७

विनिरुप्ते न मुष्टीनाम् अपनयस् तद्गुणत्वात् -६,५.१८

अप्राकृतेन हि संयोगस् तत्स्थानीयत्वात् -६,५.१९

अभावाच् चेतरस्य स्यात् -६,५.२०

सान्नाय्यसंयोगान् नासन्नायतः स्यात् -६,५.२१

औषधसंयोगाद् वोभयोः -६,५.२२

वैगुण्यान् नेति चेत् -६,५.२३

नातत्संस्कारत्वात् -६,५.२४

साम्युत्थाने विश्वजित्क्रीते विभागसंयोगात् -६,५.२५

प्रवृते वा प्रापणान् निमित्तस्य -६,५.२६

आदेशार्थेतरा श्रुतिः -६,५.२७

दीक्षापरिमाणे यथाकाम्यविशेषात् -६,५.२८

द्वादशाहस् तु लिङ्गात् स्यात् -६,५.२९

पौर्णमास्याम् अनियमोऽविशेषात् -६,५.३०

आनन्तर्यात् तु चैत्री स्यात् -६,५.३१

माघी वैकाष्टकाश्रुतेः -६,५.३२

अन्या अपीति चेत् -६,५.३३

न भक्तित्वाद् एषा हि लोके -६,५.३४

दीक्षापराधे चानुग्रहात् -६,५.३५

उत्थाने चानुप्ररोहात् -६,५.३६

अस्यां च सर्वलिङ्गानि -६,५.३७

दीक्षाकालस्य शिष्टत्वाद् अतिक्रमे नियतानाम् अनुत्कर्षः प्राप्तकालत्वात् -६,५.३८

उत्कर्षो वा दीक्षितत्वाद् अविशिष्टं हि कारणम् -६,५.३९ तत्र प्रतिहोमो न विद्यते यथा पूर्वेषाम् -६,५.४०

कालप्राधान्याच् च -६,५.४१

प्रतिषेधाच् चोर्ध्वम् अवभृथादेष्टे -६,५.४२

प्रतिहोमश् चेत् सायम् अग्निहोत्रप्रभृतीनि हूयेरन् -६,५.४३

प्रातस् तु षोडशिनि -६,५.४४

प्रायश्चित्तम् अधिकारे सर्वत्र दोषमामान्यात् -६,५.४५

प्रकरणे वा शब्दहेतुत्वात् -६,५.४६

अतिद्विकारश् च -६,५.४७

व्यापन्नस्याप्सु गतौ यद् अभोज्यम् आर्याणां तत् प्रतीयेत -६,५.४८

विभागश्रुतेः प्रायश्चित्तं यौगपद्ये न विद्यते -६,५.४९

स्याद् वा प्राप्तनिमित्तत्वात् कालमात्रम् एकम् -६,५.५०

तत्र विप्रतिषेधाद् विकल्पः स्यात् -६,५.५१

प्रयोगान्तरे वोभयानुग्रहः स्यात् -६,५.५२

न चैकसंयोगात् -६,५.५३

पौर्वापर्ये पूर्वदौर्बल्यं प्रकृतिवत् -६,५.५४

यद्य् उद्गाता जघन्यः स्यात् पुनर् यज्ञे सर्ववेदसं दद्याद् यथेतरस्मिन् -६,५.५५

अहर्गणे यस्मिन्न् अपच्छेदस् तद् आवर्तेत कर्म पृथक्त्वात् -६,५.५६
सन्निपाते वैगुण्यात् प्रकृतिवत् तुल्यकल्पा यजेरन् -६,६.१

वचनाद् वाशिरोवत्स्यात् -६,६.२

न वानारभ्यवादत्वात् -६,६.३

स्याद् वा यज्ञार्थत्वाद् औदुम्बरीवत् -६,६.४

न तत्प्रधानत्वात् -६,६.५

औदुम्बर्याः परार्थत्वात् कपालवत् -६,६.६

अन्येनापीति चेत् -६,६.७

नैकत्वात्तस्य चानधिकाराच् छब्दस्य चाविभक्तत्वात् -६,६.८

सन्निपातात् तु निमित्तविघातः स्याद् बृहद्रथन्तरवद् विभक्तशिष्टत्वाद् वसिष्ठनिर्वर्त्ये -६,६.९

अपि वा कृत्स्नसंयोगाद् अविघातः प्रतीयेत स्वामित्वेनाभिसंबन्धात् -६,६.१०

साम्नोः कर्मवृद्ध्यैकदेशेन संयोगे गुणत्वेनाभिसंबन्धस् तस्मात् तत्र विघातः स्यात् -६,६.११

वचनात् तु द्विसंयोगस् तस्माद् एकस्य पाणिवत् -६,६.१२

अर्थाभावात् तु नैवं स्यात् -६,६.१३

अर्थानां च विभक्तत्वान् न तच्छ्रुतेन संबन्धः -६,६.१४

प्राणेः प्रत्यङ्गभावाद् असंबन्धः प्रतीयेत -६,६.१५

सत्राणि सर्ववर्णामाम् अविशेषात् -६,६.१६

लिङ्गदर्शनाच् च -६,६.१७

ब्राह्मणानां वेतरयोर् आर्त्विज्यभावात् -६,६.१८

वचनाद् इति चेत् -६,६.१९

न स्वामित्वं हि विधीयते -६,६.२०

गार्हपते वा स्याताम् अविप्रतिषेधात् -६,६.२१

न वा कल्पविरोधात् -६,६.२२

स्वामित्वाद् इतरेषाम् अहीने लिङ्गदर्शनम् -६,६.२३

वासिष्ठानां वा ब्रह्मत्वनियमात् -६,६.२४

सर्वेषां वा प्रतिप्रसवात् -६,६.२५

विश्वामित्रस्य हौत्रनियमाद् भृगुशुनकवसिष्ठानाम् अनधिकारः -६,६.२६

विहारस्य प्रभुत्वाद् अनग्नीनाम् अपि स्यात् -६,६.२७

सारस्वते च दर्शनात् -६,६.२८

प्रायश्चित्तविधानाच् च -६,६.२९

साग्नीनां वेष्टिपूर्वत्वात् -६,६.३०

स्वार्थेन च प्रयुक्तत्वात् -६,६.३१

सन्निवापं च दर्शयति -६,६.३२

जुह्वादीनाम् अप्रयुक्तत्वात् संदेहे यथाकामी प्रतीयेत -६,६.३३

अपि वान्यानि पात्राणि साधारणानि कुर्वीरन् विप्रतिषेधाच् छास्त्रकृत्वात् -६,६.३४

प्रायश्चित्तम् आपदि स्यात् -६,६.३५

पुरुषकल्पेन विकृतौ कर्तृनियमः स्याद् यज्ञस्य तद्गुणत्वाद् अभावाद् इतरान् प्रत्येकस्मिन्न् अधिकारः स्यात् -६,६.३६

लिङ्गाच् चेज्याविशेषवत् -६,६.३७

न वा संयोगपृथक्त्वाद् गुणस्येज्याप्रधानत्वाद् असंयुक्ता हि चोदना -६,६.३८

इज्यायां तद्गुणत्वाद् विशेषेण नियमयेत -६,६.३९
स्वदाने सर्वम् अविशेषात् -६,७.१

यस्य वा प्रभुः स्याद् इतरस्याशक्यत्वात् -६,७.२

न भूमिः स्यात् सर्वान् प्रत्यविशिष्टत्वात् -६,७.३

अकार्यत्वाच् च ततः पुनर् विशेषः स्यात् -६,७.४

नित्यत्वाच् चानित्यैर् नास्ति संबन्धः -६,७.५

शूद्रश् च धर्मशास्त्रत्वात् -६,७.६

दक्षिणाकाले यत् स्वं तत् प्रतीयेत तद्दानसंयोगात् -६,७.७

अशेषत्वात् तदन्तः स्यात् कर्मणो द्रव्यसिद्धित्वात् -६,७.८

अपि वा शेषकर्म स्यात् क्रतोः प्रत्यक्षशिष्टत्वात् -६,७.९

तथा चान्यार्थदर्शनम् -६,७.१०

अशेषं तु समञ्जसादानेन शेषकर्म स्यात् -६,७.११

नादानस्यानित्यत्वात् -६,७.१२

दीक्षासु विनिर्देशाद् अक्रत्वर्थेन संयोगस् तस्माद् अविरोधः स्यात् -६,७.१३

अहर्गणे च तद्धर्मः स्यात् सर्वेषाम् अविशेषात् -६,७.१४

द्वादशशतं वा प्रकृतिवत् -६,७.१५

अतद्गुणत्वात् नैवं स्यात् -६,७.१६

लिङ्गदर्शनाच् च -६,७.१७

विकारः सन्न् उभयतोऽविशेषात् -६,७.१८

अधिकं वा प्रतिप्रसवात् -६,७.१९

अनुग्रहाच् च पादवत् -६,७.२०

अपरिमिते शिष्टस्य सङ्ख्याप्रतिषेधस् तच्छ्रुतित्वात् -६,७.२१

कल्पान्तरं वा तुल्यवत् प्रसङ्ख्यानात् -६,७.२२

अनियमोऽविशेषात् -६,७.२३

अधिकं वा स्याद् बहूर्थत्वाद् इतरेषां सन्निधानात् -६,७.२४

अर्थवादश् च तदर्थवत् -६,७.२५

परकृतिपुराकल्पं च मनुष्यधर्मः स्याद् अर्थाय ह्य् अनुकीर्तनम् -६,७.२६

तद्युक्ते च प्रतिषेधात् -६,७.२७

निर्देशाद् वा तद्धर्मः स्यात् पञ्चावत्तवत् -६,७.२८

विधौ तु वेदसंयोगाद् उपदेशः स्यात् -६,७.२९

अर्थवादो वा विधिशेषत्वात् तस्मान् नित्यानुवादः स्यात् -६,७.३०

सहस्रसंवत्सरं तदायुषाम् असंभवान् मनुष्येषु -६,७.३१

अपि वा तदधिकारान् मनुष्यधर्मः स्यात् -६,७.३२

नासामर्थ्यात् -६,७.३३

सम्बन्धादर्शनात् -६,७.३४

स कुलकल्पः स्याद् इति कार्ष्णाजिनिर् एकस्मिन्न् असंभवात् -६,७.३५

अपि वा कृत्स्नसंयोगाद् एकस्यैव प्रयोगः स्यात् -६,७.३६

विप्रतिषेधात् तु गुण्यन्यतरः स्याद् इति लावुकायनः -६,७.३७

संवत्सरो विचालित्वात् -६,७.३८

सा प्रकृतिः स्याद् अधिकारात् -६,७.३९

अहानि वाभिसंख्यत्वात् -६,७.४०

इष्टिपूर्वत्वाद् अक्रतुशेषो होमः संस्कृतेष्व् अग्निषु स्याद् पूर्वोऽप्य् आधानस्य सर्वशेषत्वात् -६,८.१

इष्टित्वे न तु संस्तवश् चतुर्होतॄन् असंस्कृतेषु दर्शयति -६,८.२

उपदेशस् त्व् अपूर्वत्वात् -६,८.३

स सर्वेषाम् अविशेषात् -६,८.४

अपि वा क्रत्वभावाद् अनाहिताग्नेर् अशेषभूतनिर्देशः -६,८.५

जपो वानग्निसंयोगात् -६,८.६

इष्टित्वेन संस्तुते होमः स्याद् अनारभ्याग्निसंयोगाद् इतरेषाम् अवाच्यत्वात् -६,८.७

उभयोः पितृयज्ञवत् -६,८.८

निर्देशो वानाहिताग्नेर् अनारभ्याग्निसंयोगात् -६,८.९

पितृयज्ञे संयुक्तस्य पुनर् वचनम् -६,८.१०

उपनयन्न् आदधीत होमसंयोगात् -६,८.११

स्थपतीष्टवल् लौकिके वा विद्याकर्मानुपूर्वत्वात् -६,८.१२

आधानं च भार्यासंयुक्तम् -६,८.१३

अकर्म चोर्ध्वम् आधानात् तत्समवायो हि कर्मभिः -६,८.१४

श्राद्धवद् इति चेत् -६,८.१५

न श्रुतिविप्रतिषेधात् -६,८.१६

सर्वार्थत्वाच् च पुत्रार्थो न प्रयोजयेत् -६,८.१७

सोमपानात् तु प्रापणं द्वितीयस्य तस्माद् उपयच्छेत् -६,८.१८

पितृयज्ञे तु दर्शनात् प्राग् आधानात् प्रतीयेत -६,८.१९

स्थपतीष्टिः प्रयाजवद् अग्नयाधेयं प्रयोजयेत् तादर्थ्याच् चापवृज्येत -६,८.२०

अपि वा लौकिकेऽग्नौ स्याद् आधानस्यासर्वशेषत्वात् -६,८.२१

अवकीर्णिपशुश् च तद्वद् आधानस्याप्राप्तकलत्वात् -६,८.२२

उदगयनपूर्वपक्षाहः पुण्याहेषु दैवानि स्मृतिरूपान्य् आर्थदर्शनात् -६,८.२३

अहनि च कर्मसाकल्यम् -६,८.२४

इतरेषु तु पित्र्याणि -६,८.२५

याच्ञाक्रयणम् अविद्यमाने लोकवत् -६,८.२६

नियतं वार्थवत्वात् स्यात् -६,८.२७

तथा भक्षप्रैषाच् छादनसंज्ञप्तहोमद्वेषम् -६,८.२८

अनर्थकं त्व् अनित्यं स्यात् -६,८.२९

पशुचोदनायाम् अनियमोऽविशेषात् -६,८.३०

छागो वा मन्त्रवर्णात् -६,८.३१

न चोदनाविरोधात् -६,८.३२

आर्षेयवद् इति चेत् -६,८.३३ न तत्र ह्य् अचोदित्वात् -६,८.३४

नियमो वैकार्थ्यं ह्य् अर्थभेदाद् भेदः पृथवत्वेनाभिधानात् -६,८.३५

अनियमो वार्थान्तरत्वाद् अन्यत्वं व्यतिरेकशब्दभेदाभ्याम् -६,८.३६

रूपाल् लिङ्गाच् च -६,८.३७

छागे न कर्माख्या रूपलिङ्गाभ्याम् -६,८.३८

रूपान्यत्वान् न जातिशब्दः स्यात् -६,८.३९

विकारो नौत्पत्तिकत्वात् -६,८.४०

स नैमित्तिकः पशोर् गुणस्याचोदितत्वात् -६,८.४१

जातेर् वा तत्प्रायवचनार्थवत्वाभ्याम् -६,८.४२


Go next