Bhagavad Gita Concordance by Advocatetanmoy

Bhagavad GitaBhagavad Gita This book (श्रीमद् भगवद्गीता) possibly had an ancient independent origin and due to its importance, later it was incorporated in Mahabharata. In Gita, the author tried to resolve almost all issues about society and Dharma. Sankara wrote a commentary on it. The existence and immortality of Atman and Rebirth are the main subjects of it. If Karma is the source of Birth, then how there was a first birth, was not answered by Krishna, Goutama, and Mahavira. After this book, several fake Gitas were written to encash its popularity. This book claims to be the summary of all Upanishads.

श्रीमद्भगवद्गीता

पञ्च अवयव प्रतिज्ञा व्याक्यं

• सर्वं खल्विदं ब्रह्म (Everything is BrahmanBrahman ब्रह्म > ब्रह्मसूत्र > ब्रह्मसूत्रभाष्यम् > ब्रह्मजिज्ञासा > जन्माद्यस्य यतः)
• अयमात्मा ब्रह्म (It is the Self, the Brahman)
• अहं ब्रह्मास्मि (I am Brahma)
• प्राणोऽस्मि (I am the life-force)
• ईशावास्यमिदं सर्वम् (Everything is covered by Ishvara)

धृतराष्ट्र उवाच

धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः।

मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय-1.1

Dhritarastra Said: Sanjaya describe me, gathered at the sacred field of Kurukshetra for the desire of fighting what did my sons and the sons of my younger brother Pandu do?

Commentary

प्रथमः श्लोक धर्मक्षेत्र इति। अत्र कुरूणां करणानां यत् क्षेत्रमनुग्राहकं अतएव सांसारिकधर्माणां सर्वेषां क्षेत्रम् उत्पत्तिनिमित्तत्वात्। अयं स परमो धर्मो यद्योगेनात्मदर्शनम् इत्यस्य च धर्मस्य क्षेत्रम् समस्तधर्माणां क्षयात् अपवर्गप्राप्त्या त्राणभूतं तदधिकारिशरीरम्। सर्वक्षत्राणां क्षदेः हिंसार्थत्वात् परस्परं वध्यघातकभावेन वर्तमानानां रागवैराग्यक्रोधक्षमाप्रभृतीनां समागमो यत्र तस्मिन् स्थिता ये मामका अविद्यापुरुषोचिता अविद्यामयाः संकल्पाः पाण्डवाः शुद्धविद्यापुरुषोचिता विद्यात्मानः ते किमकुर्वत कैः खलु के जिताः इति।

Contextual Meaning

धृतराष्ट्र– He who can keep intact of his State. The concept of Rashtra was available in ancient Bharata and Vedicnon-vedic Non-Vedic literature and ideas are corrupt and nonsustainable for human lives and prosperity. Vedic values ruled the Bharatvarsha directly up to 2000 BCE, then it degraded due to some unknown reason. Then, less meritorious people started to rule Bharat with the spreading of ignorance and Avidya. texts. धृत+राष्ट्र.

धर्मक्षेत्रे-A meaningless Adjective without any special significance. Here we are not explaining the wordWord Λόγος  DharmaDharma धारणाद्धर्ममित्याहु: धर्मो धारयते प्रजा: | यस्याद्धारणसंयुक्तं स धर्म इति निश्चय: ||  [Mahabharata, 69.58 (Karna Parva)] Jurisprudence is Dharmaniti (धर्मनीति). धर्मशास्र are the regulating texts. Dharmatattva (धर्मतत्त्व) is the philosophical side. Dharma is eternal therefore it is Sanatan Dharma. धर्मादेश (Dharmadesa) means Court order/decisions. धर्म विधि (dharma vidhi) - Legal Digests (such as Mitakshara).  Anthem of Sanatan Dharma : ॐ संगच्छध्वं संवदध्वं, सं वो मनांसि जानताम् । समानो मन्त्र: समिति: समानी, समानं मन: सहचित्तमेषाम् । समानी व आकूति: समाना हृदयानि व: | समानमस्तु वो मनो यथा व: सुसहासति || (Rigveda,10/191/2-3). Adhyatma (अध्यात्म) is loosely the spiritual/divine side of Dharma. Check:  Achar (आचरति/Physical discipline), Bichar (Mental discipline ), Sanskar ( Vedic Tradition)., elsewhere we shall do it. peopleMen Ανθρωποι (People), a woman (γυναίκα), Man (Ανδρας) > Adama, Manu > No proof to establish that due to mutation a monkey turned into a human being. assembled for battle in the land of Kurukshetra for violence. There is no virtueVirtue Aristotelian model: Excess Mean Deficiency >Irascibility Gentleness Spiritlessness >Rashness Courage Cowardice>Shamelessness Modesty Diffidence>Profligacy Temperance Insensitiveness>Envy Righteous Indignation Malice>Greed Justice Loss>Prodigality Liberality Meanness>Boastfulness Honesty Self-deprecation>Flattery Friendliness Surliness>Subservience Dignity Stubborness>Luxuriousness Hardness Endurance>Vanity Greatness of Spirit Smallness of Spirit>Extravagance Magnificence Shabbiness> Rascality Prudence Simpleness. in political warfare. धर्म+क्षेत्र.

कुरुक्षेत्रे-The land controlled by Kura clan. Kurus were the Vedic people, who enjoyed elevated positions along with Yadu and Turvasu. The Land is presently situated in Haryana state in North IndiaIndia Hind/ hend >hindia. Bharat Varsha (Jambudvipa used in Mahavamsha) is the name of this land mass. The people of this land are Sanatan Dharmin and they always defeated invaders. Indra (10000 yrs) was the oldest deified King of this land. Manu's jurisprudence enlitened this land. Vedas have been the civilizational literature of this land. Guiding principles of this land are : सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । The place also been called Hindusthan in Pesia. The word Hendu is mentioned in Avesta. Read more.

युयुत्सवः-Physical fighting is a great virtue, people can fight for anything.

पाण्डवा: The son of ousted king Pandu, and the younger brother of Dhritarastra, both were grandsons of Kuru King Santanu.

सञ्जय-He who can control one’s desire.

Specific Word

राष्ट्र in Gita

• स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत्-नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलोभ्यनुनादयन् 1.19
• अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्.ह्कपिध्वजः-प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः 1.20
• निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याजनार्दन-पापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः 1.36
• तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् स्वबान्धवान्-स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव 1.37
• यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः-धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् 1.46
• यानेव हत्वा न जिजीविषामस्-तेवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः 2.6

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः
सर्वे सहैवावनिपालसंघैः
भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ
सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः 11.26

धर्म in Gita

• कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः – धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोभिभवत्युत 1.40
• अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः – स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः 1.41
• दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः – उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः 1.43
• उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन – नरके नियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम 1.44

कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः
पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे
शिष्यस्तेहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् 2.7

• स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि –धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते 2.31
• अथ चेत्त्वमिमं धार्म्यं सङ्ग्रामं न करिष्यसि – ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि 2.33
• नेहाभिक्रमनाशोस्ति प्रत्यवायो न विद्यते-स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् 2.40
• श्रेयान् स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्-स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः 3.35
• यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् 4.7
• परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे 4.9

बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम्
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामो.अस्मि भरतर्षभ 7.11

• राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम्-प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुम् अव्ययम् 9.2
• अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परंतप-अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि 9.3

ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं
क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना
गतागतं कामकामा लभन्ते 9.21

• क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छ्हति-कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति 9.31
• ये तु धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते-श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेतीव मे प्रियाः 12.20
• इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः-सर्गेपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च 14.2
• ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च-शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च 14.27

त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं
त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्
त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता
सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे 11.18

• यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च-अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी 18.31
• अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसावृता-सर्वार्थान् विपरीताञ्श्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी 18.32
• यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारयतेर्जुन-प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी 18.34
• श्रेयान् स्वधर्मो विगुणः परधर्मोत्स्वनुष्ठितात्-स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् 18.47
• सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज-अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्ष्ययिष्यामि मा शुचः 18.66
• अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः-ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः 18.70

क्षेत्र in Gita

• प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च-एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव 13.1
• क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत-क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम 13.3
• इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं सनासतः-मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते 13.19
• यावत्संजायते किंचित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम्-क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ 13.27
• यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिमं रविः-क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत 13.34
• क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा-भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम् 13.35

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादेऽर्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादेऽर्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः = This closing line is actually not present in MahabharataMahabharata महाभारतम् (650-550 BCE): (By Nishada Krishna Dvaipayan Vyasa, Son of Brahmin Parasara and Fisherwoman Satyavati) ०१-आदिपर्व (२६० अध्यायाः) ०२-सभापर्व (१०३ अध्यायाः) ०३-आरण्यकपर्व (३१५ अध्यायाः) ०४-विराटपर्व (७८ अध्यायाः) ०५-उद्योगपर्व (१९६ अध्यायाः) ०६-भीष्मपर्व (१२२ अध्यायाः) ०७-द्रोणपर्व (२०३ अध्यायाः) ०८-कर्णपर्व (१०१ अध्यायाः) ०९-शल्यपर्व (६६ अध्यायाः) १०-सौप्तिकपर्व (१८ अध्यायाः) ११-स्त्रीपर्व (२७ अध्यायाः) १२-शांतिपर्व (३७५ अध्यायाः) १३-अनुशासनपर्व (२७४ अध्यायाः) १४-आश्वमेधिकपर्व (११८ अध्यायाः) १५-आश्रमवासिकपर्व (४१ अध्यायाः) १६-मौसलपर्व (९ अध्यायाः) १७-महाप्रस्थानिकपर्व (३ अध्यायाः) १८-स्वर्गारोहणपर्व (६ अध्यायाः). It is inserted when Gita was published in the BookBook Council of Trent (1545–1563) the Catholic Church created a Congregation of the Index, to declare a writing dangerous and to burn it, till it exists without notice. For Christians, the Bible, and for Muslims Quran, is only good for human guidance and nothing else. After Jesus, St. Peter and St. Paul are the most educated persons in the Christian world. form with Chapterwise division. When श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे , Gita is Upanishad, Gita is Brahmavidya, Gita is Yogashastra etc summarily deny the utility of those schools and applied for acceptance of Gita शास्त्र. A valid question could be asked whether Gita is at all शास्त्र or not. Gita essentially wants to project itself as शास्त्र (शाषण तन्त्र). Now विषादयोग:, dejection is the meaning, here YogaYoga An ancient Indian system (Codified by Patanjali ) of practices used to balance the mind and body through exercise, meditation (focusing thoughts), and control of breathing and emotions. Yoga (योगश् चित्तवृत्तिनिरोधः) is being studied as a way to relieve stress and treat sleep problems in cancer patients. "हिरण्यगर्भो योगस्य वक्ता नान्यः पुरातनः" has no meaning. It represents only name of the chapter and nothing more. So is the name of the other Chapters. We shall explain the word योग elsewhere.